Түркиядағы ХХ ғ. басындағы революциялық қозғалыс

Кіріспе ... ... ..3.7
І.тарау: Жас түріктер революциясының әлеуметтік. экономикалық,
саяси алғы шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8.23
1.1. Түркиядағы XIX ғасырдың аяғы XX ғасырдың бас кезіндегі
әлеуметтік.экономикалық жағдай ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8.14
1.2. Революцияның алғашқы күндері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15.23

ІІ.тарау: Революциялық өрлеу кезеңі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24.32

Ш.тарау: Революцияның екінші кезеңі ... .. ... ... ... ... ... ... ... ...30.44
3.1. 31.наурыз 1909 жылғы контрреволюциялық бүлік ... ... ... ... ... ...30.37
3.2. Революцияның екінші кезеңі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38.44

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45.49
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50.51
Турция тарихына бұл революция жас түріктер революциясы деген атпен енді. Ол феодалдық монархиялық тәртіпті құлатып елде конституциялық тәртіпті қайта орнатты.
Турциядағы буржуазиялық револкшия сол кездегі Азиядағы көптеген революциялардың туына алып келді. Бұл революцияға Ресейдегі орыс революциясы ыкпал етті. Жас түріктер революциясы Турция тарихының дамуындағы жаңа кезеңге буржуазиялық демократиялык күрес кезеңіне жол ашты.
Түрік танушы ғалымдар Туркия тарихы туралы көптеген енбектер жариялады, соның біразы жас түріктер революциясына арналған ғылыми енбектер, статьялар мен монографиялар болды.
Жас түріктер революциясының тарихын зерттеушілер 1908-1918жж. аралығын жеке алып карайды. Бұл он жыл ішінде ел тарихында жүз жылдада болмаған көптеген ірі өзгерістер болды турция тарихында бұрын болмаған бірініш буржуазиялық революция, деспоттық билікті күлатып,буржуазиялық монархиялық басқару жүйесін еңгізу, ел төрт соғыска қатысты, триполитан, екі балкан және бірінші дүние жүзілік соғыс.
1. Алиев Г.З. Турция в период правления младотурок. 1908- 1909гг. М., Наука. 1972.
2. Алиев Г.З. О внутренних противоречиях в партии «Иттихад ве теракки». Краткие сообщения Института народов Азии АНСССР. 73. 1963.
3. Астахов Г. От султаната к демократической Турции.Очерки
истории кемализма.М-Л.,1926.
4. Атрпет «Младотурецкое движение и возникновение конституции Османской империи», «Русская мысль». Кн.УШ. 1908.
5. Ахундов И.А. Современная Турция.Борьба против имперализма. Баку., 1977.
6. Васильев Л.С. История Востока в 2-х томах. М., 1998, 1999г.
7. Вейдемюллер К. По поводу Турецких событий «Современный мир». 8. 1912г.
8. Вельтман М.П. Революционная Турция. М., 1921.
9. Вольский С. Македония и новый режим. «Заветы», 1912.,2.
10. Вдовиченко Д.И. Национальная буржуазия Турции. М. ИМО., 1962.
11. Н.Вдовиченко Д.И. Борьба политических партий в Турции.М.,Наука. 1967.
12. .Васильев Л.С. История политических и правовых учений. М.,1986.
13. Габидуллин Х.З. Младотурецкая революция. М., 1936.
14. Гасанова Э.Ю. Идеология буржуазного национализма в Турции в период младотурок (1908-1914). Баку. 1966.
15. Гасратян М.А. Очерки истории Турции. М., Наука. 1983.
16. Еремеев Д.Е. На стыке Азии и Европы. Очерки о Турции и турках.М., Наука. 1980.
        
        КАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
«Түркиядағы хх ғ. басындағы революциялық қозғалыс»
ЖОСПАР
Кіріспе ... Жас ... ... ... экономикалық,
саяси ... ... XIX ... аяғы XX ... бас ... ... ... ... ... ... ... ... …… ... 1909 ... контрреволюциялық бүлік …………...........30-37
Революцияның екінші кезеңі…………………………………. ..........38-44
Қорытынды…………………………………………………………..........45-49
Пайдаланылған әдебиеттер .…………………………………................50-51
КІРІСПЕ
Турция тарихына бұл революция жас ... ... ... ... Ол ... ... ... құлатып елде конституциялық
тәртіпті ... ... ... револкшия сол кездегі Азиядағы көптеген
революциялардың туына алып келді. Бұл ... ... ... ... ... Жас ... ... Турция тарихының
дамуындағы жаңа кезеңге буржуазиялық демократиялык күрес кезеңіне жол ... ... ... ... ... ... ... енбектер
жариялады, соның біразы жас түріктер революциясына арналған ... ... мен ... болды.
Жас түріктер революциясының тарихын зерттеушілер 1908-1918жж. аралығын
жеке алып ... Бұл он жыл ... ел ... жүз ... болмаған
көптеген ірі өзгерістер болды турция тарихында бұрын болмаған бірініш
буржуазиялық революция, деспоттық билікті ... ... ... ... ел төрт ... қатысты, триполитан, екі балкан
және бірінші дүние жүзілік соғыс.
1908-1918 жж..аралығында Түрцияда он төрт ... ... үш рет ... ... ... парламент сайлауы өткізілді. Панисламизм орнынаенді
пантуркизм идеясы кеңінен тарады.
Осы кезеннің акыры жастүріктер тәртібінің қулауы жэне көп ... ... ... ... ... тарихи аренаға буржуазиялык революционерлер ретінде
шыкты.бірак үкімет билігін колдарына алған сон ... ... жылы ... ... ... ... әлсіреп жеңуші жак
Антантаға тоуелді болды. Англия, Франция, ... және ... ... ... еткен территорияларын ғана басып алмай оның өз территориясына
да басып кірді. Осы ... ... ... тәуелсіздігін сақтап калуды
мақсат еткен жаңа саяси күш, елдің тәуелсіздігін сақтаушылар ... ... ... жас ... ... ... ... өте көп. Бұл туралы тарихи деректер негізінен орыс, болгар,
түрік архивінің документтері, ... ... ... ... ... Дурцияның Европалык бөлігіндегі он консульдық және ... ... ... ... ... ... Осы ... 1905-1910 жж.аралығындағы Европалык Турция туралы ғана ... ... ... ... ... болады. Жас түріктер
революциясы туралы көптеген материалдар Ресейде шыккан «Красный ... ... ... ... документгер катарына Ресейдің
дипломатиялық елшіліктері туралы жарияланған материалдар жатады.[2] ... және ... ... ... Австрия, Венгрия және Болгария
дипломаттарының жазба деректері жатады.[3]
Турциядағы бірінші буржуазиялык ... елде ... ... ... ... ... орнатты. Турция тарихына ол
жастүріктер революциясы деген атпен ... ... ... сол кезде болып жаткан басқа да революциялық
қозғалыстар негізінде, оның Азия жеріндегі Шығыс ... ... ... ... түріктер революциясы өзінің жоғарғы тап өкілдерінің ... ... ... дамуында жаңа кезеңге негіз салды,
буржуазиялық демократиялық күреске жол ашып берді.
Революция нәтижесінде үкімет басына ... жас ... ... ... ... ... ... талап максаттарын шеше алмады.
Революциядан кейінде Турция жартылай феодалдық, жартылай отар ел болып
калды. Бірақ жас ... ... елде баяу ... өндіргіш күштердің
дамуын тудырып капиталистік катнастардың пайда болуына негіз салды. Ол ... ... ... ... ... ... ... аренада ірі импералистік державалардың
арасындағы күресі таласы үстінде жүрді. Революцияға бүкіл ірі ... ... ... таяу шығыстағы халықаралық катынасын ... ... көп ... аударған сол революция кезінде, одан кейін де ол ... ... ... және ... ... ... мен кітаптар
жазды.
Бірақ революция туралы пікір талас түрік ... және ... әлі ... дейін тоқталған жок.
Жас түріктер революциясы ... ... ... оның
хронологиялык шеңбері туралы екі түрлі көзкарас бар, оның бірі ... жылы ... ... яғни Турциядағы конституцияның қайта қалпына келгені
(1876) туралы айтады.екінші топ 1908-1909жж. ... ... ... деп ... ... ... ... қалпына келген соң елде қос
үкімет билігі пайда болып өтпелі кезеңге әкелді, тек ... ... ... ... ... соң ... талқандаған соң
жастүріктер үкімет құрамына еңді және өз ... ... ... толык революциянын аяқталғаның көрсетті.
Жас түріктер туралы, ... ... мен ... күші ... өте көп. ... ... ... қарама кайшылықтар
да кездеседі.
Турцияда жас түріктер революциясы ... ... ... жылы ... ... ... жарық көрген түрік тарихшысы
И.Х.Узунчаршылы еңбегі «Тюрк тарих құрушы. Беллетен» (Бюллетень турецкого
исторического обшества) журналында жарық көрді. ... ... ... ... тарихи документтер ғылыми айналымға түсті. Оны ... ... ... ... және Унат еңбектерін жатқызуға
болады.
Жас түріктер ... ... ... ... ... оған ... және жас түріктер ... ... ... ... ... Олар ... Рефин, Ахмед Джевад, Ахмед Ниязи,
Ибрагим Темо, Талаат паша, ... ... ... ... және тағы
басқалар, сонымен бірге сұлтан Абдул Хамит және онын жактаушыларьқбатыс
европалық және орыс ... ... ... ... түріктер революциясы туралы сол кездегі Ресей. ... ... ... жөн ... ... көп алуға болады. Олар ... ... ... ... ... ... воля» сол кезеңдегі
революциялық баспасөз құралдары.
Ол ... ... ... ... ... алғашқы
кезеңдері көп сипатталды, жас түріктер қызметі сыналды,әртүрлі ... ... ... ... түріктер революциясының тарихын зерттеуде түрік тарихшылары
А.Б.Куран, Ю.Х.Баюр, Э-Э.Карал, Т.З.Туная, Ф.Р.Унат., С.А.Ахшин және
тағы басқалар көп ... ... ... ... ... ... мен
деректер жинағы мол.
Елуінші жылдардан бастап кеңес тарихшыларыда ұлт азаттық ... ... ... бөлді. Кеңес тарихшылары И.С.Галкин, Ю.А.Писарев,
И.Г.Санкевич, М.С.Лазарев және В.Б.Луикий жастүріктер ... ... ... ... ... ... ашып ... империясының
құрамында болған феодалдық езгідегі Македония,Албания,курдтар және
арабтармен байланысын көрсетті.[5]
І - ... ... ... ... ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ САЯСИ АЛҒЫ
ШАРТТАРЫ
1.1. Турциядағы XIX ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың бас кезіндегі әлеуметтік
жағдай
XX ғасырдың ... ... ... артта калған, ... ... ... ... Бұл көп ұлтты мемлекет еді, онда
әртүрлі діндегі, экономикасы әртүрлі сатыда ... ... өмір ... ... ... ... ... түріктер өзінің даму сатысы жағынан балкан
халықтарынан артта калды. Елде ... ... ... ... ... ... өту өте баяу,киын жағдайда жүрді, ол енді
жартылай дамыған импералистік елдердің отарына айналды.
XIX ғасырдың 3-ші жартысында Турция ... ... ... ... ... байланысты экономика дами бастады, бірақ ... даму ... ішкі және ... ... ... ... Ішкі себептер қатарына елдегі Абдул Хамиттің катал тәртібін алуға
болады, онда бүкіл феодалдық және ұлттық езу тәртібі ... ... ... ... ... ... өндірушінің
мемлекеттік-заңдық нормаларын сақтамады, онын жеке бас ... ... ... ... ... ... ... олар
Турцияның экономикалық және саяси дамуын ... елде ... ... ... оны ... отар елге ... ... европалык державалар
Турцияны өз мүддесі үшін колданды. Олар Абдул Хамиттік тәртіптің сақталуын
жақтап, оған колдау көрсетіп ... ... оас ... ... империясының негізі болып олі
ауылшаруашылығы есептелді, ол өте төмен ... ... Оның ... басты себебі феодалдық-помещиктік жериелену формасы, шаруаларды
езудің жартылай феодалдық әдістері, ... ... ... ... ... ... түскен өнімнің оннан бір ... ... ... ... ... ... ... жер иесі мемлекет болды. Осман империясындағы
барлық жерлері ... ... ... мири ... ... метруке (жаппай колданылатын жер) және ... ... ... ... ... гөрі жеке меншік жер
көлемі өсті.[7] Ол әсіресе Европалық Турцияда тез дами ... ... ... ... ... ХІХ ... Балкан жерінде
чифтиликтер(помещиктер жерлері) саны өсіп шаруашылықтың негізгі түріне
айналды.[8]
Өз ... жеке ... ... жері бар ... тек ... ... ... сусыз-нусыз жерлерде алыс аймакта ғана сақталған. Ірі
чифтиликтер ... ... ... де ... болды. Онда тіпті жекелеген
феодалдардың иелігінде ... мың ... ... ... ... ... Зарифтің Бағдат вилайетінде мемлекеттен сатып алған 50 мың.га.
егіндік жері ... ... ... және Оңтүстік Батыс Анадолу жерінде болды.
Жоғарғы рента және алым-салықтар ірі капиталистік шаруашылықтың дамуын
тежеді. ... ірі ... ... өтуі ... ... ... олардың қайыршылануына алып келді.
Ауылшаруашылығында жекеменшіктің дамуы капиталистік катнастын дамуының
алғы шарты болды. Капиталитік катынастардың тез дамуы ірі калалар мен ... ... ... Турциядада басқа шет елдері секілді ... ... ... өз ... ... үшін ... берді. Шаруаларды
қолданудың негізгі түрі издольщина (ортанджыкылык) болды. Ол әсіресе Кіші
Азияда тез ... ... ... ... ... ... соң,жерді өңдеуге
инетті болмады. Сұлтан чиновниктері оларға үнемі қысым көрсетті. Сондықтан
шаруа ... ... ... ... ... батрак болып
жалданды.[10]
Шаруаға салынатын салық өте ауыр ... ... ... ... ... ... шаруаға түсті. Шаруалар төмендегідей алм-
салықтарды заттай төледі ашар, эмлак (жер ... ұсақ мал ... ... ... ... алым ... ... Сонымен катар басқа да
көптеген жұмыстар аткарды. Шаруа үшін ең ауыр ... ашар ... ... ... ... заң ... ... астықтың онекіде бірі
алынды. Ол ондық болудан қалды. Бір пайыз жер ... ... 0,5 ... ... беру ... ... жабдықтау үшін алынды.[11] Ашар бау-
бакша мен виноградтан да алынды. Оны алү үшін салықты алуды ... ... ... ... өнімнің 30-40 пайызына дейін беруіне тура келді. ... және ... ... астықтың акшасын жинаушының өзі койып отырды.
Чиновниктер алым-салықты егін пісіп бітісімен саудаға түспей тұрып жинап
алды.
Басқа ... да өте ауыр ... ... ... ... (май ... өнімдей де жиды, жериесі ушін. Қой мен ешкі үшін алынатын салық 15
пайызға жетті. Заң ... ... жан басы ... ... мен ... төлеттірді.
Жол салығыда болды. Ол үшін шаруа 4 күн тегін жұмыс істеуі
керек, ... 16 ... ... ... да алып ... ... алым-салықпен қоса шаруалар қосымша салықтар да төледі.-жерді
сатканы үшін (фераг), мал сатканы үшін (ихтисаб), астық сатканы үшін ... ... ... үшін ... ... т.б. ... салықтар
ішінде мемлекет казынасына түсіп отырған баж салығына ... ... Бұл ... ... ... акшадай алынды. Мемлекет казынасына
түсетін салықтар ішіндеп ашардан кейінгі ең ірі салық болды. ... ... ... ... ... әскери міндеттен босататын
салық төледі (бедел-иаскери). Ол барлық христиан ер азаматтарынан 15 пен 60
жас арасынан жиналды ... ... бар ... басқа) ерекше адамдар
жиды,өзіне жалпы ... ... 2,5-10 ... ... ... ... ... отырды.
Үстемдік етуші жериелері жер салығын жылдан жылға үлғайтып отырды.
Алым-салық төлеудің белгіленген ... ... ... ... ... сол ... жиып отырды. Шаруалар алым төлеуден қашып, жерлерін,
үйлерін тастап басқа деревняларғадауларға ... ... ... ... өсуі ауылшаруашылығының нашарлауына және шаруалардың
әлеуметтік жағдайының шиеленісуіне ... ... ... ... ... ... ол өнімге сұраныс болмаса онда акшадай алды.[13]
Помещиктер шаруаларды ... ... ... түсті. Шаруалар олардан карызға
бірнеше есеге өнім алып ... ... ... ... ... ... ... қатнастардың дамуы үшін ешқандай мүмкіндік жасамады.
XIX ... ... XX ... бас ... ... капиталистік рынокка тартыла
бастады, әсіресе темір жол бойына ... ... Енді ... ... ... ... өсірді.Изюм мен инжир көп
өсірідді.1904 жылы-36 мың тонна болса, ал 1913 жылы-69 мың т.жетті,ал
инжир-18 мыңнан -32 мыңға дейін өсті.[14] Бірақ барлық ... ... ... ... ... енді Турция ауылшаруашылығын
шетел рыногына тәуелді етті.
XX ғасырдың басында Анадолу жерінде техникалық дақылдар мен
саудаға ... ... ірі ... болды.[15] Ауылшаруашылығының мамандарына байланысты капиталистік
катынастар туа бастады. Енді елде кулактардың ролі өсе түсті, енді ... ... үшін ... ... ... ... ала бастады.
Тауар-ақша катнасының тууы елдегі таптык. ... ... ... ... билері барларға өтті, жері жоқ шаруалар саны өсті. Енді
олар ірі өнеркәсіптерге жалданып жұмыс ... ... ... ХХ ... ... Адан мақта ауданында өнім жинау кезінде 50 мыннан -70 ... ... ... Брак ... батрахтар енбегі көп колданылды,
оларға аңы өте төмен төленді. Түрік шаруалары өздерін жұмыс күші ... ... өте ... баяу ... ... ... ... Фабрика саны өте аз болды. Түрік кәсіпкелері ө з ақшаларын
өнеркәсіптті дамытуға ... ол ... ... ... ... Жердін байлығын зертгеу, фабрика-завотар салу үшін рұқсатты ... ғана ... Ол үшін өте көп ... өту ... және көо акша керек
болды.Сауда Министрлігінің есебі бойынша 1910 жылы ... 1047 ... ... тігін-996, тау-кең-82, ағаш өңдеу-94,
керамика-43, тері өңдеу-32 және ... ... ... бере отырып И.И.Голобородко былай деген» Фабриканың
орнына елде әлі де алғашкы машиналар мен кол ... ... ... одан Европа 100 жыл бұрын құтылып үлгерген ... ... ... ... ... тоқу (Измир, Анкара, Бурс және
Сиваста), жібек ... ... ... ... үй ... ... кару
жасау (Дамаск, Эрзурум, Сивас, Албанияда) зергерлік өнеркәсібі ... ХІХ ғ. 30 ... ... XIX ғ. 90 жылдарында кілем тоқу 3-тен
25-ке дейін өсті. (7есеге дейін).[17]
Өнеркәсіптердің дамуына жаксы жол мен ішкі рыноктың нашар ... ... ... Ішкі ... ... пощлина салығы бөгет бголды. Ол тауардын
12 пайызын күрады. Тіпті 30 пайызға дейін болды.
Мысалы Бурстан Стамбулға апарылған ... 3 ... ... салса,одан
алынған үнға тағыда тағыда 8 пайыз салық салды.
Капиталистік қатынастардың дамуын ... ... ... капиталистік өндіргіш күштердің ... ... ... ... ... ... ... калуы батыс европалық
державалар үшін қолайлы еді, олар ны шикізат алатын ... ... ... ... ... ... өзіне ауылшаруашылык өнімдерін беруші және
өнеркәсібі үшін шикізат ... ... ... ... ... ... басында Турцияда барлық халықшаруашылығында шетел капиталы
шешуші орында болды. Олар елде займ беру,банк ашу,өз ыкпалын ... ... ... Банк ... ... европалык державалар елдің бүкіл
финансын өз ... ... ... капиталы билік етті, елде
шетелдік төмендегідей банктер ... ... ... банк ... ... (француз-австрия), Мюнккредитбанк, Генералбанк
(француз), сыртқы ... үшін ... ... италянбанкісі,
немісбанкісі, Турция ұлттық банкісі (ағылшындардікі), ... ... ... ... ... күндері.
Жас түріктер революциясының XIX ғасырдың аяғы-ХХ ғасырдың бас ... ... ... және саяси дамуын тездетті. Париж
конгресі қабылдаған күннен үш ай бұрын ... ... әсер ... екі
жағдай-империяның европалық бөлігінде сұлтан үкіметінің ұлт-азаттық
қозғалыска ... ... ... ... және ... ... жағдайының нашарлауы, Турцияның ішкі ісіне империялистік
державалардың ... ... ... ... жылдың мартынан бастап Македония және Анатолии ... ... ... ... ... ... Македония жерінде қүпия
жиналыстар болып онда революциялық мәселелер ... ... ... жеріндегі қозғалысына бөгет жасау үшін
сұлтан өзінің сенімді агенттерін-тыншыларын жіберді, ... ... ... ... ... ... үкімті революция басталмай оны ұясында басып
тастауға ... ... ... ... ... ... ... жакын
қарым-катнасы аркылы белгілі адам, полковник Назым-бей жастүріктерді жаппай
тұтқындау туралы бүйырады.Абдул Хамит тез ... ... ... ... ... тұратын ерекше комиссия жіберёді. Оны Исмаил Махир-паша
басқарады.[21]
Ол ... ... өз ... «Бұл ... ... ... ... комитетімен жас офицерлерді үрейлендірді.
Олар өз жағдайларын жан-жақты қарастыра отырып,тез ... ... шығу ... ... ... ... көп ... әкелмей
отырғанда.[22]
Революциялық қозғалыстардың куәгері ... ... ... ... Константинопольде мені кездестіргенде, төңкерістен
соң, революция туралы ол Софияда екі жұма бұрын ... ... ... ... империалистік басып алушылық қаупінің күшеюіде революішяның
тез басталуына әсер етті. Сол жылы сұлтан үкіметі ... ... ... ... дейін темір жол салуға рұқсат
етеді. Бұл проектіні жүзеге асыру тек қана ... ... ... ... ғана ... А.П.Извольский зерттеуі бойынша» Македониянын
германдануына алып келер еді».[24] Бағдат темір жолынан бастап бүл ... ... ... ... мен ... импералистік бағытына қарсы
шиеленіс тудырды, олар ... ... шек қоя ... ... ... үкіметінің шығуы аз уақытка Англия мен ресейді ... ... ... ... ... ... ұмтылдырылды.
Иранда 1907 жылы өз үстемдіктерін орнатып енді олар Осман империясын ... ... ... ... орыс императоры Николай ІІ
мен ағылшын королі Эдуард ҮІІ ... ... ... ... Олар Македониядағы жағдайды қалпына келтіру үшін бірнеше шешімдер
қабылдайды, соның ... ... ... 10-12 мың ... ... ... да
келіседі. Ағылшын-орыс жоспары бойынша Македония жеріндегі революциялық
қозғалысты жою ... ... Ол үшін ... дипломатиясы
Македониядағы әртүрлі ұлттық топтар арасындағы шиеленісті пайдаланды,
балкан мемлекетгері асындағы ... ... ... ... ... Македонияға билік ету үшін ұмтылып, таласуда еді.
Македонияға сырттан армияның енуі оны Турциадан бөліп кана қоймай,
Турциядағы жалпы ... ... ... еді, ... ... европалык бөліктегі орталыққа қауіл әкелетін еді. ... ... ... ... келісімінің жастүріктер үшін каупін
түсінді. Импералистік ... ... ... ... ... отырып
революцияға қарсы елдегі христандарды үгітгеді. Комитет өз ... ... Онда ... ұлт пен дін ... ... коңіл
бөлмейді. Олар конституция мұсылмандар, христиандар және ... ... ... ... Осы ... ... ... комитетін тез қимылдауға шакырды. 1908 ... июнь ... ... шешім қабылдау бойынша комитет мүшелері үкімет қызметін
тастау, әр жерлерде отрядтар құру, олармен коса тауға кету және тез ... және ... ... ... ... ұмтылды. Оны алғаш
рет бастаған ... ... ... ... ... болды. 28-июнь
күні оның бастауымен Ходжи Ага үйінде жасырын жиналыс болып,онда 50 офицер-
жастүріктер қатысты[28]. Онда ... ... ... қабылданды. Бұл
жиналыста сөйлеген Ниязбей «ол Ревелдік кездесудің корытындысын естіген ... күн ... ... ... ... ... бір ... қарсы
емес,ол басқару орталығына, саткын түрік үкіметіне қарсы» болады деді[29].
3-июль 1908-жылы Ниязбей 200 ... ... ... Ресны бекінісінен
Македония тауына алып кетті. Бұл окиғаны ... ... ... болады. Көптеген деректер, соның ішінде «Тан»газеті» Ниязбей өзі
басшылык еткен батальонды тастап, 1908-жылы июнь ... ол ... ... ... ... ... бас тартатының, үкіметке қызметін
тоқтатып Отаны үшін қызмет ететінін және отанының ... үшін ... ... ... ... ... ... ұраны Румелияның бүкіл
армиясымен саяси күшін аяғынан тік көтертті. ... ... ... ... батольондар шыға бастады. Июльдің аяғында ... ... ... ... ... ... сон оған ... косылады, оның құрамында 300
дей солдат болған.
Ниязи-бейдің өзінің мемуарында өзі ... ... жас ... ... ... ... Преспе қаласындағы Джемель-
бей, Тахсир-бей, Албан патриоттарымен сол ... ... ... ... орын ... Преспа мен Ресна арасындағы Влахчи селосы
белгіленеді, ол өтуі киын орманды жер.[30] Көтерліс ... күні ... ... ... ... 1876-жылғы конституцияны тез
қалпына келтіру туралы»[31].
Э.Найт жазбаларында «Ниязи өзінің аз ғана ... ... ... ... Дурция бостандық алғанға дейін семьяларына кайтпау туралы ант
етті, олар өз семьясымен өз ... ... ... ... олар енді
оларды қайта көруі екң ... еді, ... ... екі жол түрды-жеңіс
немесе өлім[32]. Ниязи-бей ... ... ... ... ... ... грек ... қатысты. Көтерліс
жастүріктер үгіт жүргізген Солоник, Монастр, Ускюбдегі әскери горнизондарды
камтыды. Ниязи-бейдің революциялық ... ... ... карағанда
катаң тәртіп және міндет болды. Талан-таражыға салуға катал тиым салынды.
Азық-түлік үшін ... акша ... ... ... ... арнайы
квитанция берді. Салық жинаушыларды бүл квитанцияларды оның күнының жартысы
ретінде алуға можбүр етті, оларды өлім жазасымен ... ... ... ... бойынша Европалык Турция аймағында Ниязи-бей колқаты
үкімет акшасымен катар жүрді.[33]
Ниязи-бей өз ... ... ... оның ұлты мен ... ... ... ... қыспау және ешнәрсе үрламау, өзінің күшін
Отанды қорғау үшін ... ... Осы ... соң ... ве ... христиандардың күқүғын қорғап, оларды
күресте ... ... ... ... ... ... осы ... қарай жалғастыра берсеніз шетжерліктер ешкашан арызданбай, бізге ... ... ... ... ... ерекше белсенділік көрсеткен
албандықтар, басшысы Джерджис. Македониядағы орыс ... ... ... 6 июль 1908 жылы ... ... ... ... үкіметі жас түріктер партиясымен байланыс орнатумен катар албан
революциялық ... де ... ... ... ... ... әрекетін жасады. Одан соң Петряев
«Корицедегі албандардың революциялық комитетінің басшылары кашкан офицер-
жастүріктерге акшадай және адам ... ... ... ... ... ... қарамағына албан шейхтерін косу, түрік үкіметіне қарсы күресу үшін.
Ниязибейдің ... ... ... аркасында жекелеген революциялық
элементтердің аркасында үкіметтің ұлттар ... жік ... ... ... ... туралы оның жазбаларында» көтерліске
шыққан күннен бастап оған шет жақтан ... ... ант беру ... ағылғанын, олардың катарында горнизондарды тастап кеткен карулы
солдаттардың да ... ... ... и ... комитеті кару таратып
берген «мусылман және болгарлардың шаруалары» көтерліске ... үшін ... ... 10-мыңдық албандар күреске даяр түрды, олар дестопттық
тәртіпті құлату үшін ұмтылды[37]. ... ... ... ... ... ... үкімет армиясы туралы хабарлар жеткізіп
түрды.»Бүл көтерлістің тез тарағаны сондай ешкандайда ... ... ... ... ... ... жене алмады».[38] Йылдыз-
киоск тауына Ниязибей отряды кетерден бір күн бұрын Митровицтегі генерал
Шамси-пашаға ... басу ... ... ... 5-июльде Шамси-паша
келгенше (албан ... жек ... ... ... Монастыр
билеушісіне конституцияны қалпына келтіруді талап еткен ұсынысын тапсырады.
6-июль күні Монастырге келген жазалау отрядымен Шамси-паша ... ... ... ... ... ... ... және армияның
көтерлісшілер жағына шығуын ... ... ... ... ... ... европалық бөлігінде орналаскан, сондыктан Македониядағы
революцияны басу үшін Азиялық бөлімдегі ... ... ... ... ... султан бүйрығымен Айдын резервтік дивизиасы соғыс
даярлығына әкелінді (редиф фыркасс), йозгат бригадасы және бір ... ... ... ... ... ... ... 48
батальон апаруға даярланды[41]. Солдаттар мен офицерлерді жігерлендіру ... 3 есе ... ... ... ... ... ... жіберу
алдында[42]. Сол күні сұлтан көмекшісі артиллерия дивизиясының ... мен ... ... ... ... ... сұлтан атынан көтерлісшілерге кешірім жасау,егер олар каруын
тапсырса, егер оған ... ... ... ... ... ... жағдайы жаксарған жоқ. Комитет сұлтанды ... ... ... ... ... полк ... ... Стамбулдағы ерекше тексеру комиссиясының ... ... ... және полиция офицері Монастырдегі Сами-бей Солониктен кашып
бара жатқанда барлығы өлтірілді ... ... ... тек
Махир-паша ғана кашып күтылды,оны жас ... ... ... ... 1908-жылы «Иттихад ве терракки» Солоникадағы барлық шетел
елшіліктеріне меморандум жібереді. Онда революциялық комитет ... ... және олар кан ... аулак,егер оған сұлтан үкіметі
итермесе-дейді.[44] Бұл ... ... ... ... тек жас түріктер партиясы революцияның талаптарын шектеді. Сұлтан
үкіметінің көтерілісі ... ... ... ... баспак болған
жоспары жүзеге аспады. Бұл армияның көбісі (48-ден 21 ... ... бас ... ал онда ... күні ... батальон мүшелерін тез
үгіттеумен олар көтерлісшілерге қарсы оқ ... бас ... ... ... ... ... келген бөлімдердің жартысы еш
ойланбастан көтерлісшілер жағына шығады[45]. Революционерлер жағына шыққан
әскери бөлім ішінен ерекше көзге ... ... ... тағы басқа 8
батальон. «Одесский листок» газеті 11 ... ... ... деп ... ... ... ... арасына Эрзурулиде басып шығарылған
листовкалар таратылды, үкімет енді басқа әрекетке көшті, ... алда ... Э Найт ... ... ... ... ... елшісі Салих Мукир-
паша пезарада Афинаға жіберілді, мусылман және христиан ... және ... и ... ... ... грек ... ... Сол кезде Энвер-бей және Ниязи-бейге ан адамдары жіберілді,
«кешірім жасау және көп акша ... І ... ... ... сұлтан үкіметі сендіру үшін а түскен тұтқындағы 38 офицерді
босатты. ... ... ... ... үшін олардың бастарына көп акша
беретінін айтты. Бірақ ешқандай әрекеттерде ... ... ... ... ... бағынудан бас тартып, алым-салық төлемеді.
Монастыр ... ... ... паша ұлы ... ... ... ... ұстау мүмкін емес, тіпті оған жакындатпайды,
себебі вилайеттегі бллік үкімет қолынан ... ... ... ... ... ... комитет ескерту жасап жіберген, егер ... ... ... ... ... бөгет жасады»-деген сылтаумен.[48] Өз
хатының соңында везирден вали жағдайды ескеруін сүрап тез арада ... ... ... және ... ... ... деген.[49] Вали сонымен
катар конституцияны қалпына келтіруді талап еткен, бірақ валидің ... ... ұлы ... оған ... ... ... ... бірнеше
нұскаулар береді.[50] Оны Хыфзы-паша жүзеге асыра алмайды.Үкімет әліде
көтерлісті басамыз деп ... ... енді ... ... ... ... ... бойынша 19-июльдегі Тиквенидегі (Солунский вилайет)
және Кайлардағы (Монастыр вилайеті) Қарулы күштердің көтерлісшілер ... ... және ... жағындағы жерлерде жас түрік ... ... ... ... ... ... үкімет
мүшелерінің ешкайсысы оларды тұтқындамады. Монастырдан 90 офицер Стамбулға
телеграмма жіберіледі» осындай бакытсыз жағдай кашанға ... ... ... олар ... кейш өз ... ... ... айтты.
Болгар көтерлісшілеріне айткан сөзінде Ниязи-бей «көтерлісті бастайтын
уакыт жетті, елді түншыктырып келген деспоттық ... ... ... ... әрі карай шыдау мүмкін емес»-деді.
19 -июль күні болгар четниктері мутесарифф Дебра Хюсню-бейді өлтіреді,
ал 20-июньде 30 мың адам, ... ... ... ... Фирзвик
қаласында қолдарына қару алып митингіге ... ... ... ... ант ... ... қатысушылар өз талаптарын
қабылдайды. Онда конституцияны тез арада қабылдау, ол туралы ... ... ант етіп 180 улем қол ... және телеграмма арқылы
Йылдыз киоскіге хабарлайды.[51] 20- июль күні Ниязи-бей ... ... ... ... ... отряд басшысымен Охридке келеді,
сөйіп Эйюб-бей отрядымен қосылды. Зиябей отряды ... ... түні ... адам ... ... басшылығымен Монастырға енді, оны қоршап ішкі
горнизондарды қарусыздандырды, оларға 3,5 мың ... ... ... тұтқындар Ниязи-бей пашаның адамдары оған ... онда ... ... мен ... ... ... жауы үшін қолдануы
қажет, ал ұлтқа қарсы емее-деп жазылған, ... ... ... ... ... ... ... күні Солонник және
Стамбулда революциялық күштер телеграфты басып алады, олар ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдайды.[54]
ІІ. Тарау. РЕВОЛЮЦИЯЛЫҚ ӨРЛЕУ КЕЗЕҢІ
22-23-июль күндері жалпы ... ... ... ... ... ... ... Олар 23-июль күні Осман империясының
территориясында конституцияны қалпына келтіру туралы шешімге ... ... ... ... ... ... ... қозғалысты тоқтата
алмайтының және Осман империясына державалардың біртіндеп елге ... ... ... үкіметі отствакаға кетті. Саид-пашаның жаңа
комитеті ескі абдулхамиттік сановиктерден түрды,[55] олар ... ... ... сұлтанға конституцияны қабылдау туралы ақыл берді, ... ве ... ... сұлтанның аддын алып кетті. Бір күн ... ... ... және ... ... жергілікті халықты және
үкімет адамдарын конституцияны ... ... ... өз жоспарымен
таныстыруға жан-жакка жіберді.[56] 23-июль 1908-жылы таңертеңгі сагат 10-
да Монастырдың 50-мыңдай түрғындары және ... ... ... ... ... туралы әндер орындады,халық бұхарасының
құрамы әртүрлі болды, әртүрлі нәсіл,әртүрлі дін иелері -түріктер, гректер,
болгарлар, еврейлер, жай ... ... үйін ... бір-бірін
күттықтады. Революцияның кызыл туын колдарына үстап «Конституция жасасын»,
«Еркіндік, теңдік, бостандық, шындық» деген ... бар ... ... ... ... ... бар ... соғыс училищесінің
майоры Вехиб-бей көтерілді (кейін паша болды), ол «менің бауырларым ... ... ... ... кез ... 31 ... созылған
тәртіпті жою керек, ұлт пен сұлтан арасында пайда болған Сулеймен Кануниден
бергі қабырғаны құлату. ... үшін ... ... ... ... және ... империя территориясында заңдылық, шындық, ... ... ... деді.[57] Префектура балконынан түрік
муфтийі, грек, армян, болгар епископы ... мен ... ... ... үшін ант ... шакырды. «Иттихад ве теракки» өз
жағынан өткен ... өз ... ... ... ол ... конституцияны қабылдау туралы манифесті окыды,одан соң
артиллериядан ... ... ... Иылдыз-киоскіге және ұлы везирге
конституцияны жариялағаны туралы хабарлама жіберді. Конституцияны ... ... ... Прошевте, Кепрюлюде, Ускюбеде, Середеде
тойланды.Салониктен 23-июльде түскен Йылдызғкиоскіге телеграммада «Иттихад
ве теракки» ... тез ... ... ... ... бекітуді
сүрады,өйтпеген жағдайда Стамбулге П және Ш армиялык корпустар және 50-
мыңдық көтерлісшілер армиясы жылжиды»-деді.[58] Осындай ... ... ... да ... Екі күн ... 22-23- июль күні
Йылдыз сарайына 67 телеграмма ... ... ... ... ... ... ... шешу үшін 23-июль 1908-жылы Йылдыз сарайында
ескі тәртәптің ... ... ... ... ... ... ... Саид-паша. Оған министрлер мен бірге Абдул Хамиттың барлық везирлері
қатысты. Падишахтың өзі ... ... ... ... ... ... қабылдауды жариялау дұрыс ... ... ... оны
дауысын шыгарып айта алмады. Деспоттық тәртіпті жақтаушы Изет паша ғана
(сұлтанның секретары) комитеттің ... ... бас ... ... ал ... министрлер сөйлей алмай бастарын төмен салды. ... ... өз ... ... түрік мақалын келтіреді «үндемеу келісімнің
белгісі»-деген.Бірден сұлтанға ... ... ... ол ... жариялауға келіседі.[59] Мемлекеттік кеңестен соң 23 нен 24-
июльге қараған түнде телеграфтан жан-жаққа империяның барлық жеріне ... ... ... ... отырып «өз коластындағыларға конституциялық
тәртіпті сыйлайтынын хабарлайды. Сұлтан ... ... заң ... ... ... ... Француз Рене Пинон өз
жазбаларында « ... ... ... ... ретінде басталып,
халық мерекесі ретінде жалғасуда. Барлық ... ... ... пайда
болды. Осы еркіндікті тез пайдаланып калуға тырысты. Орыс ... ... өз ... 28-июль 1908-жылы ... ... ... ... ... манифестациясы ешкандай да тәртіпсіздікке жол
яей өтуде, ... ... ... ... шығарған кезде қол
соғысушыларға да ескерту жасамады»-деп жазды[61].
Йылдыз-киоскі жанына жиналған халыққа балконнан сөйлеген сөзінде Абдул
Хамит «мен ... ... ... оның кеш ... ... ... ... Құран мен семсер атынан конституцияны қорғауға
ант етем»-деген.[62]
Халық өте қуанышпен конституция жарияланғаның тойлады, себебі ... ... олар ... ... шет калған еді. Халық және оның
басшылары Турцияны келешекте не күтіп ... ... Сол ... ... етуімен сұлтан үкіметінің көптеген ... ... ... көбі ... мен ... ... Измир халқы бұл
көтерліске басқаша сипаттама беріп, ... ... ... ... ... қол астындағы елдерде де толқулар пайда болды. Әсіресе араб
вилайеттерінде. Онда Сирия жерің ституцияның қабылданғаның өте ... ... ... ... ... құшақтаса бастады.[63] Бейрут
түрғындары конституциянь ылданғаның ... ... ... ... түр ... тәртіпті бола қалғанын көріп халық ... ... ... ... ... ... Онда ... Хамитт
Поттық монархиясын жактаушылар революцияға жек көрушілікш ады, курдтық
бейлер мен ... өз ... ... ... ... ... ... тыс калды,олар өз дамуында артта қалды, ұйымдаспады,
курд ... ... ... ... олар ... ... ... ол
тарамады.[65] Конституция жарияланған күннің ертеңінде Стамбулдегі шетелдік
өкілдер сұлтанға және ұлы везир ... ... ... және парламент шақырумен қүттықтады[66]. Сыртқы кулығымен
ірі ... ... ... ішкі ... ... ... ... халқынан жасырды. Түрік революциясының женісін әржерде әртүрлі
қабылдады. Сұлтан билігі жарияланған соң барлық жерлердегі ірі ... ... ... жаңа кешірімдерге барды-революциялық қызметке
қатысушьшарға түрмедегі амнистия жарияланды, 40 мың саяси тұтқындар ... ... ... жойылып жаңа газеттер шыға бастады. Соның
бірі Танин ... ... ... ... ... романың
жариялады.[67] Үкімет жасырын полицияны жойып, 30 мыңдық доносчиктер
армиясын ... ... ... ... ... аты ... сұлтан
басқармасын таратты[68]. Елде саяси өмір бір қалыпка түсіп әртүрлі коғамдық
ұйымдар пайда болды, ассоцация, ... ... ... ... калыптаса
бастады.
Тез, кансыз жеңіске жеткен жас түріктер конституция қабылданған
соң революцияны аяктауға бет бүрды. Елде қос ... ... ... ... ... ... үстем тап өкілдері қалды. Жас түріктер
қозғалысының жетекшілері 1907-жылғы ... ... ... ... ... ІІ-ні қалдырды және сұлтан үкіметінің құрамына ... ... мен ... ... ... ... елде ... тәртіпті
үстап тұрамыз деп ойлады.[69] Елдегі қолайлы саяси жағдайды пайдаланып
«Единение и прогресс» комитеті депутаттар ... көп ... ие ... ... ... ... тағайындалды. Революциялық толқу бәсендеген
соң жастүріктер армияда тек Македонияда орналасқан 3-корпусқа ғана ... Олар ... ... ... ... ... ... қүпиялығын ашпады.
Жас түріктер революциясына сипаттама бере келіп В.И.Ленин «олар өте
баяу және жартылай ғана ... Өз ... ... ... ве ... жастүріктер саяси және
мемлекеттік құрылысты өзгертуді қоймады. ... және ... ... ... ... жер ... ... үшін заң шығару-
бұл ... ... Онығ ... түсініксіз міндеттер алып соны
орындамақ болды. Империяның түтастығын сақтауды ойлаған ... ... ... ... арқылы шешпек болды, оны ... ... ... аркылы[72]. Түрік тілін мемлекеттік тіл
деп жариялап оны барлық мектептерде ... ... ... Бұл ... түрік
емес халықтар үшін жат еді және ол түрік коғамының, ... ... да ... Жас ... ... ... және ... шешудегі әлсіздігі және қоғамдық саяси құрылыс мәселесіндегі
баяу кимылы, ұлт ... ... ... ... құрамының
элеуметтік жағынан әртүрлілігінен болды, түрік ... ... ... және ... ... ... ... төмендігі
болды[73]. В.И.Ленин өз зерттеулерінде жастүріктер революциясына да
сипаттама берген. Онда ... ... XX - ... ... онда ... және түріктік революция буржуазиялық болды. Бірақ
ол халықтық болмады, ... ... ... ... ... ... саяси талаптарымен де өз бетімен екеуінде де қарсы шыккан ... ... ... ... ... ... ... акталды.Ол өзінің
бейбіт жолмен тез жеңіске жетуімен ерекшеленді. Осы қансыз тез ... ... ... ... ... ал ... тәртіптің нашарлығын
көрсетті. Ал жастүріктер революіщясы өзі күшті болмады, ... ... ... тар ... ... болды. Бас кезінде жастүріктер
революциясы Турцшшың барлық ... ... ... ... ... салтанатты
манифестациялар өтті. «Көктем» жастүріктер революциясы үшін кос үкімет
кезеңі ... ... ... П ... ... Ескі ... ... жастүріктер кірмеді. Қос үкімет тек сырт көзге ғана еді.[75]
ІІІ-ТАРАУ. РЕВОЛЮЦИЯНЫҢ ЕКІНШІ КЕЗЕҢІ
1. 31 -март 1909-жылғы ... ... ... алғашқы күнінен бастап -ақ жастүріктер өзі берген
уәделерін орындамайтындарын ... ... ... және ... Олар ... өзіне тән ерекшеліктерімен санаспады, олар Осман
империясын өзгертуде ешнәрсе істемеді.
«Итти хад ве теракки» ішкі және ... ... да ... реакция тобына тиіспегенімен олардың көтпеген жұмыстары ескі
тәртіпке қарсы болғандыктан парламенттегі оң жақ топ «Вулканә», ... ... ... жастүріктерді «якобинистер», «республиканистер» -
деп айыптады[76]. Өзінің құрылғанынан 1909-жылғы апрельге дейін түрік
парламенті ... ... ... ... ... ... қызмет аткармағанына қарамастан Абдул Хамит ІІ жеке заң шығарушы
органның өмір сүруімен келіскісі келмеді.Өзінің мақсатына жету үшін ... ... ... ... ... ... ... могометах)
партиясының айналасына жиналғандарға.Оның басында тұрған ... Оның ... ... 1908-жылдан бастап шыкқан, жастүріктерге қарсы үгіт
жүргізген. Олар «шариғат» заның қалпына келтіріп, сұлтан-халиф айналасына
бірігуге шакырды, олар ... ... ... ... ... ... Иззеддин-эфендіні әкелмек деп жала жапты. Абдул Хамит оларды колдап
оның ... діни ... және ... ... жасауды жактаушыларды
қосуда-деді.
Ресей елшісі Зиновьев[77]. Орыс дипломаты Майков В. жазбалары бойыніі
«сұлтанның екі жақты саясатын халық түсінбеді, олар ... өз ... ... ... ... ... және ол ... шетелдіктердің
ішкі іске араласуын өз мүддесі үшін қолданбақ болған ойын білмейді».[78] 1-
ші констшуциялық ... ... ... өте ... ... ... және ... мі бірге қызмет етуден бас
тартқан Кямилъ-паша үкіметі түрік ... ... ... ... Сабахаддиннің жақын досы күрған партияға сүйенді. Түрік тарихшысы
Демирай ... ... ... ... ... ... түрік партиясы
-деді[79]. Бірақ көптеген түріктер «Ахрар» партиясын реакциялық партияға
жатқызады. «Ахрар» ... да және ұлы ... ... ... да ... ... ... депутаттар палатасы бүл кабинетке сенетіндерін
білдіріп көп ... ... ... ... ... ... берді.
Келесі күні Кямиль-паша үкіметі ... сол ... ... ... жағымсыз адамдарды шетелдерге елшілік ... ... ... ... ... Фетхи-бей және Хафыз-бей
Берлин, Париж және ... ... ... ретінде жіберілді. Бірақ бұл
әрекеттер Кямиль-паша кабинетін құтқармады[80].
Сенімсіздік білдіретіні туралы үкімет ... соң ... ... және заң- ... ... 1876-жылғы конституцияға
еңген жаңартулар бойынша бүл мәселені парламент шешу керек. ... ... ... ... ... оған қарсы үкіметке қарсылықтудырды[81].
12-Февраль 1909-жылы ішкі істер министрі Хюсейн Хильми-паша, финанс
министрі Зия-паша, мемлекеттік ... ... ... ... және ПІейх-
уль-ислам Джемаледдин Эфенди «өздерін ... деп ... ... ... білдіріп отставкаға кетті[82]. 13-
февральда Ахмед Риза-бей және ... -бей ... ... ... ... ... талап етті. Кямиль-паша ауырдым деп сылтауратып жауаптан
бас тартгы. Ол мәжіліс залына кірген кезде офицерлерге толы жас ... зал оған ... ... ... Кямиль-паша отставкаға
кетті 14-февраль 1909-жылы жаңа үкімет ... ... ... , бірақ бүл жолы жастүріктер комитеттің жаңа ... ... ... Али ... және шетел істері министрі
Рифаат-паша жаңа шейх уль-ислам Зияеддин-эфенді кандидатурасына ... ... ... толқыткан жаңа соғыс ... ... ... тиым ... ... ... болды, саяси партиялар
мүшесі болмау, топ алдында сөз ... ... ... ішкі істер министрінің рұқсатынсыз жиналыстар мен митинглерде
сөз сөйлеуге тиым салған нүқауына наразлық білдірді. ... ... ве ... ... жас ... ... ... талап етті.
Сыртқы саясатта да Хусейн Хильми-паша үкіметі киын ... ... ... ... ... құлауы ағылшын үкіметінен
қарсылық тапты, олар германдарды ... ... ... ... көмек бермейтінің айтты.[85]
16 апрель 1909-жылы Стамбулда реакциялық күштер жеңісті тойлап
жатканда Солоникский корпусының 1-ші ... -1300 ... ... ... және ... ... ... келе жатты.[86] Чаталджеге
келгенде олар жергілікті горнизоннан ... ... және ... ... ... ... кейінен негізгі күште Стамбул түбіне келді.
Парламенттік армияға сұлтан соғыс - әскери ... және діни ... ... ... астана горнизоны Македония горнизонына қарсы
келмейді -деп[87]. «Армия действия»басшылары тез арада конституцияны және
депутаттар палатасының еркін ... ... ету, ... ... ... ... бірақ нақты талап қоймады, орыс елшісі Зиновьев
жазбасы бойынша « олар үкіметпен ... ... бас ... ... ... ... миссия құруды ұсынды «конституция
тәртібін корғау үшін». Бірақ бұл әрекеттер ... ... ... ... ... Стамбулге ене бастады. 18-апрельде жекелеген бөлімдер
темір жол станциясы мен Кючкжчемдегі, ал Салоникский жандармерия ... ... ... ... 19-апрельде 9 статьядан тұратын
Хусейн Хюсни-пашаның бүлікшілердің толық ... ... ... ... Жас ... 1908- ... ... қателіктерін қайталаудан
қорықты, олар енді оны қайталамады. Не сұлтан, не ... ... ... ... ... жастүріктерді сатып кетіп
сұлтан жағына шықты. Реакциялық күшпен жас түріктер арасында ... ... ве ... өз ... ... ... бел буды[90].
Бірақ жастүрік Стамбулге қан төкпей кіруге тырысты, азамат ... үшін ... ... ... өздерінің партиялық
істерін тоқтата тұрып уакытша конституцияны қорғау үшін бірігуі ... ... ... ... қабырғасына келіп тоқтады, бірақта «армия
действия» бас колбасшысы Нарым-пашаға ... ... ... ... «армия действия» қолына көшкен ... ... ... ... мен сенаттың бірігуімен. Оның басшысы
Саид-паша болды, олар сұлтан Абдул Хамитке жіберетін ... ... ... ... ... ... үкімет күші әлсіреді,
армия астанадағы тәртіпті қалпына келтіру үшін әкелінді» -делінді[91].
Абдул Хамит ІІ ... өту үшін ... ... ... шешу үшін
ақшаға сатып алса оны тексеру үшін көп уақыт керек ... ... ... ... ... ... ... қорғауға Европалық
державалар келеді деп сенді. В.Рамсей жазбасы ... ... ... арасындағы күрес Константинопольге билік ету үшін, ... пен ... ... бөгет болды»[93]. Апрель оқиғасынан дейін
Стамбулдегі ағылшын ... ... ... ... ... ... ... Турцияда революциялық институттар орнаса »-деп көрсеткен.[94]
Англиядан Францияда қалмады, олар да ... ... ... ... ... Жас түріктерге қарсы күресте батыс державаларды 22-
апрельде ... ... ... ... ... Вена мен ... елшілеріне
Австрия мен Германиямен біріге отырып меморандум ... ... ... ... ... ... көмектесетінің білдіретінің « хабарлауды
талап етті[95]. Бірақ сұлтан тағын сақтау үшін ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... үшін ... державалардың
тікелей әскери көмегінен қорыққан жас түріктер сұлтан цитаделіне шабуыл
бастады, олар бүлікті баса ... ... ... ... Түрік ісіне араласуға тікелей ... ... ... ... ... және олар ... ... түсінді. Әр держава ... ... ... гөрі ... ... көп ... білді[97].
22-апрель 1909-жылы жас түріктердің негізгі бас күші «армия действия»
және еріктілер отряды астана қабырғасына ... Олар ... ... ... Хамиттің күні санаулы»-деп айғайлады.[98] Телеграф және барлық
транспорт революциялық армия ... ... ... Стамбулде толқу
басталдй. Бүлік басшылары және сарай тыншылары астанадан ... ... ... адмиралы Кемпбелл басшылық еткен.22-апрельге дейін
кораблъ өз тұрған жерін тастап ашық теңізге ... ... ... ... ... хабарлайды.[99] Жұмада ... ... ... ... ... ... ... Сол күні «армия
действия «Стамбулға 4 қатар ... кіре ... ... ... ... жасалған жоспар бойынша жүрді. Сол канат
кешке карай қала биіктігін ... ал оң қол ... ... ... ... ... ... алды. Нәтижесінде Хильми-паша үкіметті
отставкаға кетті. Жас түріктер мен ... топ ... ... ... жоғарғы шегіне 13-апрель 1909-жылы жетті, сол күні ... ... Ол ... және ... ... импералистік
мемлекеттер жағынан бірдей басталды. ... ... ... ... ... сөз ... шектеуші жаңа заңға қарсы ... Оның ... бірі ... ... ... ... көпірінде атылып өлтірілді, ал оның досы Шакир-бей
жараланды. ... адам ... ... ... ... жоқ болып
кетті.Таррихи деректерінде, бүл оқиғаға «Иттихад ве теракки» ... ... ... әлі ... ... ... ... осы окиғадан соң
жастүріктерге қарсыльіқ күшейді. 10-апрельдегі Фехми-бейді жерлеу негізінен
жастүріктерге қарсы ... ... 60- ... ... ... ... ... «иттихадистердің күнәсіз курбаны»-деді[101].
«Вулкан» газетінде 10-апрель 1909-жылы жарияланған «От имени пятого полка»
деген статьяда комитетті «елдегі ... ... ... Жас ... ... ... ... горнизондарынан кауіптенді. 12-апрельде
комитет талабы бойынша Абдул Хамиттың жеке күзеті Ташкышлыға ауыстырылды,
бірак оның ... ... ... ... ... батальон келді.[102] 13-
апрель 1909 жылы Стамбул горнизонының ... ... ... ... ... 7-де 30 мың солдат офицерлер Хамди-чавуш, ... ... және жас ... ... алған басқа офицерлер Айя-София алаңына
көк,қара,ақ тулар алып ... Жас ... ... жартысы казармаға
қамалып, жартысы өлді немесе кашып кетті[103].
Аз уақыт ішінде бүлікшілер саны 100 мың ... ... ... діни ... мен ... ... ... деп сенді. Олар
батальонның берген талабын сұлтанға Шейх-уль-ислам арқылы ... ... ... палаталарды тарату, министрлерді өзгерту,шариғат заңы мен сұлтан
билігін орнату, ұлы паша ... ... ... ... ... ... ... орнына «Ахрар» партиясы басшысы Исмаил
Кемаль-бейді кою,көрнекті жас ... ... ... ... ... және «Шура-и уммет» редакторы Бахаэддин-
бей)[105]. Сұлтан жауабын күтпей-ақ бүлікшілердің жартысы парламент ... ... ... ... ... Олар еш жерде тоскауылға кездеспеді.
Тек кавалерия ... ... ... ... қарсылығынан басқа. Ол
егер толык право бергенде онда бүлікті тез арада қансыз басуға ... ... ... бүл ... ... ок ... ... кавалеристерді
өлтірді, «Иттихад ве теракки» комитетінің үйін ... ... ... уммет» газет ұйымдарын талкандады. Парламенттегі және ... ... ... колданбады. Көптеген депутат ... ... ... ... ... ... ... Солоникиге кашты. Қалған
30 депутат сұлтанға ерекше хат жолдап, бүлікшілер талабын орындап парламент
төрағасы етіп Исмаил Кемаль-бейді ... ... ... ... ... ... 1-корпус командирі Махмуд Мухтар-паша және генштаб
басшысы маршал ... ... ... бүлікті күпшен басуды
ұсынғанда ол корқып «ол қауіпті»-деді. Ол сұлтанға үкімет мұндай жағдайда
ешнәрсе ... ... және ... ... білдірді.
Абдул Хамит П бүл жағдайды күткендіктен бүлікшілер талабын толық
қанағаттандыратындай талаптарын ... ... ... ... ... ... министрі Этхем-паша сайланды.13-апрельде бүлікшілер өз
қазармаларына ... және ... ... ... ... «кешірім»
жасалды. Сұлтан оларды «өз балаларым» -деді[107]. Революция нәтажесінде аз
уакытқа болсада өзінің монархтық билігін Абдул Хамит П ... ... ... ... ... ... тез ... талап етті. Зиновьев айтуы
бойынша жаңа кабинет сұлтанға берілген ескі ... ... ... 48 ... бойы өз женістерін тойлады. Астана осы ... ... қол ... ... ... ... ... аямағаны
көрініп түрды. Олар кейін өздерінің алдаңғандарын мойындады[109]. Осылайша
контрреволюциялық ультра ... діни ... ... ... ... ... ... жартылай феодалдық-клерикалдық жериеленушілер
және шетелдік капитал йелерінің мүддесін ... ... ... ... ... ... апрельдегі бүліктен соң жастүріктер өз ұясы Солоникиге кашты. Олар
ол кезде де өздерінің даярляғын көрсетті. Олар әскери ... ... ... мен ... ... ... екенін түсінді, ол жердегі
горнизондар оларға адал еді. Салоникиде офицерлерді жиып комитет ... ... өз ... адал ... ... ... бастады. Осы жерде
іс-әрекет жоспары талқыланды. ... орыс ... ... ... «жас ... ... үзіліссіз жиналыс ашуда,
Константинопольдегі жаңа ... ... ... шешім қабылдады. 3-
корпуспен бірге Стамбулге аттану сөз ... І-ші ... ... ... жэне
Монастырдан Ниязи-бей бастаған 15 батальон күтілуде. Жеңген кезде ... ... ... ... Тек ғана ... емес ... ... төңкеріске қарсы шығу басталды. ... ... жас ... ... ... ... бойынша» бірнеше күн
бойы Македонияда ерікті жасакка жазылу бастадды. Санданский ... ... күші ... ... ... ... ушін ... Бүл күштің жас
түрікшілерге косылуы ол комитеттің рөлін өсірді, беделін көтерді. Бірақта
әліде ... ... күші ... және ... ... ... 100-мыңдық армия (армия ... ... ... ... ... Контрреволюииялык бүлікке қарсы 13-апрельдегі
«армия действияның» қарсы шығуы революциянын екінші кезенінің басталғанын
білдірді. Тарихшы Ахмед Рефик жазбалары ... ... ... ... ... басталды. Ол бірнеше сағатка созылды. Кешке қарай ірі ... ... ... ... алынды. Осылардың әскери қаруымен
қоса Махмуд Шевет-паша Йылдыз-киоскіге оқ ... ... ... ... ... басып алды. Босфор жағалауындағы « Селимия»
қазармасы көо қарсылық көрсетті. Бүлікшілер өз ... ... ... Жас ... ... бүлікке қатысқандарды дарға асты, 26-апрль
күні Махмуд Шевкет -паша бүйрығымен Стамбулде эскери жағдай еңгізілді. 13-
апрель 1909-жылы реакциялық ... тез ... ... оған ... ... туды.
27- апрель күні Ұлттық жиналыс отырысында (депутаттар палатасымен
Сенатта) ... ... ... Абдул Хамит сұлтан және халифтік
қызметтен алынды[113].
Таққа оның інісі денсаулығы нашар Мехмед X Решад(1844-1918) ... ... ... аса еддің саяси өмірінен тыс гаремде болған еді. Мехмед «бірінші
констихуциялық монарх» ... өте ... ... ... ... ... Хамитке 4 депутат апарды. Кешке қарай ол гаремінің
жартысымен коса ... ... ... ... түріктер революциясы заңды конституцияны еңпзуді ғана мақсат етті.
1908-жылы сентябрьде ... ... ... ... жариялады,
бірақ онда сайлау туралы және конституцияға өзгерістер еңгізу туралы көп
айтылды, бірақ олар ... ... ... ... ... үшін ... міндеттер айтылмады.
Онда комитет мүшелері либералдар мен ұлттық мүддені білдіретін «Турция-
турция үшін» - деген лозунгы көтерді.
1908-жылы қабылданған бағдарлама ... жас ... ... ... еді. ... ве теракки» сайлауға еш талассыз барды. Тек бір-ак
«Ахрар» партиясы (либералдар) ғана ... топ ... ол тек ... ғана жарияланып өзінің саяси күшін біріктіріп үлгермеді.
Қолайлы саяси жаідайды қолданып жас түріктер ... ... ... және ... ... палатаға енгізді. Сайлау октярьдің аяғында
аяқталды және 15-ноябрьде ... ... 1-ші ... ... 275
депутаттың 142-түрік, 60-арабтар, албандар-25,гректер-23, армян-12, еврей-
5, болгар-4, серб-3 және пуцовалдар-1.[115] Меджлис ашылардан бір күн бұрын
сұлтан сайлаған 39 ... ... ... ... ... ... ... болды, елге 1908-жылы 25-сентябрьде
қайтып келгщі 20 жылдық эмиграциядан ... оның ... ... Измирден грек Аристиди-эфенди болды[117]. ... ... ... ... ... ... ... сөз сөйледі, ол
өзінің конституциялық тәртіпке адалдығын айтты. Олар ... ... ... ... ... ... деп ойлады, революциялық
әрекетгерін тоқтатпақта болды[118].
Абдул Хамитті орнынан алған соң жас түріктер үкімет қызметін ... ... олар ... де өз ... ... ... олар монархияны
сақтауды жақтады. Олар сұлтанды өздерінің саяси биліктерін күшейту үшін
сақтауды ойлады.
Жас ... ел ... ... ... ... үлкен міндеттер алды.
Абдул Хамит тақтан кеткен соң елдегі реакциялық күш әлсіреді. Бірақ халық
бұхарасының ауыр ... ... ... ауыр ... ... және ... ... шешілмеуі ,жұмысшылар туралы заңның
қабылданбауы, және басқа да әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... болды. Олар
реакциялық бүлікті ... ... ... ... және ... өз ... ... түріктер өздерінің алдына 27-29 декабрь 1907-жылы болған Париждегі
«Общий конгресс» бағдарламасын өз жоспарлары ... ... Ол ... империясының барлық буржуазиялык-революциялық ұйымдарьшың мүшелерінің
қатысуымен болды, ... ... ... шакырулар жіберілді.
Бірақ «Единение и прогресс» мүшелері, ... ... ... ... ... ... ұлттық партиясы», «Дашнакиутюн»,»еврей
жұмысшылар ұйымы (Лабора)», араб қоғамдық ... « Ахди ... ... және әртүрлі прогрессивті газет өкілдері «Мешверет», «Шура-и
уммет», албан газеті «Албаниа» және ... ... ... ... ... ве ... «комитетінің Париждегі төрағасы
Ахмед Ризабей», «Общества личной инициативы и ... ... және ... ... К.Малумян.1902-жылға қарағанда 1907-
жылғы Париж конгресі Осман империясындағы күштерді жинақтауда көп ... Осы ... ... майданның негізі қаланды. Олар халыққа
арнап ... ... ... ... ... ... қозғалыстардың ерекшелігін ескереміз»-деді[119]. Жас
түріктер аз ... ... ... ... ... ... ... Абдул Хамит тәртібін құлатуға көмектесетін болды.
Париж конгресі 5 ... ... ... ... ... сүріп отырған құрылысты өзгерту және конституциялық монархия орнату,
1876-жылғы конституцияны қалпына келтіру арқылы және ... ... ... арқылы.
Абдул Хамиттік деспоттық тәртіпті құлатудың бірден-бір құралы-қарулы
көтерліс.
Саси және ... ... ... ... де ... ... ... бас тарту, армияда ант беруден бас ... ... ... үшін ... ұйымдастыру.
Халық бұхарасы арасында, әсіресе армияда үкіметке қарсы үгіт-насихат
жүргізу.
Жағдайға ... ... ... ... Ең ... ... жаппай
көтерліске шығу болды. Оны қабылдауға Ресейдегі 1905-1907- жылдардағы
революция әсер ... ... ... «конгресстің қарулы көтерліс туралы
шешімін қабылдауы 1905-жылғы Орыс революционерлерінің әрекетіне үқсас»-
деді. ... ... ... ... ... ... қажет деді.
Көтерліс 1908-жылғы октябрьге белгіленді. Бірақ халықаралық жағдайлар және
Осман «Иттихад ве теракки» бағдарламасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... палатасын құру. 50 мыңнан 1 депутат (ер
адамдардан).
Мүсылман азаматтары 20 жастан асқан сайлауға қатыса ... ... ... және сол жерде 1 жылдан артық тұратын ер азаматтар.
Депутаттар 30 жастан жас болмау және түрік тілінде сөйлейтіндер.
Үкімет парламент ... ... ... ал ... емес, 1876-жылғы
конституция бойынша.
62 және 113- статьяларға өзгеріс еңгізу ... ... ... ... тек ... үштен бірін ғана мандат арқылы сайлай алады.
Басқа өзгерістер- бостандық ... ... ... ... ... ... ... бірден бір мемлекеттік тіл деп ... ... ... ... ... ... қызмет өтеу, сайлауды ... ... ... үшін ... ... ... имам ... тағзым етіп сиыну сұлтан өмірінің ұзақтығын тілеу және ... ... соң ... ... ... статъяларда мектептерде, жоғарғы және арнаулы оқу орындарында
оқыту түрік тілінде ... ... Бүл ... ... өмір ... ... ұлт ... деген ұлтшылдық көзқарасын тудырды. Жас
түріктер өздерінің күнделікті жұмысында үстем тап ... ... ... ... ... ... Империясындағы Ішкі саяси жағдайдың
шиеленісуі революцияның басталуын ... ... ... ... ... ... ұйымдастырған тағы бір ұйым пайда болады «Селямет
-и-умумия ... -деп ... ... ... ... ... үшін күрес идеясымен қаруланды. Олар жас түріктер баспасөзін
жасырын таратты».[122] Османское общество ... и ... ... және ... ... свобода» орталығы Салоникадағы 27-сентябрь
1907-жылы ... Екі ... жеке ... ... ... орталық
Парижде, ішкі орталық Солоникиде ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру, қажет болған жағдайда
бір-біріне көмектесу. Қоғамдық ұйымдардың органы «Мешверет» газеті болады.
1908-жылғы ... ... ... соң ... ... ... ... мүшелері Бурсалы Мехмед Тахир-бей,
Таалат-бей жаңа мүшелерді тартып, әскер арасында үгітті күшейтеді[123].
Осман империясындағы революцшшық қозғалыстың жаңадан ... ... ... мен ... ... Шығыс Анатолии жеріндегі
қалалардағы манифестациялар, түрік емес ұлттық- буржуазиялық ... ... ... ... және ... ... ... қарсы саяои
күштерді біріктіру.[124]
ҚОРЫТЫНДЫ
Жас түріктер қозғалысы 1908-жылғы буржуазиялық революциямен ... ... ... болды. Түрік буржуазиялық революциясының тарихи маңызы
туралы айта отырып ол түрік ... 1-ші бас ... еді. ... ... ... саяси оянуы болды. Ол алғашқы феодализмге қарсы,
империализмге қарсы курес болды. Ол ... ... жаңа даму ... ... және ... ... ... жол ... Ол ... ... халқына оның күшті және
әлсіз жақтарын көрсетті, оларды жаңа күреске ... Жас ... ... ... және саяси жағынан түрік буржуазиясының
әлсіздігін ... ... ... ... ... ... ... португалиялық және түрік революциясыны алып қарасақ олар
буржуазиялық. Бірақ оның ешқайсысын «халықтық»-деп атауға болмайды, халық
бұхарасы ... ... және ... ... ... ешқай революцияға
да қатыспады[126].
Жас түріктер революциясы өзінің ары қарай дамуында тоқтап қалды, Осман
империясьшың феодадцық құрылысына тиіскеш жок. ... ... ... ол ... ... және ... орын ... аграрлық
мәселелерді шешуді қоймауынан да көрінді. Экономикалық жағынан әлсіз, және
саяси ... да даяр емес ... ... ... ... бола ... оларды ешқандай да өзгерте алмады. Ол үстем ... ... ... ... Олар ... ... бастап саяси
идеологиясы мен құрылысында феодалдық абсолюттік күштермен ... ... Олар ... ... ... ... ... отырып, 1908-
жылғы революциядан соң өз ... ... етіп ескі ... ... Олар ... ... ... соң да олардың ішкі және сыртқы
саясатында реакциялық ... ... алып ... екінші -жартысындағы- ХХ-ғасырдың басындағы жастүріктер
қозғалысы Турция тарихында бірінші рет саяси күштерді біріктіре ... ... ... жаңа ... ... ... орын алды. Ол түрік ұлттық буржуазиясының қалыптасуына негіз ... ... ... 1918 - 1924 - ... ... ... ... күштер туды және ол әрі қарай күшейіп ақырында
тәуелсіз түрік буржуазиясы -республикалық мемлекет құрды.
Жастүріктер революциясының алға ... ... тар ... ол тек
сұлтанның шексіз билігіне қарсы болды. Олар ... ... ... ... бас ... стихиялы болып жатты. Ал түрік жұмысшы
табы ол кезде өте әлсіз еді, ... олар ... ... ... ... алмады.
1908-1909-жылдардағы революция либералдық сипатта болды, олар үстем
тап өкілдерімен бірге отырып қызмет ... ... ... Олар ... ... де 1909-жылғы апрельдеде реакциялық
күштерді толық ... ... ... ... ... ... ... Жастүріктердің билеуші топтары феодалдық-
клерикалды топтармен жақындасты. Саяси реакциялық ... ... ... ... ... өз ... ... «Ахрар», «Иттихади Мухамеди»
т.б.
Жастүріктердің ішкі саясаты сыртқы жағдайға байланысты болды. Қырым
соғысынан ... ... ... ... ... ... ... толығымен батыс державларға ... ... ... ... ... болу ... саяси жағынан да тәуелді етті. Батыс державалар
Турцияның ішкі ісіне үнемі араласып отырды.
ХІХ-ғасырдың аяғы-ХХ-ғасырдың басынан бастап ... бір ... ... ... ... ... ... ешкімге де нақты тәуелді болмады.
Үнемі Турцияға билік жүргізу үшін және тауар өткізу, өз капиталдарын еңгізу
үшін ... ... өз ара ... Бүл ... ... әкеп отырды.
1908-1909-жылғы буржуазиялық революция Осман имперализмін феодалдық-
деспоттық тәртіп езгісінен және ... ... ... ... ... ... ... Турция тарихының ерекше беті.
Ол Турция тарихындағы бірінші буржуазиялық ... ... ... ... жеңуі және 1876-жылғы
конституцияны қалпына келтіру бүкіл түрік ... дүр ... ... басқа тап өкілдірін де ... ... ... ... ... жастүріктер революциясы түрік халқішың рухани өмірін
байытты, олар ... ... ... мен ... ... ... Ол түрік тарихының жаңа кезеңіне жол салды- әлеуметтік және ұлттық
тәуелсіздік үшін күрес кезеңіне.
1908-1909-жылдардағы жастүріктер революциясына қорытынды жасай ... ... ... ... ... ... басталды.
Феодализмнен капитализге өту өте баяу жүрді. Жер иелері үлкен ... ... Олар ... феодалдық құрылысты сақтауға тырысты. Олар өзінің
езуін күшейтті.
Турция өнеркосібі артта қалды. Онда тек ... ... ғана ... ... қалуы, аграрлық мәселелердің шешілмеуі, халықтың
кедейлігі, шетел монополистерінің ... ... және ... ... ... ... феодалдық, деспоттық тәртіп өнеркәсіптің дамуына
бөгет болды.
Ұлттық рыноктың дамымауы-ұлттық буржуазияның тууын ... ... ... ... ... ... табы ... тек мануфактура, темекі, кең орындарында ғана болды. ... ... ... не ... ... болмады. Олар артта қалған күш ... ... ... ... ... түрік қоғамында ерекше қүқүққа ие болды. Ірі жер (вакф) иесі
болды, олар халық еңбегі аркасында күн ... Олар діни ... діни ... ... ... ... халыққа білім беруді қолдарында үстады. Олар
үнемі діни талас, үгіт-насихат жүргізді.
Осман империясы өзінің құрамы жағынан әр ... ұлт ... ... яғни ... болды. Олар қоғамдық- экономикалық және ... әр ... ... ... ... ... ... дамуы жағынан
негізгі түпкілікті халықтан алда еді, бірақ олардың саяси, ... ... ... Ол ... бір - ... ... салу арқылы қатал
тәртіппен бағындьірды.
7. ... ... ... бір ... ... ... ... Абдул Хамит П феодалдық-теократтық ... ... ... алып ... ... аяғы ... басында түрік ұлттық буржуазиясының
қалыптасуына жас түріктер қозғалысы әсер етті.
9. ... ... ... ... әсер ... ... ... 1905-1907-жылдардағы.
10. 1908-1909- жылдардағы Турция буржуазиялық революциясы орыс
революциясынан кейін ... ... ... ... ... ... Г.З. ... в период правления младотурок. 1908- 1909гг. М.,
Наука. 1972.
2. Алиев Г.З. О ... ... в ... ... ве теракки».
Краткие сообщения Института народов Азии АНСССР. 73. 1963.
3. Астахов Г. От ... к ... ... ... ... ... ... и возникновение конституции Османской
империи», «Русская мысль». Кн.УШ. 1908.
5. Ахундов И.А. Современная Турция.Борьба против ... ... ... Л.С. ... ... в 2-х ... М., 1998, 1999г.
7. Вейдемюллер К. По поводу Турецких событий «Современный мир». ... ... М.П. ... ... М., ... ... С. Македония и новый режим. «Заветы», 1912.,2.
10. Вдовиченко Д.И. Национальная буржуазия Турции. М. ИМО., 1962.
11. Н.Вдовиченко Д.И. Борьба политических ... в ... ... ... Л.С. ... политических и правовых учений. М.,1986.
13. Габидуллин Х.З. Младотурецкая революция. М., 1936.
14. Гасанова Э.Ю. Идеология буржуазного ... в ... в ... ... Баку. 1966.
15. Гасратян М.А. Очерки истории Турции. М., Наука. 1983.
16. Еремеев Д.Е. На ... Азии и ... ... о ... и ... 1980.
17. Кауфман А. Дни свободы в Константинополе. «Турецкий сборник». ... ... И.Т. ... М., ... Киреев Н.Г. Турция вчера и сегодня. М.,3нание.1977.
20. Кадымбеков 3. ... Азия ... с ... ... ... Баку. 1982.
21. Миллер А.Ф. Буржуазная революция 1908г. в ... ... 1955. ... ... А.Ф. ... младотурецкой революции. М.,
Знание.1958.
23. Миллер А.Ф. Краткая ... ... ... ... А.Ф. ... и ... проливов. М.1947.
25. История стран Азии и Африки в новое время. ... М.1989. ... М. ... МГУ. ... Найт Э. Революционный переворот в Турции. Перевод. СПб.1914.
27. ... А.Д. ... ... Т.1. Л. ... ... Ю.А. « ... ... « и борьба за ... 1876 ... ... С. Свет и тени ... М.Наука.1981.
30. Познанько К. ... и ... ... М.Наука.
1974.Проблемы истории Турции. М.Наука. ... ... ... ... ... ... войнами. Очерки внешний
политики. М.Наука.1992.
32. Турецкая ... ... М. ... ... ... ... и ... Сборник статей. М.Наука.1988.
34. Турция. Стория, экономика, политика. Сборник статей.М. Наука. 1984.
35. ... М. ... в ... за независимость. .1925.
36. Оруджев М.Г. Из истории проникновения германского империализма в
Турцию. Баку, ... ... И.Л. ... ... и ... ... в
сер. ХІХ в.М.Наука. 1982.
38. Шпилькова В.И. Младотурецкая революция 1908-1909гг. М.1977.
39. Журнал. ... Азии и ... 1978.3. ... ... ... 2(9) М-Л., ... ... Т. 6(43) М-Л., 1930
« Красный архив» Т. 2(45) М-Л., 1731
«Красный ... Т.11 (105) М-Л., ... ... отношения в эпоху империализма Документы из ... и ... ... ... ... 11. 1900-1913 гг ХУП-
ХХ. М .1939-1940. Раздел Азиатской Турции по ... ... ... ... дел . М ... ... и ... болгарского народа . София . 1969 г
[4] Миллер А.Ф.Буржуазная ... 1908г в ... ... 1955 , ... В И Штелькова. Младотурецкая революция 1908-1909гг. М1977..
[6] Моисеев П.П.Аграрные отношения в современной ... .М. ... ... 23 ... Инджикян О.Г.Особенности формирования и развития инонациональной
буржуазии ... ... ... ... Ю ... ... и финансы Турции- Турецкий сборник
СПб-1909 139-бет
[10] Лавринович Ю.Аталған ... ... ... ... жж.финанстык бюджеті бойынша
ашардан түскен акша 4850 ... ... ... ... ... Тотомианцев В.Экономическая почва турецкой рев-ии.1908.18-бет.
[14] Новичев А.Д. Очерки ... ... до ... ... ... О.Г. "Особенности формирования и развития инонациональной
буржуазии. Османской ... ... ... Новичев А.Д. Аталған енбекте.80-8166.
[17] Новичев А.Д.Аталған еңбекте .80-84-бетт
[18] ГолобородькоИ.И.Турция.М.,1913.147-бет.
[19]. .Инждикян О.Г.Аталған еңбекте.141,154-беттер.
[20] Вейделмюллер К.По ... ... ... ... ... ... история Турции.М.,1948.
[22] Найт Э.Революционныи переворот в Турции.Пер.СПб1914.83-б
[23] Кауфман А.Дни свобода в Константинополе.-«Турецкий сборник»СПб.
1909,191-б.
[24] Сонда,202-208-беттер
[25] Алиев Г.З.Турция в ... ... ... ... Гирс ... и Ближний Восток. СПб,1906.(3).
[27] Найт Э.Революционный переворот в Турции, пер. СПб,1914,109-бет
З.Миллер А.Ф.Краткая история Турции. М.,1948
[28] Миллер А.Ф.Буржуазная ... ... ... ... ... ... Миллер А.Ф.ЗО-летие младотурецкой революции.Серия-1.13,1958.
[31] «Русская мысль»1908,ҮІІІ
[32] Сонда.34-35-беттер
[33] ... ... ... ... Петросян Ю.А.Младотурецкое движение.М.,1971.296-297-66. 3.»Красный
архив»1930.т.43.12-бет.
[36] Красный архив».1925.Т.9.53-54-беттер
[37] .«Красный архив»,1925,т.9.53-54-66.
[38] Найт Э. Революционный переворот в ... ... ... ... ... 1908 г. в ... Советское
востококедение». 1955г.6.
[40] .Найт Э.Революционный переворот в Турции.Перевод.СПб,1914,104-бет.
[41] Ю.А.Петросян. Младотурецкое движение. М., 1971.90-96-66.
[42] Талетов П. Старая и молодая Турция. ... ... 1909. №4 ... ... ... ... 95-97-бб
[44] « Красный архив». 1930. Т. 43. 15-бет.
[45] Ю.А.Петросян. Младотурецкое движение. М. 1971., 279-285 ... Найт Э. ... ... в ... ... Сонда., 151-154-беттер.
[48] «Красный архив»,1930. т.43.20-бет. 2.Сонда, 19-бет.
[49]« Одесский листок».5.УШ.1908. 4.»Красный архив»Л930.т.43.19-б
[50] «Красный архив». 1930. Т. 43. ... ... ... 1930. Т. 43. ... Г.З. Турция в период правления ... ... ... ... в ... 898, ... Ю.А. Петросян. Младотурецкое движение. М. 1971.185-186-беттер
[55] Талетов П. Старая и ... ... ... ... «Военно-морской агент в Турции».898, 47-бет
[57] Къосев ... ... ... ... 1950.92-6
[58] Сонда,63-бет.З.Г. З.Алиев.Турция в перид правления
младотурок.М.1972.107-бет
[59] Вейдемюллер К. По поводу турецких событий.»Современный мир»,
1912,8,268-269 ... ... 269-6. ... ... ... Турция.Пер.»Братская
помощь»,1909,6,7.120 б.
[61] «Красный архив».1930.т. 43. 36-бет.
[62] Голобородько И.И. Турция. М., 1913. 277-бет
[63] Луцкий В.Б. Новая история арабских стран. М.,1965,294-295-66.
[64] «Красный ... 1930. Т.45. ... ... ... СПб. ... ... Цладотурецкое движение. 279-286-беттер.
[67] Найт Э. Революционный переворотв Турции.Перевод.СПб, ... ... ... Азии и ... в ... ... П часть.М.,1991. 253-254-
беттер
[69] Алиев Г.З. Турция в период правления младотуррк.М.,1971.114-115-бб
[70] Турецкий сборник. СПб.,1910. З.В.И.Ленин.ППС.Т.33.39-46-беттер
[71] Ю.А.Петросян. Младотурецкое движение.279-286-беттер.
[72]4История стран Азии и ... в нове ... ... Ю.А. ... ... ... ... 305-306-66
[74] В.И.Ленин. ППС. Т.ЗЗ. 39- бет
[75]Турецкий сборник. СПб., 1910. ... ... ... ] ... ... Красный архив. 1930=1.44. 18-бет
[78] Документы внешной политики ... ... ... Кемал Инал. ППС. Стамбул, 1952. 33-46-беттер. Сонда.
[80] Сонда.
[81] Астахов Г. От султаната к демократической ... ... Найт ... ... в Турции.пер.СПб. 1914.58-64.
[83] Современник.26.П. 1909.
[84] Сонда.
[85] «Красный архив». 1930. Т.4.35-бет.
[86] «Красный архив».1931. т.45. 34-бет
[87] Известия штаба Кавказского военного округа» (ИШКВО). ... ... ... ... ... Г. Аталған еңбекте. 142-бет
[90] .«Современник» 1909. Алрель
[91] .«Известия штаба Кавказского военного округа».1909. 25.81-бет
[92] Сонда.25.$1-бет
[93] Красный архив « 1931.Т.45. 34-40-беттер
[94] Боль ... ... во ... ... ... 141-бет.
[95] Боль Ю.А.Ближний ... во ... ... ... ... Х.З.Младотурецкая революция.М. 1936.80-6
[97] «Турецкий сборник», 1909
[98] «Рассвет». События в Турции.1909. 21.
[99] «Рассвет». События в Турции.1909. 21.
[100] ... ... ... ... ... ... военного округа». 1909.25.77-6. Габидуллин
Х.З. Младотурецкая революция. М.,1936.85-86 б
[102] Г.З.Алиев.Турция в ... ... ... ... ... К.По ... ... событий.-«Современный й
мир».1909,8.270-бет
[104] Тырнова А.Старая Турция и младотурки. П. 1916.85-87-бб
[105] Найт ... ... в ... СПб. ... ... А. Аталған еңбекте.115-бет.
[107] Красный архив».1930. Т. 43. 31-бет
[108] Найт ... ... в ... ... ... 31-бет.
[110] Найт Э. Аталған еңбекте.226-бет
[111] Красный архив».1931. Т.45. 31-бет.
[112] «Красный архив». 1931. Т.45. 31-33-бетте
[113] Вейдемюллер К. По ... ... ... -«Современный мир»,
1912.8. 270- 271-беттер
[114] Сонда
[115] Г.З.Алиев. Турция в ... ... ... ... А. ... -«Очерки по истории Востока в эпоху имперализма». М-
Л.,1934. 52-бет
[117] КъосевД.Г.Борбите на Македонские народ за освобождение. София, 1960.
95-бет
[118] КъосевД.Г.Борбите на ... ... за ... ... 1960.
95-бет
[119] Г.З.Алиев . Турция в период правления младотурок. М.,1972.94-бет
[120] Е.Е.Рэмсор. Мемуарлар жинағы. пер. Нью-Иорк,1957.
[121] ... ... ... ... ... в ... Турции «Русская
мысль»,сентябрь,1908
[123] Современный мир», октябрь,1908
[124] Найт Э.Революционный переворот в Турции. Перевод. СПб., 1 914.61-72-
беттер
[125] Миллер А.Ф.50-летие ... ... М., ... ... ПСС. Т.39

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ зиялылары және Түркістан Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы Кеңестерінің Орталық Атқару Комитеті жанындағы Қазақ бөлімінің қызметі (1920-1922 жылдар)16 бет
Түркиядағы қазақ диаспорасы37 бет
Түркиядағы қазақ диаспорасы тарихнамасының зерттелу деңгейі16 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
1926 – 1927 ж.ж. Қытайдың ұлттық- революциялық армиясының Солтүстік жорығы4 бет
XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың басындағы Латын және Солтүстік Америкадағы халықаралық қатынас12 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қиыр Шығыстығы халықаралық жағдай7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь