КСРО-ң сыртқы саясатындағы Ауғанстан ( ХХ ғ. 70-80 ж.ж.)

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I. АУҒАН ЕЛІ РЕВОЛЮЦИЯ ҚАРСАҢЫНДА, ЭКОНОМИКА
ЖӘНЕ САЯСИ ДАМУДАҒЫ ДАҒДАРЫС ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8

2. СӘУІР (АПРЕЛЬ) РЕВОЛЮЦИЯСЫ ЖӘНЕ АУҒАНСТАН
ДЕМОКРАТИЯЛЫҚ РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚҰРЫЛУЫ ... ... ... ... ...14

3. КЕҢЕС ӨКІМЕТІНІҢ АУҒАНСТАНМЕН ҚАРЫМ.
ҚАТЫНАСЫ ЖӘНЕ ӘСКЕРИ КӨМЕК КӨРСЕТУІ ... ... ... ... ... ... ... ... ..20

4. АУҒАН ДАҒДАРЫСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ӘСЕРІ ЖӘНЕ
ОНЫҢ САБАҚТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49
70-жылдардың соңы - 80-жылдардың басында Ауғанстан өте ауыр жағдайда болды. Тіпті бейтарап, достық қарым-қатынаста деп саналатын мемлекет кеңес еліне қарсы аса қауіпті агрессиялық орталыққа айналу қаупі туды.
Жаулық ниеттегі мемлекеттер бірінші орында соққы беру алаңын дайындауды ойластырды. Орта Азия мен Қазақстан, Сібірге бағыт алған ракеталарды орналастыру көзделінді. Әсіресе американдықтар Таяу Шығыстың мүнай көздеріне бекінуді мақсат етті. Олар көршілес Пакистан жерінде "Жоба-706" деген атпен ядролық қару жасау үшін жанталасып жатты. "Исламдық" деп аталатын атом бомбасын жасады. Ядролық орталық Павапинди қаласына таяу жерде орналасты. Ауғаныстанды бөлшектеп, ірітуге дейін жеткізген партиялар мен ұлттар арасындағы қайшылық жағдайды қиындата түсті. Кеңес үкіметі ауғандықтардың өтініші бойынша, әрі қалай болғанда да оңтүстіктегі көрші мемлекеттің бей тараптығын сақтау үшін әскери күшін кіргізуге мәжбүр болды/1/.
Ондаған, жүздеген мың жастар Ауғаныстанда қатал сынақ мектебінен өтті. Қаншама адам өмірін қиып, мүгедек болып қалды, тұтқынға түсті. Осы қантөгіс адамзат алдына көптеген күрделі сауалдарды қойды. Бұл соғыс кімге пайда әкелді? Ауған-Кеңес қарым-қатынасының қазіргі кезеңі ондай жетістікке жеткізді? Міне осыны аяғына дейін анықтап білу тарих ғылымындағы маңызды да күрделі мәселелердің бірі болып табылады. Диплом жұмысының тақырыбы осы мақсатта туды.
Ауғанстандағы 1970 жылдың соңына қарай қалыптасқан ауыр жағдай Кеңес Одағын елеңдетпей қойған жоқ. Бұл туралы партия съездерінде, пленумдарда, Біріккен ұлттар ұйымның сессиясында да айтылды.
Громыко А.А. Біріккен ұлттар ұйымының 34 сессиясында сөйлеген сөзінде: "Ауғанстан - өзіне демократиялық прогрессивтік даму жолын қалаған еді. Өзімен көршілес мемлекеттермен достық қарым - қатынаста болғысы келеді және басқа елдің сыртқы саясатына араласуды қаламайды. Кеңес Одағы Ауғанстанмен бұрыннан достық, көршілік қарым - қатынаста, сондықтан басқа елдің оның ісіне араласуын тоқтатуды қажет деп санайды"/2/, -деп көрсетті.
1981 жылғы февраль айында өткен Кеңес Одағын коммунистік Партиясының XXҮІ съезінде ауған жағдайына ерекше тоқталады.
Азаттық алған елдердің өздері өтініш жасаған жағдайда, басқа да туысқан елдермен бірге олардың қорғаныс қабілетін нығайтуға көмектесеміз.
Империализм ауған революциясына қарсы кәдімгі жарияланған соғыс ашты. Бұл біздің оңтүстік шекарамыздың қауіпсіздігіне
1. Успенский С. "Тайный советник вождя" Алматы, 1992. 186-190 бет.
2. Громыко А.А. "За безопасность народов, за мир на земле". М., 14-15 бет.
3. СОКП-ң XXҮІ съезд, материалдары, Алматы, 1988, 175-76 бет.
4. СӨКІІ ХХҮІ съезінің материалдары, Алматы, 1981, 16-17 бет.
5. Бұл да сонда,... 90-93 беттер.
6. Горбачев М.С. Революционной перестройко-идеологию обнавления. М., 1988 37-38-беттер.
7. История Афганистана. М., 1982.
8. Малфин Н.А. "Заря свободы над Кабулом", М., 1973.
9. Шеварнадзе Э.А. "9 месяцев одного года победы, разочарования, надеждь Г М, 1983. 7-8 беттер
10. Мелинский Б. "История советско-афганских отношений" М., 88 стр.240-245
11. Пикулин М.Г. "Развития экономики и культуры Афганистана"
12. Поляков Г.А. "Афганистан революционный" М., 1981, 28-52 б.
13. Ляховский А.А. "Тайны афганской войны" В.М.Забродин. М., 1991, 26-2266.
14. Устинов Г. "Смена эпох" М., 1983, 192 б.
15. Конаровский М:а: "Страна гор и легенд" М., 1978., 22-29 б.
16. Басов В.В. "Афганстан трудные судьбы революции" М., 1988 23-24 б.
17. Рашидов Р.Т. "История советско-афганского отношений" Ташкент,1986 9-246 беттер.
18. Конаровский М.А. "Страна гор и легенд" М., 1979, 42-45 б.
19. Пикулин М.Г. "Развитие экономики, культуры Афганистана", М., 1961, с. 42-45
20. Давыдов А. "Афганситан", М., 1973., 12-14 б.
21. Ляховский А.А. "Тайны афганской войны" 8 бет, М. 1991
22. Коргун В.Г. "Интеллигенция в политической жизни Афганистана" М., 1983, с. 184
23. Коргун В.Г. "Интеллигенция" М. 198, с. 186.
24. Басов В.В. "Афганистан трудные судьбы революции" М., 1988 75 б.
25. История Афганистана. 328-332 бет. М., 1982
26. Ауған деректері. Қүжаттар. 1. 1987ж.
27. Сотрудничество СССР с освободившимися странами. М., 1983. 25-29 б.
28. Устинов Г. "Смена эпох" М, 1986, 47-48 б.
29. Коргун В.Г. "Интеллегенция в политической жизни Афганистана" М., .1983. 183-186-6.
30. История Афганистана. М., 1982. С.344-345.
31. Устинов Г. "Смена эпох" М., 1988. 40-51 беттер.
32. Ауған деректері. 1981-82 ж.
33. Ауғанстандағы СССР елшілігін хабарламасынан. 1978 ж.
34. Внешняя политика Советского Союза. М., 1985.
35. Ляковский А.А. "Тайны афганской войны" М., 1991. 26-30 беттер.
36. Теплинский Б. "СССР и Афганистан". М., 1982, 63-67 беттер.
37. "Справочник пропагандиста - международника" М., 1977. 228- 231б.
38. Забродин В.И., Леховский А.А. !Тайны афганской войны". М., 1991.21бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН   РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: ... ... ... ... ХХ ғ. 70-80 ... А 3 М Ұ Н ... ... ЕЛІ РЕВОЛЮЦИЯ ҚАРСАҢЫНДА, ЭКОНОМИКА
ЖӘНЕ САЯСИ ДАМУДАҒЫ
ДАҒДАРЫС....................................................8
2. СӘУІР (АПРЕЛЬ) РЕВОЛЮЦИЯСЫ ЖӘНЕ АУҒАНСТАН
ДЕМОКРАТИЯЛЫҚ РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚҰРЫЛУЫ ..........…......14
3. КЕҢЕС ӨКІМЕТІНІҢ АУҒАНСТАНМЕН ҚАРЫМ-
ҚАТЫНАСЫ ЖӘНЕ ӘСКЕРИ ... ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ
ОНЫҢ
САБАҚТАРЫ.................................................................
........................38
ҚОРЫТЫНДЫ…..................................................................
..............................47
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ......................................................49
КІРІСПЕ
70-жылдардың соңы - 80-жылдардың басында Ауғанстан өте ауыр жағдайда
болды. Тіпті бейтарап, достық қарым-қатынаста деп ... ... ... ... аса ... ... ... айналу қаупі туды.
Жаулық ниеттегі мемлекеттер бірінші орында соққы беру ... ... Орта Азия мен ... Сібірге бағыт алған
ракеталарды орналастыру көзделінді. Әсіресе американдықтар Таяу ... ... ... ... ... Олар көршілес Пакистан жерінде "Жоба-
706" деген атпен ядролық қару жасау үшін жанталасып жатты. "Исламдық" ... атом ... ... ... ... ... қаласына таяу
жерде орналасты. Ауғаныстанды бөлшектеп, ірітуге дейін жеткізген партиялар
мен ұлттар арасындағы қайшылық ... ... ... ... үкіметі
ауғандықтардың өтініші бойынша, әрі қалай болғанда да ... ... бей ... сақтау үшін әскери күшін ... ... ... мың ... ... ... ... мектебінен өтті.
Қаншама адам өмірін қиып, мүгедек болып қалды, тұтқынға түсті. Осы ... ... ... күрделі сауалдарды қойды. Бұл соғыс кімге пайда
әкелді? ... ... ... кезеңі ондай жетістікке
жеткізді? Міне осыны аяғына дейін анықтап білу тарих ... ... ... ... бірі ... ... ... жұмысының тақырыбы осы
мақсатта туды.
Ауғанстандағы 1970 ... ... ... ... ауыр ... ... елеңдетпей қойған жоқ. Бұл туралы партия съездерінде, ... ... ... ... да ... А.А. ... ... ұйымының 34 сессиясында сөйлеген сөзінде:
"Ауғанстан - өзіне демократиялық прогрессивтік даму жолын ... ... ... ... достық қарым - қатынаста болғысы келеді және
басқа елдің сыртқы саясатына араласуды қаламайды. ... ... ... ... көршілік қарым - қатынаста, сондықтан басқа елдің оның
ісіне араласуын тоқтатуды қажет деп санайды"/2/, -деп ... ... ... ... өткен Кеңес Одағын коммунистік Партиясының
XXҮІ съезінде ауған жағдайына ерекше тоқталады.
Азаттық алған елдердің өздері өтініш ... ... ... ... елдермен бірге олардың қорғаныс қабілетін нығайтуға көмектесеміз.
Империализм ауған революциясына қарсы кәдімгі жарияланған соғыс ашты.
Бұл біздің оңтүстік ... ... ... қауіп төндірді.
Мұндай жағдай бізді достас елдің өтініші бойынша оған ... ... ... ... ... Кармаль бастаған Ауғанстан мен Үкіметінің
ойластырылған, ұлттық ... сай ... ... нығайтты.
Ал Кеңестік әскер күшіне келетін болсақ, ауған ... ... оны ... әзір боламыз. Ол үшін Ауғанстанға контрреволюциялық
күштер жіберілу тоқтатылу керек. ... өзі ... ... ... тиіс", деп көрсетілді/3/.
КПСС - тің 1986 жылғы февраль - март аралығында ... ХХҮІ ... ... ... мән ... ... қайшылыққа толы дүнисде төніп
келе жатқан апат каупі алдында бірден - бір парасатты, бірден - бір ... бар, ол - ... ... әр түрлі мемлекеттердің бейбіт қатар өмір
сүруі. Бұл тек соғыстың жоқтығы ғана ... ... ... ... ... мен ... жетістіктерін, мәдени игіліктерді кең түрде алмасу", -
деп көрсетіледі/4/.
Қандай да болмасын ол өзінің ... ... ... ... зор ... ... ... контрреволюция мен
империализм Ауғаныстанды қаны сорғалаған жараға айналдырды. Бұл ... ... ... ... күш - ... ... Одағы колдайды.
Ауғанстан өкіметінің өтініші бойынша сонда жүрген Кеңес әскерлерін таяудағы
болашақта елге қайтарып алғымыз ... еді. ... ... ішкі ... қарулы күшпен сырттан араласуын нақты
қамтамасыз етіп, оның қайта басталмауына сенімді ... ... ... ... қол ... ... - ақ ... кезен - кезңімен алып кетудің
мерзімі де ауған жағымен келісілген. Таяу және Орта ... ... ... ... ... ... тоқсам салу, әскери
қарсы тірестің ұшығудын ең ... ... ... ... қамтамасыз еткен болар еді, - делінді/5/.
СОКП-ң 1988 жылғы 18 февраль болған пленумында халықаралық дәрежедегі
оқиға - ауған ... ... ... М.С. ... "Күрделі аймақтық
шиеленісті шешу оңай нәрсе болған жоқ. ... ... ... ... қалуы үшін қосалқы шаралар қолданылуда. Әрине, біздің ауған
мәселесіне араласуымыз — көп ... ... өте ... ... Бірақ
адамзат баласы, бүкілхалықтық күш әскери қауіпке қарсы ... ... ... ... ... -деп атап ... кезенде соғыс және оның құралдары арқылы кездеген мақсатқа
жету мүмкін емес. Бұған ... ... ... ... ... ... Бұл әр түрлі жағдайдан туып, әр түрлі ... ... ... бірдей заңдылыққа, дәлірек айтқанда - ешқандай саяси
дәрежедегі ретпен шешілмей, адам ... ... ... ... ... Э.А. ... Біріккен Ұлттар Ұйымының 43-ші сессиясында сөйлеген
сөзінде былай деді: "Аймақтық шиеленісті ... ... ... ... бұл тез ... ... қоймайды.
Женева келісімі - бұл аймақтық, шиеленісті реттеуге бағытталған жай
ғана келісім емес. Бұл — ... ... ... ... ... бір ... жіберген міндеттердің бәрін орындайды.
Кеңес әскерлерін шығаруды бастаумен - ақ бірнеше ... ... ... ... ... ... бейбіт елге бағытталған
террорлық ... тез өсіп ... ... ... ... ... ... бағытталған
жіпті үзуге болмайды"/7/.
1978 жылы ... ... ... ... ... ... мәдени саладағы қарым - ... жол ... ... ... ... екі ... интеллегенция топтары өзара
туысшылық пен достықты нығайтуда көп ... ... ... ... мен ... тағы ... ... Ауғанстанға барушылар
көбейді, бір жағынан олардың да қызметкерлері Кеңес елінде жүріп жатқан
зерттеу, талқылау жұмыстарына ... ... ... аса ... ... бірі — ... ... кейін оның тарихына, болып жатқан оқиғаның ... ... мен ... білуге деген қызығушылық күшейді.
1982ж. Ю.Г.Гынковскийдің басшылығымен "Ауғанстан тарихы" шықты/8/. Бұл
кітапта екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ... ... ... ... мән берілген.
Ауған халқының тәуелсіздігін ... күре ... ... бірі - ... оның "Победные трубы Майванда" және "Заря
свободы над Кабулан"/9/ деп аталатын еңбегі 1973ж. Жарық көрді.Ауғанстанның
қазіргі ... ... ... ... ... ... ... көп
көңіл бөлінеді. Бұл проблема жөнінде зерттеу жұмысымен Л.Б. Мелинский ... ... - ... ... - ... 50 жыл: ... - ауған қарым -
қатынасының тарихы" СССР және Ауғанстан" деп аталатын еңбектері бар/10/.
Осы мәселе төңірегіндегі Э.Р. ... М.Г. ... ... ... етті.
Кеңес шығыстанушылары 1978 жылы апрель ... ... ... ... ... аударды.
Г. Мурадов жазған "Демократиялық Ауғанстан революциясы", Г.А. Поляков
"Революциялық Ауғанстан", А.Д. ... ... ... ... ... ... көрді.
Ауған халқының бейбітшілікті жүзеге асыруға ынтасы, оның көршілес
елдерге ... ... ... ... саладағы қарым-
қатынасынан көруге болады. М.Г. Пикулиннің "Ауғанстанның экономикалық және
мәдени дамуы" деп ... ... осы ... ... және ... ... - ... бағытталған/11/.
Ауған жерінде түнғыш рет демократиялық революция ... ... ... ... ... әрі ... ... батыс
елдерінің назарын аударды. Ауғанстандағы оқиға халықаралық саясатта
прогрессивтік күштер мен ... ... ... әр ... айтыс, қарама
- қайшы көзқарастарды тудырды.
Революцияның жеңісі нәтижесінде көршілес Ауған еліне басшылыққа
халықтық - ... ... ... ... Г.А. ... ... атты ... жаңа үкіметтің империализм, колониализмге
қарсы ... ... мен ... ... ... қарусыздандыруға
бағытталған шаралары. Апрель революциясының жақтастары мен ... ... ... ... туралы айтылған/12/
Енді бір еңбек ете көп деректерді, Ауғанстандағы Кеңес елшілрінің
хабарлары, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Саяси Басқармасының есебін қамтыған
- А.А.Ляковский мен В.М.Забродин, бірігіп жазған ... ... ... ... Онда Ауғанстанның ішіндегі қайшылықтардың ... ... ... ... ... ... осы кезде ұлттық партия мен үкіметінің
басында не болғаны туралы әңгімелейді.
Бұл еңбекте келтірілген бұрынғы құпия, көп ... емес ... ... келтірілген. Бұрын ол документтерде арнайы "құпия" деген мөр
басылып, ашық ... тиым ... ... ... ... ... ғана ... Ауған жерінде болып, "Извстия" газетінің арнай тілшісі ретінде
көрген оқиғаларын жазған дам - Г.П.Устинов.
Ол Ауған революциясы: "Жер - су ... ... ... жаңа өндіріс орындарының ... ... ... ... ... ... ... "Страна гор и легенд" атты еңбегі ... ... ... ... - ... қарым-қатынасын зерттеуге
арналған/15/.
Міне, осындай тарихи деректер мен зерттеулер менің диплом жұмысымды
жазуға зор көмегін тигізді.
Диплом ... ... үш ... және ... бөлімдерінен
тұрады.
Бірінші тарауда революция қарсағындағы елдің әлеуметтік-экономикалық
даму жағдайы әңгімеленеді.
Екінші тарауында Апрель революциясын және ... ... ... ... ... ... ... қамтылады.
Төртінші тарауда Ауғаныстандағы жағдайдың қазіргі заманы және ... ... ... ЕЛІ ... ... ... ... ДАҒДАРЫС
Ауғанстан экономикалық даму жағынан, 1977 жылы дамушы 129 мемлекеттер
ішінен 1080-ші орында болды. Елдің ... ... ескі ... қарым-
қатынастар мен рулық-патриархалдық құрылыстың ... осы ... ... ... ... еді. ... ... 90 % ауылдық жерлерде
тұрады, және олар бай феодалдық, ру басылар мен дін ... қол ... ... табы ... жоқ ... десе ... еді, өйткені үш миллионға
жуық ауғандықтар жартылай көшпелі және көнегелі өмір сүреді. Сонымен бірге
жергілікті ... ... көбі ... ... ... айтатын болсақ, ауғандықтар көптілде сөйледі және әр
түрлі тайпалардан құралды. Сондықтан бір ұлттан ... ... және ... ... ... бөлінушілікке сақталды.
Ұлттық табыс адам басына шаққанда небәрі 162 ... ... және ... ... ... ... көп бөлгі натуралды және ұсақ товарлы
шаруашылықтарда ... ... ... баяу ... ... ... кей жылдры тіпті көптеген жерлер өңделмей қалып
отырды.
Ауғанстан өзіне керекті азық-түлік товарларын шеттен әкелді, ... ... пен ... ... көп ... яғни ... болғандықтан.
Шаруалардың 1/3 жерсіз өмір сүрді. Халықтың 88-і сауатсыз болды, 22,8
% ғаны ақып білім алды. Елдің 160 млн. ... ... 71 ... ... ғана ... ... Кумар аймақтарында, пуштун тайпалары ... ... ... ... ... даму
дәрежесі жағынан Герат, Кабул Провинцияларынан артта қалды. Әсіресе
пуштундар ... ... әрі ... - ... ... даму ... ... жасады.
Халықтың әлеуметтік -экономикалық және мәдени ... ... әр ... пуштун билеушілері мен ұлттық-этникалық аз топтар
арасында, әсіресе солтүстік және орталык аудандарда қайшылықтың күшейгенін
көрсетті/17/. ... ... ... ... мен ... ... ... Соңғы 10 жылда халықтың халі оте нашарлады,
жұмыссыздық етек алды, әсіресе білім алып ... ... ... ... ... ... ... айрылған жұмысшылар, шаруалар,
интеллегенция, қолөнершілер, ұсақ ... ... оз еркі ... ... саяси күрес ұйымдастыра алмады. Саяси партиялар мен
ұйымдарға елде заңды түрде қимыл ... тиым ... 1970-72 ж. ... ... да аз ... ... Көптеген шаруалар деревнядан кетіп,
қаладан бір жұмыс табу амалын іздеді. Парламаенттегі помещик топтары ... ... ... дін ... заң жобасын жасауды
кешеуілдетіп, оны үнемі бұзып отырды. 5 жыл ... ... ... ... бағытталғн бірде - бір заң жобасын қабылдамады/18/.
Сыртқы саясатта да басқарушылар оз тобының ғана ... ... ... ... бар шығынының орнын жабу үшін ... ... ... ... өзі сауда контрабандасымен
байлаиыста болды/19/.
Мұның бәрі халықтың ... ... киын ... ... ... саяси
құрылысына озгеріс енгізу қажеттілігі туды.
Саяси омірде эппозициялық бағытты ... ... ... атқарды. Интеллегенцияның бастауымен алтыншы жылдарда
прогрессивтік ... ... елде ... ... мен ... ... ұйым жетекшілері мен мүшелері марксизм-ленинизм еңбектерімен таныс
болды. ... ... ... ... /МНДК/ құрылды, бұл саяси партия
болды. Оның орталық бөліміне - жазушы Тараки Н.М., министр ... Б. мен Дост Ж.М. ... ... М.А. ... М.Т. ... және
т.б. кірді.
Ал 1965 ж. I қантарда Құрылтай съезіне Ауғанстан халық-демократиялық
партиясы құрылғанын жариялады. Сы ... ... ... ... ... ... және ... Комитет сайланды/20/.
1965 жылы Ауғанстан деректері деп аталатын құжат ... ... ... ... ... ... ... делегаттары
Нұрмүхммед Маражиді Бас секретарь, ал Бабрак Кармальді ... ... етіп ... ... ... ... 7 адам мүшелікке, 4
адам кандидаттыққа ұсынылды/21/.
1966 жылы ... ... ... ... ...... Құрылтай съезінің шешіміне сәйкес НДПА-ның Программасы
жарияланды. Бұл ... мына ... ... ... ... және ... ... НДПК-тың маңына топтастырып және соның
басқаруымен антифеодалдық, антиимпериалистік ... - ... үшін ... ұйымдастыру, елдегі саяси білікті алу, еңбекшілер
мемлекеттік құру, қоғамдык ... ... ... ... қалғанын жою және
прогрессивті дамуын қамтамасыз ету деп көрсетті.
1967 жылы ... ... ... ... ... басылып шықты. Бұнда
оның ұйымдастыру құрылысы, партия принцип белгіленді, партия мүшелерінің
еркі мен міндеттері айқындалып белгіленді.
Жартылай ашық және ... ... ... ... және Даудтық режимге
қарсы белсенді саяси күрес жүргізді. Оның басшылыгымен ереуіл, ... ... ... ... яғни ... ... және ... әдебиеттер кеңінен таратылды. Сонымен бірге
парламенттік күрес методы да ... ... 1965 ... ... ... партия қатысты және төменгі палатаға олардың төрт
делегаты сайланды.: Б.Кармель, ... ... ... ... ... оте қиын ... ... Өйткені реакцияшыл
күштердің және солшылардың кері әрекеті, өкімет ... ... ... топтың төменгі саласы, партияның өзі ішінде әр түрлі
топтан тұруы және кейбір мүшелерінің саяси сауатсыздығы партияның ... ... ... зор ... ... ... ... басшылығы оның басшыларына коммунистік
идеяларға асықпауына, ел ішінде жалпы ... ... ... жүргізуге
кеңес берді. Өкінішке орай Траки мен оның жақтастары бұл кеңеске ... бұл ... кері ... ... ... ... жылы ... партияның одан әрі даму кезеңінде қиын уақыт ... ... ... ... Н.Т.Тараки мен Б.Кармель арасындагы ... пен ... еді. ... ... ... өзінің Ітартиядағы екінші роліне риза болмады. Сонымен бірге
партияның жұмыс жүргізуінде тактикалық мәселелер ... де ... ... ... ... мен оның жолдастары ... ... ашық ... жолына шығуды жақтап, мәселе қойды. Сонымен
бірге олар ... ... ... ... және олар митингілер мен
демонстрацияларда партия басшыларының еңбекшілер алдында соз сойлеп, оларды
ашық күреске ... ... деп ... Ал ... және онын ... күрес жағдайында партияғ жұмыс жасау тиімді қиын жағдайға Орталық
Комитет эмиграцияга кету керек деп ... ... ол ... ... ... ашық күрес жүргізу
партия үшін қауіпті, оның арты партия басшылары мен мүшелерін ... ... деп ... ... ... ... ... қабылдау кезде кандидаттық қай
топтан шыққанына қарамау керек, тек ... ... мен ... ... керек десе, Тараки партия қатарына жогарғы топ ... ... ... ... ... партиялық принциптілігі бұзылады,
халықтық алдында партияның беделі төмендейді деп ... ... ... ... ... келіспеушілік нәтижесінде,
партия екі жікке болініп кетті.
1966 жылы ... ... өз ... ... ... ... "Тіарчам" /Знамя/ фракциясын құрды және ездерін НДГІА - барлық
еңбекшілерінің партияыз деп ... ал ... мен оның ... ... - ... тобының авангарды" деп жариялады, бірақ ел ішінде
олардың фракциясын "Халық" деп ... ... екі ... ... ... мен ... арасында озгешілік, екі партия да алғашқы
съезді ... ... мен ... ... пен ... ... мүшелері қоғамның, яғни ... ... мен ... ... ... ... болды. Соган
қараматсан революциялық күрес жолында олар нәтижеле роль ... ... ... ... ... жұмысшылар,
шауралар, көшпенділер, ұзақ қызметкерлер, колөнершілер, әскери қызметінілер
мен интеллигенциядан тұрды.
Сондықтан да халықшылар оте ... ... және ... пен
демократияшыл бағыттағы топпен тыгыз байланыста болды.
Сонымен бірге олардың құрамында мемлекеттік аппараттың төменгі топтағы
қызметкерлері, оқу орындары мен инженер-техниктер, кіші ... ... ... ... ... ... еді/23/.
Ал Парчамның құрамы помещиктер, ірі судагерлер, армияның жоғары
шенділері, интеллигенция, қала буржуазиясы мен дін ... ... ... ... күресті ұстады. Олардың көпшілігі — Батыс пен
АҚШ-та окыған еді. Дегенмен олар өздерін ... ... ... ... жағынан жікке болінуі 10 жылға созылды және
Ауғанстандағы ... ... ... зор ... ... ... ел ... белсенді жұмыс жүргізді. Бірақ елде алдыңғы қатарлы жұмыс
тобы ... олар ... ... ... ... ... офицерлер арасында жұмыс жүргізуге деп ... ... олар ... ... ... ... өз ... үшін пайдалана біліп, онда
ашық күрес жүргізуде және ... олар ... ... ... ... екі ... да ... қарсы ашық күрес жүргізді, барлық
мүмкіндіктерді ... ... ... ... откендей бұл екі ... ... ... ... құрамы мен оның Бас
секретариаттағы бірден-бір ниеткер ... мен ... ... түсінбестік еді.
1971 жылы елдің ішкі саяси ... ... ... ... құру және ... туралы мәселе тұрды. Осы ... ... ... ... біртұтастығы туралы мәлімдемеге" қол қойды. Көп
ұзамай Бірігу ... ... пен ... ... ... болды және де осы уақыттан бастап НДПА-ның біртұтастыгы жолга
койылды. Бас секретарь ... ... ... ... НДПА мен қатар әскерлердің ... ... ... ... ... омір сүрді. ООК 1974 жылы полковник
А.Кадырдың ұйымдастырыуымен армияда кұрылды. Бұл ұйым ең ... ... ... жақын болды. НДІІА біріккеннен кейін ООКА басшылары,
НДПА-мен байланыс орнатты және оның құрамына кіруге ... ... ... бұл ... ... ... ... кезде Ауғанстанда ислам фундаменталистерінің
қозгалысы жанданды. Олар ... ... ... ... 1969 ... жастары ұйымы құрылды, бұл нағыз реакциялық ұйым еді және оның
құрамына діни көзқарастығын ... ... Олар ... ... жік ... және ... болды.
1973 жылы 17 шілдеде генерал әрі Ханзада Мұхаммед Дауд басшылығымен
ант монархиялық ... ... ... Бұл негізінен қантегіссіз
төңкеріс еді, оз король семьясынан шыққан еді, сондықтан немере ағасы Замир
Шахтың тақтан түсіріп, ... ... деп ... Ал ... ... кетуге мәжбур болды.
1975 жылы маусымда "Мұсылман жастарының" ... бірі ... ... ... ... басынан тойдыру және ислам
мемлекетін құру мақсатымен, Ганджшар ... ... ... ... ... ... ... олардың бұл үміті ақталмады, шаруалар
ислам фундаменталистерін қолдамады. Үкімет ... ... ... оңай ... ... ... ... ұйымы тарап кетуге мәжбүр
болды. Оның мүшелері түрмеге қамалды, не жазалады, кейбіреулері ... ... ... ... ... болды.
Осындай кезеңде Дауд пен оның жақтастарының жеке позициясы күшейе
бастады. ... ... ... ... премьер-министр,
сыртқы істерге қолы жеткен Дауд әр түрлі дәрежедегі халықтың сеніміне кіріп
алды/24/. Енді ол ... ... ... бастады. Ірі қайраткерлер,
елшілер, ауыл шаруашылық мамандарын орындарынан алып ... 1977 ... ... отырыс шақырылып, Даудты республика презнденті деп
жариялап, жаңа ... ... Оны ... ... пен ... ... енгізілмеді. Аса маңызды заңдылықтар мен атқару функциялары
президентгің ... ... Бір ... ... 1977 жылы ...
Даудтың жеке диктаторлық режим орната бастанғандыгын көрсетті.
Міне сәуір революциясына дейінгі Ауғанстанның әлеуметтік-экономикалық
саяси жағдайын осындай еді.
2. ... ... ... ЖӘНЕ ... ДЕМОКРАТИЯЛЫҚ
РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҚҰРЫЛУЫ
1977-78 ж. ішкі жағдай - Даудтың ... ... ... ... кетті.
1977 жылы желтоқсанда НДПА-ның Ауғанстанның Халықтық демократиялық
партиясы ... мен ... ... жергілікті халықтың наразылығына, армиямен соқтығысуына әкеліп
тірді. 16 қарашада Кабулде жоспарлау министрі Али ... ... ... ... ... қолға алумен басталып, демократия
қалдыктарының жағдайының қиындауына, солшыл күштердің құрып ктуіне ... ... ... ... ... НДГІА-ның бір
орталықты позицияға кайтадан бірігуі және демократияшыл солшыл қозгалыстың
жандануы шошындырды. Армия мен үкіметті реакцияшыл ... ... ... демократиялық қозғалысты жаншу жоне солшыл ... ... ... ... ... ... оған ықпал етуден болды. ... ... бері Дауд ... ... ал өзін ... ... ... одан әрі бара қоймап еді. Сондықтан реакцияшыл оңшыл
күштер Даудты шешуші әрекеттерге басшы қоймайды деп қауіптеніп 1978 ... ... ... қайраткері Хайбарға қастандык ұйымдастырды және
олтірді. Бұл арада олардың көздеген есебі қарсы жақтың, яғни демократиялык
күштердің жаппай ... ... ... ... ... ... жасауға
мөжбүр ету еді/25/.
Бұл жонінде "Ауған дерекгері" деп аталатын ... ... ... ... "1978 жылы сәуірде террорлық әрекет нәтижесінде НДПА
Орталық комитетінің мүшесі Мир Акбар Хайбар олтірілді". ... ... ... соз ... Оны ... ... ... айналды.
26сәуір күні түрмеге түсе қоймаған мүшелері қалалық зоопаркте қарулы
күштер басшыларының штабында революциялық қозгалысты 1978 жылы 27 ... 6-да ... ... ... ... сағат 6-да зоопарк ... Саид ... ... ... ... ... қатусыумен жиналыс откіщіліп, сагат 8-де
бар жерде әскери топтар дайын тұрды. "Саид Мұхаммед" деген ... ... 11-де ... ... қарай жылжыды. Олардың мақсаты ... ... ... ... ... Пуштунистан алаңында тұрып бір
жағынан ... ... ... екінші жағынан банк пен поштаны
бақылауға тиіс ... ... ... ... ... ... ... алаңға шығуга, ал Ширджан Маздурьер Мұхаммед ... ... ... ... ... мен ... ... күзетуге тапсырма
алды/26/.
АҮДГІ мүшесі министр Ватанджар естеліктерінде былай деп жазады: "Сәуір
революциясы менің өмірімдегі ең маңызды күндердің бірі.
Көтерілістің 1-ші ... ... ... үлкен роль атқарды.
Аспанға көтерілген әскери самолеттер 16.00. сағат шамасында ... соқы ... Ақ ... ... ... ... ... ұсынған офицер-
парламенттерді Дауд атып, жаралады. 1973 ж. ... ... ... ... ... ол оз өмірін осылай аяқтады. Ұрыс кезінде Кабулдегі ... ... ғана ... ... ... ... ж. 27 сәуірде Кабулдағы әскери төңкөріс жетістіктері тарихи Сәуір
революциясы деген атпен еніп, біріншіден Даудтың ... ... - деп ... ... елде ... ... ... қайта
құруларды жүзеге асыру, шын мәніндегі демократиялық ... құру ... ж. 30 ... ... ... ... ҮІ ... жариялады:
онда ауғанстан мемлекет билігінің ең жоғарғы органы болып Революциялық
Кеңес деп танылды, және ... ... ... ... ... басшысы және премьер-министр болып -Н.М.Тараки, ал
оның партия мен ... ... - ... ... ... Сыртқы істер министрі болып - Х.Амин тағайындалды. ДРА-ң ... ... әр ... ... ... ... провинциясынан
молла Абдул Гауф, жазушы Мұхаммед Систани, Баглам провинциясынан тайпа
ақсақалы Сейд Каяни ... Асеф ... ... ... 18 ... Олар аса маңызды мемлекет мәселесін шешкенде жиналып отырды/28/.
Революция жолында күресте жараланғандарға, өлгендердің семьясына,
Отанын қорғаушыларға ... бір ... ... белгіледі.
ДРА-ның Революциялық Кеңесінің алғашқы жарлықтарымен үкімет пен ... ... ... жаңа губернаторлары, дивизия мен
корпус командирлері тағайындалды.
1978 жылы 27 сәуірде қарулы кетеріліс кезінде "Халық пен ... ... ... ... ... жақтайтын жоғары
шенді офицерлерді дер мезгілінде тұтқындады және оған ... ... тез ... ... ... ... ... революцияны
қолданған митингілер өткізді және ... ... ... ... ... ... тазаргуға базардағы бағаның құнына
бақылау жасауға т.б. жұмыстарға ... ... ... офицерлер
губернаторлар және уезд басшылары болып тағайындалды. Революцияда кейінгі
сайланған үкімет ... өз ... ... ... ал ... ... адам ... Ватанджар -премьердің орынбасары және байланыс министрі
А.Кадыр - қорғаныс министрі, Ж.М. Радк - ... ... ... ... ... жоғарыда керсеткеніміздей елде жұмысшы тобы жоққа
тән болғандықтан революция ... де, елді ... - ... да әскери
адамдардың тағайындалуы, қоғамдық жұмыстарға белсене ... ... ... ... ... жылы 2 ... "Революциялық мәселелердің басты бағыты" атта
багдарлама қабылдады. Оған: елде қоғамдық — ... ... ... ... ...... дәуірге дейінгі және феодалдық есілік қарым-
қатынастарды түбегейлі жою, қамаудын барлық түрлерін жою, қоғамдық ... ... ... пен ... ... ... ... -экономикасындағы мемлекеттік секторды нығайту және
жергілікті халықтық тұрмыс жағдайын жақсарту, ... пен ... ... ... ... ... неколониализм мен империализм
ықпалын ... ... ... ... ... ... қатысты,
моселелер енді.
Ал сыртқы саясат шеңберінде Ауғанстан бейбіт ел және бүкіл ... ... ... ... ... ... ... қосылады, ұлт-азат етушілік қозғалысты қолдайды, корші елдермен
достық және ... ... ... ... деп ... халықтың, барлық демократиялык таптар мен әлеуметтік топтардың
мүддесін кездеген ұлттық демократиялық революция ... ... ... даму тарихында ерекшеленген, елдің саяси құрылысында орын
алған - ... тобы ... ж. ... ... ... ... бағыттары деп
аталатын үкіметтің программасы жарияланды:
➢ Ауғанстанның қоғамдық өмірі мен ... ... ... ... өзгерту;
➢ ұлт мәселесін демократияның жолмен шешу;
➢ Елдің қоғамдық және саяси өміріне кең араласуға солдаттар мен
офицерлерге мүмкіндік ... ... ... ... - ... ... ... офицерлер, қолөнершілер
мен интеллегенцияны - әлеуметтік, саяси, экономикалык бостандық пен
қүқық қорғауға ... ... ... кадрлар даярлауды кеңейту.
➢ Ұлттық мәдениетті дамыту. Олар мен әдебиетті дамытуға жол ашатын
шаралар ... ... пен ... ... алуға комектесу, кітаптар мен
газеттер шығарып, тарату/29/. 1980 ж. 20-21 сәуірде ... ... - ... ... ... - ... негізгі принциитері" деп
аталатын заңдылық еді. Онда 68 ... 10 ... ... Ауғанстанның
суверенді, демократиялық мемлекет екендігін, ол халық ... ... ... ... ұлттық біртұтас майданға арқа сүйетіндігін
көрсеткен жан болды. Онда шаруалардың жеке меншігін мойындаған. Жеке меншік
белгілі бір ... ... ... көрсетті"/30/.
Ауылшаруашылық мәселесі жөнінде 1979 ж. Кабулде Бүкілауғандық жиналыс
откізіліп, оған жергілікті және мемлекеттік партия басшылары, ... ... ... ... ... ... Осы жиналыста
деревняларда әлеуметтік-экономикалық қайта құрулар жүргізу қажеттігі
айтылды. Осы кезде ... ... ... кейін көптеген жерсіз және
жері аз шаруалар жер үлестеріне ие ... ... ... техника,
тыңайтқаш, кредит беру арқылы комек беріп ... ... ... ... ... ... ... территориясында кооперативтік
қозғалыс еріс алды.
Яғни-ге жуық кооператив-жабдықтау, кредиттеу, қүс өсіру, қаракол алу
кооперативтері пайда болды/31/.
Деректерде ... деп ... ... ... ... ... болғандықтан, НДПА-ның әлеуметтік-
экономикалық қайта ... ... ... ... жер туралы реформа
қабылдау І-ші ретте тұрды. Жер реформасын ... ... ... 30 ... "Жер ... ... көрсетіледі. Ол артық жерлерді
мемлекет пайдасына алу, жерсіз шаруаларға тегін жер ... ... ... ... ... ... ... 1979 ж. 1 январьдан бастап жүзеге аса
бастады. Реформа нәтижесінде компенсациясыз 25000 жер иеленушіден 740000 ... ... оның 665000 ... 296000 ... ... ... 40000
гектары мемлекеттік ұйымдарға беріледі /32/.
Революциядан кейін Ауғанстанның ... ... да алға ... 1981 ж. ... елде 5300 жуық мектептер ашылды. Оқу ағарту министрі
мен оның кеңесшілері 6 провинцияда болды, ал ... ... ... ... ... Сауатсыздықты жою туралы арнайы декрет кабылдады. 80 /
халқы сауатсыз ... ... ... ісі өте қиын ... жүрді.
Сауатсыздықты жою, жаңа оқулықтар шығару оңайлықпен жүзеге аса қойған жоқ.
Бала — бақшалары ашылды. Алғашында небәрі 24-ақ болса, 1981 ж. Ол ... ... ... ... 700000 бала ... ... 64 мектеп салу
жоспарланган І. Тегін бірнеше кітапханалар ... ... ... ғылым академиясы құрылды. "Соби", "Юлдуз", "Гораш" деп ... шыға ... ... ... гидротехник, жол салушы мамандар
шетелдерде даярланды. Кабулда политехникалық институт, Мазари - Шарифта тау-
мүнай техникумы ашылды. 1978 ж. ... ... ... ... 70-тен аса адам электрик, автомобил жөндеушілер даярланады/33/.
Дерек бойынша ислам дініне қызмет ететіндігін саны 300000 жетті. ... ... ... саны 40000 асты. Ауғанстанның бір ерекшелігі бұл ... діни ... жоқ. ... ... ешкімге бағынбады. Тек
провинциялар мен орталықтарда әр түрлі кеңестер ... ... ... ауған азаматы Меккеге Кединеге ... ... Елде діни ... 20000 жуық ... ... ... ... елдің барлық
мектептерінде міндеттендірілді.
Сәуір революциясы өзінің сипаты, ... мен ... ... ұлттық-
демократиялық революция болып табылады. ... атап ... ... ... көрі ... да болады. Өйткені ауған
революциянерлері елдегі феодалдық қоғамның ескілік ... ... мен ... ... ... ... ... социалистік қайта
құруларды бірден жүзеге асыруды міндет етіп қойды. Себебі елде социалистік
қайта құрулардың объективті жағдай жоқ еді, ағым ... ... ... және ... жоқ ... ... ... іске кірісті.
Сонымен бірге НДПА-ны елде қайта құруларды жүзеге асыруда басшы партия ... Бұл ... ... ... ... алдыңғы қатарлы партиясы
ретінде роль атқара алмайтын еді. Сол ... ол ... ұйым ... ... болды және бір таптың күшіне сүйенбеді, құрамы жағынан қалалық, ұсақ
буржуазия мен интеллегенция өкілдерінен ... еді. ... біз ... ... ... ... өткен едік. Міне ... ... ... сәуірінде идеялық және ұйымдық жағынан әлсіз табынды саяси
платармасыз және ... ... ... еді. Ал он жылдарда созылған
озара келіспеушілікті аздаған ойларда шешу мүмкін, емес еді. Бұл арада ... ... сол ... ... осы ... мән ... ... мүмкін емес деп есептеді. Бірақ НДПА алдында мынандай мүмкіндіктер
болды. Олар, Ауғанстандағы ... ... ... ... ... революция кезінде біртұтас майданға біріктіріп ... ... ... еді. Өкінішке орай бұл ... ... ... мен жағдайларға байланысты қолдана алмай қалды. Екі жылға
жуық елде социалистік құруларды жүзеге асыру үшін ... ... ... бес ... ... ... ... және пролетариат диктатурасының
мемлекеті құралады деп жариялады. Бірақ елде ... табы жоқ еді. ... ... басшыларының ішінен дайындалған саяси және мемлекеттік
қайраткер жоқ болды. Басқарушы системаға қарсы шығу ... мен ... бір ... ... ол ... ... ... мәселесі одан да үлкен
іс еді.
3. КЕҢЕС ӨКІМЕТІНІҢ АУҒАНСТАНМЕН ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСЫ ЖӘНЕ ӘСКЕРИ КӨМЕК
КӨРСЕТУІ
1977ж. НАТО блогы әскери бюджетті тез ... ... ... ... ... ... отрядтар құрылды. АҚШ, басқа да батыс
мемлекеттер оларға көмек көрсетті.
Елде Хафизулла Амин бастаған топ көптеген адамдарды қырып-жойып, ... ... ... қолы ... ... ... ... секретарь болып алды. 15000 адамды түрмеден босатты.
Кветт қаласы контрреволюцияшыларды ... ... ... ... ... 1979 ж. ... ... осындай күштер Ауғанстанның
18 провинциясында әрекет етті/34/.
1978 жылы 30 сәуірде Ауған Революциясын Кеңестер Одағы бірінші ... ... ... ... ... ... да ... алғашқы кезеңінде-ақ Кеңестер Одағы ауған революциөнерлеріне
аржақты көмек және ... ... ... ... еді. 1978 жылдың 5
желтоқсанында Москвада достық және озара ... ... ... ауғанкеңес
келісіміне қол қойды.
Міне осы екі ел арасындағы келісімге тоқтала ... жон ... бұл ... документ болып саналады. Кезінде ауған басшылары Ауған
Демократиялық, Республикалық территориясынад ... ... ... комек сүрағанда, олар осы келісім шарттың сүйенген еді. Документте
1921 жылғы және 1931 ж. ... ... ... ... ... ... ... өзара көмек пен бірлесіп қызмет істеу
келісіміне қол қойды. Л.Брежнев пен М.Тараки қол қойған бұл ... ... ... ... 1-ші ... 2 жақ та ... ... және тереңдетуге 2 мемлекеттің де тең ... ... ... көрсете отырып, территориялық бүтіндігі мен ... ... ... ... іске ... мәлімдеді.
4-ші статья негізінде былай деп көрсетілген: ... ... ... пен ... ... ... ... кызмет жасай
отырып, 2 жақтың қауіпсіздігімен тәуелсіздік территория ... ... да ... ... ... ... ... отырады/35/.
6-шы статьяда: әрбір жоғары да келісім отырғандар әскери немесе басқа
одақтарға, қандай да бір мемлекеттік топтармен ... өзі ... ... ... ... ... салтанатты түрде молімдейді.
10-шы статьяда: 2 жақтың мүддесіне қатысы бар барлық аса маңызды
халыкаралық мәселелер ... ... ... ... болады.
13-ші статья бойынша: Бұл келісім күшіне енген күннен бастап 20жыл
бойына әрекет ... ... ... ... бірі 6 ай ... ... ... жонінде мәлімдемесе, келісім келесі 5 жылға дейін ез күшінде қалады. 2
жақтың қорғаныс қабілетін нығайту мақсатында олар ... ... ... ... ... дамыта береді. 2 ел арасындағы достықты дамытуға
жасалған қадам, - деп ... ... кадр ... ... дамытуды жоспарлау,
сауда, мәдениет пен ағарту, өнер, әдебиет, денсаулық, баспасоз, радио,
телевидение, кино, ... ... ... ... ... ... ... арасында мемлекеттік басқару, өндіріс ... және ... ... мәселесі қойылды.
Міне көрші екі елдің дәстүрлері достығы ... ... ... ... ... және ... көмегінің аркасында Кабулда
жаңа заманға лайық ең күшті нан ... ... іске ... ... мен аналар орталығы құрылды. Сонымен ... ... ... ... институтта инженерлер, құрылысшылар, жол мамандары, мүнай
мен газ өндеудің ... ... және т.б. аса ... ... ... Халықаралық мәдениет орындары салынды
және автотранспорт көліктерімен қамтамасыз ... ... ... іске ... Джаркудукта газды өндіру мен ... ... ... женделіп, жаңа технологиямен ... ... ... даму ... жаңа ... алды және жабдықталды.
Ауған-кеңес құрылысшылары Салань Тонелін іске қосты. Бұл ... 3365 ... ... ... ... ... ... энергетика
объектілері, жеңіл және тамақ өнеркәсіптері ... ... ... өнеркәсібінде 60/ ал мемлекеттік секторда өндірілетін онімдер
/75/ болады/36/.
Табиғи газды өндіруге жыл сайнынғы өнім, мысалы 1988-1986 жылдары ... куб. метр ... ... ... 6 мың ... ... болады. Осы
жылдары жас көмірді өндіру 145 мың тоннаға барса 1990 жылдары 370 ... ... ... ... саласы да кеңес комек арқасында жоғарғы
көрсеткіштерден дамыды. Мысалы, ... ... ... 20/ -ке ... ал ... өндіру 30/ болды және 1252 млн.
квт/ч дейін барды.
1982-1988 ... ... және ... ... СССР-дің комек
көрсетумен автомашина жөндейтін "Джанганак" заводының цехы КАМАЗ-дар мен
бензаводдарға ... ... ... ... ... ... ... ЛЭП-220 кв "Мемлекеттік шекара СССР-Колым-Назари-Шариа"
Амурдария өзені арқылы "Достық" көпірі,ЛЭП ПО /кв/ мемлекеттік шекара ... ... ... ... Пули-Хулирида элеватор, қоғамдық
ғылым институтының корпусы, ... ... және қан құю ... ... іске ... бір ғана 1987 ... ... кеңес дәрігерлері, фельдшерлер,
санинструкторлар көмегімен 100 мың ауғандық қаралды, ... ... ... 100 мың ... квалификациялық жұмысшы мен ондаган
мың халық шаруашылығының мамандары Ауғанстанда Кеңестер Одағының ... ... ... ... ... ... ... кеңес жағында,
соның ішінде дипломат партиямен әскери кеңебшілер жағынан Ауғанстанға комек
көрсету жағынан ірі қателіктер болды.
Жоғарыда айтып откендей Апрель Революциясынан ... ... ... ... ... әр ... мамандарды кеңесші ретінде комекке
шүғыл жіберді. Олардың мақсат-міндеттері біреу ғана ... ... ... ... ... яғни ... ... республикалық қоғамдық-экономикалық дамуын
жоспарлау, аграрлық саясатты ... еді ... ... ... құрамында Ауғанстан моселесімен
айналыспаған ислам туралы ... ... ... ... ... мүлдем хабарсыз адамдар өте көп болды.
Осының нәтижесінде - кеңесшілер ездеріне ... емес ... ой, ... ... не істейін білмеді, қате жаққа сілтеді. Сол ... ... ... және т.б. ... КПСС-тің
көшірмесі яғни тиражы ... ... ... ... кеңесшілердің
ықпалымен "социалистік қоғам құру үшін күресу партия мүшелерінің міндеті"
деген сөздер жазылып, оның мүшелеріне ... ... ... тек ауыл ... ең ... болігінің
ғана мүддесі көзделді. Яғни революцияға ұста ... мен ... ... ... ... ... олар революциядан
кейін де елді демократияландыру және кайта құру ... ... ... ірі ... бірі кеңес кеңесшілері аса маңызды шешімдерді
ауғандықтардың орнына өздері кабылдады.
Бұл ... ... ... ... ... былай деп жазады:
аутан басшыларының бірі ащы күлкімен, кеңес кеңесшілері туралы былай еске
алды:
"Миниетрлер ... ... ... ... стол ... Әр Министр өз ... ... ... ... ... ... ... министрлердің артына қарай орналасқан әр кеңесші,
бірте-бірте столдан алыстай түскен. Кейін столда тек ... ... ғана ... арты орны толмас шығынға ұшыратты. Көптеген ауған басшылары
барлық істерін кеңес кеңесшілеріне толтырып, ... ... ... ... ... бұл ... ... тарауда тоқталғанды жөн көрдім.
Міне Апрель революциясынан ... ... ... ... ... еді және мен ... ... Ауғанстанға кіруі
жонінде де келесі болімде тоқталғанды жөн көрдім.
Н.М.Тараки бастаған ауған революциөнерлері "Ұлы ... ... ... ... ... бастады. Бұл созді олар Россиядағы Октябрь
революциясына еліктегендей, яғни, сол ... ... ... ... ... ... ... "билікті біртұтас болінбейді"
деп жариялады, бұл үранның астында, елдегі барлық ... ... ... ... және ... ... қойып бағалады, сол сияқты революцияга теріс қарайтын буржуазия ... ... ... ... елемеді және ұлттық мәселені дұрыс
бағаламады. Міне елдегі ... ... ... жағдайдық шиеленісуі
алдымен ел басшылары мен олардың партия коменациясының дұрыс еместігі мен
қателіктері еді. Ал ... ... ... ... оған ... мөн ... Өйткені Ауғанстан — көпұлтты ммлекет болды
20 тарта әр түрлі халық орналасқан еді. Негізгі ұлттық құрам ... ... ... ... ... ... мен хазар-ейліктер
кірді және оған аймақтар, түркмендер, нуристандықтарда кірді. Ал аз ... ... ... ... индустар кірді. Ауған мемлекетінің
негізгі тұрғылықты халқы пуштандар еді. Олар өздерін ... ... ал ... ... ... ... ... күштундардың елдің барлық
өмірінде басты роль аткаруын қамтамасыз етіп отырды. ... ... әр ... ... мен артықшылықтарды пайдаланды, ал ... ... екі ... езгі ... оз ... және пуштундық
пиғылдық орталық үкіметінен. Ұзақ уақытқа дейін әр ... ... ... яғни ... ... емес ... құнарлы жерлерін
пуштундарға алып енді пуштундық шовинизм саясаты оршіді:
Революциядан кейін НДПА ұлттық ... ... ... шешу ... ... ұлттардың тең екені, аз ұлттардың езілуін
жою жолында шешім ... ... ... жағдайда өз позициясын бергісі келмеді. Барлық
жоғары алдыңғы рольді атқара берді.
Ұлттық мәселені шешуде өте зиян келтірген ... Аман ... ... ... тұрған пуштундық ұлтшыл шовинист еді. Ол өзіне дейінгі
пуштандыру саясатын ... ... және осы ... ... ... алғашқы күндерінің өзінде-ақ НДПА-ның басшыларының арасында
жаңа дан ... ... ... ... Бұл ... ... мен ... қандай болуы және оган баға беру ... ... ... басталып еді. Осы себептен Н.М.Тараки
мен Х.Амин ... ... одан әрі жік ... үшін, ал шын ... ... ... ... ... ... ... Комитетінің
Саяси бюросында кез-келген фракциялы қызметке тыйым салу туралы міндеттеме
қабылдаттырды. Мұндай міндеттеме іс жүзінде бір топқа ғана қызмет ... ... ... пен ескергулер фракциялық қызмет деп есептелінеді, және
талқыланбастан кері итеріп тастап отырды.
1978 ... ... ... ... ... ... ... дарыптаушылық өрістей түсті. Осының нәтижесінде Бас ... ... ... ... бірігіп қабылдаудан кете бастады,
ал негізгі билік Аминнің қолына жинақталды. Көп ұзамай елде ... ... ... ал ... қоғамының барлығын кеңінен қамтыды.
Мысалға, солшыл-демократтар, ... ... мен ... ... ... ... діни адамдар, тіпті
«Халықтың» принципиалды қолдайтын әр түрлі ұйым мүшелері аяусыз жойып
жіберу және т.б. алуға ... оз ... ... ... ... ... да ... жегті.
Армиядағы Тараки мен Аминның қарсыластары қуғынға ұшырады, ... ... ... ... ұшырады. Көбісі жасырын жағдайга жетуге мәжбүр
болды және де армияда олар өз ... ... ... Сол ... ... ... басшылығымен көптеген корнекті партия мен ... ... ... қастандық дайындады ... ... ... сот ісі жүре бастады. Оларды олім жазасына кесу туралы
үкім қабылдады. Тек кеңес жағының араласуымен ... ... мен ... өлім ... ... ұзақ ... ... алмастырды. Кейіннен кеңес
жағы, тергеу кезінде барлық ... ... ... ... НДПА мен арасынадағы жаңа жікке боліну басталысымен кеңес
басшылығы ауған жағын бірлік пен коллективті ... ... ... ... ... ... ... Өкінішке орай Тараки мен
Амин бұл ұсыныстарға сез ... ғана ... ... бұл ... ... ... КПСС Орталық Комитетінің жаүапты қызметкерлері келіп тұрды
/39/.
Осылайша революциядан кейін ... ... жеке ... кең ... жаю ... қайта құрулардың кейбір қателіктері
елдің саяси жағдайының шиеленісуіне тікелей әсер ... осы ... ... ... ... қарсы, яғни НДПА-ға
қарсы шет елдегі күштер елдегі ... ... ... ... өз ... күшейтті.
Әсіресе Ауған үкіметіне ашық жаулық қарым-қатынасты Пакистан әскери
әкімшілігі мен шахтың режимдегі, Иран ... Иран ... ... ... ... ауған діндарлары мен тайпаларды
үкіметке қарсы наразылығын, ауған басшылығындағы ... яғни ... ... ... ... ... өте ... түрде қолдап
отыр/40/. Әсіресе Пакистан мен Ауғанстан ... ... өте ... ... ... ... ... басып кіріп, елдегі Тараки режимін
құлату жоспары практикалык түрде дайындай бастады.
Пакистан қарулы күштерінің Бас штабы ... ... ... ... ... ішінде тайдырудың жоспарын дайындап үлгерді. Бұл жоспар бойынша
Пакистанның ... ... ... ... ... одан ... қимылды
ауған қарулы оппозициясы іске асырады делінді.
Ауғандық антиреволюцияшыл эмиграцияға Пакистан үкіметі кемек көрсете
отырып,1978-1979 жылдары ... ... ... ... ... бастады. Ол үшін Пакистандағы ... ... ... ... құрыла бастады және қару - жарақпен ... ... ... ... ... ... жағдайы мен қоғамына
төнген қауіпке байланысты кептеген ұйымдар мен бюролар құрыла бастады.Ауған
оппозициялық арасында Американ арнайы барлауының жұмысы ... ... ... ... ... қайта құрулар мен Кеңестер
Одағының ауған елінде, беделі мен ... ... ... ... ... дәлелді болу үшін деректемелер келтіре кетейік:
Пакистан территориясында "Ауғанстанның ислам ... және ... ... ... ... ... етіп ... Кветт, Мирашшак аудандарында, Ауғанстанның көптеген шекаралық
аймақтарында ... ... ... ... ... қару-жарах қоймалары орналастырылады. Шетелдік баспасоз мәліметі
бойынша 1980 ж. Аяғында Пакистанда 30-ға жуық ... 50 ... ... 1979 ж. ... 30 000 аса ... сыннан отті.
Жоғарыда көрсетілген деректемеден біздің байқайтанымыз оппозициялық
күштер мен ... ... ... көрші мемлекеттер Ауғанстанның ішкі
жағдайынан шиеленісуіне өте ынталы ... және сол үшін оз ... ... ... көреміз жағдайдың одан әрі шиеленісуіне 1979 ж.
наурызда болған оқиг себепші болды және ол ... одан әрі ... да ... ... ... ... ... Даббс кепілдікке үрлап әкетіп, қонақ
үйге жасырды. Оны ұрлаушылар ... ... ... ... еді. ... ... тұтқында отырған үш адамын елшімен алмастыруды ... ... ... бұл ... ... ... Х.Аминнің күштеуімен
қауіпсіздік қызметкерлері конақ үйді тікелей ... ... Осы ... елші ... ... жараланды.
Міне осы оқиға АҚШ-тың Кабулға ... ... ... ... ... ... ... Ауғанстанға көрсетіп отырған комегі
тоқталды және американ қызметкерлері Ауған жерінен кері шақыртып алдырды.
15-20 наурызда Гератта жергілікті тұрғындар ... ... бүрқ ете ... Оның ... ... гарнизонда болды. Бұлікті
үкіметке берілген сенімді әскерлердің күшімен зорга басты. Осы ... 2 ... ... қаза ... 21 ... ... гарнизонында
дайындалып жаткан бұлікті қауіпсіздік қызметкерлері әшкереледі, 330-ға жуық
бұлікшіл әскерлер тұтқындалды.
Кеңес Одағы Жеңіс күнін тойлап ... ... ... ... 9 майда жалпы үкіметке қарсы қарулы көтеріліс, Пахтах,
Гожа, Пектин, Наигархар, Кунар, Болх, Кабул провинциясында бүрқ ете ... ... орта ... ... жағдайда байланысты ауған Пакистан
шекарасындағы жағдай өте шиеленісіп кетті.
Мысалы, озара қантөгіс соғысқа байланысты, елден қашып ... ... 000-ға ... ... ИПА, ИОА және ... ислам ұйымдарының ықпалымен
көтерілісшілердің қатарына қосылды. Сонымен бірге кошпенді ... ... ... жағдай оте шиеленіскен жағдайда қалды.
Ауған үкіметі жағдайда бақылау жасаудан қалды.
1979 жылдың ... ... ... ... ... Кеңес жағы
слдегі жағдайда баға бере келіп Аминнің жеке басына тоқталып, Таракиға Амин
жағынан үлкен ... ... баса ... ... бұл жолы шешуші, яғни
кезек күттірмес мәселені ... уәде ... ... ол кеш ... ... келісімен оның партия ішінде жікке түбегейлі болінгеніне көзі
жетті.
Көп ұзамай ... ... ... сабындағы маңызды орындарда
отырған жақсастары А.Затаджар, А.Сарвари, Ш. ... ... қуы ... ... Бұл ... ... ... жіберді. Амин
армиядағы беделін пайдаланып, Кабул гарнизонын әскери даярлықка келтірді.
Көп ... ол ... ... Бас сскретардың кабылдауында болған
кезінде қастастық жасады деген жалған ... ... ... ... 14 ... Кабулда радиодан Тараки мемлекет ... ... және ... бір ... өз ... ... ... Гулябзойларды босатылды деп ... ... яғни ... мен Таракидің сенімді жақтастарын ДРА-ның ... Бас ... ... генерал Якуб басшылығымен жоюға кірісті
жаңа үкімет.
НДПА-ның Орталық комитетінің пленумында Амин бас ... ... ... ... ... елде ... террор жүрді,
революциялық үрандармен бүркеніп Амин елде диктаторлық режим орната ... мен ... ... Ол оның мына сөздерінен анық кореміз. "Бізде
10 000 феодал бар. Біз оларды құртамыз. Бастапқыда Амин ... ... ... ... ... Сол ... өзімен бедел бірдей корнекті мемлекет
қайраткерлері жоюдан тайынбады. 10 ... ... ... ... Онда ... ұзаққа созылған аурудан олді делінген. Осы
кезеңдерде Ауғанстанда прогрессивтік және ... ... ... ... де ... еді. ... ... революциөнерлер шетелге
эмиграцияға кетуге мәжбүр болды. Осының барлығы оппозицияның базасының
күшеюіне ... ... Біз осы ... деректеме келтіре кетейік.
Ауғандық оппозиция өзінің әлеуметтік базасын күшейтіп, Пакистан
территориясында өзінің ... ... ... әрекеті нәтижесінде 30-шы таулы жаяу әскер
полкінде, 36-шы жаяу әскер үкіметке ... ... ... ... ... ... 1979 жылы ... басшылығы армияға байланысты мәселелерді шеше алмады. Оған
себептердің бірі армия қатарында репрессия жүргізуден болған еді, ... мен ... ... қуылды, не атылды. Бұның арты армияның
өскери ... және ... ... Осының әсерінен армия өз
жауынгерлік қабілетінен айырылп, мемлекеттің өз ... ... шыға ... ... басына келмей және Таракиді қастандықпен өлтіргеннен кейін
Кеңестер Одағының алдында одан әрі неістеу ... ... ... ... ... ... арадағы қарым-қатынасты үзбеуге және ... ... ... жалғастыра беруді үйғарды. Ауғанстандағы ... ... да, ... да, яғни ұлттық-демократиялық режимнің
тағдырына жаны ауыратындар елдегі жағдаймен ... тұра ... ... олар тек ... ... ... жауапкерсіздігі ғана емес,
елдің одан әрі суверенді мемлекет ... ... ... ... ... ... ... Б.Кармаль, М.Батанджар, А.Сарвари және
т.б. 1974 жылдың аяғында Ауғанстанда жасырын ... ... ... ... елге ... бастады. Бұлардың мақсаты Амин
режимін құлату үшін қарулы көтеріліс дайындау болды.
Кеңес өкіметі Ауғанстанға кеңес ... ... ... жасай
бастады. Өйткені ислам ... ... ... ... кейін
"Жасыл ту" астында кеңес жеріндегі Орта Азия республикаларында ... ... деп ... еді. ... оны ... өзі ... ... шекарасындағы, яғни қазіргі тәуелсіз Тәжікстандағы оқиғаны
алуға болады.
Осының бәрі 1979 ... ... ... ... ... ... жеткеніне куә бола алады. Сонымен бірге халыкаралық
жағдайда 70 жылдары СССР мен ... ... ... ... еді. Мысалға НАТО-ның 1979 жылғы желтоқсандағы сессиясында Батыс
Европада ядролық ракеталарды ... ... ... және ... ... ... ықпалы күшейді. Міне осындай позиция сол
кездегі саяси жағдайда ... ... ... ... кеңес әскерлерін енгізу қажеттілігі туды,
Бастапқыда ... ... ... өтінішті кеңес басшылығы кері итеріп
тастады. Революция өзін-өзі қорғау керек деп ... ... Амин ... ... кейін елдегі қалыптасқан жағдайдан кейін мұндай
көзқарастан бас тартуға тура ... ... ... ... ... ... қайраткерді әкелу
идеясын пайда болды. Міне осы ... ... ... ... ... Ол
Чехословакияға 1978 жылдың тамызында эмигрцияға келіп, бол арқылы Москваға
келген еді. Бабрак Кармальдың Ауғанстанда партия мен халық ... ... ... 1978 жылы ... оның ... ... екі Кеңес батальоны келді. Оның біреуінің ... ... ... ... ... батальонымен бірге Б.Кармаль да келді. Ол айдың аяғына дейін
Бограмда кеңес офицерлері мен ... ... ... Көп ... ... ... үкімет басынан тайдыру үшін кеңес ... ... ... жылы 12 ... КПСС ... ... Бюросы Ауған
Демократиялық Республикасының әскери көмек ... ... ... ... ... ... ... енгізу туралы шешім қабылдады.
Бірақ бұл шешім СССР Жоғары Кеңесінің Указында ... не ... ... Бәрі ... ... 1980 жылы
маусымда болған КПСС ... ... ... бұл шешімді бірауыздан
қабылдады.
Бұл шешімнің қате жақтары ... ... ... ... еді. Өйткені
Ауғанстандағы жағдайға Кеңес Одағына жау пиғылдағы мемлекеттердің араласуы
қауіп төндірген еді. Сонымен ... ... ... халқына қатерлі геноцидтан
қүтқарды. Кейіннен анықталғандай түрмедегі 4 мың саяси тұтқынның атылғаны
анықталды /41/.
Ауғанстандағы ... ... ... ... ... мынада
болды. Елдегі жағдайды тұрақтандыру және агрессияға тойтарыс беру еді.
Сонымен бірге ішкі өзара қақтығысқа ... ... ... ... ... қорғау, азық-түлікпен қамтамасыз ету еді. Бірақ өкінішке орай
Ауғанстандағы ауыр жағдай бұл міндеттен ... ... ... ... ... ... ... әскери көмек сүраған отініш саны
20-ға барады. Тек мен оның біреуін келтірдім.
СССР Қорғаныс Министрлігінің басшылығында 1979 жылы 24 ... ... ... ... ... ... комек көрсету туралы
шешімді хабарлады. Сол күні кеңес әскерлерін енгізу деректива қабылдап, өз
уақытында таратылды.
Аса маңызды ... ... ... 1979 жылы ... ... ... 15-20 ... ... Иртамтарын экипажымен жібру.
16 маусым. Танк пен БИП-ларды ... ... мен ... ... ... ... Кабуға арнайы кеңес топтарын енгізу.
19 шілде. 2 дивизия енгізу.
20 шілде. Кабулға әуе-десант дивизияларын енгізу.
24 шілде. Кабулға 3 армия ... ... ... ... тездетіп енгізу.
12 тамыз. Кабулға 3 кеңестік арнайы әскери топтар енгізу.
2 қазан.
17 қараша ... ... ... үшін ... жіберу.
20 қараша
2 желтоқсан.Бадакшам провинциясына күшейтілген полк енгізу.
4 желтоқсан. Солтүстік ауданға арнайы милиция бөлімдерін ... ... ... ... ... ... ... /42/.
СССР Қорғаныс Министрлігінің бүйрығына сәйкес Ауғанстан жерін Кеңес
әскерлерінің енді 1979 жылы 25 ... ... ... ... ... Кабул мен Баграмға әскери транспорт авиациямен десант түсіріп,
аса маңызды объектілерді бақылауға алды. Дәл осы ... алып ... ... ... ... болімінің қатысуымен ауған прогресшіл топтары
Амин резиденциясына шауылды бастады. Атыс ... Амин қаза ... ... бұрын Б.Кармаль өз жақтастарымен ДРА Министрлер
Кеңесінің "Чихильсутун" атты резиденциясына ... Осы ... ол ... ... ... ауған халқына арналған арнайы хабарын оқыды.
1960 жылы қаңтар айының ішінде генерал лейтенант Ю.В.Тухариновтың
басшылығымен кеңес әскерлері аса ... ... оз ... ... Оған
аэродромдар,үкімет үйлері, айратон, Хайратон, Кабул, ... ... ... ... ... Кунду, Райзабад — ... ... мен ... тұратын мекендерде кірді.
Бастапқыда кеңес әскерлерінің Ауған жеріне ... ... ... ... ... алды. Адамдар кеңес әскери қызметкерлерімен шын
ықыласпен қарым-қатынас жасады. ... ... ... ... озара
қантөгісті тоқтады, елге тыныштық келеді деп үміттенді. Әскери колонналар
тоқтаған жерлерде, олар митингі жасап карсы алды.
Сезім ... болу үшін ... ... ... әскери округінің саясат басқармасының баяндамасында былай
деп көрсетілген."Гашкәрганда тұрғындар ... ... ... алды.
Олар әскерлермен әңгімелесті.ЗОО-ге жуық адам қатыскан.
26 желтоқсанда Пули-Хүмри ... ... ... Оған ... 20-шы жаяу ... ... қатысты. Ауған әскерлері өздерінің
алғысын білдірді /43/.
Дегенмен кейбір жергілікті тұрғындар кеңес әскерлерін жақтырмай қарсы
алды. ... ... ... машиналарын атқылаған жағдайларда кездесіп
отырды.
1980 жылы 10 қантарда НДПА Орталық Комитетті пленумында ... ... ... ... ... ... ... Бас секретары және Революциялық Кеңестің Председателі болып
сайланды.
Жаңа басшылык елдің алдында ... ауыр ... ... ... мен террордың құрбандарын түрмеден босатты, ... ... мен үй ... ... ... ... көмек ретінде кредит
пен ауыл шаруашылық құралдарын берді. ... ... ... қызметіне рұқсат беруге уәде берді. Жаңа ауған үкіметінің
алдында көптеген қоғамдық мүмкіндіктер ... ... ... ... ... бас ... ол ... партиялармен одак жасамады. Негізінде үкімет
басына халықшылардың орнына оның екінші қанаты Парчамшылар келген еді. Олар
мемлекеттік аппараттан ... тік ... куып қана ... ... да ... Олар 1979 жылдың 27 желтоқсаннан ... ... ... ... ... ... қара ниет деп ... партияға халықтық сенімін жоғалтты. 100 мыңға жуық ... ... ... не үи ... ұстады/44/..
Ауған басшылығы арасында ауызбірлік болмады.
Ал Кеңес басшылығы болса Амин режимін орнынан тайдырып, демократиялвқ
редимі орнатады кеңес ... ... ... кіруі елдегі қарулы
қақтығысты тоқтатады деген сенімде болды. Бұл сенімнің оз шешімін таппауына
жоғарыда айтылатын ... мен ... ... шетелдік басқыншыларға
қарсы көп ғасырлық күресінің ... әр ... ... ... ... ... ой-санасына әбден сіңген себепші болды. Тіпті ол армия ақ ниетпен
келсе де ... ... ... есептелді. Әр ауған тайпасы өздерінің
дәстүрлі әскери ұйымы болды. Олардың отрядтары ондаған мыңға ... және ... көп ... ... одаққа біріккен еді. Міне осындай қарулы
құрамалар ... ... мен ... ... армиясына қарсы қарулы күштің,
орталығына айналды.
Бастапқыда кірген ... ... ... Орта ... ... оның ... ... тәжіктер,
түркімендер оте көп болды. Көптерілісшілердің негізгісі пуштун тайпалары
болды, мен бұл ... ... ... ... ... қлттық мәселеде. Олар оз
жерлеріндегі тәжік өзбектерге ... ... ... олар ... ... ... ... әдейі жаулап алуға ... ... ... және де ... қоса ... пиғыл өршіді. Сонымен
бірге кеңес әскерлерін кәпірлер деп есептен ғазуат ... ... ... дінбасшыларының ел ішіндегі беделі шешуші ықпал етті/45/.
Оппозицияға ... ... ... ... АҚШ, ... ... оз ... ашық әрі кең көлемде жандандырды.
Кеңес оскерлері қантөгіс өзара қантөгіс соғысына келіп кірді. Таулы
аймақтарда ауыр ... ... өте киын ... ... соғысында кеңес
әскерлерінің қаны төгілді.
Ауғанстандағы ішкі қақтығысқа кеңес ... ... ... ... ... ... түсіріп жіберді. Оның бейбітсүйгіш
саясатына деген сенімді жоғалтты. Кеңес ... ... ... ... Биікті Біріккен Ұлттар Ұйымында ашық сынады. Ауған
соғысына теріс көзқарас ез еліміз ішінде де ашық ... ... ... Комитетінде реалды көзқарастағы адамдарда табылып ауған мәселесін
әскери жолмен ... ... ... ... ... алга қойды/46/.
Түбегейлі шешім 1985 жылы қазанда М.С. Горбачевтің ауған басшылығымен
болған ... ... ... жағы ... ... өз ... ашық мәлімдеді. "Егер сіздер қазір кететін болсаңыздар, келесі
жылы миллион солдат енгізуге тура келеді" деді ... 1985 ... 20 ... ... НДПА ... ... ХҮІ
Пленумында кеңес жағының ұсынысын қабылдады. Бірақ нақты түрде мәселені
шешу ешқандай шаралар қолданбады, тіпті үміт ... десе де ... ... ... НДПА ... ... мүшелерінің
наразылығын түғызды. Олардың Кармальдың беделінің түскенін және Ауғанстанды
қиын жағдайдан алып шыға ... ... ... ... одан әрі үкімет басына бола беруінің ешқандай перспективасы
болмады.
1986 жылы майда НДПА Орталық Комитетінің ХҮІІ ... ... оз ... ... оның ... Наджибулланы сайлады.
Партияның диктринасын догматизмнен арылту кезені ... ... ... ішкі және сыртқы саясатында радиналды озгерістер жасау қажеттілігі
сезінді. Елдегі кантегісті тоқтату стратегиясын жасау яғни ... ... ... ... жасала бастады. 1986жылғы желтоксанда НДПА Орталық
Комитетінің Тотенше Пленумы жаңа саясатты: ұлттық бітімге, өзара қантегісті
тоқтату туралы шешімге ... 3 ... ... ... ... революциялық Кеңесі
"Ауғанстанда ұлттық бітім туралы Декларацияны қабылдады. Бұнда 1987 жылдың
15 ... ... ... ... ... мынандай ескертулер
жасайтындығын көрсетеді.
Барлык қару-жарақтар оқ ... ... ... ... ... ... ... жеріне қайтарып, бейбіт уақыт тағы жағдайына
көшіру.
Бейбіт елге қауіп тудырмаса, қарсыластарға артиллериядан оқ ... ... ... жауап ретінде:
Кез келген қару түрінен қалалар, қыпшақ, ... ... мен ... ... ... қару ... ... мен орналастыруды.
Жолдарды миналау
Террорлық әрекеттер мен диверсияны тоқтатуды күтеді.
Дәл осы уақытта келісімге келудің басты мақсаты — бейбітшілік ... деп ... ... бетбұрыстың алғашқы қадамы осылай басталды.
1987 жылы Ұлттық бітімге ... ... ... бұйрықпен,
түрмеден жаулык пиғыл тоғызбайтын деген ант алу арқылы тұтқындарды ... ... ... ... ... өз ... ... тастағандар мен
қашкындарға кешірім жариялады.
Бұл саясатты көп ... ... ... қуанышпен қарсы алды.
Осының әсерінен жаулық пиғылдағы оппозиция арасында толқулар туды, ал
майдан даласындағы командирлерден, ұйым ... ... қызу ... ... ... ... белсенді ұрыс қимылдарын тоқтатуға
тырысты. Өз қызметін маңызды стратегиялық объектілерді қорғау, күзету жоне
басқа жұмыстарға ... ... ... ... Ауғанстанға енгізілүін талдау
қиынга соғады.
Контрреволюцияшылдар мен оның одақтастары Ауғанстаннан ... ... ... ... ... жоқ, олар осы жолда үлкен күш ... дін мен ... ... ... ... ... реакция өзінің
деревняларда оз үстемдігін ұстады. Селолық ... ... ... ... ... бағынбады. ... ... ... кеңес әскерлерше қарсы әскери топтар ұйымдастырды/48/.
НДПА кеңес ... ... ... ... кейін экстремистер
ашықтан-ашық жаулайтыны белгілі болды, - деді. Сондықтан республикада
қарулы күштер даярлады. Көптеген ... ... оз ... ... көзқарас былай: кеңес одағы мен республика бірлесіп 10 жыл ... ... ... асыра алмады, енді ол кеткесін оппозиция ... ... ... ... ... ... ... Кеңес армиясы 1989 ж.
Ақпанда ... ... ... ... отті. Осыған орай ... ... ... ... қорғай алатынын көрсетті.
Әскери жол тек алдағы уақыттағы елдің арасының ашылуына бірін бірі
олтіруіне ... ... ... ғана ... бүкіл әлем кімнің соғысты тоқтатканын, кімнің
қантөгісті жалғастырып отырғанын көрді /49/.
Белградта болған IX ... ... ... ... Оз ... ... ... тоқтатады және бірлескен комиссия құрып, осы
лагерлер арасында ... ... ... осы ... ... ... үлесін қосқысы келетіндердің бәрі жиналды.
Конференция шакырылып, онда кантогістің 6 айга ... ... ... уақытта жаңа конституция мен жаңа заң жобасы қалыптасу керек.
Еркін, жасырын, тең сайлаудан кейін ... орын ... ... жаңа мемлекет пайда болады. Республика басшылығы бұл
конференцияға ... ... ... Индия, Қытай, АҚШ, Кеңес ... ... ... ... ... ... тәуелсіз нейтран
мемлекет деп жариялайды деген үміттеміз.
Лешавардағы оппозициядан шықкан кейбір қарулы ... ... ... ... және ... ... жағына шыға бастады.
Бірақ АҚШ позициясы бұған мүлде қарсы. АҚШ ... ... ... ... алу, ... өкіметтен аластатып, әскери комекті
үсті-үстіне көбейтуді көздейді. Исламабада мен Вашингтонда белгілі бір ғана
топ "Семеркаға" көмектесіп, қайткен ... ... ... ... мен
Кеңес Одағына қарсы бағытталған базаған аиналдырмақшы /50/.
1986 жылдың күзінде Кеңес үкіметі мешітімен алты жауынгерлік болімді
Аутанстан ... ... ... осы ... 40 ... болімшелері ауған
үкіметінің сұрауымен, жауынгерлік ұйымын ... ... Иран мен ... ... ... ... ... қимылдарын жүргізу болды.
Дегенмен ұлттық бітімге қарсы ... ... ... жергілікті тұрғындар арасынан толықтай, тірек ала
алмады.Қарулы көтерілісшілерімен келіссөз кезінде партия ... ... ... айта ... ... де қиын жағдай қалыптасты фракциялық күш жанданды. Олар
кеңес үкіметінің ... ырза ... ... ... кету ... қауіп келтіреді деп қауіптенгендіктен Наджибулланы ашық сынай
бастады. Бірақ тарих өз доңгелегімен ... ... ... ... құру ... ... ойлауға жол ашты. Кеңес Американ қарым- қатынастары
қайтадан жанданды. Сонымен бірге Пакистанда бұл соғыстан ... ... жылы 14 ... БҰҰ-ның қатысуымен Ауғанстан мен Пакистан сыртқы істер
министрлері ... ... ... ... ... ... сырттан қарулы
және басқадай сырт жақтан ... ... қол ... Бұл ... ... ... СССР мен АҚШ болды.
Келісімде былай делінген:
Ауғанстан мен ... ... ... ... екі жақ ... Оз территориясында қандай жағдай да болмасын суверенитетінің
бұзылу, тұтастығына шек қоятындай ... ... ... ... ... ... ... сын көзбен
қарау.
Жаулық мақсатқа бағытталған әрекеттерге, қаруландыру мен
жабдықтауға оз территориясында жол бермеу.
Өз территориясында әскери база мен ... ... ... ... ... ... оның құралы ретінде бүқаралық хабарландыру
жүйесін пайдаланып, ... ... жеке ... жол ... мәселеге байланысты Э.А.Шевернадзе "Ауғанстан- бейбітшілікке барар
ауыр жол" атты мақаласында былай дейді:
"Ауғанстан тағдыры бізге немқұрайды қарайтын ... ... Ол ... ... әрі ... ... ... мемлекет. Басқа да аймактағы
қайшылықтар сияқты Ауғанстан проблемасы да 2 маңызды ... - ішкі ... ... ... Біздің ойымызша Ауғанстанның ішкі жағдайдан
реттеуде ... ... ... ... халқының ұлттық мүддесін қорғап отырған ... ... ... күш ... ... проблемасының шешуге кадам жасалды деуге
болады:
Елді ішкі жағдайын реттеу — бұл проблемалардың терең ... ... ... отырған жақтардың Ауғанстан қару-жарақ әкелуін тоқтату керек. «Аса
маңызды мәселелердің бірі біздің әскерлерді тұтқыннан ... ... ... ... ... бұл адамдардың жат жерде қалуы халықты,
үкметті ... ... ... -деді.
Осы келісімге сәйкес Кеңес Одағы Ауғанстаннан 1988 жылдың 15 мамырдан
бастап, тоғыз айдың ... оз ... ... ... ... ... мен АҚШ Ауғанстанның ішкі ... одан әрі ... ... ... ... ... оз территориясындағы
әскери оппозиция күштерінен айырылуға тиіс болды.
1988 жылы 8 сәуірде СССР Қорғаныс министрі директиваға қол ... ... мен ... ... ... сай 1988 жылы ... ... 1989 жылы 15 ақпан ... ... ай ... ... жүзеге асырылды делінді.
"Вод войск в Женевским соглашений между Афганистаном и Пакистаном
осуществленный согласно утвержденному ... с 15 мая 1988 года по ... 1989 года в два ... әскерінің Ауғанстаннан шығуы екі бағытта - Кушка мен Гермес
арқылы отті. Өз кезегінде әскерлердің шығуы әр ... ... ... 15 ... 15 тамыз аралығында Джалалабад, Газна,
Гардеза, Файзабад, Кундуз - Кандагар әскери горнизондардан 50,2 мың ... жағы ... ... ... қолдың ала қарастырды.
Қосымша қажетті жағдайға байланысты әскери әуе десант ... ... ... ... ... ... шығарып салып отырды.
Осындай қауіпсіздік шараларының болуға жағдай жасады. ... ... ... ... үкіметінің инициативасы мен Джалалабад,
Кабул, Хайратон елді мекендерінде ... ... ... ... НДПА ... ... ... президент 1
Іаджибуллалың ... ... ... ... ... ... ... митингіге 10-12 мың адам қатысты, ал Кабулдегі
митингіге 100 мың адам ... Сол ... ... ... ... 212
корреспондент қатысты. Оның ішінде Австарлия, Англия, Италия, Испания,
Канада СССР және т.б. ... еді. Олар ... ... ... ... ... тастады.
Ауғанстан СССР оперативтік тобының хабарламасынан 1988 ж.
Кеңестер Одағы мен Ауғанстан Женева келісімін толығымен орындады.
Кеңес Армиясының ең ... ... ... 4 ... ... ... ... ұзақ және оте қиын жағдайда жүзеге асты. ... ... мен ... ... ... келіп, жаулық әрекет
жасамайтындықтарынан мәлімдеді.
Бірақ осы ... ... ... уақыт болса да, соғыс өрті ... ... ... ... ... Одағының 15 ақпанда оз әскерін алып шықты.
Әлі де болса Пакистан тарапынан әрекеттер көрініп, Джалалабадтағы басып ... ... ... әлі де ... ... итермелейді.
Пакистан тіпті БҰҰ бақылау механизміне де кедергі жасап отыр/53/.
Қазіргі ... ... ... жол түр, не Ауғанстанды екінші
Ливанға ... ... ... ... беру не бүкіл саяси күштерді
ойландыратын, ақылға келісім жасау мәселесі болып түр.
Революция артта қалған, аграрлы, өткеннен ... ... ... ... ... мүра еткен мұсылман елінде ... ... ... ... ... орталық үкіметке бағынбады. Кей
жерде ақшаның, кейде қарумен, ... ... ... ... құрып, шабуыл жасап, кеңес оскери Ауғанстаннан ... үғым ... /54/. 1919ж. ... ... ... ... ... Кеңес Одағымен жан-жақты достык қарым-қатынаста болды.
1978 ж. сәуірден ... ... ... ... ... ... ... халқы мен үкіметі интернационалдық комекті жоғары
бағалады, 2 мемлекет арасындағы ... ... бір елге ... ... ... - ... ... қызметі Ауған қоғамының дамуына көп әсер
етіі. Финанс, экономикалық, ғылыми-техникалық комек, құрылыста, өндірістік
орындарында жәрдем беру, ... мен ... ... ... ... ... де үлкен адамгершілік, достықтың белгісі.
2 ел арасында ... ... ... ... ... ... ... созсіз.
Ауғанстан жоніндегі арнайы зерттеуші Г.Янсен: "Кеңес ... ... ... ... ... келгенде қарамақарсы жақтың — моджакедтердің,
пакистандықтар мен ... ... ... ... ... пікірін тереңдете түсті", - деп көрсетті /22/.
Әскерлердің шығуы мына жағдайға ... ... мен ... қарулы соғысына
әр түрлі моджакед топтарының Ауған жерінде және сыртта кескілескен ... ... ... ... ... ... мен ... армиясы
мен, екінші жағынан моджакедтермен қайшылығын күшейтеді.
Кеңес ... ... ... ... 4 ... жуық ... Бірақ көп азап шеккен Ауған Жерінде бейбітшілік орнай ... ... ... ... ... ... ... шықты, сонда өз озгерді? Сондықтан бұл соғыс
кімге пайда әкелді? - деген сауал туады. Халыққа ма? ... ... ... ... ... ме, әлде ... ма? ... беру әрі қиын, әрі
күрделі сауал.
4. АУҒАН ДАҒДАРЫСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ӘСЕРІ ЖӘНЕ
ОНЫҢ САБАҚТАРЫ
ХХ ғасырдың негізгі ... мен ... жаңа ... ... ... олар ... сипат пен мазмұнға ие болуда. ... ... ... ... мен ... ... ... қалған мемлекеттеріне тануға ұмтылуда. Бірақ өркениет белгілерін
әкелген өзгерістер әлемдегі ... мен ... ... ... ғасырға адамзат түрлі этникалық, діңи және саяси қарсыластық пен соғыс
жағдайында кірді. ... ... ... ... ... экстремизм, қайыршылық, наркобизнес сияқты әлемдік деңгейдегі
зиянды құбылыстар болды.
Осындай әлемдік кайшылықтарға толы ... бірі — ... Бұл ... ... Ислам Мемлекеті Ауғанстан. Ауған елі Оңтүстік Батыс Азияда
орналасқан. Халқының саны — 24 ... жер ... 652 мың ... ... қуаты әлсіз, халқы тым ... ... ... ... ... елдегі билікке талас, тұрақсыздық пен соғыс.
Сондықтан Ауғанстан мәселесі XX ғасырдың екінші жартысынан бастап әлі ... ... ... ... XXI ... басында да Ауған мәселесі күн
тәртібінен түспей тұр. Бұл елдегі саяси ахуал тұрақтанбайынша көрші ... және ... ... ... пен тыныштыққа қаупін төндіре
бермек.
Ауған дағдарысының тамыры ... Бұл ... ... ... ... ... ... деп саналатын державалар ... ... ... Азия ... ... ықпалын жүргізу үшін АҚШ пен
бұрынғы Кеңес Одағына ... ... ... ету ... болды.
Ауғанстанға билік жүргізу үшін арқылы Пәкістанға, Үндістанға және Иранға
ықпал етуге болатын. ... ... ... ... ... жері ... Орта ... республикаларымен мұсылман елдеріне державалық әмір
жүргізу Ауғанстан енді АҚШ үшін керек болды. ... ... ... ... ... үшін ... "елдің геостратегиялық мүддесі"
ұғымдары Ауған халқы тағдырына ... ... ... ... ... ... ... саясатының құрбаны болғанына ондаған жылдар өтті.
Ауған дағдарысын жасаған да, оны ... да ... АҚШ ... Одағы. Басым державадар Ауғанстандағы ... ... ... ... ... бұл елдегі қайшылықтарды терендетіп
жіберді.
Ауған халқынын кейінгі ... өз еркі өз ... ... жоқ.
Онтүстік Азияда АКШ әскері базаларының пайда болуы қаупінен корыққан Кеңес
Одағы ... 1979 жылы 25 ... ... Ауған жеріне кіргізді. 27
желтоқсан күні Кеңес әскерлері Кабулдан негізгі ... ... ... Ауған халқына даму жолы ... ... ... халықтық-
демократиялық, партиясы жасаған 1978 жылғы Апрель революциясының нәтижесі
осы ... ... ... де өзара тіл табыса алмады. Билікке Кеңес
үкіметі күшпен Наджибулланы койды.
Кеңес Одағына Орта Азия ... ... ... ... ... шекарасын нығайту және басты қарсыласы АҚШ-тың әсерін осы
аумақта әлсірету үшін Ауғанстанды толық бақылауда ... ... еді. Ал ... Ауғанстан Иран, Индия, Пәкістан елдеріне ықпал етуге, ... ... ... ... ... ... еді. Ауғанстанда буферлік аймақ
ретінде бірнеше елдің, "өмірлік ... ... ... ... пен текетірес Ауған халқына соғыс, қайыршылық әкелді /55/.
Империялық ... ... ... ... Кеңес Одағы
Компартиясының басшылығы 1979 жылы 25 желтоқсанда Ауғанстан ... ... ... ... ... Бірнеше дивизиядан түратын Кеңес әс-керлері
аз уакытта Ауған астанасы Кабулды, ірі қалалары Баграм, Кан-дагар, Герат,
Термез, т.б. ... ... 27 ... "Дауль Аман" сарайы алынып ... ... ... ... Амин ... ... ... түгелдей Кеңес Одағы әскерлерінін бақылауына көшті. ... ... ... 10 ... жуық ... ... Ауған
дағдарысынын тууына кінәлі Кеңес ... ... ... ... те қате ... ... ... Ауғанстан Халық, Демократиялық
партиясының тобы ғана Кеңес Одағы саясатын жақтады. Наджи-булла Ауғанстанды
Кеңес әскерлері күшімен ғана басқарды. Оның ... тек ... ... қалалар мен елді мекендерде жүрді. ... ... ... жоқ. Ру, ... басшылары өз аумағында тәуелсіз саясат жүргізді.
Әсіресе, Пәкістан мен АҚШ-тан қаржылық көмек және кару-жарақ алып отырған
"Талибан" ... ... ... ... ... көрсетті. Ауған
соғысының 10 жылында 620 мың Кеңес Одағы ... осы ... ... ... ... ... шығындары 50 миллиард АҚШ долларынан асты. КСРО
Кабул үкіметіне 40 ... ... ... ... ... ... ... соғысы Кеңес Одағы экономикасын тұралатып кетті. 10 ... ... ... ... КСРО ... тереңдетіп, оның кейінгі
күйреуіне себеп болды. 620 мың солдаттар мен ... 14860-ы ... қаза ... 35478 адам ... және 311 ... хабар-ошарсыз
кетті/Осымен қоса Ауғанстанда 585 КГБ кызметкерлері, 28 МВД кызметкерлері,
180 әскери кеңесшілер опат болды.
Ауған соғысына казақстандықтар да ... Бұл ... ... 22000
қазақстандықтардың 789-ы қаза тапса, 1000-дай жерлестеріміз ... ... ... ... ... ... ... тек шығын мен кайғы әкелгені
сөзсіз. Кеңес Одағы өзінің ... ... бұл ... сактай алған жок. Бұл соғысты бүгінгі күн көзқарасы тұрғысынан
басқыншылық, ... ... ... деп ... лаж жоқ. ... саясат ауған халықтарына аса ауыр қайғы әкелді. 10 жыл бойы
соғыс ... ... 1 ... ... ... қаза ... мемлекетінің экономикасы күйреді. Халқы кайыршылыққа душар болды.
Кедейлік пен қайыршылықтың салдары ретінде ауғандықтар өмірінің тым
қысқалығын ... ... ... ... ... ... 39-ақ ... 42 жас қана өмір сүреді. ... ... тым ... ... әлем ... алдыңда. Экологиялық ахуалы тым нашар, жерінің
біршамасын полигондар улаған Қазақстанда ... жас/ ... 65 ... 74 жас өмір ... ... ... халық халі тым
мүшкіл ... ... ... ... нәтижесшде халықтың
қайыршылануын жан басына шаққандағы жиынтық өнімнің 175 АҚШ ... ... ... ... Қазақстанда бұл көрсеткіш 6000 доллар болып отыр.
Демек, Ауған елінің халқы Қазақстан елі халқынан 10-даған есе ... ... сөз ... ... күн ... көзі ... жаппай көкнар өсірумен
айналысуда. Ауғандағы негізгі билеуші күштер "Талибан" қозғалысы мен түрлі
моджахедтер топтары қаржы ... ... ... ... сатудан
тапты. Әлемдік наркотик рыногіне Ауғанстан әр жылда 4-5 мың ... ... Әлем ... ... бұл ... ... ... жіберу
әзірше мүмкін емес. Ауғаннан шығып Еуропаға бағытталған ... үшін аса ... ... ... Наркотиктердің бұл коридоры Орта
Азия республикаларымен бірге Қазақстанды да басып өтеді. ... ... ... ... мен ... біршама бөлшегі Қазақстанда калып
елдегі жағдайға, халықтың денсаулығына кері ... ... ... ... ... мәселесі Қазақстанда күн тәртібінде ерекше тұр.
Бұл жерде елімізге ... ... ... да ... ... Қазақстанның
оңтүстік аумактарында ендірілетін көкнар ... ... ... ... наша ... ... бірінші орында. Ауған жеріндегі наша-
лар плантацияларында өлемдік наша өнімдерінің 75-80 пайызына дейінгі
мөлшеріне ... ... /57/. ... наркомафия үшін де
Ауғанстанда күшті, орталықтанған биліктің болмағаны колайлы. Тек ... ... ... қана ел ... ... ... ... қарсы белсенді күрес жүргізе ... ... ... ... ... пен хаос ... ... жандана түсуіне себеп. Сонымен Ауған соғысы әлемдік нашақорлық
ауруының асқынуына себеп болуда.Ауған ... ... ... ... өлемнің ондаған елдеріндегі миллиондаған адамдардың
нашақорлық ауруына ұшырауына ... ... ... ... ... ретінде бағаласақ, Ауған дағдарысын өлемдік кауіптің себеп-терінің
бірі ретінде бағалау дұрыс. Наркобизнестің трансұлттык сипат ... ... ... ... ... ... ... таппай келе жатқан
Ауғанстан мәселесіне тікелей қатысты. Әр ... ... ... ... ... калыптасуда. Олар жаңа әдіс-пен, жаңа
технологиямен ... ... ... ғана емес ... ... ... жылы 15 ... Кеңес Одағы әскерлері Ауғанстан жерінен шы-
ғарылғаннан кейін де ауған ... ... ... койған жок. Кеңес
әскерлеріне қарсы күрескен "Талибан" қозғалысы мен моджахедтерді АҚШ. ... ... ... ... күшейтті. Кейбір мәлімет-терге
карағанда, ауған моджахедтері АҚШ-тан 10 миллиард ... ... ... ... ... ... /58/. АҚШ ... ауған халқын Кеңес әскеріне
қарсы қаруландырып, Вьетнам соғысы ... ... Ол ... ... АҚШ әскеріне қарсы Кеңес Одағы каруландырған ... ... ... баскыншыларының жеңуі қиын екен-дігін әлемдік
шиеленістер тарихы талай рет дәлелдеген.
Күшейген "Талибан" қозғалысының көсемі Мұхаммед Омар ... ... ... ... ... Бірақ ендігі күрес ауғандықтардың өз ішіне
ауысты. ... ... ... мен ... ... ... Олар ... Кеңес Одағы колдауына сүйеніп "Солтүстік альянсты"
қүрды. ... ... пен ... ... ... ... 1990 ... жылға дейін жүріп, ел халқын одан әрмен күйзелтті. Ауғанстанның басым
державалардьщ геостратегиялық мақсаттары үшін ... ... ... ... ... тобы ... ... тәжіктермен араздығы
терендей түсті. Билікке талас, діңи экстремизм елдегі хаостық жағдайды
шиеленістірді. Ауғанстандағы тұрақсыздықты ... ... ... ... ... ... сиякты топтар мен террористік ұйымдар жақсы
пайдаланды. Ел мұсылмандық жалған ұрандарды пайдаланған содырлар топтарының
мекеніне айналды. Террористерді дайындайтын әлемдегі ... ... ... ... ... ислам экстремизмінін отанына
айналды. Экстремистер бейбіт ислам діңін бұрмалап, Батыс өмір ... ... ... ... халықты бұзушы құралдар ретінде ... мен ... ... ... басталды. Акпарат қүралдары мен
баспасөз тек мұсылман діңін ... ... ... ... мен ... ... да ... Ауған халқы тек мұсылман діңінің ... ... ... ... ... ... жылдардағы кеңес-ауған соғысы
және АҚШ-тың державалық саясаты кінәлі. Сол жылдарда ... ... ... ауған халықтарын біріктіруші ортақ "исламдық джихад" ... діңи ... ... ... ... ... ... исламдық-экстремистік топтардың камқоршысына айналды. Кәпірлерге
қарсы "джихад" идеясын уағыздайтын экстремистердің интернационалистік-
террористік ұйымы ... да осы ... ... ... Онын көсемі араб
миллиардерінін, баласы Усама Бен ... ... ... ... ... алды.
Ауғанстандағы талибан режимі тек көршілес мемлекеттерге ғана кауіп
төндіріп қойған жоқ. 2001 жылғы ... ... ... жерінде әлемнін 20
мемлекетінен келген 15 мыңдай экстремистік және жалдамалы террористер түрлі
лагерьлерде содырлық істеріне ... ... өтті /59/. ... ... ... ... лагерьлерінде Өзбекстан ислам
қозғалысы, Шешенстан содырлары да дайындықтан өткен. Бұл ... ... ... және Кашмир штаттарында, Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр
автономиялық ... ... ... ... ... ... көптеп дайындалған. 90-шы жылдар ... ... ... ... ... ... Оңтүстік-Батыс Азия аумағынын
шеңберінен шығып, әлемдік қауіпсіздікке ... ... ... ... ... АҚШ, ... ... Испания сияқты дамыған,
қуатты мемлекеттер соққы ... ... ... ... ... ... Ресейдің "Норд Ост" сауық сарайында, АҚШ-тың Әлемдік сауда
орталығында ... ... ... ... ... ... ... Ең күрделісі террористер әрекеттерін болжау қиын. ... ... бұл ... ... мен ... ... ... Лаңкестік әрекеттердің құпиялылығы, болжаусыздығы, күтпеген
жерлерде болуы — оларды тіптен қорқынышты және ... ете ... ... әрекеттер лаңкестерді ауыздықтауға дәрменсіз. Лаңкестер әлем
халықтарын қорқытып, шошытып, үрей ... ... өз ... ... Олар ... ... ... кезекке қояды.
Міне, осындай әлемнің әр ... ... ... ... ... ... мен себебі Ауғанстанды билеген ... ... ... ... ... ... ... камқорлығындағы "Аль-Кайда" ұйымы терроршыларының 2001 жылы 11
қыркүйекте ... ... ... орталығының зәулім ... ... ... бүкіл жер шары халықтарын аяғынан тік тұрғызды.
АҚШ-тың экономикалық және қаржылық қуатының ... ... ... зәулім
мұнара үйлер әп сәтте күйреп түсті. Бірнеше мың адам өмірі киылды.
2001 жылғы 11 ... ... ... Вашингтон
қалаларындағы соққылары әлем басшыларын және халықтарын терроризмге қарсы
жалпыәлемдік ұжымдық күрес керектігіне ... ... АҚШ ... ... ... жасырынып жүрген лаңкестерді "Талибан" режимімен қоса жойып
жіберуді күн ... ... ... Кеңес Одағына қарсы күресте АКШ-тың
өзі ... ... ... ... мен ... ... ... ең кауіпті жауларына айналды. АҚШ пен ... ... ... ... ... ... Первез Мушарафтың ауған пуштундарын
колдауын тоқтатты. "Талибан" режимі халықаралық изоляцияға түсті.
Талибтер жасырып отырған әлемдік №1 ... ... Бен ... ... 2001 ... 11 кыркүйектегі Әлемдік сауда үйі мен ... ... ... ол ... ... ... ... деген ақпарат
таратты. Бен Ладен мен оның әріптесі ... "Әл ... ... ... "АҚШ-тың антиисламдық және анти-палестиналық саясаты
осылай жаза-ланды, — деп ... — АҚШ ... ... ... ... қысым көрсетуін тоқтатптаса әлі де жазаланады", - деп
ескертті лаңкестер.
Осы оқиғалардан ... АҚШ ... ... ... "кек ... ... ... әскери күштерін және содырлар лагерьлерін
құрту мақсатында "дәл нүктелік бомбалық соққылар" берілді. 2001 ... ... әуе ... ... АҚШ әскери десанттары "Талибан" режимін
талқандап, Ауған елін өз ... ... ... ... қарсы
Солтустік альянс күштері де пайдаланды. Күйреген талибандық әскерлер ... ... ... аумағына қашып тығылды. АҚШ әскерлері "Кек
алу" операциясын өте тиімді жүргізді. Бар-жоғы екі ай ... ... ... ... Американдықтар ешбір мемлекетпен келіспестен Кабулға
американ ... ... ... ... ... ... ... басшысы етіп
отырғызды. Ауғанстанда талибтерді күйретуге көмектескен елдер мен Солтүстік
альянс тобынын өкілдері бұл мәселені шешуден тыс ... ... ... ... ... Елде орта ... инкви-
зициялық режим орнатылды. Түрмелер орта ғасырлық зындандарға айналдырылды.
Пуштундардың этникалық тобының ... ... ... ғана емес ... де ... АҚШ ... осы ... жауапты талибтер басшыларын
өздерінің Куба аралдарындағы Гуантанамо түрмесіне ұшақтармен ... ... ... ... ... лидері молла Омар мен №1 ... ... ... ... жоқ. Олар өздерінің бүліндіргіш әрекеттерін жалғастыруда.
Әлемдік терроризм өкілдері болып отырған осы екі адамның казіргі күнде ... да ... ... ... істеліп жатқан ланкестік әрекеттердің
көбейе түскені, қорқынышты бола түскені ақиқат. Бен ... ... ... ... ұранына айналып кеткені де рас.
Ауғанстанның ұдайы ірі державалар саясатының құрбаны болуының ішкі
саяси себептері де бар. Олар ... ... ... ... ... ... ішкі бірлік, ортак мемлекетгік топтасу жоқ. ... топ ... ... ... иемденуін қалайды. Олар өздерін
біріктіретін, ортақ "ауғандықпыз" ... ... "мен ... ... мен ... - деп ... жақсы көреді. Өзбектердің кумирі
генерал Достум болса, тәжіктер генерал ... Шах ... пір ... ... ... ... ... Ішкі тартыс пен билікке талас
жағдайында Ауған халықтары ... ... ... ... ... жүргізе
алмайды. Ауғандықтар тас түйін ... ... ... ... қарсы
шықпады. Олар үнемі бөлініп отырады. Кезінде Кеңес Одағынын ... мен ... ... ... партиясы билік етсе, АҚШ шабуылын
Солтүстік альянс күштері пайдаланды. Екі ... да ... және ... ... даму ... ... отырды.
Жоғарыда айтылғанды қортындыласақ, ауған дағдарысының сабақтары
төмендегідей: біріншіден, ірі державалар өздерінің геостратегиялық ... Азия ... тану ... Ауған елінің негізгі ... ішкі ... ... ... ... Кеңес Одағы, одан кейін
Ресей мен Иран Солтүстік альянсқа ақшалай және қарумен көмектесті. Генерал
Достум мен ... ... ... ... ... ... ... соғысын
қуаттады. АҚШ пен ... ... жері ... Орта ... ... ... ... үшін күресіп, талибтерді қаржыландырды. Ірі
державалар бөлшектеген ауғандықтар 90-шы жылдардан ... ... ... ... ... альянс күштері мен талибан режимі ... ... ... ... ... ... ... құрып
Тәжікстан Республикасының тәуелсіздігіне қауіп төндірді. Ауған ... ... ... қозғалысына көмектесіп, Өзбекстан Республикасына
лаңкестік ... ... ... ... ... шыққан қарулы топтар
Қырғызстанның шекарасын бұзып ... ... ... ... ... ... ... Бұхарада наурыз айында болған жарылыстарда
"Өзбекстан ислам қозғалысы", "Хизбут Тахрир" сияқты ауған ... ... ... бар ... ... /60/.
Екіншіден, ауған жеріндегі соғыс өртінің ТМД-ның Орта ... ... ... ... Орта және ... Азия елдерінде
ықпалын мүлдем жоғалтып алмау үшін Ресей Тәжікстан шекарасын өз ... ... ... мәжбүр болды. Иран мен Ресей талибан қозғалысын
әлсірету мақсатында ауған тәжіктері мен өзбектерін ... ... ... ауған тәжіктері мен Тәжікстан Республикасы арасындағы кайшылықтар
1997 жылы біршама реттелді.
Үшіншіден, өздері қолдап өсірген "Талибан" режимін ... ... ... ... ... колдау үшін Ауғанстанда 10 мыңдық әскери корпусын
ұстап түруға мәжбүр. Бұл әскер ... ... ... ... ... мен ... ... құртумен айналысуда. Пәкістан
қазіргі күндерде талибтерді ашық қолдай ... ... ... ... ... ... талқандауы оның мұсылман ... ... араб ... мен ... ... анти ... ... наразылығын тудыруда. Әлемдік жандарм дәрежесіне көтерілген АҚШ
лаңкестікке қарсы күрес ұранымен Ауғанстаңды, ... ... ... басып
алды. Ауғанстандағы Пәкістан, Иран, Ресей позициясы әлсіреді. Алайда, Ауған
мәселесі әлі де шешімін тапқан жоқ.
Төртіншіден, мәселені ушықтырып тұрған ... мен ... ... жатқан пуштун халқы Ауғанда 8 миллион пуштундықтар болса, Пәкісанда
20 миллион пуштундықтар бар. ... ... ... ... екі ... ... ... "Дюравда сызығын" бұзуға ... ... ... ... ... шах, Дауд, Наджибулла, ... ... ... ... ... ... ... ауған пуштундары
мен талибтер Пәкістан жеріне көптеп өтуде. ... ... ... ... бұл елдегі тұрақтылық пен тұтастыққа қауіп төндіруде.
Первез Мушараф еріксіз ... ... ... Ауғанстанға Пәкістан
әсерін толастатуға мәжбүр. Индия мен Пәкістан ... ... ... ... ... ету ... бас тартқызды /61/.
Бесіншіден, тоқсаныншы жылдарда талибтер ... ... ... АҚШ-та, Ресейде, Түркияда, Испанияда, тіптен Танзания
мен Кенияда аса ... ... ... ... ... Әлем ... үкімеіін айыптап оның талқандалуына қарсы ... ... ... ... ... ... ... жойғаны дұрыс.
Осымен катар АҚШ Ауғанстанды басып алу жолында ТМД елдеріне дендеп кірді.
Қырғызстанда АҚШ ... ... ... мен ... ауа кеңістігін
АҚШ авиациясы өз еркімен пайдалана алды. ... ... ... АҚШ ... ... қонуға рұқсат алды. Орта Азия республикаларында
АКШ-тың саяси ықпалы мен ... ... ... ... Орта ... ... нығайту мақсатында АКДІІ Ауған картасын ұтымды ойнай білді. Бұл
регионда Ресей мен Қытайдың және Иранның ықпалы әлсіреді.
Ауған ... ез ... ... ... ... ... Саяси
стратегиялық мүдделер тоғысына айналған ... ... ... әлі ... жок. Елде "Аль-Кайда", "Талибан" топтарының кейбір бөлімдері
сақталуда. Олар ... ... ... ... Негізгі этникалық топтар
мен тайпалар арасындағы билікке таласу күресі ... ... ... ... ... ... Хамид Карзай үкіметінің ... ... ... ... ... қойган жоқ. "Джихад"
принципін басшылыққа алған ислам фундаменталистік шабуылшы ... әлі ... ... тендіруде. Демек, Орта Азия ... үшін ... ... ... қажет. Қазақстан Республикасы үшін де
Ауған ... ... ... ... ... жерінде ендірілетін
наркотиктер тасқынының азайуы Қазақстан жері аркылы өтетін наркотрафикті
әлсіретіп, нашақорлыққа. ... ... ... еді. ... ... ... жойы-луы кейінгі жылдары Кдзакстанда да бой көрсете
бастаған мұсылман фундаменталистік топтарының ... ... ... ... ... ... ... бағытын колдау саясаты
аркылы Қазақстан мұсылмандарына діни-рухани тәрбие беру ... ... ... кою ... күн ... койылуда. Исламдық
Ауғанстан мемлекетіндегі ... ... ... ... ... ... ... маңызды кезең болады деген
пікірдеміз. Ауған мәселесінің ойдағыдай шешілуіне ауған халықтарымен ... ... да ... О Р Ы Т Ы Н Д ... ... ... ... шыққанына Кабулда тыныш, бейбіт
көзбен ... ... ... ... ... жиі ... ... ракета мен реактивтік ... ... ... ... ... ... және араб ... ішкі кайшылықтарының күшеюіне себеп болған "шетелдік оскери
күштің" өнуінен деп тұжырымдады /62/.
Бандылар бірінші кезекте оз ... ... мың ... Иран мен Пакистанға арқа сүйеді. Ауған ... ... ... оз міндеткерлік үлесін орындап, шекаралык ауғандардагы
әскери күш әкетіп, қашып кеткен ауғандықтардың оз ... ... ... ... ... де контреволюцияшыл күштердің біршама адам күші
мен әрі финанс, әрі ... ... ... ... ... ... ... комек аз болған жоқ. Кеңес Одағының әскери
комегі болімшелердің соғысқа әзірлігін қамтамасыз етті. Бірлескен ... ... ... бай ... жинақтауына көмектесті. Кеңес
солдагының Кабулдан шығуы, азық-түлік, қажетті заттар, жан-жақты көмек, бұл
бейбітшілікке, тыныштыққа ... жол ... ... ... Бейбіт
қалаларды толассыз атқылау мен Орталық кімнің жау екендігін анықтағандай
болды ... ... жуық 2 ... ... ... ... ... оз
міндеткерліктеріне адамдық, бір-бірінің ішкі ... ... ... ... ... мен ... мемлекетаралық мәселелерді
бірлесіп шешуіне үлкен мүмкіндіктер берді /54/.
Апрель революциясының нәтижесінде өзінің тәуелсіздік жолына ... ... ... ... ... Осы жай ... ауған қарым-
қатынасы жоніндегі буржуазиялық ... ... ... ... ... да ... 1978 жылғы революция -москвалыктардың "комегімен
жасалған іс" екенін дәлелдеу.
Американдық 2 Ариальд Кеңес Одағы Ауғанстанға деген ... ... ... ... 1978 ж. ... ... үкіметті қойды дейді. Олар кеңес-
ауған қарым-қатынасы қүқтық негізде емес, Кеңестіктер Ауғанстанда тәртібін
орнатып ... 1978 ж. 5 ... ... осыны дәлелдейді деп
көрсетеді. Осы ... 5-ші ... ... ... ... қызметтес болу" және "Азия контингентіндегі барлық
мемлекеттердің бірлескен күшімен ... ... ... сенімге келіп,
системаның кауіпсіздігін сақтау" туралы ... ... ... ... жерде 2 жақтың мүддесін кемітетіндей ештеме айтылмаған. Мен ... ... ... ... пен ... ... көмек беру
ниеттері көрсетілген. 2-ші бір нәрсе ... ... ... ... қызметкерлерінің көбеюі. Бірақ кеңес әскери адамдары қоралды
тәртіп кезінде де, Дауд ... да ... ... ... ... ... ауған армиясына көмек беру үшін жіберілген болатын.
Кеңес әскери күшінің Ауғанстанға кіргізілуі, белгілі бір ... ... ... ... үкіметті құлату үшін ... ... ... ... ... пайдасыз болгандықтан,
Ауғанстанды оккупациялары десе, Э.Арнольд ойынша Х.Амин ... ... ... бас ... ал ... ... өзі үкімет басына
отыру үшін әдейі ... ... ... ... ... ... ... пікір
ретінде Б.Кармальдың сезін алуға болады: "Апрель революциясы ... ауып ... ... егер біз ... ... мен ... еркі негізінде және Ауған армиясының көмегімен орекет ... ... ... құлатып, революциялық жаңа кезенге оте алмас едік, Бұның
ақыры біздің еліміз үшін оте ауыр жағдаймен үштасатын еді"/58/.
Кеңес ... ... ... ... ... ... барысында 1979
ж. 1989 ж. 15 февраліне дейін жарадан, аурудан, ... 13833 адам ... адам ... 330 адам ... ... оның 312 жоғалып, 18-і басқа
елдерде / 11 адам ... 4 ... 2-і ... жүр/. ... 546 ... Ауғанстанның сүрапыл жолдарынан өтті. 1979-89ж. 362 қазақ баласы қаза
тапты.
1989 жылы желтоксанда болған халық депутаттарының II ... ... ... кіруі туралы саяси және адамгершілік тұрғыдан
талдай келіп: "Қалай болғанда да ... ... ... ... ... оларды қаралауға ешкімнің қүқы жоқ. Олар ... ... ... ... ... әскери борышын отеді", - деп
қорытындылады /62/.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Успенский С. "Тайный советник вождя" Алматы, 1992. 186-190 ... ... А.А. "За ... ... за мир на земле". М., 14-15 бет.
3. СОКП-ң XXҮІ съезд, материалдары, Алматы, 1988, 175-76 бет.
4. СӨКІІ ХХҮІ съезінің материалдары, Алматы, 1981, 16-17 ... Бұл да ... 90-93 ... ... М.С. ... перестройко-идеологию обнавления. М., 1988
37-38-беттер.
7. История Афганистана. М., 1982.
8. Малфин Н.А. "Заря свободы над Кабулом", М., ... ... Э.А. "9 ... ... года победы,
разочарования, надеждь Г М, 1983. 7-8 беттер
10. ... Б. ... ... ... М., 88 ... ... М.Г. "Развития экономики и культуры Афганистана"
12. Поляков Г.А. "Афганистан революционный" М., 1981, 28-52 ... ... А.А. ... ... ... ... М., 1991, 26-2266.
14. Устинов Г. "Смена эпох" М., 1983, 192 б.
15. Конаровский М:а: "Страна гор и легенд" М., 1978., 22-29 ... ... В.В. ... ... судьбы революции" М., 1988 23-24 б.
17. Рашидов Р.Т. "История советско-афганского отношений" Ташкент,1986 9-246
беттер.
18. Конаровский М.А. ... гор и ... М., 1979, 42-45 ... Пикулин М.Г. "Развитие экономики, культуры Афганистана", М., 1961, с.
42-45
20. Давыдов А. "Афганситан", М., 1973., 12-14 б.
21. Ляховский А.А. ... ... ... 8 бет, М. 1991
22. Коргун В.Г. "Интеллигенция в политической жизни Афганистана" М., 1983,
с. 184
23. Коргун В.Г. "Интеллигенция" М. 198, с. ... ... В.В. ... ... ... революции" М., 1988 75 б.
25. История Афганистана. 328-332 бет. М., 1982
26. Ауған деректері. Қүжаттар. 1. 1987ж.
27. Сотрудничество СССР с ... ... М., 1983. 25-29 ... ... Г. ... эпох" М, 1986, 47-48 б.
29. Коргун В.Г. "Интеллегенция в политической ... ... М., ... ... ... М., 1982. ... Устинов Г. "Смена эпох" М., 1988. 40-51 ... ... ... 1981-82 ... ... СССР ... хабарламасынан. 1978 ж.
34. Внешняя политика Советского Союза. М., 1985.
35. Ляковский А.А. "Тайны афганской войны" М., 1991. 26-30 беттер.
36. Теплинский Б. ... и ... М., 1982, 63-67 ... ... пропагандиста - международника" М., 1977. 228- 231б.
38. Забродин В.И., Леховский А.А. ... ... ... М., ... ... В. ... ... Амина". М.1991, 130-32 б.
40. Басов В.В. "Афганистан трудные судьбы революции" М. 1988.3-4 бет.
41. ... ... ... ... 1979 жылы.
42. Ляховский " Тайны афганской войны".
43. Туркстан Әскери округінің саяси басқармасының баяндамасынан 1979 жыл.
44. ... Г.А. — ... ... М. 1981 ж. 20 ... ... А.А. Забродин В.М. "Тайны афганской войны" М.,1991.65 бет
46. Афганистан источник. 1987 жыл.
47. Кавояни Н. "Революция может себя защищать". Ж."Проблемы мира ... 1989. № 12. ... ... Н. ... ... ... себя ... Ж. ... мира и
социализма" №12, 1989. 75 б.
49. Басов В. "Афганстан трудные судьбы революции" М., ... ... ... №46. 15 ақпан 1990.
51. Афганистан источник. 1988 ... ... ... ... ... №6. 1989. 72-756.
53. Кавояни Н. "Революция өзін-өзі қорғай алады" / Проблемы ... ... №12. 1989 . 73-76 ... ... А.А. ... Афганской войны" М., 1991. 238 бет.
55. Борбасов С. ... ... ... ... 2004, №6
56. Демидов В. К войне привыкнуть нелъзя // ... и ... ... №7 /5/. ... ... ... ... 2004, 13 фев.
/3/.
57. Акимбеков С. Удивительное рядом /конфликт/ //Континент. 2001. №197с.16.
58. Досжанова Қ. Ауған соғысы. Аза мен ... ... ... 2004. ... ... Даниленко В.И. Современный политический словарь. М., 200.-1024с. /66/.
60. Назарбаев Н.А. Критическое десятилетие. - А. Атамұра. 2003-240 с.
/118/.
61. Дубовцев Т. Фронт ... ... ... 2001. №21. ... ... Ю. "Вокруг Афганистана, почему Исламбад"
63. Ляховский А.А. Ауған соғысының құпиялары. 216.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХІХ ғасырдың I жартысындағы Орта Шығыс және Үндістандағы халықаралық қатынастар8 бет
Ақш және халықаралық қатынастар15 бет
Ауған соғысы4 бет
Ауған-Кеңес қақтығысы15 бет
Кеңес – ауған соғысы51 бет
1945 -1980 жылдардағы ксро6 бет
1945-1980 жылдардағы КСРО45 бет
1950 - 1980 жылдардағы КСРО-ның халықаралық қатынастар жүйесіндегі Үндістанмен байланысы61 бет
Ауғанстан Ислам Республикасы5 бет
Ауғанстанға Совет әскерінің кіруі43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь