Қазақстан экономикасының тарихы

Экономикасы. Қазақстан экономикасы көне заманнан бастап Қазан төңкерiсiне дейiнгi кезеңде көшпелi мал ш-на негiзделдi. Мал жыл бойы өрiсте бағылады. Жер көшпелi қауымның ортақ меншiгi болып саналып, қазақ шаруалары оны қауымдасып пайдаланды. Мал жеке меншiкте болды. Шын мәнiнде малдың иесi жайылымға да иелiк еттi. Қазақстан Ресейге қосылған, одан мемлекеттiлiгi жойылған кезеңнен бастап, әсiресе, 1891 ж. Дала ережесi өмiрге енгiзiлгеннен кейiн, көшпелi ш-тың сипаты өзгердi. Тауар-ақша қатынастарының дамуы көшпелiлердiң едәуiр бөлiгiн жерсiз қалдырды, ал шұрайлы жайылымдық алқаптар ауқаттылардың қолына шоғырланды. Көшу ұзақтығы едәуiр қысқарып, табынның құрылымы және малды бағып-күту жағдайлары өзгердi. Тұрақты тұрғын үйлер мен мал қоралары пайда болды. Болыстар мен ауылдарға бөлiнген жерлердiң шекарасы айқындала бастады.
9 ғасырың аяғы мен 20 ғ-дың басында көшпелi ш-ты дағдарыс шарпыды. Бұқараның кедей топтары қайыршылыққа ұшырап, мал басы кемiп кеттi. Көшпелiлердiң кедейленген бөлiгi отырықшыға айналды. Дағдарыстың тереңдей түсуiне патша өкiметiнiң ең шұрайлы жерлердi тартып алып, қоныс аударушыларға берген отаршылдық саясаты қатты әсерiн тигiздi. Шын мәнiнде бұл байырғы халықты ата мекендерiнен күшпен ығыстырып, құнарсыз жерлерге қуу болды. 1917 жылға дейiн патша үкiметi қазақтардан 45 млн. гектардан астам жердi тартып алып, iшкi Ресейден келген жаңа қоныс тебушiлерге алып бердi. Патша үкiметiнiң қоныс аудару саясаты жергiлiктi халықтың экон. мүдделерiне нұқсан келтiрдi. Ол қазақтардың ата-бабаларының құнарлы қоныстарын қоныс аудару қорына күшпен алып қосу арқылы жартылай отырықшы мал ш-на және егiншiлiкке бейiмделмеген қазақ көшпелiлерiнiң табиғи дамуын тежедi. Көшпелi ш. дағдарысы құнары аз аймақтарға ығысқан жұрттан мал ш-н анағұрлым тиiмдi жүргiзудi, сондай-ақ, егiншiлiк пен отырықшылыққа көшу мәселесiн шұғыл күн тәртiбiне шығарды. Қазақ халқының жерге қоныстану, оны пайдалану жолындағы күресi, атап айтқанда, жердi әдiл бөлу, орталықтан көшiрiп келген
        
        ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ТАРИХЫ
    Экономикасы. Қазақстан экономикасы көне заманнан бастап ... ... ... ... мал ш-на ... Мал жыл ... ... Жер көшпелi қауымның ортақ меншiгi болып саналып, ... оны ... ... Мал жеке меншiкте болды. Шын ... иесi ... да ... еттi. ... ... ... одан
мемлекеттiлiгi жойылған кезеңнен бастап, әсiресе, 1891 ж. Дала ... ... ... ... ш-тың сипаты өзгердi. Тауар-ақша
қатынастарының ... ... ... ... ... ... ал
шұрайлы жайылымдық алқаптар ауқаттылардың қолына шоғырланды. Көшу ... ... ... ... және ... ... ... Тұрақты тұрғын үйлер мен мал қоралары пайда болды. Болыстар мен
ауылдарға бөлiнген жерлердiң шекарасы ... ... 9 ... аяғы мен 20 ... ... көшпелi ш-ты дағдарыс шарпыды.
Бұқараның кедей топтары қайыршылыққа ... мал басы ... ... ... ... ... ... Дағдарыстың тереңдей
түсуiне патша өкiметiнiң ең шұрайлы ... ... ... ... берген отаршылдық саясаты қатты әсерiн тигiздi. Шын ... ... ... ата мекендерiнен күшпен ығыстырып, құнарсыз ... ... 1917 ... дейiн патша үкiметi қазақтардан 45 млн. гектардан
астам жердi тартып алып, iшкi ... ... жаңа ... ... алып
бердi. Патша үкiметiнiң қоныс аудару саясаты жергiлiктi ... ... ... ... Ол ... ... құнарлы
қоныстарын қоныс аудару қорына күшпен алып қосу арқылы жартылай отырықшы
мал ш-на және ... ... ... ... ... ... Көшпелi ш. дағдарысы құнары аз аймақтарға ығысқан жұрттан мал ... ... ... ... ... пен ... ... шұғыл күн тәртiбiне шығарды. Қазақ халқының жерге қоныстану, ... ... ... атап ... ... әдiл ... орталықтан
көшiрiп келген шаруаларға кепiлдi жер телiмдерiн қазақтардан тартып алып
берудi ... ... аса ... ... ... ... ... Думаға, басқа да мекемелерге жазған көптеген арыздарында
жер иелену құқықтарының ... ... ... ... ш-тар жағдайының
тиянақсыз болып отырғандығы атап көрсетiлдi. ... өзi ... ... ... ... үй-жай, қора-қопсыларынан айрылып, шөл ... ... да ... аймаққа қайта орнығуға, шаруашылықты жетiлдiруге
деген ықыласын кемiттi. ... көшу ... ... үшiн қиын үдерiс
болды. Жер иелену құқығымен қоса бұған белгiлi бiр мөлшерде ... ... едi. Ал ... ... ... да бiр ... ... бас тартты.
Осындай себептерге байланысты қазақ ... ... көшу ... Бұл ... ... ... анағұрлым қолайлы жағдайлары бар
солт.-шығыс облыстарда, қоныс аударған орыс шаруаларымен тығыз ... өрiс ... ... ... ... ... және ... байланысты шаруашылықтың көшпелi, жартылай ... ... ... үш түрi ... Соңғы екеуiнде шөп шабу мен егiншiлiктi
дамыту нәтижесiнде а. ш. машиналары пайдаланыла бастады. Қазақ ауылдарында
бұл машиналарды алдымен бiрлесiп, ... ... ... несиеге сатып
алды. 1908 ж. тек Ақмола обл-ның қазақтарында 6160 шөп ... ... ... ... қазақ ауылына дендеп енiп, бiр ... ... ... ... кеңейттi, екiншi жағынан,
өсiмқорлық сауда-саттықтың ... жол ... ... ... малды,
қауымдық жерлердi өз қолдарына шоғырландырып, барлық су көздерiн, қыстақтар
мен жайлауларды иемденiп алды. Қазақ қоғамының көпшiлiгi iс ... ... жоқ ... едi. ... кәсiп етушiлер мен өз
шаруашылығында ... ... ... қатары молайып,
саудагерлiк-кәсiпкерлiк өрiс алды. Сөйтiп, ... ... ... алғашқы нышандарының шаруашылыққа, шаруаның жеке тұтыну
қажетiне ықпалы күшейдi.
    Тауар-ақша қатынастарының ... ... ... экономикасындағы
басқа да өзгерiстерге байланысты, жер жекелеген адамдардың жеке меншiгiне
айнала бастады. 19 ғ-дың аяғы мен 20 ... ... ... ... түрлi экон. ұстындардың астасуы байқалды.
    Столыпиннiң аграрлық реформасы Қазақстанға ... ... жеке ... ... негiзделдi. Қоныс аударушылар
жаңа қоныстарда жердi қауымдасып пайдаланды, көптеген жұмыстарды бiрлесiп
атқарды. Орыс кулактары ... ... ... ... жерлердi
кесiп алып, тағылықпен пайдаланды. Қоныс аударғандардың анағұрлым ... ... және ... ... жинақтаған едәуiр тәжiрибесi
болды.
    Халықтан жиналатын ... ... ... өсе ... ... ... Сол ... елге салынған негiзгi салық
түрлерi: мемл. төлемдер (түндiк басы алымы, ... ... ... ... ... т.б.), ... ... Түндiк басы
алымы (түтiн салық) мемл. жердi пайдаланғаны үшiн төленетiн салық-рента
болатын. Ресми түрде ол ... ... ... ... тиiс ...
жүзiнде билеп-төстеушiлер оны түндiк иелерiнiң бәрiнен бiрдей мөлшерде алып
отырды. ... ... ... және ... кеңсесiнiң мұқтаждарына жарату
үшiн жиналды. Оның көлемiн алдын ала бiлу ... емес едi, ... оны ... ... тiптi сылтаусыз да жинай беретiн. Ақшасы ... ... ... ... ... мұның өзi алым-салық
ауыртпалығын бұрынғыдан әрi күшейттi.
    Қазақстанда қолөнерi кәсiбi ғасырлар бойы ... ... ... ... ... ... ... көбiсiн әр отбасы өзi немесе
ағайын-туыс, көршi-қолаң көмегiмен өндiрдi. 19 ғ-дың ... ... үй, ... ... ... т.б. ... ... кәсiбi еткен
шеберлер мен iсмерлер пайда бола бастады. Олар ... ... ... ... 19 ғ-дың аяғы мен 20 ғ-дың басында өндiрушiлер тауарды
тұтынушылардың ... ... ғана ... базарға сату үшiн де өндiретiн
майдагерлiк дами ... ... ... орыс ... енуi ... өнеркәсiптiң дамуына түрткi
болды. Қарағанды көмiр кенiшi, Успен мыс өндiрiсi, Спасск мыс қорыту з-ты,
Қалба ... кен ... т.б. iрге ... Кәсiпкерлер өлкенiң аса бай
табиғи ... ... етiп, ... ... А.ш. ... терi илеу, былғары жасау, май шайқау, май айыру, сабын қайнату,
т.б. өнеркәсiп ... дами ... ... ... ... ... техникасы және 3 — 5 ... бар ... ... шағын
майдагерлiк сипатта болды. Бұл кезеңде а. ш. шикiзатын өңдейтiн ... ... мен ... сипатындағы алғашқы ұлттық өнеркәсiп
орындары қалыптасты. 1900 ж. Қазақстанда 2668 өнеркәсiп болса, 1913 ... саны ... ... Орыс ... кейiн iле-шала Қазақстанға
(әсiресе 19 ғ-дың аяғында), негiзiнен кен өнеркәсiбiне, шет ел капиталы ... ... Орыс және шет ел ... ... ... 71 млн. ... жеттi. Ол негiзiнен кен және мұнай өнеркәсiптерiн
қамтыды. ... ... мен бай кен ... ... ... ... өндiрiс салаларын дамытуды мақсат етпедi. Олар
мүмкiндiгiнше мол пайдаға кенелудi ғана көздедi. Осы ... ... ... ... жол ... (қ. ... жол көлiгi), Сiбiр және Орынбор
– Ташкент темiр жолы салынды. 1917 ж. оның ... ұз. 2793 ... ... өзi ... ... ... арасындағы экон. байланыстарды
күшейтуге мүмкiндiк ашты. Солт. аймақтарда саудалық егiншiлiк аудандары
және бүкiл ... ... ... ... мал ш. ... пайда болып,
Қазақстан а. ш-ның тауар-ақша қатынастарына тартылуы күшейе түстi. Т. ж. ... мен ... iшкi ... жүк ... және жүк алып ... ... ... байланысы кәсiпкерлiк қызмет аясына айнала бастады.
Кәсiпқой жүк ... ... ... ал ... ... ... отырған
пошта бекеттерiнде 8 — 10 ат айдаушыға дейiн жұмыс iстедi. ... пен ... ... өте ... ... ... Өлкенiң жалпы ұлттық
табысындағы өнеркәсiп өнiмiнiң өзiндiк үлес салм. 10%-дан аспады. Капитал,
маман жұмыс күшi, байланыс және ... ... ... Оның ... өкiметi қазақ өлкесiн өзiнiң шикiзат көзi, тауар өткiзетiн рыногi,
отарлық шылауы ретiнде ұстауына мүдделi болды.
Қазақстан мен ... ... ... байланыстары әуелгi кезде тек орыс
бекiнiстерi мен қалаларындағы айырбас орындарында ауыс-түйiс жасау ... ... ... және мұнда тауарлардың құнын көрсететiн балам ретiнде
тек қой ғана ... ... ... ... ... ... ... өркендеп, Қазақстан бүкiлресейлiк, ... ... ... ... ... нашар дамуына, халықтың басым
көпшiлiгiнiң көшпелi тұрмыс кешуiне ... ... ... ... жүргiзiлдi. Жәрмеңке көшпелiлер көбiрек шоғырланған
аймақтарда, әдетте, жылына екi рет – көктемде және күзде ... ... ең ... – Қоянды, Троицк, Шар, Қарқара, т.б. жәрмеңкелерi.
Қалалардың рөлi күшейiп, ... ... ... айнала бастады. Қазақ
саудагерлерi бiрнеше санатқа бөлiндi. Алып-сатарлар орыс ... ... ... ел ... ... ... ... Сондай-ақ,
мал ш. шикiзатын – терi, жүн, т.б., кейде қолөнер бұйымдарын да ... ... ... қазақ саудагерлерi де пайда бола бастады. Қазақстанда
сауданың өсiмқорлық қарыз түрi етек алды. Мұның өзi ... ... ... жол ... ... ... ... Ресей империясының бiр
бөлшегi ретiнде Мемл. банк ... ... ... банкiсiнiң
бөлiмшелерiнен, несие беретiн қоғамдар мен қалалық ... ... ... ... мен ... да ұсақ несие мекемелерiнен
құралды. 1871 ж. ... ... ... банк ... ... ... банктiң бөлiмшелерi құрыла бастады. Олар алдымен
өлкенiң iрi ... ... – Орал (1876), ... (1912)
қ-ларында ашылды. Мал және мал ш. шикiзатын сату ... ... ... ... ... 1894 ... бастап жыл сайын несие операцияларын
қамтамасыз ету үшiн ең iрi жәрмеңкелердiң бiрi – ... ... ... ... ... ... бөлiмшесi жұмыс iстедi. Бұл кезеңдерде
жергiлiктi халықтың несиеге тек қарыз кассалары мен ұсақ ... ... ғана қолы ... т. ж-дың салынып, пайдаланылуы, өнеркәсiптiң дамуы жұмысшылар
қауымының ... ... еттi. Олар ... ... ... ... ... толықты. Жұмысшылардың, әсiресе, қазақ жұмысшыларының
жағдайы өте ауыр болды. Шектен тыс ұзақ ... күнi (12 — 16 сағ), ... ... ... ... ... ақы, айып ... кiрiптарлық) оларды әбден титықтатты.
Кеңес өкiметi ... ... ... және экон.-әлеум.
қатынастарда түбiрлi ... ... ... ... жердi мемлекет
меншiгiне алу, помещиктер жерлерiн тәркiлеу, жердi шаруаларға тегiн беру
туралы декрет жарияланды. Кеңестiк ... ... ... ... мемл. меншiгiне айналдыру, қоғамдастыру iсiне басшылық
жасау мақсатымен соц. мемл. органдар, оның ... ... ш. ... ... iрi ... ... көлiк, т.б. шаруашылықтың шешушi
салалары мемлекет меншiгiне көштi. Сөйтiп, өндiрiс ... ... ... халық ш-н жоспарлы дамыту, аймақтардың экономикасын КСРО
халық ш. кешенiнiң бiр бөлiгi ретiнде ... т.б. ... ... ... ... ... ... өлкесiнде өндiрiс құрал-жабдықтарын
мемлекет меншiгiне алу, жердi тәркiлеу үдерiсi ... ... ... ... ... ... бас кезiне дейiн созылды. Бұл
кезеңде өлкеде халық ... ... ... ... мемлекет меншiгiне
алынған кәсiпорындар саны 1 мыңға жуықтады. Олардың iшiнде iрiлерi: Қазақ
(қырғыз) кен өнеркәсiбi ... ... ... ... ... ... кендерi, Спасск мыс қорыту з-ты, Атбасар мыс кенiнiң з-
ттары мен кенiштерi, Қарағанды мен ... ... Орал — Жем ... кәсiпшiлiктерi.
Қазақ халқы Азамат соғысына (1918 — 20) жаппай қатыспағанымен, ... ... ... ... жерi ақтар мен қызылдардың майдан ... ... қоса ... ... азық ... ... ... және “Соғыс коммунизм саясатының” шабуылы салдарынан ... ... ... кешiрдi. Шаруашылығы күйреп, шаңырағы шайқалған
қазақтар 20-жылдардың басында ашаршылыққа ұшырады. Азамат соғысынан кейiнгi
кезеңде Қазақстанда күйзелген ... ш-н Жаңа ... ... ... ... ... келтiру жұмыстары өрiстетiлдi. Ең
алдымен, өнеркәсiп пен ауыл ш. өнiмдерiнiң маңызды түрлерiн ... ... ... ... ... ... ... т.б. реформалар
жүргiзiлдi. Орта Азия республикалары мен Қазақстанның мемл.-аумақтық жiгi
межелендi. Қазақстанның аум. 2,7 млн. км2 ... ... ... 5,4 ... жеттi. 1926 — 28 ж. қазақ а-дарында 1370 мың га шабындық, 1250 га
егiндiк жер қайта ... 1927 — 28 ж. ... ... ш-н ... ... ... ... ауыл ш-н ұжымдастыру
кезеңiне аяқ ... ... ... бөлiмi Кеңес мемлекетiнiң экон.
дамуындағы ең ... ...... жылдамдатылуын демеуге
тиiс болды. 20-жылдардың аяғында ... ... ... ... ... (қ. Ұжымдық шаруашылық). Iрi соц. егiн ш-н
құруға ұмтылу “тәрбиелiк маңызға” ие болды. Қазақстанда ... ... ... ... деп ... Жосықсыз жылдамдатылған үдерiс
1925 — 32 ж. ел басқарған Ф.И. ... ... ... ... ең ауыр ... бiрi байларды тәркiлеу болды.
“Аша тұяқ қалмасын, асыра ... ... ... ... ... ... қазақтардың малы тiгерге тұяқ ... ... 1930 ... 15 ... ... Қазақстанда 3113 адам сотталып,
қамауға алынды, 2450 ... ... ... ... ... ... ... аймақтарындағы “кулактардың жер аударылатын” ... ... ... ... ... ... ... дайындау
науқаны жүргiзiлiп, астық қоры, тұқымдық қоры тәркiлендi. Мұның ... ... ... ... ... ... шапқыншылығы
кезiндегi “ақтабан шұбырындымен” салыстыруға болатын ... ... ... пен оның ауыр зардабы құрбандарының саны 1 млн. 750 мың
адамға, яки ... ... ... 40%-на ... 1 010 мың қазақ тарихи
отанын тастап үдере көшуге мәжбүр болды. Үкiметтiң ... ... ... ... салдарынан қазақ қоғамының негiзгi азық-түлiк қоры
болып табылатын дәстүрлi мал ш. ... ... ... ... ... ... ... соққы болып тидi.
1-бесжылдық (1929 — 32) тұсында ... 40 ... iске ... ... ... көл. 3,2 есе ... Оның жеке салалары: түстi
металлургия өнiмi 6,1 есе, құрылыс материалдары — 6,9, химия — 5,3, ... — 4, отын — 3,1 есе өстi. ... (1933 — 37) ... ... ... қарқынды игеру iсi жалғастырылды. Шымкент
қорғасын з-ты, Балқаш мыс қорыту, ... ... ... ... ... Қарағанды көмiр алабының шахталары, Ембi мұнай кәсiпшiлiктерi, т.б.
барлығы 120 ... ... ... Олардың арасында алдымен ұз.
1500 км Түркiстан — Сiбiр ... жолы ... өлке ... ... ... еттi. Республикада тамақ өнеркәсiбi де даму жолына түстi. Семейде
ет-консервi, Гурьев (қазiргi Атырау) пен Арал ... ... ... ... Ақтөбе, Шымкент, Қарағандыда ет комб-тары салынды.
Жеңiл және ... ... ... да ... ... ... 1938 — 40 ж. 700 кәсiпорын iске қосылды. 1940 ж. ... ... ... 1913 ... ... 77,5 есе ... 6460 мың т-ға
жеттi. Ембi мұнай кәсiпшiлiктерiнiң өндiрiстiк қорлары жаңартылды. 1940 ж.
республикада 700 мың т ... ... ... ... ... ... ... Үлбi су электр ст. пайдалануға берiлдi. Өскемен электр ст.,
бiрнеше жылу-электр ст-лары салына бастады. 1940 ж. 632,4 млн. кВт ... 1928 ... ... 85 есе артық электр қуаты өндiрiлдi. Жалпы
алғанда республиканың өнеркәсiп өнiмi Қазан ... ... ... есе, ал ауыр ... ... 20 есеге жуық артты. Халық ш-ның жалпы
өнiмiнде өнеркәсiптiң үлес салм. 60% ... ... ... ... (1941—45) республика алдына айрықша қиын, кезек
күттiрмейтiн және бiр-бiрiмен байланысты ... ... Бұл ... ... көшiрiлген өнеркәсiп орындарын қабылдау, оларды тиiстi
жерлерге ... ... өнiм ... кiдiрiссiз жолға қою болатын.
Экономиканы түгелдей соғыс жағдайына ... ... ... ... ... ... керектi заттармен қамтамасыз ету қажет ... бұл ... ... ... 1941 жылдың 4-тоқсанында және
1942 жылдың басында Орта Азия мен ... ... 250 ... ... (142) ... орналастырылды. Көшiрiлген және жаңадан
салынған з-ттар мен ф-каларды iске қосу ... ... ... тұрған
негiзгi қорлардың өндiрiстiк қуаты бiршама артты. Жаңа ... ... ... ... қара ... мұнай өндiру, а.ш машиналарын жасау,
станок жасау, кен және ... ... ... ... ... ... ... прокат, құбырлар, сымдар, жасанды ... ... ... жүн иiру, ... ... шұлық, метиз-фурнитура, айна, кондитер,
жемiс-консервi, темекi және шай өлшейтiн өндiрiстер ... ... ... ... ... з-ты, ... металлургия з-ты, Текелi
полиметалл комб., Қарағанды көмiр шахталары, Ембi ... ... ... ... мұнай айыру з-ты, кен байыту ... ... ... ... ... ... жеңiл және тамақ өнеркәсiбi
орындары, жүздеген км т. ж. ... iске ... ... ... ... ... мыс өнiмдерiн өндiру 1,5 есе өстi. Қазақстан ел
қорғанысына аса қажеттi қорғасын беретiн ... ... ... Қысқа
мерзiм iшiнде мыс пен қорғасын қақтамаларын ... ... ... мыс ... 10 есе, ... 20 есе, ... ... қақтамасын
2 есе арттырды. Ақтөбе ферроқорытпа з-ты мен Жездi марганец кенiшi ел қара
металлургиясының қажеттерiн едәуiр дәрежеде ... ... ... з-ты 1944 ж. желтоқсанда тұңғыш рет болат ... ... мен ... ... ... ... және қара металдармен жабдықтау
жөнiндегi жетекшi базалардың бiрiне ... Елдi ... ... ... бiрi ... ... ... алабын дамытуға баса назар аударылды.
Соғыс кезiнде Қарағанды кеншiлерi 34 млн. ... ... ... ... ... ... кокстелетiн көмiр көл. 90% өстi. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... өнiмдерiмен қамтамасыз еттi.
Гурьев мұнай айыру з-ты iске қосылуына байланысты ... ... ... ... және ... жағар маймен қамтамасыз етiле бастады.
Қазақстанның отын және ... ... ... қарқынмен дамыды.
Соғыс жылдарында Қаратау кен-химия з-ты (1944), ... ... ... ... (1943), ... ... талшық з-ты, Гурьев (Атырау) мұнай айыру з-ты
(1945) ... ... ауыр ... ... з-ты, ... пресс-автоматтар з-
ты, Целиноград (Астана) “Қазақ ауыл ... ... Орал ... ... ... ... ... ие болды. Армияны киiм-кешекпен және соғыс
жабдықтарымен, ал халықты күнделiктi тұтыну ... ... ... ... ... ... ... Маман жұмысшылар мен
қызметкерлердiң соғысқа ... ... ... ... ... ету қиындай түстi. Әйелдердi, жас жеткiншектердi, қарт кiсiлердi
жұмысқа тартуға тура келдi. Қазақстанда ... ... 102 мың жас ... 1945 ж. ... ... ... саны 255,4 мың
адамға жеттi. ... ... ... ... қорына республика халқынан
түскен ақша мөлш. 700 млн. сомнан асты. ... ... ... 1945 ж. мұнай өндiру 1940 жылмен салыстырғанда 1,3 есе, ... ... ... ... өндiру 1,8 есе артты. Соғыс жылдарында республикада
а. ш. салалары тез дамыды. 1942—43 ж. а. ш. ... егiс көл. 1 ... ... ... ... ... мен деревнялары зор жiгермен еңбек
еттi. Республика шаруашылықтары мемлекетке 5839 мың т астық, оның iшiнде
3568 мың т ... 241 мың т ... 174 мың т ... 1389 мың т ... 323 мың т мақта, 738 мың т мал мен құс етiн, 1146 мың т сүт, ... т жүн ... пен ... ... ... ... ... жұмыстар жүргiзiлдi.
Республика аумағында т. ж-дың пайдалану ұз. 1631 ... жүк ... ... т-ға жеттi. Уралды көмiрмен қамтамасыз етуде маңызды рөл ...... ... т. ж. ... ... ... Гурьев (Атырау) —
Қандағаш, Жамбыл (Тараз) — Шолақтау т. ж. ... ... ... ... ... ұлғайды. 2-бесжылдықта барлық салалар бойынша 721
млн. сом күрделi қаржы игерiлсе, 4 жарым жыл iшiнде (1941 — 46) 981 ... ... ... ... (1946 — 60) ... ... бейбiт
жағдайға көшiрiлiп, қандай да болсын халық ш. мәселелерiн шеше ... ... а. ш. ... ... ... ... басып алуынан
(оккупациядан) зардап шеккен және өнеркәсiптiң соғысқа дейiнгi дәрежесiне
1949 жылдың ... ғана ... ... ... ... ш-ның
өзгешелiгi сонда, ол қалпына келтiру кезеңiне соқпай, бұрынғысынша ұдайы
өндiрiс негiзiнде дамыды. ... бұл ... ... ... ... ... ... жабдық, азық-түлiк, асыл тұқымды мал, т.б.
жөнелтiп тұрды. 4-бесжылдықта (1946 — 50) ... “А” тобы ... а. ш-н ... үшiн республикада барлық күрделi қаржының ... және 14,2%-ы ... ... ... жалпы өнiмiнiң 1940
— 50 ж. өсу ... 173% ... ... ... өсу ... ... Кәсiпорындардың саны 4 мыңға жеттi. Осы жылдары ... ... мыс ... ... ... з-ттары, Лениногор (Риддер)
қорғасын комб., Шымкент ... ... ... ... ... мен ... ... комб., Жамбыл (Тараз) суперфосфат з-
ты, мұнай өндiретiн ... және ... ... т.б. ... ... қуаттары кеңейтiлдi. Машина жасау және метал өңдеу
өнеркәсiбi негiзiнен ... ... Т. ... пайдаланылатын бөлiгiнiң
ұзындығы Қазақстан аумағында 1940 ж. 6,6 мың км болса, 1945 ж. 8,2 мың км-
ге, 1950 ж. 8,4 мың ... 1960 ж. 11,5 мың ... ... Өзен және ... ... ... Жүк тасымалы 1950 ж. 1945 жылмен салыстырғанда 1,9 есе
артты. Республиканың 21 қаласында автомоб. қатынасы орнады. 1950 ж. ... ... ... сауда тауар айналымы 1940 ж. деңгейiнен 48% өстi. ... ... ... ... Қала мен ... ... тұрғын
үй қоры 5 млн. м2-ден астам өстi, ауылдық жерлерде 100 мың м2 үй ... ж. ... ... сақтау, әлеум. қамсыздандыруға бөлiнген қаржы
1013,2 млн. сом болса, 1950 ж. 1734,9 млн. ... ... яки ... ш-ның материалдық-тех. базасы нығайды. Мыс., кеңшарлар саны 1940 жылғы
194-тiң орнына, 1950 ж. 269-ға жеттi. Ұжымшарлардағы а. ш. ... ... ... 70%-ға (1940 ж. 57,2%) ... ... трактор
парктерiнiң қуаты 2 есе, комбайндар — 2,7 есе, негiзгi қорлар 3,9 есе өстi.
Осының негiзiнде кеңшарлардың егiс көлемiн ұлғайтуға ... туды ... — 630,0 га, 1950 ж. — 1150,6 мың га). 1950 ж. ... ... а. ш-н шоғырландыру басталды. Әр ұжымшарға келетiн егiс көл. ... ... 2000 ... жеттi. Орта есеппен бiр ұжымшарға келетiн мал саны
3 есе өстi. 1946 — 60 ж. iрi қара саны 26,6%, қой мен ешкi — 75,9% ... ... ... түсiмi 1950 ж. 4,8 млн. ц, астық ... әр ... ... 7,9 ц-ге ... ... ... сату 2 есе, iрi қара саны 1,3,
қой мен ешкi саны 2,2 есе ... 1954 ... ... ... тың ... ... ... жұмыстары басталды. 1954 — 55 ж. 34 астық кеңшары
құрылды. Тыңды игеру үшiн (1954 — 56) ... ... ... ... ... адам ... 1954 — 58 ж. а. ш-н ... өндiрiстiк
үйлер мен құрылыстар салуға 9,7 млрд. сом қаржы бөлiндi, бұл ... ... 2,5 есе ... 1960 ... ... ... 25 млн. га тың және ... жерлер игерiлдi. Сол жылдың
басында Қазақстанда 333 ... ... ... а. ... ... өнiмi ... деңгейден 2,8 есе, оның iшiнде егiншiлiкте 3,3 есе, мал ... 1,9 ... ... ... егiс көл. 1950 ж. 6,0 млн. ... 1960 ж. ... га-ға жеттi. Мемлекетке астық сату 1960 ж. 10,5 млн. ... асты ... 2,1 млн. т). ... тың ... пайдалы жақтарымен қатар экол., экон.
және әлеум. ... да ... Тың ... ... ... ... керi
әсерлерге ұшыратты. Тың және тыңайған жерлердi игеру одақтың ... ... ... ... ... ...... көшi-қон қозғалысы туды. Тың игерген ... ... ... оқитын мектептердiң, өздерi iстейтiн ұжымшарлардың
жабылып қалуына байланысты туған жерлерiн тастап кетуге мәжбүр болды. ... ... ... ... үлес салм. 30%-ға дейiн
азайды. Қазақ тiлiнiң дамуы мен қазақ этносының ... ... ... ... 200-ге жуық iрi ... қатарға қосылды.
Қарағанды металлургия з-ты, Соколов-Сарыбай кен байыту ... ... Жаңа ... ... ... ... — Нұра, Шахан) ... ... ... iрi ... ... ... берiлдi. Өскемен су
электр ст. iске қосылды, Бұқтырма ... ... ... ... және газ
өнеркәсiптерi жоғары қарқынмен дамыды. Химия өнеркәсiбi Қазақстанның а. ш-н
және Орта Азия республикаларын фосфор тыңайтқыштарымен ... ... ... ... ... з-ты ауыр өнеркәсiптi органик. синтез
өнiмдерiмен, құрылыс ... ... ... қамтамасыз еттi.
Республикада құрылыс жұмыстары кең өрiс алды. 1960 ... ... ... 398 ... 119 әк ... 221 қабырға блоктарын ... 895 ... ... ... ... ... жұмыс iстедi. 1958 ж. Алматы, Өскемен, Қарағанды қ-ларында
алғашқы телеқондырғылардан бейнехабар берiле бастады.
1960 — 85 ж. ... ... ... ш-н ... кешенге айналдыру
бағдарламасы жасалып, одақтас республикалардың экономикасын ... ... ... ... ... республикалар арасындағы
еңбек бөлiнiсiн тереңдету көзделдi. Осыған орай ... ... ... жағынан ұйымдастырып, аймақтардағы өндiргiш күштердi
кешендi түрде дамытуға ден ... Сан ... ... ... ... ... ш. ... қосу, өндiрiс құрал-жабдықтары өндiрiсiн
басымырақ дамыту, ... ... ... мен ... отырып жалпы одақтық және аймақтық мүдделерге сай келетiн өнiмдер
өндiруге ... ... алға ... 1985 ж. республиканың қоғамдық,
жалпы өнiмi 1960 жылмен салыстырғанда 3,9 есе ... ... ... салаларының да даму деңгейi жоғары болды. Өнiм өндiрудiң жалпы көлемi
өнеркәсiпте 5 есе, а. ш-нда 1,7 есе, материалдық-тех. ...... — 3,4, ... пен ... — 4,6, ... мен қоғамдық
тамақтандыруда — 4,5, өнiм дайындауда — 2,4 есе өстi. Аса бай ... ... ... ... ш. кешенiнде жетекшi орынға ие болды. Iрi
кәсiпорындар, жаңа ... ... ... ... ... ... ... т.б. табиғат қорларын ашудың көлемi көбейдi. ... ... ... салалары (түстi және қара металлургия, отын-энергет.
кешенi, т.б.) басымырақ ... ... ... ... ... аумақтық-өндiрiстiк кешендерi (АӨК) қалыптасты, Қарағанды —
Темiртау, Шығ. ... ... және ...... ... ... ... 70-жылдардан бастап өндiрiс жоспарлы ... ... өнiм ... ... iрi кәсiпорындар мен
өндiрiстiк бiрлестiктер өндiрдi. 1986 жылдың басына қарай республикада 610
кәсiпорынды ... ... ... ... ... ... 162 бiрлестiк болды. 1984 жылдың аяғында республикада 2139
кеңшар, 412 ұжымшар, 203 ... ... мен ... ... а.ш. бiрлестiгi жұмыс iстедi. Тамақ өнеркәсiбi 30 сала ... ... ... жан ... ... ... табыс 1960 жылмен
салыстырғанда 1985 ж. 2 есе, ... ... 2,2 есе, ... мен жеңiлдiктер
3,9 есе өстi. Бейөндiрiстiк аяның барлық ... ... ... ... салыстырғанда 1985 ж. 3,1 есе өстi, оның ... ... ... ... әлеум. қамсыздандыру салаларының қорлары 5,7 есе, ағарту
iсiнде 5,8, мәдениет пен өнерде 4,8 есе өстi.
Республика қара және ... ... ... өнеркәсiбiнiң iрi орталығына
айналды. Одақтағы мыс, қорғасын, ... ... ... ... ... 70%-ға ... ... үлесiне тидi. Қазақстан бiрден-бiр а. ш.
аймағына айналды. ... ... ... ... ... төртiншi
тоннасы, еттiң әрбiр он екiншi тоннасы, ... ... ... ... ... ... ... осындай аса зор халық ш. әлуетi, басқару
жүйесiнiң қолайсыздығынан, Қазақстан халқының жағдайын ... ... 20 ... ... және ... ... ... Қазақстан
экономикасы экстенсивтi негiзде, экон. ынталандыруға мән ... ... ... ... ... ... дами ... Бұл кезең елде
тоқырау жылдары деп есептелгенiмен, жалпы ... ... қуат ... Бұл ... қара ... одан әрi ... ... Соколов-
Сарыбай және Лисаков кен байыту комб-тары iске қосылды. Одақтағы ... ... ең ... цехы бар ... ... ... ... Ермак (қазiргi Ақсу) және Ақтөбе ферроқорытпа з-ттары
жұмыс iстей бастады. Ақтөбеде хром кенiн шығару арта ... ... а. ш. ... з-ты, т.б. ... ... шығара бастады. Қарағанды және Екiбастұз көмiр алаптарында көмiр
шығару үлкен қарқынмен жүрдi.
Ауыл шаруашылығы 1979 ж. жоғары көрсеткiшке жеттi. Тың ... ... ... ... ең мол ... өнiмi ... Республика мемлекетке 1 млрд. 262
млн. пұт, яки 20 млн. т ... ... ... ... бiр ... ... 20 ... 60 — 70-
жылдары орт. ... мен ... ... орнықты. Қазақстандағы
кен қазу салаларының өнiмi 80-жылдардың басында Одақтағы ... ... есе ... болды. Республиканың экон. қуатының жартысынан көбi одақ мин-
терiнiң бақылауында едi. Республиканың ... ... ... ... ... ... мекемелер республика бюджетiне ешқандай қаражат
түсiрмедi. Табиғи ортаны қорғау мен адам ... және ... ... ... де ... ... көрсетiлмедi. Көп
жылдар бойы шикiзат салаларының үлкен ... ... ... ғыл. ... дамымауына, өндiрушi және қайта өңдеу өнеркәсiбi
деңгейiнiң төмен болуына, халық тұтынатын тауарлардың өте баяу шығарылуына
әкелiп соқтырды. ... өзге ... ... ... ... ... Бүкiл халық ш-на тән ... бәрi де ... ... ... ... өнеркәсiп өнiмдерi өсуiнiң орташа
шапшаңдығы 9-бесжылдықтағы 8,4%-дан 11-бесжылдықта 3,8%-ға дейiн қысқарды,
ұлттық табыс 4,4%-дан 1,4%-ға ... ... ... 12,6%, ... 2,5%, 11-бесжылдықтiкi 3,6% кем орындалды.
Қазақстанның а.ш-нда қайта өңдеу, сақтау, iске асыру ең ... ... ... Бұл кезеңдегi экон. дағдарыс әлеум. саланы да қамтыды. 1970
— 85 ж. ... ... ... тұрмыс деңгейi, жалпы
алғанда, көтерiлгендiгi байқалады. Отбасының көбiнде теледидар, ... жуу ... ... ... ... жеке меншiк автокөлiктерi мен
ұзақ мерзiмдi сұраныс тауарларының саны көбейдi. Алайда ... ... ... ... процестер тез шешiлудiң орнына үдей түстi.
Қаржыландырудағы қалдықтық қағиданың салдарынан мед. ... ... ... ... дейiнгi тәрбие беру iстерi артта қалды. Ауылдар мен
селолардың жартысынан көбiнде ... ... ... ... ... нысандарының құрылысы, қызмет ету ... ... ... көп ... Бұл ... iрi өнеркәсiптiк
және энергет. кешендердi салатын ... ... ... ... ... ... бәрi ... орта мен адамдардың денсаулығына
үлкен зиян келтiредi.
90-жылдардың басында экономиканың ... ... ... ... ... ... деңгейiнiң төмендеп кетуi одақтас ... ... ... қимылға бастады. Саяси ... ... ... ... ... ... түстi. Қоғамды
демократияландыру соц. теңгермешiлiкпен жарасым таба алмады. Экономиканы
түбiрiмен ...... ... ... соц. ... ... көп меншiктi экономикаға көшу қажеттiгi туды. Мұның
өзi бiр сәттiк iс емес және ... ... ... едi. ... ... кеңейтуге байланысты бiрнеше экон. маңызды
заңдар қабылданды. ... ... ... ... Заң соц. ... ... ... негiзiн салды. Осы заңға сәйкес өндiрiс құрал-
жабдықтарын меншiктенудiң ... ... ... ... де ... ... ... әлемдiк экон. кеңiстiктiң 1/3-iне ... ... ... бойы үстемдiк еткен соц. өндiрiс тәсiлi бiржола күйредi.
Қазақстан экономикасында, басқа одақтас республикалардағы сияқты, нарықтық
қатынастар орнай бастады, әр түрлi ... жеке ... ... ... кәсiпорындар пайда болды. 80-жылдардың аяғына қарай орталықтың
республиканы ... ... ... шет елдермен тiкелей
экономика және сауда байланыстарын орнатуға мүмкiндiк туды. Қазақстан ... өз ... ... ... ... оның 97%-ы ... материалдар
мен жартылай шикiзаттар болатын.
Экономикаға түбiрлi реформа жасау және ... көп ... ... қатынастар орнату үшiн бiрқатар заңдар қабылдау керек болды.
Орталыққа бағынған кезiнде Қазақстанда ... ... ... экономикалық
аймақтар туралы”, “Қазақ КСР-iндегi шет ел инвестициялары туралы”, т.б.
заңдар қабылданды. ... ... ... мин. ... ... ... ашылды. Әр түрлi экон. қауымдастықтардың, корпорациялардың
дүниеге келуi ... ... ... ... ... ... оның көл.
1990 ж. 1,5 есе өстi. Жаңа ... ... ... бiрге адамдардың
iскерлiк белсендiлiгi артты. Бiрлескен ... мен ... ... 1990 ж. ... Сауд ... бiрiккен “Әл-Барака банк
Қазақстан” банкi құрылды, Оңт. Кореяның “Самсунг” корпорациясымен iскерлiк
байланыс ... ... ... ... ... ашты.
Қазақстан — Қытай әуе жолы мен Жаркент — Құлжа (Инин) ... ... 1991 ж. ... ... 25 ... ... ... 35
бiрiккен кәсiпорын ресми түрде ... ... ... шет мемлекеттердiң экон. және ... ... ... қиын едi. Шет ел ... тарту үшiн республика жаңа заңдар
қабылдап, инвесторларды 5 жыл бойы табыс салығын төлеуден босатты.
Қайта құру ... ... ... ... ... жоқ. Басқарудың
орталықтанған жүйесiнен бас тартпай, әкiмшiл-әмiршiл пиғылдан арылмай,
түбегейлi құрылымдық ... ... ... ... одан әрi ... ... ... демократияландыру iсi орт. пен республикалар
арасындағы, одақтас ... өз ... ... ... ... ... бұл ... мемл.-құқықтық негiздерiн қайта
қарауды қажет еттi. Қазақстанда ... ... ... мемл.
билiк әлсiреп, экономикадағы дағдарыс тереңдей түскен ... ... ... саяси ахуалды тұрақтандыруға бағытталған заңды ... ... ... ... ... ... қабылдануы (25.10.1990)
нәтижесiнде материалдық-тех., сыртқы экон. қатынастар, қаржы салаларында
жаңа ... ... Орт. ... ... өтiп, ... ... тiкелей экон. байланыстар орнай ... ... ... ... ... ... туды. ҚР Президентi
одақтық бағыныстағы мемл. кәсiпорындарды Қазақстан Үкiметiнiң құзырына ... ... ... және күмiс қорын жасау туралы жарлықтар, сыртқы экон.
қызмет пен мекемелердiң тәуелсiздiгiн қамтамасыз ететiн басқа да ... Ендi ... ... ... ... тiкелей дипломатиялық
және экон. қарым-қатынас орната ... ... да 1990 — 91 ... ... ... Өзбекстанмен, Ресей Федерациясымен
және Украинамен экон. шарт жасасып, ... пен ... ... ... ... қол ... ... мен Ресей Федерациясының арасында
да ... ... ... ... мiндеттемелер қабылданды.
Қазақстанның тәуелсiз мемлекет болып ... ... ... уақытқа дейiн шикiзат аймағы және ... ... ... көзi ... ... ... меншiктiң көп түрлiлiгiне негiзделген
нарықтық қатынастарды енгiзе отырып, дербес экон. өрлеу жолына ... ... ... (1991) ... ... ... тәсiлi қолданылды. Мемл. экон. саясаттың базалық бағыттары мыналар
болды: 1) соц. ... ... ... құру; 2) дағдарысқа қарсы
бағдарлама; 3) макроэкон. тұрақтандыру; 4) дүниежүз. ... ... 5) ... ... ... ету. ... кезең (1991— 92)
Қазақстанда соц. экономикадан кейiнгi экон. ... ... ... Бұл 70-жылдардың аяғында КСРО экономикасы нақты
секторының жаппай ... ... ... ... едi, оның ... ... ... және iшкi әлеум.-экон., қоғамдық-саяси ... ... ... өрiстеп кете алмады.
90-жылдардың басында ҚР-ның экон. саясаты соц. экон. жүйенi ... ... ... ... ... бағытталды. Негiзгi бағыттар мыналар
болды: ... ... ... реттеуiштердi енгiзу, әлеум.-экон.
аяға мемлекеттiң қатысуын шектеп, қамқорлығын азайту, ... ... ... ... сырттан инвестициялар тарту, валюталық тәртiптi
тұрақтандыру; көп ұстынды экономиканың ... ... ... ... ... ... үшiн ... жасау, шаруашылық жүргiзушi
субъектiлерге нарықтық нышандар үлгiлерiн енгiзу, кәсiпкерлiктi, шағын және
орташа бизнестi дамыту, толымды ... ... ... үшiн ... ... iшкi өнiмi 1991 ж. ... ... — 85863,1 млн.
сом., 1992 ж. — 1217689,2 сом ... ... ... салдарынан үдей
түскен инфляцияға байланысты жалпы iшкi өнiм ... ... 15 ... ... ... ... 1992 ж. 3060,8%-ды құрады, мұның өзi 1991
жылмен салыстырғанда 12,4 есе (247,1%) көп. ... ... ... iшкi ... ... ... 1991 жылмен салыстырғанда 1992 ж. ... ... ... өндiрiс көлемi күрт азайды. Өнеркәсiптiк ... ... ... ... ... ... көлiкте 19,4%-ды
құрады. Өндiрiстiң өсуi тек а.ш-нда ғана ... ... алу ... ... орта ... жан ... ... жалпы iшкi өнiм
1991 ж. 5756 АҚШ дол., 1992 ж. 5561 АҚШ дол. болды. 1992 ж. ... ... ... бағдарламасы — “Қазақстанның егемендi және
тәуелсiз мемлекет ретiнде дамуының қалыптасу стратегиясы” қабылданды, мұнда
мемлекет ... ... ... ... және экономика аясында
стратегиялық мақсаттар белгiлендi, олар: бәсекеге негiзделген, экон. ... ... ... ... ... ... өз ... негiзгi меншiк нысандары (жекеше және ... ... ... байланыста болатын әлеум. нарықтық экономика құру; адамның экон. өзiн-
өзi билеуi қағидатын iске ... үшiн ... және ... ... жасау.
Екiншi кезең (1993 — 94) экон. дағдарыстың ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясымен шаруашылық байланыстардың
үзiлуi және осының ... ... ... ... ... өзара борыштары 1993 — 94 ж. және 1995 ... ... млн. ... ... ... ... өрши ... 1993 ж.
тұтыну бағасының индексi 2265% деңгейiне жеттi ... ... ... ... ... ... жете ... өндiрiлген ұлттық
табыс 1991 — 93 ж. 1976 жылғы деңгейге дейiн төмендеп, жалпы құлдырау ... 90 ... ... ... ... ... ... тұрмысының күрт
нашарлауына әсерiн тигiздi: 1990 жылдан 1994 жылға дейiн тұтыну қабiлетiнiң
тепе-теңдiгi бойынша жан басына шаққанда орта ... ... iшкi өнiм ... ... 4711 АҚШ долл. болды. Бұл ... ... ... ... ол 1994 ж. терiс сальдоға жеттi ... ... ... мақсаты мына шараларды көздедi: меншiк қатынастарын ... жеке ... ... ... ... ... аймағынан” шығу және
ұлттық валюта — теңгенi енгiзу (1993 ж. ... ... және ... ... ... мен ... тапшылығын кемiтуге қатысты қатаң
шектеу шараларын жүзеге асыру; алтын-валюта ... ... ... ... ... ... дағдарысқа қарсы шаралар бағдарламасын қабылдады, ол
инфляция деңгейiн азайтуға және өндiрiстiң құлдырауын ... ... ... беретiн қарыздардың көлемiн шектеуге қосымша ... ... ... ... яғни ... ... ... белгiлеу
қарастырылды. Бұл шара жекеше жинақ ... ... ... ... қорларына жұмсалатын шығынның өсуi себептi банк ... ... ... ... жәрдемдесетiн барынша тиiмдi
шаралардың бiрi ретiнде қарастырылды. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... беру ... кәсiпорындарға
талғамалы қолдау көрсетуге тырысты: 1994 ж. оның көл. 14063,7 млн. ... ... ... ... ... жатқан шараларға
қарамастан мемлекеттiң нысаналы несиелерi ... ... ... 1994 жылдың аяғына қарай шамамен 2300 млн. теңге (яғни
бөлiнген несиенiң алтыдан бiр ... ... Бұл ... ... ... ... өндiрiстiң шапшаң құлдырауымен сипатталды, ал 1995 жылдың
басына қарай жалпы iшкi ... ... 1990 ... ... ... ... ... бағдарламаның нәтижесiнде таза жинақ қаражат —
өндiрiстi тұрақтандыратын ... ... ... тиiс едi. ... қаражат күткендегiдей өсе қоймады: халықтың салымы небәрi 606,9 ... (1.1. 1994) 1673,5 млн. ... ... ... ғана көбейдi, ал
банкiлердегi ағымдағы, есеп ... және ... ... ... 4154,1 млн. ... 12472,0 млн. ... көбейдi. Сөйтiп,
экономиканың нақты секторында болған тұрақсыздану өндiрiстiң ... ... Тек 1994 ж. ғана ... өз ... ... айрылды. Дағдарысты шектеу қатаң экон. саясат жүргiзудi талап
еттi, ... ... ... ... одан әрi нашарлады. Қазақстанның
экон. саясатына түзету ... ... ... ... ... ... үшiн жағдай жасауға мүмкiндiк туды. Бұл
кезеңде Қазақстан Халықар. валюта қорына кiрдi, ол елге ... ... ... ... ... ... (1995 — 97) ... тұрақтандыру бағдарламасы
қабылданды, ол қатаң ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарды алға қойды: нарықтық экон. ин-
ттары мен инфрақұрылымды дамыту; халықар. стандарттарға ... екi ... ... ... инвестициялық және сақтандыру компанияларын,
биржалар мен аудиторлық фирмалар құру; қатаң ақша-несие және нысапты бюджет-
салық ... ... ... ... бағамының тұрақтылығына қол жеткiзу;
атаулы жалақыны шектеу; берiлетiн несиелердi шектеу және ақша ... ... (11722 млн. ... ... белгiлеу. Бұл кезеңде шет ел
капиталы кеңiнен тартылды, рыноктер мен нарықтық ... ... ... ... ... ... нәтижесiнде 1996 жылдың қарсаңында
теңгенiң ... ... ... (1994 ж. — 1 ... үшiн 35,76 ... ж. — 60,93 теңге, 1996 ж. — 67,29 ... ... ... ... ... шығаруға бағдарланған бiрқатар салаларында өндiрiс
жанданды. Әлеум. аядағы қаржы-экон. қайта құрулар ... ... ... ... бюджетке беру, көрсетiлетiн әлеум. қызметтердiң
сапасын арттыру, әлеум. сала ... ... жаңа ... қатынастарды енгiзiп, дамыту, қаржыландырудың бюджеттен тыс
көздерi мен көлемдерiн ұлғайту бағытында жүзеге асырылды. Қаржы ... ... ... қаржы-экон. өзгертулер аралас қаржыландырудың
жаңа үлгiсiне көшу негiзiнде ... ... ... ... ... ... қаржыландыру, сақтандыру жарналары мен жекеше
инвестициялар негiзгi көздерге ... Жан ... ... ... iшкi
өнiм 1994 жылмен салыстырғанда 1997 ж. 14,1 млрд. ... ... ... 1997 ... бас ... экономиканың жай-күйiн мынадай
факторлармен сипаттауға болады: iс жүзiнде ... ... мен ... ... ... ырықтандырылды, негiзгi заңдық актiлер өзгертiлдi,
олар реформаларды жүргiзуге мүмкiндiк ... ... ... ... ... ... сай ... жаңа салық базасы жасалды,
меншiктi қаржы рыногi құрылды, банк жүйесi жаңғыртылды, оның ... ... ... ... ... ... мемл. меншiктi
жекешелендiру қарымды қарқынмен жүргiзiлдi. ... ... ... ... ... тұрғыдан тиiмдi нәтижелерiне қарамастан бұл
кезеңде халықтың әлеум.-демогр. ахуалы күрт ... ... ... ... өмiрдiң ұзақтығы қысқарды; бiлiм деңгейi төмендедi;
материалдық әл-ауқат құлдырап кеттi: ... 31%-ға ... ... ең төмен ... ... ... ... алмады, жұмыссыздық деңгейi екi есеге жуық көбейдi. Бұл
кезеңде ... ... ... ... өзгерту қажеттiгi туды: халықты
әлеум. қорғаудан әлеум. көмек пен қолдауға көшу, ... ... ... ... ... қажет болды. Бұл нарықтық реформалар кезеңiнiң
басты жетiстiктерi: елде тұрақты әлеум.-экон. ... ... ... ... ... және дербес ұлттық ақша саясатын жүргiзу мүмкiндiгi туды;
Қазақстан рыногi тұтыну тауарларымен молая түстi; ... ... ... ... ... және ол ... ... ин-
ттарына кiрдi. Әлеум.-экон. шаралардың iске асырылуы Қазақстанда жекеше
зейнетақы, сақтандыру және мед. қорларын құруға жол ... ... (1998 — 99) ... 2030 ... дейiнгi даму
стратегиясы қабылданды. “Қазақстан — 2030”: Барлық қазақстандықтардың өсiп-
өркендеуi, қауiпсiздiгi және ... ... ел ... ... ... (1997 ж. күз) ... — ҚР-ның ұзақ
мерзiмдiк стратег. дамуының тұжырымдамалық ... — даму ... ... ... елдер тобына шығу ... ... ... ... ... 2030 ... қарай дамыған мемлекеттердiң
деңгейiне жетiп, әлемнiң ең ... 20 ... ... ... тиiс ... — 2030 даму стратегиясы). 1997 жылдың аяғында басталған дүниежүз.
қаржы дағдарысы Қазақстанның экспорттық ... ... ... Ұзақ ... ... алдын-ала белгiленген кезеңiн iске асыру
мақсатында Президенттiң 1998 ж. 28 қаңтардағы Жарлығымен ҚР дамуының 1998 ... ... ... ... ... бекiтiлдi, ол дүниежүз. ... ... ... ... ... ... ... экон. өрлеудi қамтамасыз етуге, бюджеттiк аяны ... ... ... ... ... ел ... ... көбейтуге бағытталды. Бұл кезеңде теңгенiң өзгермелi бағамы
енгiзiлдi (1 АҚШ ... 1998 ж. — 78,29 ... 1999 ж. — 119,64 ... ... мұның өзi 1996 жылмен салыстырғанда 12%-ға азайған (1998) өнiм
экспортын ынталандыруға ... ... 1999 ж. ... көл. 5592,2 млн.
АҚШ долл-на жеттi; Бұл ... ... ... ... ... iшкi өнiм 74891,6 млн. АҚШ долл-нан (1998) 77976,8 млн. АҚШ ... ... ... iшкi ... ... көл. ... артты. Бұл кезеңде
зейнетақы реформасы (ынтымақты зейнетақы жүйесiнен жинақтаушы зейнетақы
жүйесiне көшу) ... ол iшкi ... одан әрi ... ... ... ... ... 1998 жылдың соңында зейнетақының
қоры 23542 млн. теңгеге жеттi, бiр жылдан кейiн ол 2,7 есе көбейдi (64504
млн. ... ... (2000 ... ... ... Қазақстан экон. өрлеу жолына
түстi. ҚР дамуының 1998 — 2000 ... ... ... ... iске
асырудың оң тәжiрибесi бюджеттiк-қаржылық өзара iс-қимыл мен реттеудiң ... ... ... оның ... мына мақсаттармен айқындалды: 2000
— 02 ж. орт. және ... ... ... ... ... бөлiсу; 2001 жылдан бастап елдiң экон. дамуын жоспарлауға көшу.
Бұл кезеңде жалпы iшкi өнiм жыл сайын өсiп отырды: тұтыну ... ... ... 2000 ж. — 87607,5 млн. АҚШ долл-ы, 2001 ж. — 101674,1 млн.
АҚШ ... 2002 ж. ... iшкi өнiм ... ... 9,5%-ға көбейдi. 1999
— 2000 ж. бейқаржылық активтер негiзiнен шетелдiк инвестициялардан құралса
(тиiсiнше 57% және 51%), 2001 ж. iшкi ... ... рет ... ... ... ... Инвестициялардың жалпы сомасы 1158,1 млрд. теңгеге
жеттi. 2000 — 02 ж. ... ... ... үшiн ... ... баса назар аударылды. Өз қызметiн экономиканың басым секторларында
жүзеге ... ... 119 ... ... ... ... ... теңгеден астам сомада (1,2 ... АҚШ ... ... ... 2001 ж. ... капиталға жұмсалған инвестициялардың
көл. 775,7 млрд. теңгенi ... бұл ... ... 21%-ға көп. 2001 ... ... ... Жарлығымен “Қазақстан Республикасы дамуының 2010
жылға дейiнгi стратег. жоспары” бекiтiлдi. Қазiргi кезде 2010 ... ... 2002 — 04 ж. ... ... жоспары (2002) және
соның негiзiнде әзiрленген 2003 — 05 ... ... ... ... ... (2002) ... үшiн негiз ретiнде басшылыққа
алынып ... ... ...... қабiлетi күштi экономика құру,
жалпы iшкi өнiмдi 2002 ... ... 2 есе ... ... стратегиялық салаларды — мұнай-газ секторын, энергетика мен
агр.-өнеркәсiптiк секторды оңтайлы реттеу жолымен қол жеткiзiледi. ... — 2005 ... ... ... агр. ... ... осыны қуаттайды. Бұл бағдарламада негiзгi басым бағыттар
көрсетiлдi, олар: ... ... ... ... ету; ... ... жүйесiн қалыптастыру; iшкi және сыртқы рыноктарда а. ш.
өнiмiн және оның ұқсатылған өнiмдерiн сату ... ... а. ш. ... ... ... ұтымды ету. Соңғы екi жылдағы экон. өрлеу
Қазақстандағы әлеум. ахуалға ... ... ... жұмыссыздық қысқарып,
халықтың кедей топтарының үлесi азая түстi. Тәуелсiздiк алғаннан кейiнгi 12
жылдың iшiнде Қазақстанда әлеум., зейнетақы ... ... ... реформалары жүргiзiлдi, қызмет көрсету аясы ... жер ... ... үшiн жағдай жасалды.
Қазақстанда iрi өнеркәсiп орталықтары, оның iшiнде ... ... ... ... құрылыс өнеркәсiбi жұмыс iстейдi.
Республика кәсiпорындары шойын, кокс, болат, қорғасын, мыс, мырыш, ... ... ... ... ... ... хим. ... шиналарын, минералдық тыңайтқыштар, цемент, металл ... ... ... қақтау стандарын, күш
трансформаторларын, рентген ... а.ш. ... ... т.б. өндiредi. Әлемдiк экономика ауқымында Қазақстан — тауар
рыногiне мұнай, газ, қара, түстi, сирек кездесетiн ... уран ... ел. Кен қазу ... ... экономикасының жетекшi секторы
болып табылады. 2001 ж. өнеркәсiп өндiрiсiнiң 44,3%-ы осы ... тидi. ... ... ... ... қоры ... қор бойынша елiмiз әлемде 13-орында. ... ... ... ... ... көбi ... батыс бөлiгiнде, негiзiнен
Атырау обл-нда. Олардың iшiнде 1 млрд. т-дан ... ... қоры бар ... газ қоры 1,3 ... м3 және ... қоры 700 млн. т-ға жуық
Қарашығанақ ... ... ... ... Кенбай, Жаңажол,
Жетiбай, Қаламқас, Қаражанбас, Өзен, ... ... бар. 2000 ... ... ... ... iрi мұнай кенiшi (Қашаған) ашылды.
Бағалаудың алғашқы ... ... ... ... қоры 38,4 ... баррель,
ал өндiрiп алынатын қоры — 13 млрд. баррельге жуық. Атырау обл-ндағы аса
iрi кенiштер: жалпы қоры 800 млн. ... ... ... ... ... ... ... қоры 700 млн. т), Королев кенiшi (бастапқы өндiрiп
алынатын қоры 30,5 млн. т), ... ... ( 30,8 млн. т). ... ... аса iрi ... кенiштерi: Өзен, Жетiбай, Қаламқас, Қаражанбас. Бат.
Қазақстан мен Ақтөбе облыстарындағы Қарашығанақ пен ... ... ... өндiрiсiндегi келешегi зор. Республикада мұнай-газ саласын 2002 ... ... ... ... мен ... және газ ... ұлттық
компаниясының бiрiгуi жолымен құрылған “ҚазМұнайГаз” ұлттық компаниясы
басқарады. Қазақстанда мұнай мен газ ... iсi шет ел ... ... ... ... ... кәсiпорны, “Қазақойл-
Ембi” АҚ, “Атырау мұнай компаниясы”, ... ... ... ... ... өнiмi ... ... ондаған елдерiне экспортқа
шығарылады (аса iрi импортшылар: Ресей Федерациясы, ... ... ... ... құрылымында мұнай мен газ конденсатының ... ж. 49,3% ... ... ... ... көлемiнде түстi металлургияның үлесi
11%. Өндiрiс деңгейi бойынша Қазақстан әлемде тазартылған ... iрi ... мен ... шығарушылар қатарына жатады. Республиканың әлем
бойынша мыс өндiрудегi үлесi 2,3%. ... ... ... импортшылары:
Италия (50%) мен ... (35%). ... ... мыс пен мыс
қорытпалары 7%. Тазартылған мыстың 90%-ын ... ... ... ... ... аймақтарында бiрнеше зауыттарды, кенiштердi және
энергия нысандарын бiрiктiрiп отыр. Қазақстан темiр кентасының қоры ... ... Оның ... ... ... 6%. Елде ... темiр
кентасының 70%-дан астамы ... ... ... қара
металлургиясы өнеркәсiп өнiмi көлемiнiң 7%-ға жуығын ... ... ... ...... ... ... комбинаты, ол шойын
мен дайын қара металдар қақтамасының 100%-ын және болаттың 90%-дан астамын
өндiредi. Бұл ... өнiмi ТМД ... мен алыс шет ... ... ... “Жәйрем кен-байыту комбинаты” АҚ тотыққан марганец
және темiр-марганец кентастарынан ... ... ... ... Қазақстанда хромды кентастардың мол қоры бар, ... ... ... ... 1994 ... ... ... кәсiпорындарының
көбi шетелдiк және отандық компаниялардың басқаруына берiлдi. 1996 — 97 ... ... және ... ... ... ... тiзбекпен
байланыстырған iрi бiрлестiктер құрылды, олар: “Қазмырыш”, “Қазақмыс”
корпорациясы, “Қазақстан алюминийi”, ... ... ... ... ... Уран ... есебiне қарағанда, әлемде барланған уран қорының
25%-ы Қазақстанда.
Полиметалл кенiштерi негiзiнде Өскемен ... ... ... ... Шығ. Қазақстан мыс-химия, Ертiс полиметалл,
Жезкент кен-байыту комб-тары жұмыс ... ... ... бiр тобы
— Өскемен титан-магний, Белогор кен-байыту комб-тары, Үлбi ... ... ... ... металдармен олардың қосылыстарын,
т.б. шығаруға мамандандырылуда. Республикада 3 ... ... з-ты, ... ... ... кентастарды өңдейтiн iрi кешен “Қазфосфат” ЖШС
жұмыс iстейдi. Ол ... ... ... Жаңа ... ... ... тыңайтқыштар з-ты сияқты аса iрi кәсiпорындарды бiрiктiрiп отыр.
Республиканың машина жасау кешенiнiң өнiмi өнеркәсiп ... ... 3%-ға ... Оңт. аймақта Станок жасау з-ты, Алматыда Ауыр машина
жасау з-ты ... ... олар ... ... ... ... ... литражды двигательдер зауыты”, “Дизель”, “Ротор” ЖШС-терi, ... ... ... ... ... ... “Ауыр машина жасау зауыты”
АҚ-дары сияқты iрi машина жасау кәсiпорындары жұмыс iстейдi. Олар а. ... үшiн ... ... жабдықтар, двигательдер, көшпелi электр
ст-ларын, тамақ өнеркәсiбi үшiн ... газ бен ... ... ... есептеуiштер шығарады. Қазақстанда ... ... ел ... ... қ-на ... жаңа ... Құрылыс материалдары өнеркәсiбi өнiмiнiң көлемi республика өнеркәсiп
өнiмiнiң жалпы көлемiнде 4%-ға жуық.
Қазақстан ... ... ... ... ... тасымал
саласында айтарлықтай орын алды. Республиканың жер ... ... ұз. 106 мың км. Оның ... 13,5 мың км — т. ж., 87,4 мың ... ... жолы, 4 мың км — өзен жолдары. Қазақстан мен ... ...... ... т. ж. ... ... мен Иран ... – Мешхед т.ж. өткелi салынған соң Ұлы жiбек жолы ... ... ... ... ... ... ... Ляньюнган, Циньдао,
Тяньцзин порттарынан Қазақстан, ... ... ... ... Жерорта т. мен Парсы шығанағының порттарына ... ... Бұл ... жүк ... ... жолдарының торабы Ресей
Федерациясына, бұрынғы одақтық ... ... ... ... Қара т. бен Жерорта т-нiң, Үндi мұхитының порттарына
шығуға ... ... ... кеме ... ... т-нде Ақтау порты
арқылы өтедi, ол Ресей Федерациясының өзен жолдарымен Қара т. бен Балтық ... ... ... ... ... әуе ... басқа да жетекшi
компаниялары ... ... ... ... ... 5 том

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XXI ғасырдағы Қазақстан Республикасы экономикасының дамуы19 бет
Агробизнес экономикасының негіздері15 бет
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі АҚШ экономикасының дамуы42 бет
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Жапония экономикасының “Ғажайып дамуы”58 бет
Инвестициялық жобалаудың теориялық және ғылыми-практикалық проблемаларын және оның Қазақстан экономикасының экономикалық өсуі жағдайындағы ролін зерттеп, соның негізінде инвестициялық жобалаудың басқару тиімділігін жетілдіруге байланысты ұсыныстар жасау76 бет
Италия экономикасының «Ғажайып даму» кезеңі58 бет
Италия экономикасының құрылымы51 бет
Мемлекеттік басқару және Қазақстан экономикасының серпінді дамуын қамтамасыз ету97 бет
Постиндустриялық кезеңдегі Швейцария экономикасының даму мәселелері76 бет
Салықтар ел экономикасының тұрақты дамуын қамтамасыз ету факторы ретінде66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь