ХХ ғасырдың 40-90 жылдарындағы АҚШ-Қытай қарым – қатынастары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I. ТАРАУ. ҚЫТАЙ ХАЛЫҚ РЕСПУБЛИКАСЫ (ҚХР) МЕН АМЕРИКА ҚҰРАМА ШТАТТАРЫНЫҢ (АҚШ) АРАСЫНДАҒЫ ҚАРЫМ.ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ОРНАУЫ
1.1. АҚШ — ның Қытай Халық Республикасын тануы ... ... ... ... ... ... .12
1.2. ҚХР — АҚШ — Тайвань қарым . қатынастары ... ... ... ... ... ... ... ... 15

II ТАРАУ. АҚШ . ҚЫТАЙ ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ДАМУЫ
2.1. Дипломатиялық байланыстың орнауы. Екі ел арасындағы экономикалық, ғылыми, мәдени байланыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.2. АҚШ . Қытай әскери байланысының нығаюы ... ... ... ... ... ... ... ... .. 31

ІІІ. ТАРАУ. 80 . 90 ЖЫЛДАРДАҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ, ӘСКЕРИ ҚАРЫМ .ҚАТЫНАСТАР
3.1. 80.90 жж. экономикалық, әскери қарым.қатынастар ... ... ... ... ... ... .34
3.2. Адам құқығы мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42

КОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 46
Кейде қарулы қақтығыстарға дейін ұласа жаздаған жиырма жылдан астам ашық жауласылушылықтан кейін ең ірі азиялық елдің бірі Қытай мен алдыңғы қатарлы капиталистік мемлекет АҚШ жақындасуға белсенді тұрде күш сала бастады. Ұзақ жылдар бойы Қытай Халық Республикасын мойындаудан бас тартып келген АҚШ-ң билеуші топтары Қытайды "оқшаулау" және "ұстау" бағытын ұстанғанмен өз позициясын тұбірімен өзгертті. Американ империализмін бастапқыда "Қытай халқының қас жауы" деп атаған пекиндік жетекшілер де өздерінің бұрынғы көзқарастарынан айныды.
Екі жақтың іс жүзіндегі қадамдары АҚШ пен ҚХР арасындағы қатынастардың ретке келуі мен дамуы негізінде Қытай басшылығының марсизм-ленинизм қағидаларынан шегініп, социалистік достастық елдерімен қатынасын үзгені, Пекиннің ашықтан-ашық антикеңестік, антисоциалистік бағытты қабылдағаны, сондай-ақ АҚШ-ның билеуші топтарының саясатында реакциялық көзқарастардың күшеюі жатқанын көрсетті.
70-жылдардың басындағы американ-қытай қатынастарының әуел бастағы өзгерісінде-ақ пекин басшылығы АҚШ-пен антикеңестік негізде байланыс орнатуға ұмтылды. Дегенмен, Никсон мен Форд әкімшілігі Пекиннің мұндай бағытын құшақ жая қарсы алды деп айтуға болмайды.
Себебі АҚШ Кеңес Одағымен қарым-қатынастағы АҚШ мүддесінің маңыздылығын ешқашан есінен шығармады. Осылайша АҚШ-ң Кеңес Одағымен байланысы белгілі дәрежеде дұрыс болды. Әрине, мұндай жағдай пекиндік жетекшілердің көңілінен шықпады. Әсіресе, Мао бастаған пекин басшылығы Батыспен, соның ішінде АҚШ-пен тым жақындасып кетуден қорықты. Мао Цзэдун АҚШ-ты КСРО-ға қарсы саяси құрал ретінде пайдалануға тырысты.
Осындай факторлар 70-жылдардың бірінші жартысының соңына қарай АҚШ-Қытай қатынастарының дамуының баяулауына әкелді. Ең маңызды екі жақты мәселелерді шешу, әсіресе Тайвань мәселесі негізінде пайда болған салқындық дипломатиялық қатынастардың орнауына кедергі жасады.
"Тайвань болашағы Отанның бірігуіне байланысты. Бөліну шытырықтан шығатын жол емес. Біз Тайвань мәселесін шешуге қабілеттіміз. Толық бірігу жолында қаншама қиындық бар екеніне қарамастан, бұғаздың екі жағындағы бар қытайлар мен ҚХР-ң ұл-қыздары Қытай халқының негізгі пайдасын ескере келе, қолтықтасып жүреді. Сонда Отанның толық бірігуі және ұлттың жан-жақты жаңғыруы қайтсе де жүзеге асады"- деді Қытай Коммунистік партиясының Бас Хатшысы Цзян Цзэминь КПК-нің ХҮ съезінде сөйлеген сөзінде[16, 158].
Тайвань аралы әлемдік тарих субъектісі болғаннан бері "керемет арал" (Формоза) деп аталып келеді[12, 26]. Ал, кдзір болса, ол "экономикалық ғажайып" немесе ХХ-ғасыр "айдаһарларының" бірі ретінде белгілі.
1. Бажанов Е.П. Движущие силы политики США в отношении Китая. М., 1982.
2. Бирюков В.И. Американо-китайские отношения на современном этапе. М., 1983.
3. Воронцов В.Б. Китай и США: 60 - 70 - е годы. М., 1979.
4. Гломбиньский С. Китай и СШа. М., 1975.
5. Занегин Б. К событиям в Китае. М., 1979.
6. Капица М.С. КНР: три десятилетия — три политики. М.: Политиздат. 1979.
7. Капустин Д.Т. Тайвань и Южная Корея в китайско-американских отношениях(1969-1979). М.: Наука, 1980.
8. Киссинджер Г. Дипломатия. М.: Ладомир. 1997.
9. Колосков Б.Т. Внешняя политика Китая. 1969 — 1976. М., 1997. Ю.Кременюк В.А. США и конфликты в странах Азии.М., Наука, 1979.
11. Лукин В.П. "Центры силы": концепции и деятельность. М., Международные отношения. 1983.
12. Лю Да — нянь. История американской агрессии в Китае. Краткий очерк. М., 1953.
13. Мазуров В.М. США — Китай — Япония: перестройка межгосударственных отношений(1969-1979). М., Наука, 1980.
14. Меркулов С.К. Американо — китайское сближение(вторая половина 70-х годов). М., Наука, 1980.
15. Нагорный А.А., Тарханский А.Б. США и Китай: экономические и научно-технические аспекты китайской политики Вашингтона. М., Наука, 1982.
16. Новейшая история стран Азии и Африки. XX век. 1945-2000. М., Владис, 2001.
17. 17.Цин Жу — Цзи. История американской агрессии на Тайване. М., 1956.
        
        КАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
«ХХ ғасырдың 40-90 жылдарындағы
АҚШ-Қытай қарым – қатынастары»
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................3
I. ТАРАУ. ҚЫТАЙ ... ... (ҚХР) МЕН ... ҚҰРАМА ШТАТТАРЫНЫҢ
(АҚШ) АРАСЫНДАҒЫ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ОРНАУЫ
АҚШ — ның Қытай Халық Республикасын тануы.........................12
ҚХР — АҚШ — ... ...... ... ... АҚШ - ҚЫТАЙ ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ДАМУЫ
1. Дипломатиялық байланыстың орнауы. Екі ел арасындағы экономикалық,
ғылыми, мәдени
байланыстар..............................................................
25
2. АҚШ - ... ... ... ... ТАРАУ. 80 - 90 ЖЫЛДАРДАҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ, ӘСКЕРИ ҚАРЫМ -ҚАТЫНАСТАР
80-90 жж. экономикалық, әскери қарым-қатынастар.........................34
Адам құқығы
мәселесі....................................................................
.......42
КОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................ ... ... ... ... ... ... ... ұласа жаздаған жиырма жылдан астам
ашық жауласылушылықтан кейін ең ірі азиялық елдің бірі Қытай мен ... ... ... АҚШ ... ... тұрде күш сала
бастады. Ұзақ жылдар бойы Қытай ... ... ... бас ... ... ... ... Қытайды "оқшаулау" және "ұстау" ... өз ... ... ... ... империализмін
бастапқыда "Қытай халқының қас жауы" деп атаған пекиндік жетекшілер де
өздерінің бұрынғы ... ... ... іс ... қадамдары АҚШ пен ҚХР арасындағы қатынастардың
ретке келуі мен дамуы ... ... ... ... ... социалистік достастық елдерімен қатынасын үзгені,
Пекиннің ашықтан-ашық антикеңестік, антисоциалистік бағытты қабылдағаны,
сондай-ақ АҚШ-ның билеуші ... ... ... ... жатқанын көрсетті.
70-жылдардың басындағы американ-қытай қатынастарының әуел ... ... ... ... ... ... байланыс
орнатуға ұмтылды. Дегенмен, Никсон мен Форд әкімшілігі Пекиннің мұндай
бағытын құшақ жая қарсы алды деп ... ... АҚШ ... ... ... АҚШ мүддесінің
маңыздылығын ешқашан ... ... ... ... Кеңес Одағымен
байланысы белгілі дәрежеде дұрыс болды. Әрине, ... ... ... ... ... ... Мао ... пекин басшылығы
Батыспен, соның ішінде АҚШ-пен тым жақындасып кетуден қорықты. Мао ... ... ... ... ... ретінде пайдалануға тырысты.
Осындай факторлар 70-жылдардың бірінші жартысының соңына қарай АҚШ-
Қытай қатынастарының дамуының баяулауына ... Ең ... екі ... шешу, әсіресе Тайвань мәселесі негізінде пайда болған салқындық
дипломатиялық қатынастардың орнауына кедергі жасады.
"Тайвань болашағы Отанның бірігуіне ... ... ... жол ... Біз ... мәселесін шешуге қабілеттіміз. Толық бірігу
жолында қаншама қиындық бар ... ... ... екі жағындағы бар
қытайлар мен ҚХР-ң ұл-қыздары Қытай халқының негізгі пайдасын ескере келе,
қолтықтасып жүреді. Сонда ... ... ... және ... ... ... де ... асады"- деді Қытай Коммунистік партиясының Бас
Хатшысы Цзян Цзэминь КПК-нің ХҮ съезінде сөйлеген ... ... ... ... ... ... ... бері "керемет арал"
(Формоза) деп аталып келеді[12, 26]. Ал, ... ... ол ... ... ХХ-ғасыр "айдаһарларының" бірі ретінде белгілі. Тайваньда
экономика, ғылым мен техника тез қарқынмен дамып, өте ... ... ... ... оның ... және ... ... көп қызығушылық туғызуда.
Тайваньның белгісіз мемлекеттік статусқа ие болуы (біреулер үшін ҚХР-ң
провинциясы, енді біреулер үшін - ... ... ... ... белгілі бір қиындықтар туғызуда. Әлемдік ... ие ... ... бірі - ... қатынастары болып табылады.
ҚХР мен АҚШ қарым-қатынасында Тайвань мәселесі ең маңызды орын ... ... 1946 ... Потсдам декларациясында бүрынғы жапон отары
болған Тайваньды Қытайға қайтару ... ... ... ... гоминьдандықтардың басып алуына итермелеп, континенттегі Қытайдан
қуылған Чан ... ... ... ... көрсетті; 1954 жылы "Қытай
Республикасымен өзара қорғаныс" келісіміне қол ... ... ... ... ... ... ұшін, оның
капиталистік даму жолының "артықшылықтарын" дүние жүзіне паш ету ... ... ... ... ... ... жолмен дамыту
барысында жеке капиталды тарту сияқты т.б. толық шаралар жүйесін жүргізді.
Америка империализмі үшін ... ... ... ... Бұл - ... ... өте маңызды әскери-әуе және әскери-теңіз
базасы, сондай-ақ Солтүстік-Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы американың
әскери мүдделерін ... ... ... әскерін қайта қаруландыру
үшін АҚШ орасан зор қаржы жұмсады. 1950 жылдан 1978 ... ... ... әр ... ... ... ... түрлі заттарды арзан
бағамен сату) 5,6 млрд. ... ... ... мен ... ... ... АҚШ 1983 жылға дейін 600 млн. ... ... уәде ... ... негізінде Тайвань 450-500 мың адамнан тұратын түрақты ... ... ... ... мәселесі" жөнінде Қытай-АҚШ қатынастарында үлкен
өзгерістер болумен ... Осы ... ... ... ... ... күшейтуге ұмтылды. Алайда Тайбэйде бұл ұмтылыстарға
дұрыс жауап бермеді. Тайвань өзінің дипломатиялық ... ... ... ... ... "экономикалық басқыншылықпен" бүркемелеуге
тырысты. Ол сондай-ақ ... көп ... ... ... ... ... ... бірқатар қадамдар жасап, ҚХР
мойындаған елдермен де ... және ... ... ... 1980 ... ... дипломатиялық катынастары жоқ оның
саудадағы серіктестері: АҚШ, Жапония, ФРГ, Гонконг, Индонезия, Австралия,
Канада, ... ... және ... ... ... ҚХР ... мәселесінің шешілмеуін өз есебіне пайдалану
мақсатында өзін дамушы елдердің алдында территориясының бір ... ... ... ... етіп ... Осы ... Пекинді дүние
жұзілік билікке ұмтылуға ... ... ... ... Қытай
жетекшілері елдің карулануын актау ... да ... ... шешу ... ... ... пекиндік жетекшілер осылайша
Қытай-АҚШ жақындасу процесін жылдамдатты.
Құрама Штаттар өз ... ... ... ... ... мейлінше аз жол беріп, іс ... ... ... ... ... ... ... байланыстарын
сақтап қалуға мүмкіндіктер берді.
Ол кезде Пекин үшін ең басты орында — КСРО-ға ... ... ... да АҚШ ... ... жөнінде неғүрлым қатаң саясат ұстанса, Қытай
АҚШ қатынастары соғүрлым жақсарады деген ой болды.
Осындай ... ... ... ... өте маңызды өзгерістер
болды. АҚШ-та үкімет ... ... ... ... ... ... ... антикеңестік бағыт ұстанды. Бұл бағыт КСРО-ға саяси қысым
жасауға негізделді. Сонымен бір мезгілде әкімшілікте ... ... ... ... жасауға тырысты. Қытай әрине ... ... ... ... де ... болып, нәтижесінде "төрт" модернизация"
бағытын жүзеге асыру мақсатында Батысқа бет ... ... ... АҚШ-Қытай жақындасуы екі жақты ... ... ... ... кең аймақты қамти отырып, халықтардың қауіпсіздігі
мен бейбіт өмір сүру мәселелерін де қозғайды. Бұл ... ... ... жатыр.
Мұндай жұмыс жазудағы мақсат — дүние жүзіндегі ең ірі мемлекеттердің
бірі — АҚШ пен ... ... ... ... ... ... қауымға жеткізу. Осы екі ел байланыстарының дамуы ... және ... ... ... ... ықпал жасады деп айтуға болады.
Сондай-ақ осындай ауқымды тақырыпты ... ... ... ... ... ... мақсат етіп қойдым.
Осыған байланысты бұл еңбектің міндеті - Қытай-АҚШ қатынастарына
қатысы бар ... ... ... екі ел ... ... ... қарап, көлеңкелі тұстарын жарыққа шығару.
Енді жұмысты жазуда пайдаланылған әдебиеттерге талдау жасайтын болсам,
бұл менің тақырыбыма тікелей ... түп ... пен ... ... мерзімді басылымдар материалдары жеткілікті.
Жұмысты жазу барысында пайдаланылған зерттеу еңбектерінің ... ... ... ... мен ... ... деген еңбегі. Бұл ... ... ... және ... ... ... мен ... жақындасу кезеңіндегі роліне арналған. Дегенмен, автор ... ... ... ... ... одан ... ... етеді. Ол
Құрама Штаттар мен Қытайдың Азиялық саясатының маңызды ... ... ... ... ... ... ... АҚШ және олардың
"кіші одақтастарының" орнын анықтайды.
Еңбекте Р.Никсонның, Д.Фордтың және Д.Картердің ... ... ... ... ... ... бәрі де ... Құрама Штаттарға ерекше ... ... ... ұмтылды деген
қорытынды жасалынады. Сонымен бір ... ... ... ... әкімшіліктер сол кезеңде АҚШ-Жапония-Оңтүстік ... ... жаңа ... ... ... ... күш ... бұл кітапта АҚШ-Қытай қатынастарындағы белгілі мәселелер
зерттелген. Қарым-қатынастарды ... ... ... екі ... ... мәселесін айналып өтуге тырысқаны баса айтылды. Бұл ... ... ... ... және өзінің прагматикалық
пайдасы ұшін Қытай халқының заңды түрде елдің біртұтастығына ұмтылу құқығын
құрбандыққа шала салатындығымен ерекшеленеді.
Пайдаланылған ... ... ... ... ... (70 жылдардың екінші жартысы)[14] деп аталады. Бұл еңбекте ... ... ... ... ашық жауласуынан кейінгі
өзгерісі сипатталады. Екі жақтың бір-біріне бет бүруға ... ... ... деректер негізінде баяндалады. Ұзақ уақыт бойы ... ... ... бас тартып келген АҚШ пен американ империализмін
қытай халқының "ең ... ... деп ... пекин жетекшілері өз
көзқарастарын түбірімен өзгертті.
Монографияда 70 жылдардың ... ... яғни ... ... ... ... ал ... жаңа басшылық келуіне байланысты
Қытай-Америка қарым-қатынастарының өзгеруі зерттелінген. Автор екі ... ... ... мен ... саяси және сауда-экономикалық сала
жағынан қарастырады. Сондай-ақ АҚШ пен ҚХР ... ... ... ... ... ... автор Қытай-Америка жақындасуының негіздерін, мақсатын және
сипатын көрсетуге және оның халықаралық жағдайға әсерін анықтауға ұмтылған.
Кеңес ғалымдары В.Б.Ворнцов, ... ... ... ... ... ... және т.б. 80 жылдары АҚШ
пен ҚХР арасындағы ... ... ... көптеген зерттеулер
жариялады[3;5;б;7;9;10;11;13]. Дегенмен, Қытай ... ... ... ... ... бірден бір еңбек Е.А.Бажановтың "АҚШ-ң
Қытайға қатысты ... ... ... атты ... ... ... қытайлық саясатының ішкі ... ... ... ... ... талданады.
Осы еңбектің бірінші бөлімінде автор қысқаша түрде американдық сыртқы
саясаттың қозғаушы күштерін талдаған; екінші бөлімде АҚШ-ң ... ... ... ... бір ... ... еңбегі В.М.Мазуровтың "АҚШ-Қытай-
Жапония (1969-1979 жылдардағы мемлекет ... ... ... Бұл ... үш елдің дамуындағы түрлі ... ... жаңа ... үлкен көңіл бөлінген.
Мемлекеттер арасындағы ... ... ... әрқайсысының ішкі
саяси процестерімен тығыз байланысты. Сондай-ақ, жалпы ... одан әрі ... ... ... ... ... ... шеңбері АҚШ-та 1968 жылдың соңында ... ... ... ... ... қатынастарының
реттелуіне дейінгі кезеңді қамтиды.
Осы ұсынылған еңбек көтерілген барлық мәселелерге ... ... ... маңызды дүниелерді қамтиды.
Келесі бір пайдаланылған зерттеу В.Б.Воронцовтың "Қытай мен АҚШ: 60-70-
ші жылдар"[3] деп аталатын еңбек. Бұл ... ... ... ... ең маңызды мәселелерге арналған. Мұнда Қытай-АҚШ ... ... ... сыртқы саясатындағы антикеңестік бағыттардың
жалпы дамуымен тығыз байланыста ... ... ҚХР мен АҚШ ... ... ... объективті кажеттіліктерінен туындағанын
айта отырып, маолық Қытайдың принципсіз позициясын ... ... ... жетекшілерінің АҚШ жөніндегі көзқарасының дамуын зерттеп кана қоймай,
сонымен бірге Вашингтон ... ... ... ... күресін
талдайды. Еңбектің хронологиялық шеңбері 1960 жылдан 1976 ... ... яғни Мао ... қайтыс болғанына дейінгі мезгілді қамтиды. Дәл
осы кезеңде Қытай-АҚШ-ң өзара байланыстары арасында іс жұзінде жаңа ... ... ... тарауы мен қорытындысында осы кезеңге қысқаша
сипаттама жасалынған, ... ... ... арнайы зерттеуді талап
етеді. Автор сондай-ақ өз әріптестерінің зерттеулерінің ... ... ... деген еңбегінің 1994-1995 жылдарда ұлттық
бестселлер аталуы кездейсоқ ... жоқ. ... осы ... кітабымен
келісе отырып, автор қандай да бір дұние ... ... ... мен
ұзақтығына баға беруге тырысқан. Еңбек уақыт жағынан өте үлкен кезеңді
қамтиды. Мұндағы оқиғалар 1648 ... ... ... келісімінен бастап, осы
күндерге дейін талқылаған. Бұл кітаптың 28-тарауында АҚШ-та билік басына
Р.Никсон келгеннен кейінгі ... ... ... Сол ... ... ... себептерден шыққандығы және оның сыртқы
саясаттағы атқарған ролі жан-жақты сипатталады. Қытай мен ... ... ... ... ғалымдар мен журналистер ешқашан шетте
қалдырған емес. Әлемдегі ең халқы көп ел мен экономикалық жағынан ең ... ... ... ... байланыстардың қандайлық дәрежеде
болғаны бақылаушылардың назарынан тыс қалуы мүмкін болмайды. ... ... ... тым ... ... ... ... соғыстың"
қатты шиеленіскен кезеңдерде де көптеген елдерде бұл мәселеге ... ... ... қала ... орайда жұмыс жазу барысында пайдаланылған С.Гломбинскийдің "Қытай
мен АҚШ" [4] деген кітабы — Пекиннің ішкі және ... ... ұзақ ... "сол ... ... ... ... Сондай-ақ автор азиялық
мемлекеттерге бірнеше қайтара сапар жасап, корреспондент ретінде ... ... ... ... жұмыс атқарған.
Дәл осы жағдай еңбекті ерекше құнды етеді. Әсіресе ... ... ... бөліскен бөлімдері айтарлықтай сәтті шыққан. Автордың
бақылаулары журналистік жеңіл тілмен тартымды тұрде жазылған.
С.Гломбиньский кітабындағы тағы бір ... ол ... ... бір ... ғана ... сол ... ... журналисінің еңбегі маркстік-лениндік көзқарас тұрғысынан
жазылып, Қытай халқы мен Қытайлық антиимпериалистік, азаттық ... ... ... ... ... ... ... жөнінде негізінен
мерзімді басылымдар материалдарын ... ... ... ... ... өмір", "Азия және Африка халықтары", "Азия және
Африка бүгін" деген журналдар.
Енді диплом ... ... ... ... ... ол ... қорытынды бөлімдерден тұрады. Негізгі бөлім үш тараудан, ал ... екі ... ... ... ... — "Қытай Халық Республикасы мен
АҚШ арасында ... ... деп ... Осы ... бірінші
бөлімінде АҚШ-ң Қытай Халық Республикасын тануы, дипломатиялық байланыстың
орнауы ... ... ... екі ел арасындағы жиырма жылдан астам қарым-
қатынастардың болмағанынан кейінгі байланыстардың кандай ... ... ... ... ... ... басталуына
АҚШ-та президенттікке республикалық әкімшіліктің жетекшісі ... жол ... ... ... бару сапарына алдын-ала дайындық
жасалынып, оның бүл ... ... ... ... ... жөніндегі
көмекшісі Генри Киссинджердің рөлінің өте зор болғанын айтқан жөн. Ол ... ... (1971 жыл 9-11 ... ... ... ... Қытай
Халық Республикасына сапарының жоспарын белгіледі. Сондай-ақ Киссинджер
Пекинге өзінің сауда ұсынысын ... Ол егер ... ... ... ... ... тәртіпті сақтауға, яғни екі Вьетнамды
сақтап қала алса, онда Құрама Штаттар ... ... ... ... ... ... жасайтынын білдірді. Сол кезде маолық басшылық
бұл ұсынысты қабылдауға мәжбүр болды.
I - ші тараудың екінші бөлімі — ... ... ... Мұнда 1949 жылы Қытай Халық Республикасы ... ... ... Қытай және Тайвань жөніндегі саясаты туралы айтылды. ... ... екі ... ... ... ... ... дамығандығына талдау
жасауға тырыстым. Және де мұнда екі жақ ... ... ... ... келтіргені туралы баяндалады. Солардың бірі ... ... ... бері ... ... ... бөлігі
болып табылады[17, 65]. 1895 жылы Цинь ұкіметі Қытай-Жапон ... ... ... ... беруге мәжбүр болды. Екінші
дүниежүзілік соғыс ... ... ... ... мен "Потстдам
декларациясының" сәйкес бөлімдерінің негізінде ... ... ... ... осы ... ... ... уәде берген болатын. Алайда
осыдан кейін Корей соғысы басталысымен, АҚШ президенті ... ... ... бас ... "Тайваньның болашақтағы жағдайы Тынық
мұхит аймағында кдуіпсіздік қалпына келтіріліп, Жапониямен бейбіт келісімге
келгеннен кейін ғана немесе ... ... ... ... кейін
ғана анықталуы тиіс" деген мәлімдеме жасады [16, 159]. Трумэннің ... ... АҚШ ... Тайвань бүғазына өзінің жеті флотын жіберу арқылы
күшпен Қытайдың бірігуіне ... ... ... ... бері ... Қытай мен АҚШ арасындағы барлық қайшылықтар мен ... ... ... осы ... соғында Қытай Халық Республикасы мен Америка
Құрама ... ... ... ... ... алмасуларған қысқаша
шолу жасалған.
ІІ-ші тарау АҚШ-Қытай қатынастарының дамуы деп аталады. Бұл тарау екі
бөлімнен тұрады. Бірінші ... ... ... ... ... екі ел ... ... ғылыми, мәдени қарым-
қатынастар жөнінде сөз болады. Хронологиялық уақыт шеңбері 1978 ... ... ... ... ... Мұнда негізінен Вашингтрн мен
Пекин ... ... ... ... мен ... ... талдау жасалынды. Осы кезеңце үкіметтіктен тыс
делегациялармен алмасудың қарқыны да ... 1979 жылы ... ай ... 30 ... ... ... қайтты. Мұндай сапарлардың Қытай-АҚШ
қатынастарында алатын орны ... ... ... ... ... ... ... Республикасы басшылығының жетекші
өкілдерімен кездесіп, екі ... ... мен ... мәселелер
төңірегінде Қытай жетекшілерінің көзқарастарымен танысты.
Пекинге сапарының барысында Қытай ... ... ... империалистік мүдделермен сәйкес келетініне көзі ... ... ... ... байланыстарды жылдам ... ... ... ... ... ... сапарлары
Картер әкімшілігінің Пекин жөніндегі көзқарасына бегілі ... ... АҚШ жағы ҚХР ... ... ... орынбасары Дэн Сяопиннің
сапарына дайындықта маңызды қадам болды.
АҚШ пен ҚХР ... ... ... ... бар ... ... ... кезеңінің шарықтау шегі болса, бір жағынан Қытай-АҚШ.
қатынастарындағы ... ... ... негізде белсенді тұрде нығаюына бастама жасаған жаңа кезең
болды. Осыдан кейін АҚШ-ң да ... да ... ... ... ... ... айта ... жөн. Осының барлығы Дэн Сяопиннің
1979 жылы 29 қаңтардан - 4 ақпан аралығында ... ... ... ... ... дамуында АҚШ вице-президенті У.Мондейлдің
1979 жылы 27 тамыздан - 1 қыркұйек ... ... ... ... болды. Осы сапар дипломатиялық қатынастар орнағаннан кейінгі тоғыз
айда қатынастар қандай деңгейге жеткенін және ... ... ... ... ... ... және ... екі мәрте келіссөздер барысында Мондейл
тиянақты түрде халықаралық мәселелермен ... АҚШ пен ҚХР ... ... ... нығайту мәселелерін талқылады.
Екінші тараудың екінші бөлімінде АҚШ-Қытай әскери-саяси байланысының
нығаюы жөнінде баяндалды.
Жалпы алғанда ... ... ... АҚШ пен ҚХР ... ... көбейді. Екі елдің әскери қайраткерлерінің қатынастары
жиірек әрі тығызырақ тола ... ... АҚШ пен ... ... барған
сайын әскери-саяси сипатқа ие болды. Бұл жағдай Пекиннің Ауғанстандағы
оқиғаларға көзқарасынан және ... ... ... ... ... нәтижелерінен байқалды.
1979 жылдың соңы мен 1980 жылдың басындағы халықаралық жағдайлардың
дамуы АҚШ пен ҚХР ... ... ... ... ... ... ... үласты.
Г.Браун ресми сапармен Пекинде 1980 жылдың 5 —13 ... ... ... ... ... ... ... жанында
Мемлекеттік департаменттің және Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің жауапты
қызметкерлері жүрді. Браун өз ... ... ... ... Мемлекеттік
және әскери қайраткерлермен келіссөздер жүргізді.
Браунның ҚХР-ға сапарының нәтижелері келіссөздердің ... ... ... ... ҚХР мен АҚШ Азия ... белгілі бір
аудандардағы бірыңғай стратегиялық мүдделерін жүзеге асыру ұшін ең бірінші
Ауғанстандағы ... ... ... асыру, келешекте ... ... ... ... ... ... нығайтып, дамыту.
III тарау — "80-90 жылдардағы экономикалық, әскери қарым-қатынастар"
деп аталады. Мұнда АҚШ пен ҚХР ... ... және ... ... туралы сөз болады.
АҚШ-ң ҚХР жөніндегі экономикалық саясатының негізінде тек коммерциялық
кана емес, ... ... ... мүдделер де тұрды. Америка билеуші топтары
сауда байланыстарының дамуы, экономикалық, ... ... ... ... ... еңбек бөлінісіне тартуға жағдай
жасайды деп ... ... ... ... АҚШ-пен саудасы екі ел қатынастарының
өзгеруіне ... ... ... 1972 ... 1979 ... ... АҚШ пен ҚХР арасындағы сауда байланыстары айтарлықтай өсті.
1979 жылы кдңтарда ҚХР мен АҚШ ... ... ... ... ... Осы жылдың шілде айында екі елдің үкіметтері "ҚХР мен
АҚШ арасындағы сауда байланыстары ... қол ... Осы ... екі жақ ... ... ... ... келісті. Сол сәттен
бастап екі елдің сауда-экономикалық ... ... даму ... ... Қытайдың санағы бойынша 1979 жылы Қытай-АҚШ сауда мөлшері 2,45 млрд.
АҚШ долларын құраса, 1996 жылы бұл ... — 42, 84 ... ... ... жыл бойғы сауданың біріккен мөлшері 260, 6 ... ... ... ... ... АҚШ ... үшінші, ал 1996 жылы екінші ірі сауда серігіне
айналды. Американдық ... ... 1979 жылы екі ... ... ... ... 87 млрд. долларды құраса, 1996 жылы 63, 5 млрд. доллар болды, ал 18 жыл
бойғы біріккен сауда ... 376 ... ... жеткен. 1980 жылы Қытай
АҚШ-ң сауда серіктерінің арасында 24 орында ... 1995 жылы 5 ... ... ... ... ... ... келмесе де, олардың екеуі де 18
жыл бойы екі жақты сауданың орта ... ... ... дәлелдейді.
Осы жағдай ҚХР мен АҚШ-ң сауда-экономикалық қарқынының жоғары ... ... ... ... ең ... роль ... Қытай
Коммунистік партиясы Орталық Комитеті Саяси бюросының мұшесі ҚХР Орталық
әскери кеңесі төрағасының орынбасары Ян Шанхун ... ... ... мен АҚШ арасындағы диалогтың негізін осы мәселелер құрады.
Осылайша 80-90 жылдардағы екі ел ... ... ... ... ... ... билеуші топтарын кей мезгілдерде
Қытай Халық Республикасында болып жатқан ... ... ... ... итермелейді. 1987 жылы Тибет және ҚХР-ғы адам құқығы
мәселесі ең ... ... ... Бұл мәселе турасында АҚШ пен ... мен ... ... ... мәлімдемелері мүлде екі
түрлі.
АҚШ үкіметі сыртқы саясатында адам құқығын ең ... ... ... Екі жақ осы ... ... бір-бірін айыптаумен келеді. Қытай жағы
әлі күнге дейін бүкіл ... ... АҚШ ... ... III ... ... ... осы мәселелер арқау болды.
I - ТАРАУ. ҚХР - АҚШ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ОРНАУЫ
1. АҚШ-ң Қытай Халық Республикасын ... ... ... ... кейінгі онжылдықта Қытайдың
сыртқы саясат принциптері социалистік ... ... Мао ... Қытай Коммунистік партиясы ұсақ буржуазиялы ағымда еді. ... ... ... ... ... ... - архи революциялық
авантюризмнен буржуазия мен таптық серіктестікте болу. Қытайдағы осындай
жағдай мен ... ... ... ... күшеюі Құрама
Штаттардың Қытай Халық Республикасына байланысты тым ... ... ... ... сыртқы саяси бағытының дамуына, соның ішінде Қытай-АҚШ қарым-
қатынасына Қытайдағы "мәдени революция" оқиғалары елеулі үлес ... ... ... ... ... ... бағытты өзінің
сыртқы саясатының негізіне айналдырды, сонымен бірге дамушы дамушы елдерге
әмірін ... ... ... ... ... ... "үлкен секіріс" пен саяси компаниялар кезінде ... ... ... ... ... ... ... Мұнда әскери
күшті нығайтуға басты назар аударылды. Осындай жағдайда пекин басшылығы
империалистік мемлекеттермен, ең ... ... ... жақындауға үміт
артты.
Нәтижесінде пекин басшылары ... ... ... ... американ империализміне қарсы күресті уағыздағанмен,
антикеңестік бағыт ... ... ... ... іс жүзінде Қытай
басшылығы АҚШ-қа деген ... ... ... Оған 1955 ... ... ... қытай-америка келіссөздері себепші болды. Мәселен,
1968 жылы ... ... ... 1969 жылы 20 ақпанда Варшавада кезекті
кездесу өткізіп, "бейбіт өмір сүрудің бес принципі ... ... ... ... білдірді[14, 12]. Алайда бұл белгіленген Варшавадағы
кездесу болмай қалды.
60 жылдардың соңына қарай ... ... ... ҚХР ... ... ұшін бірқатар маңызды факторлар пайда болды. Дипломатиялық
байланыстардың болмауы даулы мәселелерді шешуді ... ... ... ... ... келтірді. Американың іскер топтары барған
сайын Қытай рыногына деген қызығушылығын ... ... ... АҚШ ... ... байланыстардың дамуында өзінің батыс
европалық және ... ... ... ... ... ... АҚШ билеуші топтарының ҚХР-на жақындасуына маолық жетекшілердің
антикеңестік бағыт ұстануы себепші ... 1969 жылы ... ... ... ... ... АҚШ та ҚХР да ... қарым-
қатынастарында өшпенділікпен жақындауға бет алған ірі өзгерістерге бастама
жасауға күш сала ... ... ... ... он күн ... ... Ак, ... адамдарынан "ҚХР-мен тікелей байланыс орнату" туралы
ұсыныс жасады[1, 37]. ... ... ... ... ... өз ... Вашингтонмен қарым-қатынас жасауға мүдделі
екендіктерін білдірді.
Қытай Коммунистік партиясының IX съезінен кейін америка ... ... ... ... жоюға бағытталған бірқатар шаралар жүргізді.
1969 жылы америка үкіметі ... ... ... ... ... ... ... сатып алуға рүқсат етілді; америка
фирмаларының филиалдарында ҚХР-мен ... ... ... ... ... ... Осы жолы ... азаматтарының 6 категориясына
(конгресс мүшелері, журналистер, ғылыми ... ... мен ... ҚХР-ға шығуға рұқсат берілді. 1967 жылы Тайвань
бұғазындағы америка флотының саны 25%-ке азайтылды[13, 87].
1970 жылы ... ... ... ... ... жіберу
арқылы америка ұкіметінің Тайвань мәселесін ретке келтіру жолымен,
ҚХР-ң БҰҰ-на енгізу және ... ... ... ала ... америка-қытай қатынасындағы тығырықты жою
үшін қатаң шешімге келгенін білдірді.
Қытай жағы үлкен ... ... Егер 1971 ... дейін АҚШ пен
ҚХР алдын ала ... ... ... ... ... позицияны айқындап
келсе, 1971 жылы тікелей қатынастар мен келіссөздерге жоғары дәрежеде
дайындалу ... жылы АҚШ ... ... ... ары қарай ысыра
бастады: Қытайға бара жатқан кемелер мен үшақтарды ... ... ... ... ... ... ... мен "стратегиялық емес" товарлармен саудадағы тиым салушылық
жабылды: ҚХР мен сауда операцияларында долларды қолдануға рүқсат
етілді; ҚХР-на ... ... ... ... 47
категориясының тізімі жарияланды. Осы жылы ... екі ... ... ... ... ... КХР-на сапарлары қатардағы
қытайлықтарды ғана ... ... ... ... маман партия қызметкерлерін
де таңқалдырды. Шет елдіктердің, әсіресе дамушы елдердің реакциясы да
осындай ... ... ... ... ... ... 1971 жылдың ортасынан
бастап халықты сыртқы саясат бағытындағы қытай-америка қатынастарындағы
өзгерістерге дайындады. Пекинде ескі ... ... ... ... ... мен ... кезектегі жауды анық айыра білу, қарсыласыңның жағында кім
уақытша ... ... ... ... ... ... ... 53]. Негізгі жау Кеңес Одағы, онымен ... ... ... ... деп халыққа түсіндіріледі. Сол үшін де Құрама Штаттармен
жақындасуға бет бүрғанын ... АҚШ та ... ... ... ... жағдайда ол екінші кезекте түр. Қытайдың тактикасы - өз ... ... ... да әлі ... ... ... сипатта болды. ҚКП ОК-
нің партияның ... ... ... ... ... ... ОК
қайта талқылаудан кейін АҚШ прзеденті Никсонның өтетініне жауап ... ... ... ... ... 1972 ... мамыр айынан
дейінгі кез келген ыңғайлы уақытында келуге болатын шақыру жіберілді. Бұл
біздің партия мен мемлекеттің өміріндегі ... ... ... ... ... Штаттармен қарым-қатынастарды ретке
келтіруге белсене кіріскенг оның түрлі шараларынан ... 1971 жылы ... ... стол ... өтіп ... ... чемпионаткд
қатысушы америка командасы мен олармен ... ... ... тобына ҚХР-
ға келуге шақыру жіберіліп, бүл ұсыныс ертеңгі күні ... ... топ ... ... ... спортсмендер, ғалымдар, қоғам және
саяси қдйраткерлер) АҚШ-тағы қоғамдық ойдың қолайлы түрде қалыптасуы үшін
жасалған шаралардың бірі ... ... ... ... проблемаларды шешу процесіне президенттің ұлттық істер
жөніндегі көмекшісі Г.Киссиннджердің Пекинге сапары ... ... ... барысында (1971 жыл 9-11 шілде аралығы) Р.Нисконның ҚХР-ға сапарының
жоспары алдын-ала ... ... ... ... ғана ... Ол Пекинге
өзінің сауда ұсынысын жасады: Егер ... ... ... ... ... режимді сақтауға, яғни екі Вьетнамды ... ... онда АҚШ ... Тайвань мәселесі жөнінде жеңілдіктер жасайтынын
білдіреді. ... бүл ... ... ... болды.
"Пинг-понгтық дипломатия" қытай-америка қатынастарындағы жаңа кезеңці
белгіледі[8, 635]. Біріншіден, АҚШ азаматтары ... ... ... ... ... дипломатия жанданды. Оның жоғарғы көрсеткіші
ретінде Г.Киссинджердің ҚХР-ға сапарын ... ... ... ... ... да ... саяси позициясын нығайтты. Бұл оқиғалардың бәрі ҚХР-ң
БҰҰ-на қабылдануға қатысты ... ... ... ... ... ... сапарымен баруға дайындығы барысында
Пәкістанның делдалдық райы ерекше болды. 1970 жылы 10-14 ... ... ... ... ... Пекинде болып қайтты. Пәкістан
"антиимпериалистік" бағыттағы ... ... оның ... ... ... ... ... кедергі келтірмеді.
Екі жақтың күш салуы ... АҚШ ... ... ... келді. Осы кезде біріккен коммюнике жарияланды. ... ... екі жақ та ... жақындауды бірінші кезектегі
мәселе ретінде қарастыра отырып, оның ұзақ ... ... ... ... емес ... ... ҚХР-ға сапары қарсаңында АҚШ-ң ірі телевидениелерінің бірі
Си-Би-Эс "Қытайдағы түсінбеу" деген ... ... ... онда ... ... ұзақ ... ... американдықтар көбірек
кінәлі деп айтылды[13, 22].
ҚХР-мен саудаға тиым салушылық 21 жыл бойы ... 1971 жылы ... ... ... бір ... ... тауарды импорттаудан
шектеушілік алынды.
70-ші жылдардың басына дейін АҚШ пен ҚХР арасында ... ... ... жағдайда делдалдар — Гонконг арқылы, сонымен ... ... ... ... ... ... ... европалық
фирмалар аркылы жүргізілді.
1972 жылы 28 ... ... кол ... ... коммюникесі
қарама-қайшылықтарға толы болды. АҚШ президентінің ҚХР-ға ... ... ... осы жалғыз құжат өзінің сипаты жағынан тым жалпылама болды,
сондықтан да келіссөздердің ... ... ... келісті. Бұдан
байқайтынымыз, болашақтағы саясат жөнінде ... кең ... ... жеткені айқын. Дегенмен, бұл құжат өзара ... ... ... екі жак та екі ... ... ... ... сүру принциптері негізінде құрылуы тиіс ... ... ... ... ... ... байланысты кеңейту
кджеттілігін, соның ішінде Пекинге Құрама Штаттардың жоғарғы өкілдерін ... ... ... ... келтіру мақсатында жіберу қажеттілігін
атап көрсетті.
Ғылым, техника, ... ... ... ... ... және мамандар алмасу мәселесі айтылды. Екі ел ... ... ... ... ... ... ... келіссөздер барысында кең ауқымда
азиялық проблемелар талқыланды(Вьетнам мәселесі, Кореяның ... ... ... ... ... әр жақ өз ... көрсетті.
Сондай-ақ келіссөздер кезінде ең маңызды орында ... ... ... да түрлі көзқарастар айтылып, қағазға түсірілді.
2. ҚХР — АҚШ — ... ...... ... ... Тайвань мәселесі Қытай мен АҚШ қатынастарының
ретке келуіне айтарлықтай кедергі жасауда.
1971 жылы ақпанда президент ... ... ... жолдамасында
"Қытай Халық Республикасын дүние жұзілік қоғамдастыққа тарту ең бір маңызды
мәселелердің бірі" деді[16, 161]. Осындай сөздер ... ... ... саясатын қайта қарай бастағанына сендірді және сонымен бір
мезгілде ресми Тайбэй үкіметін ... ... ... ... ... ... екі ... саясатына байланысты"[16, 161] ... ... ... қажеттілігі тапсырылды.
1971 жылдың көктемінде Вашингтонның бастамасына Пекин басшылығы "пинг-
понгтық" дипломатиямен жауап берді. Қытай-америкалық ... ... ... ... ... ... қана ... қоймай, Қиыр Шығыстағы
халықаралық қатынастардың жаңа кезеңіне бастама жасады.
Дегенмен, Ақ үй Қиыр Шығыстағы ... ... ... ... ... Сондықтан да 1971 жылы 12 сәуірде гоминьдандық ... ... ... оны ... Штаттар "ұлттық Қытайға берген
әскери міндеткерлігін орындайды" деп ... ... ... ... сол кезде: "Құрама Штаттар ... ... ... ... ... ... ... деп жазды[14, 15].
Мұндай формуланың негізі сол кезде Вашингтонда дайындалып жаткдн БҰҰ-
ға енетін "Екі ... ... болу ... Оны ... БҰҰ-дағы АҚШ
елшісі Г.Лоджа ұсынған еді. 1976 жылы 16 сәуірде 50 көрнекті мамандар мен
дипломаттардан құрылған ... ... ... есеп ... ... жағдай болмасын Тайваньды БҰҰ-дан шығару идеясымен келіспеу ... ... ... ... ... америка-қытай қатынастарының жандана түскеніне орай Табэй де
АҚШ-қа қарсы өзіндік дипломатиялык. және насихаттау шабуылдарын ... ... ... ... ... ... ... әр
түрлі топтар арасындағы жұмыстарын күшейтті. ... ... ... ... бағытына әсер ету еді. Чанкайшилік дипломаттардың америка
халқының алдында сөз сөйлеулері де жиіледі. ... ... ... демонстрациялар болып өтті. Өздерінің мақсатына жету үшін
Тайваньның ресми ... ... ... ... ... ресми дипломатиялық кездесулер мен үкімет қайраткерлерімен
белсенді түрде пікір алмасулар болды ... ... ... ... арқылы (интервью, елшіліктен газет редакцияларына хат
жіберу, эмигранттық қытай баспасөзін ... ... ... ... "жаңа қытай бағытын" жүзеге асырудағы маңызды
қадамы мынадан көрінді. 1976 жылы 28 ... ... ... өкілі Ч.Брей "АҚШ Тайваньның тәуелсізідігі жөніндегі
мәселені шешілген жоқ деп санайды" ... ... ... бір күннен соң ол АҚШ-тың қорғаныс міндеткерлігі мен Тайваньды
дипломатиялық қолдауы "өзгеріссіз қалады" және "бүл ... ... ... ... жүзеге асыру керек" дегенді айтты[14, 17].
Тайвань статусының анықталмағаны туралы мәлімдеме бір жағынан Пекинге
жеңіл тиген жоқ, ал бір ... Чан ... мен оынң "екі ... ... ... ... соққы берді.
Тайвань билеуші топтары шет ел бақылаушылрының айтуына ... ... ... пікірлерге қатты таң қалған.
1976 жылы 30 сәуірде Чанкайшилік сыртқы істер министрлігі АҚШ елшісіне
өзінің тым мазасыздану мен ... ... ... ... Өз ... АҚШ-тың мемлекеттік департаментіндегі ... осы ... ... ... Ақ ... бұл қадамы "Чикаго дейли
ньюс" газетінің хабарлауы бойынша "гоминьданның саяси өміріне де ... ... ... бұл ... ... ... ресми Тайбэйдің саяси бағытына әсер
еткен жоқ.
1971 жылы 15 маусымда ... ... ... бір ай ... Чан
Кайши Ұлттық қорғаныс кеңесінде өзінің антикоммунистік бағытының
өзгермегені ... ... ... ... ... бағдар алмайтынын"
сынады.
АҚШ үкіметінің "Тайвань мәселесіне" жаңаша бағытта ... ... ... ... ... үшырады. Тайбэй АҚШ-тың "Қытай
мәселесі" жөніндегі бұрынғы позицияның ауытқуына қарсы ... қана ... ... америка үкіметі мен АҚШ-ң қоғамдық пікіріне ықпал жасауға
тырысты.
1971 жылы 15 маусымда Синьхуа ... мен Ақ үйді бір ... ... құпия сапарының нәтижелерін жариялады[4, 68].
Алғашында Чан ... ... де, ... ... да ... ... ... тайваньдықтардың көңіл-күйі "ерекше тыныш
болды" деп айтылды.
Дегенмен, ... ... ... аралығындағы қатаң позициялық жүйе
мен ақпарат құралдарымен тікелей ... ... ... ... ... ... жүргізуге Тайбэйдің
рүқсатын алды. Ол мемлекеттік департаментке 15 ... ... ... ... ... ... ... түсіндіргеніне
қанағаттанбайтынын жариялады. БҰҰ-дағы Чанкайшилердің ... ... ... ... Ең ... ... баспасөзінде АҚШ-ка бағытталған
қатаң сөгістер шықты.
Гоминьдандықтарды тыныштандыру үшін АҚШ ... 1971 жылы ... жеке өз ... Чан ... хат ... Ол ... ... келешектегі сапар жөніндегі жеткілікті тұсіндірме деп есептейді.
Тайвань баспасөзі кейінгі уақытта ... ... ... осы ... Тайваньға қатысты қорғаныс ... ... ... өзі уәде берген дегенді алдыға қойды[6, 89].
Р.Никсонның Пекинге сапармен келу жоспарын жариялау АҚШ-Тайвань карым-
қатынастарындағы жаңа ... ... ... ҚХР-ға қосылуы жөніндегі мәселені қытай басшылары бірнеше
ондаған жылдар бойы ... ... ... деп ... ... ... ... халықының "аралда чанкайшилік топтың басқаруына
көнбеуіне", Тайвань өз отанына оралу ... ... ... ... ... ... ... айғайдың ешқайсысы Қытайдың билеуші топтары үшін
Тайвань ... ... ... ... өзіндік айырбас ақшасы
ретінде болған және әлі де солай болатындығын ... ... ... ... пекин басшылығы марксизм-ленинизм мен ... ... ... ... Вашингтонмек ымыраға бірден
келуге даяр ... ... ... ... ... у-шулар саябырлап қалды. Қытай баспасөзіндегі ақпараттарда АҚШ
аралды басып алды, "қытай халқының сатқындары ... ... ... ... ... ... ... пекиндік басшылар
Вашингтонға тайвань мәселесіне катынасын өзгерткнін, оның ... ең ... ... міндет деп санамайтынын білдірді[3, 55]. ҚХР-ның ... ... ... шетел журналистеріне берген сұхбатында: "Бүл
мәселе өз уақытында ретке келтіріледі, егер 10 ... ... ... ... ... соң, тіпті мұмкін 1000 жылдан кейін" деген мәлімдеме ... ... ... ашық ... америка империализмінің жүргізіп отырған
"екі қытай саясатымен" келісетінін айтты[3, 57].
Мұндай жағдай кайткен кұнде Тайваньдағы биліктен айрылғысы келмейтін
АҚШ-тың ... ... ... ... Сонымен бір мезгілде
осы оқиға АҚШ пен ҚХР арасындағы дипломатиялық қатынастар ... ... ... ... Өз ... ... ... Пекинмен бірқатар
келісімдерге келді. Ең алдымен, АҚШ ... ... ... ... ... ... келісімінің күшін жоюға келісімін берді.
Бірақ, кейінгі оқиғалардан көрінгендей бүлар тек ... ... ... ... ... Ақ үйдің Пекин мен Вашингтон арасындағы ... ... ... ... ... үшін ... оқиға болған жоқ.
АҚШ әкімшілігі тайвань үкіметіне ... ... ... ... ... ... мүдделері қауіпке үшырамайды деп
сендірді. Мұндай уәделерді Құрама Штаттардың ең ... ... ... ... Өйткені Вашингтондағы тайвань "елшісі" Джеймс Шень "америка
саясатының ... ... ... ... ... ... ... қөзқараста болуының айтарлықтай негізі болды. АҚШ пен ҚХР
арасындағы дипломатиялық қатынастарды Пекин Вашингтонмен ... көп жол ... ... және олар ... ... ... (Дэн Сяопиннің айтуы бойынша) жақын арада Тайваньнің ... ... ... ... қойып, кво-статусының сақталуына, яғни ҚХР-дан
тәуелсіз тайбэй режимінің өмір сүруіне көнді. ... ... ... ҚХР
тайвань мәселесін бейбіт жолмен АҚШ мүдделерінің негізінде шешетініне және
келешекте Тайваньнің ҚХР-ға қосылған кезінде оның ... ... ... аралдағы американ капиталының
плзицияларына тиіспейтініне Вашингтонға уәде берді.
Егер алғашында қытай заңы ... ... ... ... ... ... қорғаныс туралы әскери келісімді жойып қана ... ... ... 54 ... бәрін жоғалтуды талап
етсе, артынан көп ... бұл ... бас ... ... ... сондай-
ақ Тайвань мен Құрама Штаттар арасындағы бұрынғы сауда, ... және ... ... ... ... ... ... тура келді. Пекин мұндай жағдайда тек бір талап қойды, ол
осы қатынастардың ресми емес деңгейде жүруіне қатысты болды.
Қытай ... ... ... көп жол ... америка
стратегтерінің өз дегеніне жеткенін көрсетті. 1979 жылы сәуірде ... ... ... ... ... ... ... Іс жүзінде бүрынғы деңгейге әкелген бірқатар заңды ... ... ... ... ... ең ... "Тайваньмен
қарым-қатынастар жөніндегі заң" болды[18, 16]. Конгрестің талабы ... ... ... арнайы түрде Тайваньның болашағын "бейбіт емес
жолмен" ... ... кез ... қимылды Вашингтон Құрама Штаттарға
қауіп ретінде қарастыратыны ... ... ... ... ... ... Тайваньды қарудың күшімен қосып алуға тырысса, ол өз
кезегінде қдру пайдаланытынын білдірді[22, 19].
"Тайваньмен қарым-қатынастар ... заң" ... ... ... ... құрылып, оған бүрын АҚШ елшілігі аралда атқарған
қызметтер берілді. Формальды ... бүл ... ... емес ... ... іс ... оны қаржыландыратын және ... ... ... ... ... басқарушысы болып кезінде
Азия континентіндегі түрлі елдерде АҚШ ... ... ... ... ... маман және белгілі дипломат Чарльз Крос ... ... ... жағы да ... ... ... ұшін ... Солтұстік Америка істерімен айналысатын координациялық кеңес құрды.
Мұндай орын қызметкерлерінің титулы болмағанмен, ... ... ... келді.
Осылайша дипломатиялық қатынастардың реттелуінен кейінгі ... ... ... ... ... позициясы ешқандай өзгеріске
үшырамады. Оның орнына АҚШ пен Тайвань арасындағы "ресми емес" ... ... ... Сол 1979 жылдың өзінде-ақ АҚШ пен Тайвань арасындағы
дипломатиялық қатынастар тоқталған кезде, олардың арасындағы сауданың ... 1978 ... ... 1,5 есе ұлғайып, 10 млрд. доллардан
асты[21, 26].
Тайвань америкалық ... ... ... ... 12 ... 110]. ... ... оның АҚШ-пен саудадағы үлесі
айтарлықтай жоғары болды. Тайвань ... ... ... ... ... де ұлғайды. 1979 жылдың алғашқы 6 айында ... млн. ... ... Аралда 14 шетел фирмалары өз филиалдарын ашты.
Америкалық корпорациялардан америка банктері де ... ... ... ... ... 100 млн. доллар
кредит берді. Тайваньға кредитті баскэ америка банктері де ... ... ... шенеуніктері 1979 жылы Тайбэйде ресми сапармен болып ... ... ... ... ... ... Тайбэйде тек 22
мемлекеттің елшілері болғанмен, бүл жағдай чанкайшилік топтың капиталистік
мемлекеттермен байланыстарына түк әсер етпейді. ... ... ... елшіліктерін жапқанмен, сол мезетте-ақ түрлі жартылай қоғамдық және жеке
үйымдардың құрылғаны жарияланып жатты. ... ... ... ... ... "Испандық мәдени орталық" қызу
қызметін дамытты.
1982 жылы Тайвань 146 ... ... ... ... ... ... 21 ... тұрды[20, 15]. Тайваньды дипломатиялық жағынан
мойындамаған батыс елдері де, ... ГФР, ... ... т.б. сауда
қдрым-қатынасында белсенділік танытты.
Тайвань мен капиталистік елдер арасындағы байланыстардың жандануы ... ... ... ... ... жөнінде ұстанған
саясатын тайбэйлік басшылар әбден құптайды.
Тайвань мен АҚШ арасындағы әскери қатынастарды ... ... ... ... 15 ... ... ... мен ҚХР бір-бірімен
дипломатиялық қарым-қатынастарды бастайтынын жариялады[22, 134]. Дегенмен,
Ақ үй тура бір жылдан ... бүл ... өз ... жояды деп мәлімдеді. Ал,
Тайбэйде вашингтондық әкімшіліктің мұндай ... ... ... ... ... біршама уақыттан кейін белгілі болды. 1979 жылдың
алғашқы айларында, яғни ... ... ... ... ... ... шексіз қару-жарақ әкелу жөнінде бағдарлама
жасалған болатын.
"Тайваньмен қарым-қатынастар туралы заң" да Тайбэйге АҚШ ... ... ... ... Осы ... ... бөлімінде АҚШ
"Тайваньға қауіпсіздік маңызы бар ... мен ... ... ... ... Осылайша, чанкайшилік режимге ... ... ... ... ... ол ашық ... әрі айтарлықтай
көлемде болды. ... ... ... ... 1982 жылға
дейінгі аралықта Вашингтон Тайбэйге 2,5 ... ... ... АҚШ ... ... оған ... ... әскери техниканы
өндіру лицензияларын сату жолымен жүргізді.
Ал, ... ... бүл ... ... ... Қытай баспасөзі АҚШ
әкімшілігіне қарасты қарсылықтарын, ескертулерін, тіпті, қорқытуларын аяған
жоқ. ... ... оны ... ... ... ... тұсті"
деп айыптады[18, 7]. ... ... ... мен ... ... ... ... алған АҚШ ... ... ... бөлмеді. "Нью-Йорк таймстың" ... ... ... ... әскери каруларды жеткізу мәселесі жөнінде ештеңе
айтпайды, өйткені ол ... ... ... заңдарымен бекітілген"[3,
56].
АҚШ-пен жақындасу жолына ... ... ... ... ... кеңейтуге басқа амалы ... ... сыны тек ... ішкі ... жұмсайтынын Ақ үйдегілер
анық түсінді. АҚШ журналисі Андерсен "Пекиндік басшылардың АҚШ-қа деген
ынтызарлығы Вашингтонға кез келген ... ... ерік ... деп жазды.
Бұл қорытындыны Дэн Сяопи толығымен ... дэй" ... ... Цзэдунның "Тайванды азат ету" деген ұранды ... ... да Ақ үй өте ... ... ... ... ... үндеулер пекиндік билеушілердің өз халқын ... ... ... ... түр ... талпынғаны". Бұл ұран кейіннен "Тайваньды өз
отанына қайтару" деген ұранмен алмастырылды.
Әрине, осының бәрінен ... ... ... ... ... ... қытай басшылары тайвань түрғысынан өте көп жол
береді. ... ... ... мемлекеттік хатшысы А.Хейгтың ҚХР-ға сапармен
келгенде уәде берген қару-жарағын алғысы келгені үлкен роль ойнайды. ... ... ... ... ... ... ... тез
жөндеу үшін тіпті, "Фар штери экономик ... ... ... ... ... ... бөлген.
АҚШ Пекинге жеткізген әскери қарулармен әдейі Қытай жағынан келетін
антитайвандық қарсылықтарды болдырмау мақсатында жасаған еді. ... ... ... ... ... зиян келтірмеуге
тырысады.
Осы фактілерден көретініміздей, Пекиннің ... ... ... ... ... ... келісе отырып, АҚШ ... ... ... ... ... қалды және "екі Қытай"
саясатын жұргізуді жалғастырды. Пекин ... ... ... ... ... ... серіктестігі" екі жақтық
қарым-қатынастарындағы шешілмеген ... ... ... ... ... үміт ... жүзеге аспай қалды. Вашингтон Пекин
болжағандай әрекет етпеді. Ол өзінің қытайлық серігіне ешқандай жол ... ... ... ... ... ... бағытталған
"Екі Қытай" саясатын тайваньдықтардың көп бөлігі ... Ал, ... ... арал түрғындарының материктен Чан Кайшимен бірге кдшқан
бөлігі ғана 1972 жылы АҚШ президенті Р.Никсон мен Чжоу ... қол ... ... ... ... Ол ... ... "Тайвань
бүғазының екі жағындағы барлық қытайлықтар тек бір ғана Қытай бар ... және ... ... ... ... келеді"[18, 18].
Бұл әрине 1949 жылы аралға Чан Кайшимен бірге келген 4,5 млн. адамның
"континентпен ... ... ... ... ньюс ... деген
гонкогтық журналдың пікірінше, континеттен шыққандар мен бірнеше жүз жыл
бүрын Фуцдань провинциясынан көшіп ... ... ... ... ... ... ... чанкайшилік режимге қарсы байырға тайвандықтар
бастаған ... ... ... ... ... көңіл-күй тек
интеллигенцияның, қоғамдық қайраткерлерді қамтып қана ... ... ... ... да ... ... ... гоминьдандық партияның өз ішінде қайшылықтар пайда болды.
Осындай ішкі ... ... ... ... жөніндегі АҚШ пен
Қытай саясатына айтарлықтай ықпал жасады.
Мамандардың ойынша, американдық саяси және іскер топтар барған ... ... ... басым "жергілікті тайваньдықтарға қолдау көрсетуде".
ҚХР-да елші қызметін атқарған ... ... ... ... ... осы пікірді қуаттады. Ол: "Тайваньға билікті аралдың түпкілікті
тұрғындарына беру оңай шаруа ... ... ... өз кезегінде "тайван мәселесінде" аралда 1949 жылдан
кейін пайда болған ... ... ... ... ... рухани және туысқандық байланысы әлі де күшті.
Дегенмен, Пекинде тайбэйлік те, вашингтондық әкімшілік те ешқашан
идеологиялық жағынан ... қас ... ... ... ... кете ... өте жақсы түсінді. Сондықтан да Тайваньға "өз
отанына оралуды" ұсына отырып, қытай басшылары Тайбэйге ... ... ... кең ... мен ... әкімшілік аудан статусын беруге,
өзінің қарулы ... ... кдлу ... қазіргі әлеуметтік және
экономикалық жүйесінде, яғни "социализм елінің құрамында "капитализм" аралы
болып қалуды ұсынды. ... ... ... ... ... ... ... маңызды орындарды ұсынып, мемлекет баскаруға ... ... ... ... Тайвань аралы арқылы АҚШ және
басқа да батыс елдерімен сауда және саяси ... ... бүл ... сиякты капиталистік монополиялармен сауда келісімдерін жасау орны
мен шет елдік ... алу ... ... ... 1978 ... ... ... таймс" газеті "Пекин Тайваньға Гонконг сияқты
қарайды. Егер осы ... ... ... Тайвань өзінің индустриалды
экономикасы мен жоғарғы түрмыстық деңгейімен ... ... ... ... 3 млрд. доллар экономикалық пайда әкелетін еді" деп жазды[76,
36]. Бұл ҚХР кдзынасына ... ... ... бір ... ... АҚШ пен ... аралдың әскери күштерін Кеңес Одағы мен басқа да
америка имприализмі мен пекиндік билеушілердің ... ... ... мемлекеттермен күресте пайдалануды көздеді.
Бір жағынан Пекин Тайванның ҚХР-ға қосылуына оншалықты асықпады.
Токиоға ... ... Дэн ... ... ... ... ... ұзақ болады деп атап көрсетті. Өзара жол берушілікке барған екі жақ ... ... ... Азия мен ... мұхит бассейніндегі
бейбітшілікті сақтау жөніндегі және қырғи қабақтылықты жоюдағы ең ... бірі деп ... іс ... бұл шет ел ... ... мен Вашингтон арасындағы Тайваньды АҚШ пен ... ... ... ... ... үшін ... келісім болды.
Дегенмен, ҚХР мен АҚШ арасында дипломатиялық ... ... ... ... бөлді. Онда әскери шығындарды 50%-ке ұлғайтуңа, яғни 3
млрд. долларға жеткізуге ... ... ... үкіметінің премьер-
министрі Цзян Цзинго өз ... ... ... ... бірігуге" шақырды.
1972 жылы 21 ақпанда Пекинге Киссинджер мен Роджерспен бірге Никсон
келді. Екі ел ... ... ... ... ... ... батыс баспасөзін толғандырды. Мао Цзэдун Никсонды Шанхайдағы
банкетте қабылдағанда: "Бүгін біздің ел ... ... ... ... үстап жүр" - деді[19, 109]. Мұндай сөзді басқа мемлекеттермен қарым-
қатынастында бірде-бір АҚШ ... ... еді. ... ... Чжоу Эньлайға берген жауабында: "Біздің мұндағы ісіміз ... ... ... ... ... асып ... ... табыстырады" деді. 1971 жылы Чжоу Эньлай жүргізген келіссөздер
бұл жолы да ... ... ... ... ... ... Қытайда
болған кезінде АҚШ президенті Чжоу Эньлаймен жалпы 40 сағат уақыт өткізген.
Қытай жағы сол ... ... ... сайын кұшейе түскен американ
агрессиясын сынамады. Киссинджер ... ... ... жететін сенімде оралды. Дегенмен, ол кезде АҚШ пен ҚХР ... ... әлі де ... еді. ... маолықтар ол кезде
Құрама Штаттардан әлі де шалғайда болғандықтан болар. Пекиннен тағы ... ... ... ... жылы ... ... конгрестегі республикалық партияның
биленушісі АҚШ-ң болашақ президенті Дж. Форд сапармен келді. Ол
Вашингтон оралған соң: ... ... ... ... ... ... ... немесе дүниенің басқа да ауданынан
кетуін қаламайды. Олардың ойынша, біздің онда болуымыз бейбітшілік
пен тұрақтылықтың кепілдігі және Құрама Штаттардың осы аймақтардан
кетуі ... ... ... алып келеді" деген мәлімдеме
жасады. Осы кезде сенатор Г.Джэксонның қарамағындағы ... ... ... концерні Қытайға "Боинг-707" реактивті
үшақтарын жеткізуге лицензия ... ... ... бір ... ... ... қатарлы әскери корпорацияға да
Қытайға ДС-10 үшақтарын жеткізуге лицензия ... ... ... рыногына үміт артқан американдық әскери-өнеркәсіптік
комплекс тікелей келісімге араласады.
жылы наурызда ... ҚХР мен ... ... ... ... ... етіп Хуан Чжэнді, ал
Пекиндегі американ байланыс тобының басқарушысы етіп көрнекті маман
дипломат, Франция, Англия және ГФР-да бүрын елші болған Д.Брюсті
тағайындайды.
жылы ... ... ... ... ... ... пен Қытай мүдделерінің көп аймақтарда бірдей екенін және
Пекинде "НАТО-ны сақтап ... ... ... ... ... ... "идеология ешқандай кедергі келтірмеген"[20, 59].
1975 жылы сәуірде сол кездегі АҚШ-та билеуші жағдайдағы республикалық
партияның басшысы Дж. Роудс Қытайдан ... соң ... ... ... ... ... Азияның жағдайы жөнінде өте аз
сөйлегенін, бірақ НАТО-ны қолдауда өз ... ... ... жылы ... АҚШ ... Дж. Форд ... үлгісі бойынша
өзі Пекинге сапармен келіп, Мао ... ... Оның ... Дэн ... өз ... ... ... стратегиялық орталығы"
етіп көрсетеді, "осы жағдай ... ... жаңа ... ... деп, ... ... ... Одағына қарсы біріктіруге шақырады"[24,
55]. Мұнда егер АҚШ ... ... ... ... Қытай
американдықтарға өз көмегін беретінінне емеурін білдірілді. ... сол ... ... ... жүзі бойынша ең жақсы ... ... ... ... ... оның ... Оңтүстік Корея мен
Жапониядағы, Филиппин және Тайландтағы ... ... Ол ... ... мен ... ... ... түр. Осыны
қытай істері жөніндегі американдық маман С.Спекторда қуаттады. Ол 1976 жылы
ҚХР-да сапармен болып ... ... ... ... Дж. ... кезінде АҚШ-ң
мемлекеттік хатшысы С.Вэне Пекинде Хуа Гофэн және Дэн ... соң: ... ... ... екі ... ... ... 135]. Вашингтон әкімшілігі Қытаймен байланыстарды
ретке келтіруді өзінің басты міндеттерінің бірі деп қарастырды.
жылы 18 мамырды "Нью-Йорк таймс" ... ... ... ... ... ... жүргізген
келіссөздері туралы: "ол ресми ... ... ... ... ... ... мүдделі" деп жазды[22, 136]. Осы жылдың
қазан айында ҚХР астанасына АҚШ-ң энергетика ... Дж. ... ... ... істерінің маманы Дж. Лилли келді.
1978 жылы 15 желтоқсанда дипломатиялық қатынастар орнату туралы Қытай-
АҚШ келісімі жасалды.
Қытайдың өзінде бұл ... ... ... зор ... ... I - ТАРАУ. АҚШ - ҚЫТАЙ ҚАТЫНАСТАРЫНЫҢ ДАМУЫ
2.1. Дипломатиялық байланыстардың орнауы. Екі ел арасындағы
экономикалық, ғылыми, мәдени ... ... ... ... ... ... ... ықпал жасады. Қарым-қатынастардың реттелуі
жөнінде жариялана салысымен Вашингтон мен Пекин ... ... ... мен ... қайраткерлердің сапары жиілеп кетті. 1979-1980
жылдардың басында ҚХР-да министр М.Блюменталь (1979 жыл, ақпан) мен ... ... ... айында) АҚШ президентінің арнайы өкілі Р.Страус
(мамыр, маусым) ... ... ... және ... ... Дж. ... (маусым), АҚШ-ң вице-президенті У.Мондейл (тамыз),
қорғаныс министрі Г.Браун (1980 жыл ... ... ... ... ... ... Вашингтонда да ҚХР-ң бірқатар жоғары дәрежелі
мемлекет ... Дэн ... ... 1979 жыл) мен ... премьерінің орынбасары Кан Шиэн (мамыр, маусым) т.б. болып қайтты.
Тұрлі ұкіметтен тыс делегациялармен алмасу жылдам өсті. 1979 жылы АҚШ-
та ай сайын ... 30 ... ... болып қайтты. Бұл көрсеткіш 1978
жылмен салыстырғанда төрт есе ... ... мен ... ... ... сапарлары өз
жалғасын тапты. Мұндай сапарлар Қытай-АҚШ қатынастарында маңызды орын алды.
Бұл ... ... ... ... мен ... ... жетекші өкілдерімен кездесіп, екі жақты байланыстар ... ... ... ой бөлісе отыра қытай басшыларының
көзқарасын біле алды. Өз кезегінде қытайлықтар мұндай кездесулер ... ... ... ал олар ... ... ... көзқараста болу үшін АҚШ-ң қоғамдық пікіріне ықпал ... ... ... ... ... ... ... екі жақ та үлкен мән берді. 1979 жылы Шанхай коммюникесіне қол
қойылғаннан кейін ҚХР делегациясы құрамында ... ... ... ... бар АҚШ ... ... қайтты. Осы сапарлары талдаудан екі
жақтың шешілуге тиісті мәселелері дәл осындай сапарлар кезінде ... пен ҚХР ... ... байланыстар орнағаннан кейін
Қытайға келетін конгрессмендер сапарының маңызы ең ... ... үшін ... ... ... ... айналдыру арқылы арқылы Қытай
жетекшілері өздерінің ... ... ... ... ... ҚХР-мен тығыз әскери-саяси байланыстар орнатуға итермеледі. ҚХР-
да болып қайтқан американдық парламент өкілдерімен одақтаса отырып, ... ... ... ... түтты. Осы арқылы АҚШ әкімшілігінің
бағытына да әсер етуді ойлады.
Америка жағы үшін де ... ... ... ... ... ... дейінгі және одан кейінгі сапарларының
айтарлықтай маңызы болды. АҚШ ... ... ... ... ... жөніндегі келісімді бүзу шешіміне байланысты тайваньдық
тәртіптің қауіпсіздік мәселесі үлкен ... ... Дәл осы ... ... ... басты орында тұрды. Бұл жөнінде КХР-да 1979 ... ... ... ... Азия және ... ... мәселелері жөніндегі
комиссияның төрағасы Дж. Гленом бастаған америка сенаторларының делегациясы
сапарларының нәтижелерінен білуге болады.
Шет ел ... ... ... ... сапар туралы есеп
беруінде: "Тайвань мәселесін бейбіт ... ... ... ... ... ... және ... халқымен жаңа қарым-қатынастарымызда ең
негізгі элемент болып қалу керек. Коммунистік тәртіпті мойындау тек ... іс ... ... етуші заңды үкімет екенін көрсетеді. Қосылу
мәселесін қытайлықтардың өзі шешуі тиіс. ... екі жақ та (ҚХР ... тек бір ... бар және ... ... ... деп есептейді.
Дегенмен, Құрама Штаттар тайвань халқына ешқандай сыртқы килігусіз ... өз ... ... моральдық міндеткерлікті мойнына ... ... есеп ... ... екі ел ... сауда-
экономикалық байланыстардың даму мүмкіншіліктеріне ... ... ... ... Олар ... "Қытай-АҚШ саудасының үлғаюы АҚШ-
ң сауда дефицитінің азаюына себебін тигізеді. Өзара сауда айналымының көңіл
толарлықтай өсу мүмкіндігі бар" деп атап ... ... ... ... ... ... ... көзқарастары
империалистік мүдделермен сәйкес келетініне көзі жеткен америка сенаторлары
ҚХР-мен жан-жақты ... ... ... ... АҚШ ... делегацияларының сапарлары Картер әкімшілігінің
Пекин жөніндегі позициясына ... ... ... АҚШ жағы үшін ҚХР
Мемлекеттік кеңесі премьерінің орынбасары Дэн Сяопиннің ... ... ... ... пен ҚХР ... ... ... орнауы бір жағынан
екі елдің жақындау кезеңінің шарықтау шегі болса, бір ... ... ... ... ... ... ... түрде нығаюына бастама жасаған жаңа кезең
болды. ... ... ... да ... да ... ... реакциялық
бағыттардың күшейе түскенін айта кеткен жөн. Осының барлығы Дэн Сяопиннің
1979 жылы 29 қаңтардан 4 ... ... ... ... ... ... ... бірқатар мемлекетаралық келісімдерге қол қойылды:
"Мәдениет саласындағы серіктестік туралы келісім", ... ... ... және ... ... ... туралы келісім", сондай-ақ,
"Екі ел арасындағы жоғарғы энергия физикасы саласындағы ... ... және ... ... ... консулдықтар ашу жөніндегі
консулдық келісімдер"[20, 35]. Осындай келісімдерге қол қою екі ... ... ... кеңейтуге және түрлі салаларда байланыстарды
дамытуға ұмтылғанын көрсетті.
Бірақ, Дэн Сяопиннің сапары барысында екі ... ... ... және ... ... ашық ... антикеңестік
көзкдрасы басты назар аудартты. АҚШ-қа келе салысымен, Дэн Сяопиннің ... ... ... ... ... ... ... мен оның АҚШ
жөніндегі саясаты бірден айқындалды[20, 36].
Сонымен бір мезгілде Құрама Штаттарға пекиндік жетекшінің келуі ... және ... ... ... ... ... ескерген Дж.
Картер: "Дэн Сяопиннің сапары ешқандай халықаралық қырғикдбақтылыққа
әкелмейді" деген ... ... ... ... өзінің сөзінде басты антикеңестік, антисоциалистік кұштерді
бірігуге ... ... АҚШ пен ... жақындасуы стратегиялық
жағынан орасан зор маңызы бар екендігіне ... ... ... ... жүзілік соғыстың міндетті түрде болатыны ... ... ... ... Дэн ... Кеңес Одағын "соғыстың басты ошағы" деп
көрсетті. "Егер біз шынымен де бүл ақ аюды тоқтатқымыз ... онда ... ... ... ... ... ... Дэн Сяопин тағы да біріккен
майдан құру кажеттілігін айтты. Оған, оның ойынша АҚШ, ... ... ... ... енуі тиіс ... Дэн Сяопин АҚШ стратегиялық саяси ... ... ... ... шектеу үшін ҚХР-ға сүйенгені
дұрыс" деп ... ... ... ... модернизация" бағытын жүзеге
асыруға көмектесе отырып, міндетті түрде ... ... ... ... жасады[14, 43].
Әсіресе, стратегиялық қаруларды шектеу жөніндегі Кеңес — Америка
келісімімен Дэн Сяопин қатаң сынға ... Осы ... ... үшін ... бар ... ... ... болған сапарын пайдаланып, Дэн Сяопин бүл келісімге
кдрсылардың санын көбейтуге тырысты. Конгрессмендер ... ... ... ... ... Штаттарға сапары бұл ҚХР-ң жоғарғы өкілінің
бірнеше мақсаттарға жетуге ... ... ... ... ... барлығын антикеңестік негізде жасауға ұмтылды.
Екіншіден, жауласпау саясатын ... АҚШ пен КСРО ... ... зиян ... болды. Үшіншіден, бар мүмкіндікті пайдаланып бітұтас
антикеңестік майдан құру еді.
Әрине, бүлай бөлу шартты түрде ғана. Іс ... бұл ... ... ... ... ... түрдегі антикеңестік американ әкімшілігіне
сенімді әрі түрақты одақтасы бар екендігін көрсетті. ... ... ... және экономикалық үлкен кріске әкелетін кепілдік ретінде болды.
Сондықтан да Дэн ... ... ... ашық ... ... жүрді.
Картер әкімшілігінің мұндай сөздерге деген көзқарасы ерекше болды. Осы
жерде мына ... айта ... жөн: 1975 жылы Форд ... ... Дэн ... ашық ... ... сөз сөйлегенде АҚШ-ң сол
кездегі президенті қытай позициясын ... ... ... Алайда,
Картер үкіметі Кеңес Одағы — АҚШ ... да ... ... қойғанымен, дәл сол кезде үндемей түра түруды жөн ... ... ОСВ-2 ... ... ... ... ... болады. Картер бірнеше рет мүмкіндігінше тез арада келісімге қол
қойғысы келетінін ... ... осы жолы ... Дэн ... ... ... қарсылық жасай алмады.
Осылайша, Дэн Сяопиннің ... ... ... ... ... ... ... топтарының көкдрасында реакциялық
бағыттардың ... ... ... Бұл ... ... ... да үлкен
әсер етті. Дэн Сяопиннің Құрама Штаттарындағы сөз сөйлеулері Қытайдың
сыртқы ... ... оңға ... ... ҚХР ... одақтасқанын айқындады.
Келіссөздерде халықаралық мәселелер маңызды орында тұрды. Оларды
талқылау ... тым аз ... ал ... ... ... "екі ... ... бар және олар көптеген мәселелер
жөніндегі бірыңғай көзқараста" делінді[24, 125]. ... ... ... ... ... ... орай ... өз сапары барысында
бірнеше рет елдің алдында Вьетнамды жазалау кажеттілігін ... ... ... ... мен ... ... Пекиннің
әрекеттері бойынша айтуға болады.
Д.Сяопиннің Вашингтоннан қайтып келуінен соң екі аптадан кейін 1979
жылы 17 ақпанда ... ... ... ... ... ... агрессиясын бастады. Қытайдың Вьетнамға қарсы бүл әрекеті АҚШ-Қытай
жақындасуының, әсіресе Д.Сяопиннің Қытайға ... ... ... ... және халықаралық деңгейде шиеленісуге әкелгенін
көрсетті. Осыған орай, Фидель ... ... ... ... ... өз
сапары барысында осы акция жөнінде АҚШ-ң қоштауын алды"[20, 123].
Қытайдың Вьетнамға опасыз шабуылы — пекиндік ... ... ... ... ... ... ... жолмен
халықаралық құқықты бүзып, өздерінің ұлыханьдық мақсаттары үшін қарулы
басқыншылыққа барғанының айқын куәсі болды.
АҚШ пен ҚХР ... ... ... ... ... екі ... саясатындағы экстремизм мен агрессиясының басымдылығы ... ... ... ... ... ... ... талдай отырып, Үндістан газеті "Вишала Андхра": "АҚШ Қытайды ... және ... ... үлт-азаттық қозғалыс пен жалпы бейбітшілікке
қарсы империалистік стратегиядағы серігі ете алады" деп жазды.
Содай-ақ, Қытай агрессиясына байланысты Тамильдің "Бхаратам" ... ... ... ... ... ролін ойнауға ұмтылуда, одан тіпті
АҚШ бас тартқан" деді[5, 46].
Д.Сяопиннің АҚШ-қа сапарының нәтижелері тек ... ... ... ... және ... ... күшейгенінен ғана
көрініп қойған жоқ, Пекин негізінен өзінің бүрынғы ережелеріне ... ... ... ... ... ... АҚШ-ты КСРО-ға қарсы
күреске тартуға ұмтылуы АҚШ-ты "бірінші әлемнен" алып, сонымен бір мезгілде
"үш әлем" теориясының түзетілуіне ... ... ... ... орай "үш әлем" және ... ... ... ... ... және ... гегемонизмнен", "үлкен және кіші гегемонизммен",
яғни КСРО және Вьетнам Социалистік Республикасымн күресу қажеттіліктері кең
түрде айтыла бастады.
Ал, ... ... ... АҚШ ... ... ... ... жағының насихаты АҚШ-Қытай байланыстарының
дамуының үлкен стратегиялық маңызын айрықша атап көрсететін болды.
Қытай-АҚШ қатынастарының ... АҚШ ... ... жылы 27 тамыздан 18 қыркүйек аралығындағы Пекинге сапарының зор маңызы
болды. Осы сапар ... ... ... ... тоғыз аида
қатынастар қандай деңгеиге жеткенін және болашақта қандай бағытта дамытқысы
келетінін көрсетті.
Хуа Гофэнмен және Д.Сяопинмен екі мәрте ... ... ... ... ... мәселелермен қатар АҚШ пен ҚХР арасындағы екі
жақты байланыстарды нығайту мәселелерін талқылады.
70 жылдардың ... ... ... ... ... ... ... аренада ҚХР мен әлемдік империализм мүдделерінің сәйкес келуіне
әкелді.
АҚШ-ң позициясымен таныстыра отырып, ... екі ... ... ... ... ... ... бар екенін қуаттады.
"Біздің елдердің ... ... ... ... біз ... және екі ... ... іске асыруға шешім қабылдадық"
деді АҚШ президенті[20, 124].
Келіссөздер кезінде Европадағы, Таяу және Орта Шығыстағы ... ... да ... ... ... ... Үндіқытайдағы жағдайға
ерекше көңіл бөлінді. Екі жақ ... ... мен ... ... ... ... болды, АҚШ-та, Қытай да, Кампучия
Халық Республикасын мойындаудан бас тартты. ... Пол Пот ... ... ... ... дей түрғанмен, АҚШ насихаттау ... ... ... ... ... айыптады.
Халықаралық аренада толық "өзара түсінікте" болу АҚШ-ң билеуші
топтарының ҚХР тұрғысындағы ... әсер ... ... емес еді. ... ... болған кезінде сөйлеген сөздері ҚХР басшыларына
деген ... ... ... ... байқатты. Мондейл
американдықтардың жиі қолданатын "күшті" Қытайды қажет ... ... ... ... Одағына қысым жасау үшін керек екендігін жасырмады. "Ең
алдымен екі елдің саяси мүдделері іске ... егер ... ... салада
күшті болсаңдар, онда өздерінің еркін жүргізгісі келген басқа мемлекеттерді
тыныштандыра аласыңдар" деп мәлімдеді ... 83]. ... ... де ... ... ... ... Қытайдың қуаты,
қауіпсіздігі және ... ... ... ... ... ... сәйкес келетінін білдірді. АҚШ-ң вице президенті Пекинді
өзінің сыртқы ... ... ... ... ... қолдауына
сұйенуге болатынына сендірді.
Мондейлдің сапары тек АҚШ пен ... ... ... сәйкес келетінін айқындап қана қоймай, сонымен қатар екі ... одан әрі ... ... ... Екі жақ ... ... ... байланыстарды одан әрі дамытуға ұмтылатынын мәлімдеді.
"Біздің алдымызда ... ... ... - ... ... ету ... белгілі бір саяси байланыстар орнату, толық
теңдік жағдайында кең мәдени қатынастар ... ... ... ... ... дамыту" деп атап көрсетті Мондейл[11, 84].
Сондай-ақ Мондейл АҚШ ҚХР-ға экспорттық-импорттық бактен 2 ... ... ... бес ... бере ... айтты.
Егер дамудың қарқыны кджет ететін болса, онда ... ... ... ... ... айтылды.
Мондейлдің сапары барысында гидроэнергетика саласында, сонымен бірге
1979 жылы ... ... ... ... ... ... ... 1980 жылы Картер мен Хуа Гофэн сапар алмасатыны жөнінде
келісім жасалды. Мондейлдің ҚХР-ға ... ... ... одан әрі құлаш жайғанын көрсетті.
Сонымен бір мезгілде екі жақ бүл ... ең ... ... ... ... ... ... үшін белсенді түрде қолданды. Осы
сапар ҚХР мен АҚШ-ң саяси деңгейде белгілі бір түрақты ... ... ... ... ... ... ... Пекиндегі
келіссөздері АҚШ пен ҚХР-Ң ... ... ... кері әсерін
тигізіп, Азия аймағындағы елдерге айтарлықтай кауіпті болды.
Картер әкімшілігі сыртқы саяси бағытының ... ... ... 70-80 ... ... ... әскери
саладағы серіктестіктің нығаюына әкелді.
АҚШ-ң билеуші топтары бұл мәселеге екі ел қатынастарындағы өзгерістің
басында-ақ ұлкен мән берген болатын. 1975 жылы ... ... ... ... 70 ... ... ... үкіметтік органдары ойластырған "1-
32" құжатының құпияланған түрін жариялады [20, 38]. Онда ашық ... ... ... ... оны жаңа ... және ... технологиямен
қамтамасыз ету арқылы жақсарту керек деген пікірлер айтылды. Сондай-ақ ҚХР-
мен ... ... ... ... ... ... қысым жасауға ықпал
етеді және сонымен бір ... ... ... ... ... ... ... билеуші топтары о бастан-ақ Қытай-АҚШ жақындасуына
әскери-саяси сипат берді. Пекин басшылығы да өз кезегінде Құрама Штаттармен
әскери байланыстарды ... ... үшін ... күш ... АҚШ пен ҚХР ... ... ... қатаң құпия түрде
болды. Алайда, баспаға жеткен ақпараттарға жүгінсек, сол ... ... ... ... ... Солардың бірі — барлау ақпараттарымен алмасу
болды. 1971 жылдың өзінде-ақ Г.Киссинджер Пекинге барған сапарында Қытай
жағына ... ... ... ... ... ... айтылған "1-32" құжатындағы барлау деректерімен алмасу ... ең ... ... бірі деп ... Ағылшындық
"Дэйли телеграф" басылымы 1978 жылы Дж. ... ... ... ... ойлап жүргені жөнінде жазды[14, 54].
2.2. АҚШ-Қытай әскери байланысының нығаюы
Қытай армиясын модернизациялауда АҚШ ... ... ... тұрі
ретінде әскери және тіпті бейбіт жағдайда ... ... ... ... 1976 ... 12 қазанындағы ... ... ... ... ... ... ресми негізде
мұнай барлау үшін алынған жаңа "Сайбер-172" компьютерлер жұйелерін құпия
түрде сатуға рүқсат берген[14, 55]. ... ... ... бұл
жүйені әскери мақсаттар үшін де, негізінен, ... ... ... ... су асты ... ... үшін де қолдануға болады.
Әскери саладағы серіктестікте Вашингтонның Қытай ... ... ... ... іс жүзінде қолдауы үлкен маңызға ие.
Соңғы уақытқа дейін Вашингтон Қытайға ашық түрде ... ... ... ... Ал, ... ... ыңғайлы сәтті пайдаланып, өзінің
сол каруларға деген қызығушылығын ... ... ... әкімшілігінің
өкілдері бірнеше рет Қытайға қару-жарақ сатуды жоспарламағанын жариялаған
болатын. Өйткені, бұл жағдай тек ... ... ғана ... ... ... қатынаста кері әсер ететін еді. 1979 жылы қаңтарда АҚШ-ң
мемлекеттік хатшысы Сайрус Вэнс ... ... ... ... құралдар жеткізу немесе әскери көмек беру ... ... еді" ... 56]. ... 1980 жылдың басында АҚШ Қытайға әскери қарулардың
кейбір түрлерін ... ... ... ... Бұл ... 1980 ... ... ҚХР-Ң премьерінің орынбасары Гэн Бяоның АҚШ-қа ... ... ... алғанда 70 жылдардың екінші жартысында АҚШ пен
ҚХР ... ... ... ... Екі ... әскери
қайраткерлерінің қатынастары жиірек әрі тығызырақ бола түсті. Нәтижесінде
АҚШ пен ҚХР-Ң жақындасуы барған сайын әскери-саяси ... ие ... ... Пекиннің Ауғанстандағы оқиғаларға көзқарасынан және ... ... ... ... ... нәтижелерінен байқалды.
70 жылдардың соңында Азиядағы революциялық өзгерістер АҚШ-ң да, ... ... ... ... бұл ... ... ... қарсы күрес
мақсатында тығыз ынтымақтастықта болды. Осылайша, Демократиялық ... ... ... ... ... ... ... жетекшілері барынша Вашингтонның шараларына қолдау көрсетті. 1979
жылдың соңы мен 1980 ... ... ... жағдайлардың дамуы АҚШ
пен ҚХР арасындағы саяси байланыстар ... ... ... ұласты.
Г.Браун ресми сапармен Пекинде 1980 жылдың 5 қаңтарынан 13 қаңтарға
дейін болды. Пентагонның жоғарғы ... ... ... жанында
Мемлекеттік департаменттің және Ұлттық ... ... ... ... ... өз ... барысында ҚХР-Ң жоғарғы мемлекеттік
және ... ... ... ... ... ... әскери және өнеркәсіп объектілерінде болды. Мысалы, Ухань
қаласындағы 6 танктік және 38 ... ... ... ... флот ... мен кеме жасау орындарын аралады.
Браунның ... ... ... ... ... ... болғанын көрсетеді: ҚХР мен АҚШ азиялық аймақтағы
белгілі бір аудандардығы бірыңғай ... ... ... ... ... ... ... қалап, орнаған әскери байланыстарды
нығайтып, дамыту. Келіссөздер барысында екі жак ... ... ... ... ... ... ... газеті: "Вашингтонда Қытайдың ауған көтерілісшілеріне
көмек көрсете алатынына үлкен мән ... және ... ... ... ... ... келтірмейді" деп жазды[14, 60].
Пәкістан жөнінде де екі жақтың ойы бір жерден шықты. АҚШ та, ҚХР да
болашақта Пәкістанға ... ... ... жеткізетінін баса айтты. Ал,
Пекин өз кезегінде АҚШ-ң Үнді мұхитында, негізінен Араб ... мен ... ... ... толық келісімін берді. Кампучия мен Оңтүстік
Шығыс Азия ... де екі жақ ... ... ... сапарындағы маңызды аспектінің бірі Кеңес Одағына ... ... ... Осы ... ... ... ... роль атқарды. Негізінен,
Браунның өзі АҚШ ... ... ... ... ... ... ... дайын екендігін жариялады. Бұл ... ... ... ғана ... сондай-ақ, әскери қажеттіліктерге де
қолданылады. Сонымен бір ... ... ... ... Штаттардың
Қытайға қару-жарақ сату мүмкіндігін жоққа ... ... екі ... ... ... мамандарының "лекция оқуға" келетіні туралы
келісті.
ҚХР-ң қауіпсіздік министрі Сюй Сянцяньнің баға беруі ... ... "екі ... ... ... ... ... пікірлер мен ақпарат
алмасуына кең жол ашты"[14, 61].
Осылайша, Пекиндегі Қытай-АҚШ келіссөздері тағы да бір рет екі ... ... ... сәйкес келетінін көрсетті. Сондай-ақ, осы
сапар АҚШ пен ... ... ... ... ... одан әрі
дамытуға бағытталды.
III ТАРАУ. 80-90 ЖЫЛДАРДАҒЫ АҚШ ПЕН ҚХР ... ... ... 80-90 жж. АҚШ пен ҚХР ... экономикалық,
әскери қарым-қатынастар
АҚШ-ң ҚХР жөніндегі саясатында экономикалық қана ... ... ... ... Американың билеуші топтары ... ... ... ... ... келешекте ҚХР-ДЫ халықаралық
капиталистік еңбек бөлінісіне тартуға ... ... деп ... ... ... ... ... социалистік бастаманы ыдыратуға
болады. АҚШ, сондай-ақ экономикалық байланыс ұлғайған ... ... ... де ... капиталистік рыноктың талаптарына сай
өзгереді деп күтті. АҚШ негізінен болашақта ҚХР-Ң ... ... өз ... пайдалануды мақсат етті. Бұл арада ол батысевропалық
және жапондық бәсекелестерінен қалып коймауды ойлады.
Алайда, ... ... ... ... және ... ... ... ұмтылуының негізгі себебі Пекиннің ашық ... ... ... болып табылады. Вашингтон ... ... ... ... экономикалық және әскери күшін нығайту жолымен Қытайды
империалистік елдерге ... ... ... ойда болды. АҚШ-ң жетекші
қайраткерлері Қытайдыдың "модернизациясына" көмек беру ... ... ... ... ... ... деп ашық ... 44]. Дегенмен,
фактілерге жүгінсек, АҚШ билеуші топтары Пекинге үлкен ... ... ... Қытайға жаңа технология жіберуде ... ... ... ... 70 ... ... капиталистік елдермен
сауда-экономикалық және ғылыми-техникалық байланыстары жөніндегі ... ... ... Мао ... кейін Батыспен байланыстарды
жандандыру бағыты алдыға қойылды. 1977-1978 жылдардағы "төрт ... ... 1979 ... маусымдағы Халық Өкілдері Жалпы Қытай
Жиналысының (ХӨЖКЖ) 5 ... 2-ші ... ... де ... ... Бұл ... "өз ... сүйену" деген маолық
ұрандарға ... ... ... ... ең ... ... капиталистік
елдермен экономикалық катынастарды кеңейту қажеттілігі айтылды [15, 46].
ҚХР-ң сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... жүзілік империализмнің Қытайға
деген сенімін ... ... ... Құрама Штаттардың ... және ... ... ... ... мән
берді.
1972 жылғы Шанхай коммюникесінде: "Екі жақ ... ... және ... сияқты салаларды қарастырды, өйткені осы
салалардағы елдер арасындағы байланыстар алмасу өзара пайдалы болып келеді.
Екі ... ... ... ... ... ... ... ел екі жақты сауданы өзара пайда әкелетін ... сала ... ... пен өзара пайда негізіндегі экономикалық қатынастар екі
ел халықтарының мүдделррімен сәйкес келетініне келіседі. Екі жақ та екі ... ... ... ... ... ... ... делінді.
Экономикалық және техникалық жағынан Қытайдың артта қалушылығы мен
жоғары ... ... ... ескерсек, ҚХР үшін ... ... ... аса маңызды орын алады.
70-жылдардың басында ҚХР-ң ... ... екі ел ... ... ... жанданды. 1972 жылдан 1979 жылға дейінгі
аралықта АҚШ пен ҚХР ... ... ... айтарлықтай өсті. Оны
мына көрсеткіштерден байқауға болады:
|Жыл ... ... |Жыл ... ... |
|1972 |96,9 |1976 |397,3 ... |805,1 |1977 |374,5 ... |933,9 |1978 |1300,0 ... |462,0 |1979 |2300,0 ... ... ... сауда байланыстарының екі ел ... ... ... тәуелді екенін байқатады. Сондай-ақ, екі елдің
билігіне жаңа басшылык келгеннен кейін, ... 1978 ... ... ... ... ... ... көрінді[22, 85].
ҚХР-на шығарылатын америка экспортының негізін ауылшаруашылық өнімдері
— астық, соя ... шикі ... ... транспорттық жабдық пен
синтетикалық талшықтар ... 1977 жылы бұл ... ... ... ... АҚШ экспорт түрінде Қытайға ... ... ... ... ... ... тыңайтқыштар, алюминий және химиялық
товарлар жатады.
1978 жылы Қытай-АҚШ саудасы ерекше ... ... ... ... бір жыл ішінде 3,5 есе ұлғайды. Ал, ҚХР — на ... ... ... 7,8 есе өсті. АҚШ-ң Қытайға жалпы экспортынан
(975 млн. доллар) бұл өнімге шамамен 500 млн. (51,9%) ... ... 290 млн. ... 105 ... мақта, 26 млн. долларға кұнбағыс майы
сатып алынды[24, 77].
1978 жылы қараша айында ... ауыл ... ... Бергланд
Қытайға барды. Оның сапары барысында ауыл ... ... ... ... ... ... Бергланда: "ҚХР мен АҚШ ... ... ... кезде тез ұлғайды, біз бұл сауданың келешекте
де ұлғаюына оптимистік көзқараста қараймыз" деп ... БУЛ ... ... ... айтқандарына негізделді. ҚХР жыл сайын 10-12 млн.
тонна астық шығаратынан, оның 5-6 млн. ... АҚШ ... ... ... ... келгеннен кейін, АҚШ конгресі ауылшаруашылық өнімін
экспорттау туралы заң кабылдады. Ол ... ... ... сатып алатын үкіметтік ұйым болып табылатын ... ... алу ... ... ... тауарларынан тыс салада ҚХР-ғы ... ... мен ... ... ... ... арналған жабдықтар,
синтетикалық талшықтар, түсті металдар мен минералды тыңайтқыштар құрайды.
1977 жылы мүнай өнімді ... ... 100 млн. ... ... ... ... мүнай барлау және шығаруға арналған ең жаңа
жабдықтардың импортына ерекше капиталистік ... ... ... ... ... ... ... жоюға үміттенді. Бұл саладағы
ең үлкен сауда Қытайдың 28,8 млн. ... ... ... ... ... ... ... басқа континеттік шельфте бүрғылау жұмыстарына арналған
машиналар ҚХР-ға ... ... ... Осы ... ... ... есепке алынбағанымен, онда көрсетілген жабдықтың
30-40%-і американдық болып табылады[21, 65].
Қытайдың энергетиканы дамыту саласында ... ... ... ... ... ... 1978 жылғы қарашада келген
сапарында байқалды. АҚШ-ң Қытайға көмек көрсетуі туралы ... ... ... ... саласында;
б) Янцзы өзенінде 25 мың мегаватт кұшіндегі электростанция салу
жөнінде;
в) газ және мұнай өнеркәсібінің ... ... ... мен тұсті металдар өндіруге кажетті жабдықтың
импортына, кұрыш өндіретін заводтар салуға аса үлкен мән ... ... ... ... ... ... тамақ өнеркәсібі
мен түсті металдар құрайды. Оның құрылысы соңғы кездерге дейін оншалықты
өзгерістерге ... ... Ал, ... ... ... ... бүйымдарын,
қауырсын мен ұлпа, қорғасын, пиротехникалық өнім (фейерверктер үшін), ішкі
жібек, шай, антикварлық бұйымдар, кілемдер, жаңғақтар мен эфир ... ... ... ... ең ... ... мен ұлпа, сондай-
ақ мақта бүйымдары болды. Американың жалпы қауырсын мен ұлпасының жалпы
импортының төрттен үш ... ... ... тиеді: 1977 жылы ҚХР-дан 19
млн. долларға, ал, 1978 ... ... ... да осындай сомаға
қауырсын мен ұлпа шығарылды. 1977 жылы Қытайдан ... ... 17 ... ... 1978 ... ... ... 20 млн. доллар
болды[15, 92].
1978 жылы АҚШ-Қытай сауда байланыстарының айтарлықтай ... 1978 ... ... ... ... ... жәрмеңкеде 145 млн.
долларға контрактілер жасалып, ... жағы 83 млн. ... ... ... 1978 жылы ҚХР ... ... ... алдын ала
келісімдер жасады. Солардың ішінде "Интернэшнл хоутэл", "Хидт интернэшнл"
мен қонак үйлер салу ... ... ... ... (500 және ... долларға), сондай-ақ қытайлық ішкі мүнайды шығару туралы "Кустел
стэйтс гэс" пен (50 млн. ... ... ... үш үшағын жеткізу
жөніндегі "Боинг" компаниясымен, ҚХР-да мыс рудасын ... үшін ... ... ... ... (800 млн. доллар) компаниясымен, темір
рудасын өндіруде шахта салу жөнінде "Ботлем стал" ... (100 ... ... ... ... шахтасын салу жөніндегі (1 млрд.
доллар) контрактілерді атап айтуға болады[14, 154].
АҚШ пен ҚХР ... ... ... ... 70
жылдарда өзара каржы мәселелерінің шешілмеуінен бәсеңдеп ... ... ... 80 млн. ... жуық Қытай активтері қимылсыз қалған
еді. АҚШ ҚХР-ға 196,6 млн. долларға өз талабын қойды ... 1949 ... ... айналдырылған) Америка иелігі осы сомаға бағаланды.
Принциптік ... бұл ... ... шешу ... келісімге екі жақ
1973 жылы келген болатын. Алайда, келісім шарттарын конгресс ... ... ... ол ... АҚШ әкімшілігі Қытайдың бұл иеліктің тек 40%-
ін қайтарылуына келіскен еді.
Өзара финанстық келіспеушілік сауда келісімінде қол қоюға, әуелік ... ... ... және Қытай банкілерінің белсенді байланысуына
кедергі жасады.
Осындай жағдайда 1979 жылы ақпан-наурыз айларында АҚШ-ң қаржы министрі
Блюментальдың ... ... ... ролі ... Оның ... ... агрессиясы кезінде болғаны назар аудартады. ... ... ... ... бұл ... ... ... мен Қытай
арасында ұзақ уақтылық экономикалық қатынастар ... ... ... ... 58].
Дегенмен, АҚШ-Қытай жақындасуының барысы жағдайдың шындығында басқаша
болғандығын көрсетті. ҚХР-ң Вьетнам Социалистік Республикасында агрессияны
Пекиннің сыртқы ... ... ... ... кұшті екенін байқатты. Осы жағдай билеуші топтарды ... ... одан ... ... ... Құрама Штаттардың
өзінде американдық қдржы министрінің Пекинге сапарын көптеген саяси
қайраткерлер ... ... ... ... ... ... Блюментальдың Пекинге сапарын әкімшіліктің "қытай картасын"
дұрыс қарамағандығы деп қарастырып, президент Картерді сапарды тез ... ... ... ... ... ... ... мақсаты "екі ел
арасындағы экономикалық ... ... ... ... ... барысында Қытайға деген АҚШ-ң қаржылық талаптары екі ел
арасындағы сауда келісіміне қол қою, ... ... ... ... ... және экономикалық комиссия құру мәселелері
талқыланды.
Блюменталь сапарындағы маңызды нәтижелердің бірі қаржылық ... ... келу ... Қытай АҚШ-қа 80,5 млн. доллар төлеуге
келісті: бірінші төлем: 1979 ... 1 ... ... 30 млн. доллар
көлемінде, ал, ... ... 1984 ... 1 ... дейін төленіп бітуі
қажет болды.
Осылайша, Блюментальдың Пекинге сапары ... ... ... ... роль атқарды: сапар барысында тек қаржы
мәселесі ғана ... ... екі ел ... ... қатынастардағы
басқа мәселелерді шешуге жол ашылды.
1979 жылы 7 шілде АҚШ пен ҚХР ... ... ... ... ... Халық Республикасы арасындағы сауда қарым-қатынастары ... қол ... Бұл ... ең ... ... бірі екі жақтың
бір-біріне барынша қолайлы жағдай жасауға шешім қабылдауы болды. Жоғарыда
айтылғандай, Қытайға ... ... ... ... ең бір ... бірі ... Сол арада сауда жөніндегі ... ... ... ұшін қиын ... ... айта кеткен жөн.
Дегенмен, бүл қиындықтар ҚХР ... ... ... ... болмайды.
Конгресс АҚШ пен ҚХР арасындағы сауда келісімі талқыланған кезде ешқандай
кедергілер болмай, 1980 жылы 20 ... ... ... ... бүл ... ... ... елдің кдтарына
жататындықтан екі жақ өздерінің сауда-экономикалық қатынастарын осы факт
негізінде құрады ... ... ҚХР ... ... түрде төмендігіне байланысты мұндай келісімде АҚШ-ң тең
дәрежедігі серігі бола ... ... ... ... дамушы ел
деп жариялануы оған экономикалық жеңілдіктер алатын ... ... ... ... де ... алға ... ... Келісімде
екі жақтық сәйкес заңдар, ережелер мен процедуралардың ескерілуімен ресми
экспорттық кредиттерді ең үлкен жеңілдіктер ... ... ... ... ... қол қою және оның 1980 жылы 24 ... ... ... АҚШ пен ҚХР ... сауда-экономикалық
байланыстардың дамуындағы маңызды кддам болып қана қоймай, жалпы екі жақтың
да жақындасуында үлкен роль атқарды.
Америкалық билеуші ... ... ... кең ... ... ... ... пікірінше, негізінен Қытай-АҚШ саудасы
жөніндегі Ұлттық кеңестің президенті Кристофер ... ... 1981 ... ел ... ... ... ең аз ... 3 млрд. доллар көлемінде
болады. Бұл көрсеткіш 1978 жылмен ... үш есе көп. ... ең ... ... ... өнеркәсібі мен гидроэнергетика,
сондай-ақ, ауыл шаруашылық ... ... ... ... болжамы бойынша, 1985 жылы Қытай-АҚШ саудасының
айналымы 4,5-5 млрд. доллар болса, ал, 2000 жылы 20 ... ... ... сауда министрінің есебі бойынша, ҚХР-ң экономикалық дамуының
жоспарлары Батыстан 2000 ... ... 200 ... ... ... ... алуды
көздеуде[15, 94]. Негізінен, металлургия, электро-энергия ... ... ... мен ... ... тау-кен өнеркәсібі
үшін жабдықтар жеткізілді. Осы кезден бастап капиталистік елдермен ғылыми-
техникалық байланыстарды кеңейту көзделді.
АҚШ эксперттері қытайлық "төрт ... ... ... ... ... ... ... машина мен жабдықтар сатып ала
алмайды деген қорытындыға келіп, сондықтан да ... ... ... ірі ... мен ... ... сондай-ақ өз
экономикасына шет елдік капитал ендіруді рүқсат етуге мәжбүр ... ... іс ... ... бұл болжамдарды қуаттады. 1979
жылы шілде айында ... ... ... ... арнайы заң және
басқа да шаралар шет ... ... үшін ... ... 85].
Белгілі бір жылжушылыққа қарамастан, АҚШ пен ҚХР ... ... және ... ... ... американдық
мамандарды күдіктендірді. Өйткені, АҚШ-ң билеуші топтары ҚХР-ң ішкі саяси
түрақтылығына сенімсіздікпен қарап, бүл ел экономикасына ... ... ... АҚШ-ғы арзан тоқыма бүйымдарына қатысты Қытай ... ... ... айтуға болады. 70 жылдардың ортасында ... ... ... корпорациялар ҚХР-Ң тоқыма экспортына
протекциялық шаралар енгізуді талап етті. 1979 жылы АҚШ жағы бүл ... ... ... ... ... ... ... жауап ала
алмаған АМК көп ұзамайй Қытай тоқымасына бір жылға (1980 ... 31 ... ... кдтаң шектеу енгіздг.
ҚХР мен АҚШ арасындағы сауда-экономикалық қатынастарды саралаған
кезде, оның дамуына әсер ... ... ... ескермеуге болмайды.
1978 жылы ҚХР-дан ғалымдар, инженерлер, лекторлар, студенттер оқуға
және ... ... Сол 28 ... ... АҚШ, ... ... т.б. мемлекеттер болды. 1978 жылы қазан айында Қытай мен ... ... ... 500-800 ... 1979 жылы ... АҚШ-қа
шақырылды. ҚХР сондай-ақ өз кадрларының білім ... ... ... ... техникалық семинаралар жұргізіп, экономикалық
және ғылыми-практикалық делегациялармен алмасты. 1978 ... ... ... ... 40 ... ... 30-дан астам АҚШ
делегациясы болып қайтты. 1978 жылы ... ... ауыл ... ... ... барысында ауыл шаруашылык. ғылымы саласында мамандар мен
ғалымдармен алмасу туралы келісімге қол қойылды.
ҚХР үшін АҚШ-пен ... ... аса зор ... АҚШ ... ... мен ... ... көмекшісі Пресстің 1978
жылы шілдедегі Қытайға сапарында космонавтика саласында серіктестік жасау
келісіміне келді. Осы ... ... ... АҚШ пен ҚХР арасында
Қытайға ... ... ... көзделді. Дэн Сяопиннің АҚШ-қа
сапары барысында ғылыми-техникалық ... пен ... ... ... бірге қызмет етуге келісім жасалды.
Кредит мәселесінде екі жақтың белгілі бір қиындықтары мен ... ... ... ... ... алу мұмкіндігі қобалжытты.
Осыған орай, ҚХР валютаның көзі ретінде ... ... ... ... ... экспортының басты бөлігін мүнай құрады.
Қытай мүнайының қоры ... ... ... 150 ... ... цифрлер айтылды. 1976 жылы ҚХР 90 млн. тонна мүнай өндіріп,
дүние жүзіндегі мүнай өндірушілердің ... ... ... болды.
Американдық статистика бойынша АҚШ-ң ҚХР-мен саудасы 1979 жылдан ... ... ... ... деп ... ал 1982 жылы алғаш рет әлсіз
қарқын тіркелді, 1996 жылы пассивті ... ... 39,5 ... ... Ал, ... ... ... біршама өзгешерек болды. 14 жыл ішінде
(1979-1992) Қытайдың АҚШ-пен ... ... ... ... ... ... рет белсенді көрсеткіш тіркелсе, 1995 жылы мұндай белсенді
көрсеткіш 10,5 ... ... ... 95]. ... екі ... ... айтарлықтай сәйкес келмейтіні белгілі.
80 жылдары Қытайдың сыртқы саяси стратегиясының ... ... ... қарым-қатынастарды "стратегиялық серіктестіктен" кең ауқымды
қамти бастады.
Қытай-АҚШ қатынастарының реттелуі жалпы 80 жылдардың 2 ... ... ҚХР мен АҚШ ... өзара байланыстардың толық сауығуымен
ерекшеленді.
Дегенмен, ҚХР мен АҚШ кейбір ірі мәселелер ... ... екі ... ... тіпті кейде қайшылыққа толы екенін айта ... ... ең ... ... бірі даму ... ... ... 1987 жылғы тамыздағы қарусыздану мен дамудың ... ... ... ... қатысудан бас тартқанын айыптады.
"Жэньмин жибао" газеті ... ... ұлы ... ... ... және осылайша үнемделген ... ... ... ... ... қарсы әрекет етуде деп жазды" деп
жазды[24, 80].
Сондай-ақ, көптеген ірі аймақтың ... ... де ... ... Штаттардың позицияоары бір-біріне тікелей қарама-қарсы келеді, ҚХР
Құрама Штаттардың Панама және баскд да Орталық Америка ... ... ... ... қатынастарға аса үлкен мән берді. ... ... ... ... ... көмекшісі Р.Армитидж, 1987
жылы 25 ... Азия және ... ... ... ... ... сөйлеген сөзінде "Америка - Қытай ... ... ... ... ... ... түбірлі элементі болған және
әлі де солай болады. Америка-Қытай әскери байланыстары Құрама Штаттар ... ... ... ... ... ... деген мәлімдеме
жасады[24,81].
Бұл екі мемлекет арасындағы әскери серіктестік тұрлі ... ... жағы да АҚШ жағы да ... ... жуық ... ... ... өзінің "Күшті Қытайды" жасауда ештемесін ... екі ... ... ... ... ... мәселесінің шешілмеуі жағдайында өзін өте сақ үстайды. 1988 жылдың
төменде белгілі ... ... ... министрлігі ҚХР-ң "өш
мемлекеттердің" тізіміне енгізіп қойғаны да кездейсоқ емес. Бұл ... ... ... қарсылығына кезікті.
ҚХР саяси жетекшілерінің ҚХР мен АҚШ арасындағы қатынастарға саяси
сипат ... ... іс ... ... ... ... ... баспасөз иелерімен әңгімесінде 1988 жылы ... ... ... дейді: "Қытай-Америка қарым-қатынастары бейбітшілік ... ... ... ... ... олар ... елге қарсы бағытталмаған
болуы керек. Ал керісінше жағдайда ондай катынастар түрақсыз, уақытша ... ... ... ... ғана ... бірқатар факторлар АҚШ-ң билеуші
топтарын Қытай қоғамын реформа жолымен жүруге итермелеп отыр. Әрине, осы
арада олар ... ... ... ... ... ... алып қарағанда АҚШ-ң мақсаты - Қытай рыногында
өзіне кең мықты плацдарм ... ... ... жағынан -Қытайдағы АҚШ пен
Батыстың басқа ... ... ... ... ... 45].
АҚШ-ң "стратегиялық үштікте" өзі үшін қолайлы жағдай жасауға
тырысатындығы оның ... ... ... ... ... ... ... Цзы Чжунюньнің пікірінше: ... ... ... үшін ... түрде тұрақты, гұлдену
үстіндегі және жарға достық пейілдегі Қытай анағүрлым ... ... ... саясатын жасау керек, олар Қытай ... ... ... ... ... ... ... ҚХР-ғы қайта құрудың сыртқы саяси ... ... да ... яғни Қытай шаруашылықты құрылысқа ең үлкен
мән береді; ал әскери модернизация екінші сатыдағы мәселе ... ... Адам ... ... ... құру ... "буржуазиялық либерализация" ағымымен
күреске (1986 соңы-1987 басы) АҚШ ... ... ... ... бүл ... айыптауға қарсы бірқатар резолюцилар қабылдады: Қытай
баспасөзі бүл жөнінде "Қытайға қарсы шабуылдар жасап, онда сөз бен ... ... ... ... ... ... ... 96].
ҚХР-да "буржуазиялық либерализация" компаниясы кезеңінде ... ... ... Дж. ... ... ... ... мұндай әрекеттердің әсерінен Қытайға деген ... ... ... серіктестікті сақтап қалуға үлкен күмәндер пайда
болғандығын айтты.
Қытай жағы ... бүл ... ... ... берді. Чжао
Цзыян Дж. Шульцпен кездесуі кезінде компанияның мақсаты — ... ... ... бағытын барынша дұрыс жүргізу" ... ... ... Дэн ... Чжао ... және ... да Қытай
жетекшілері табандылықпен: "Елдің саяси жағдайы жоғарғы деңгейде түрақты";
"Қытай сыртқы байланыстарын ... да ... ... ... ... деген мәлімдеме жасады[15, 97]. Сонымен бір
мезгілде олар ... ... ... ... де социализм ... ... ... АҚШ-ң саяси топтары үшін Қытайдың
социалистік .идеяларға ... ... ... ... ғана ... барынша социалистік елдердің ішкі өміріне әсер еткісі бар. АҚШ-ң
бұл арадағы дәстүрлі сферасы адам ... мен ... ... ... Осы ... конгресстің қос палатасы 1987 жылдың ... ... ай бойы ... ... акциялар жүргізді. Ол "ҚХР-ғы адам
құқығы" мен ... ... ... ... адам құқығын бүзуы" деген
резолюциялар кдбылдауы болды. Сондай-ақ, АҚШ, Қытай үкіметінің қарсылығына,
қарамастан, далай-ламаға конгресстің ... ... ... ... бергені; Қытай жетекшілеріне бір топ конгрессмендердің далай ламаны
қолдап жазған хаты Қытай жағының ... ... ... ... қытайлықтар қатаң түрде өзінің қарсылықтарын СІМ
арқылы жеткізді. Қытай жағының мәлімдемелерінде ... ... ... ... ал ... халқы - ҚХР-ң үлкен көпұлтты халықтар
семьясының мүшесі болып ... баса ... ... да Тибеттегі
оқиғалар толығымен толығымен Қытайдың өзінің ішкі шаруасы болып ... ... ... ... қол ... ... ... аяқасты ету деп бағаланды. Ал ... ... ... бағытталды деп көрсетілді. Олармен ... ... ... ... қатынастар нормаларын бүзып кдна қоймай, ашық
түрде екі ел қатынастарын ... үш ... ... ... ... әкімшілікті ҚХР-ң ішкі істеріне араласуға азғырды"
делінді. Тибеттегі жағдай мен оның тарихына қатысты конгресте келтірілген
сөздерді ... жағы ... ... деп ... Сонымен бірге, когресс
Қытайдағы адам құқығын жүзеге асуын қатты сынға алды.
Қытайдың ресми органдары мен ... ... ... ... ... ... ... болмады деп айтуға
болады. АҚШ әкімшілігі бұл мәселе ... ... ... ... ... ... Республикасының бөлігі деп қпрпстыратынын, ... бір ... ... адам құқығы жөнінде қатты мазасызданып
жатқанын білдірді.
Сондай-ақ әкімшілік осы кезде - ҚХР-да қабылданған тәртіптерге ... тағы бір ... ... 1987 жылы ... ... ... ... орналастыру әрекеті үшін төленетін сомадан бас тартты.
Әкімшілік өзінің былай деп ... қор ... ... ... ... ... Қытайдағы бала туушылықты шектеуге қолғабыс жасайды".
ҚХР-сы өз кезегінде АҚШ-ң бүл ... ... ... ... айналдырып көрестті және дөрекі түрде оның істеріне араласты ... ... ... бүл ... ... Жер шарындағы
тұрғындардың өсуін бақылауда үстауға тырыскдн күш жүмсауына қайшы келді деп
бағалады.
Бұл ... ... ... бір ... ... ... ... ескертуге жақын келеді. Екі ... ... ... ... ... ... ішкі ... шынайы түрде ықпал
етуге болатын фактор ретінде қарастырды [13,210].
ҚОРЫТЫНДЫ
1995 жылы АҚШ Ли Дэнхуэйдің АҚШ - қа ресми сапармен ... ... ... ... ... дамуына айтарлықтай кедергі
келтірді. Кейіннен 1996 ... ... ... екі ... күш ... екі ел ... бірте-бірте жандана бастады.
Америка үкіметінің АҚШ-қа Ли Дэнхуэйдің сапарымен ... ... үш ... ... ... ... ... Осыған байланысты Қытай үкіметі өзінің американ
үкіметіне ... ... ... ... ... жағы ... бір Қытай ғана
бар, ал Тайвань Қьітай ... ... ... ... деп ... - ... ... белгілі қайшылықтар болғанымен екі
жақты сауда байланыстары ... ... да, АҚШ ... да ... ... береді. Қытай Халық Реслубликасы мен ... ... ... ... ... орнағаннан бергі мезгілде олардың
арасындағы сауда - экономикалық байланыстардың даму қарқыны жылдамдады.
Қытай — АҚШ қарым-қатынастары жөнінде Қытайдың премьер — ... ... Цзи ... ... ... мен АҚШ ... күш ... нәтижесінде екі жақты
сауда байланыстарының дамуы жалғасып келеді. Юзітай келешекте де реформалық
ашық ... іске ... ... ... Біз ... ... дамуына толық сенім білдіреміз"[20, 1].
АҚШ-ң билеуші топтарының ҚХР-мен экономикалық ... ... ішкі ... ... көп жағдайларда айтарлықтай ... Екі ... ... ... ... ... көзкдраста болуы
үлкен қайшылықтардың шығуына әкелуде. АҚШ Қытайда адам ... ... деп ... ... 1986 ... Пекиндегі студенттер қозғалысы
мен тибеттегі жағдай мысал бола алады. Ал ... дағы ... ... қысқартпау жөнінде мін тағады.
Осы айтылған мәселелердің бәрі жан-жақты зерттеуді талап етеді. Сондай-
ақ, ... — АҚШ ... ... шешуші талап ететін Тайвань
мәселесі болып табылады.
Тайваньның ҚХР-ға қосылуы жөніндегі шаруаны Қытай ... ... ... бойы ... ... міндет деп қарастырып келеді.
Болашақ "Үлкен Қытай" құрылысындағы Тайваньның рөлі өте жоғары. Тайбэй
жетекшілері болашақ "Үлкен Қытай" ... ... ... өз ... ... ... ... әлем бойынша Қытайлардың экономикалық күш-
қуатын біріктіру ... өз ... алуы ... ... кддам
ретінде аралдың экономикасын Оңтұстік — Шығыс Азия елдерімен ... ... ... ... ... мен ... ... керек.." -
дейді"[16, 163].
Тайвань мәселесі Қытайдың тәуелсіздігі мен территориялық тұтастығы
және оның бірігуінің үлы ісіне тікелей ... ... ... ... ... ... ... ешқандай мәмілеге келе алмайды. АҚШ-ның
жоғарыда айтылған ... ... ... жүргізген Қытай үкіметі
мемлекеттік ... пен ... ... ... ... Америка жағымен маңызды келіссөздер жасады. ... ... ... мен АҚШ ... ... мәселесінің қаншалыкты орын алатынын
көрсетеді. Өзінің ... ... ... АҚШ екі ел
қатынастарының жақсаруы үшін ... ... ... ... сондықтан да
Тайвань жөнінде ең дұрыс шешімдер ... деп ... ... ... ... ЕҢБЕКТЕРІ:
1. Бажанов Е.П. Движущие силы политики США в ... ... ... ... В.И. Американо-китайские отношения на современном этапе.
М., 1983.
3. Воронцов В.Б. Китай и США: 60 - 70 - е ... М., ... ... С. ... и СШа. М., ... ... Б. К ... в Китае. М., 1979.
6. Капица М.С. КНР: три ... — три ... М.: ... ... Д.Т. ... и Южная Корея в китайско-американских
отношениях(1969-1979). М.: Наука, 1980.
8. Киссинджер Г. Дипломатия. М.: ... ... ... Б.Т. ... ... ... 1969 — 1976. М., ... В.А. США и конфликты в странах Азии.М., Наука, 1979.
11. ... В.П. ... ... ... и деятельность. М.,
Международные отношения. 1983.
12. Лю Да — нянь. История ... ... в ... ... М., 1953.
13. Мазуров В.М. США — ...... ... ... М., ... ... Меркулов С.К. Американо — китайское сближение(вторая половина 70-х
годов). М., Наука, 1980.
15. Нагорный А.А., ... А.Б. США и ... ... и ... ... китайской политики Вашингтона. М., ... ... ... ... Азии и ... XX век. ... М.,
Владис, 2001.
17. 17.Цин Жу — Цзи. История американской агрессии на Тайване. М.,
1956.
II. МЕРЗІМДІ БАСЫЛЫМДАР:
18.Азия и ... ... ... ... ... ... и международные отношения.
Народы Азии и Африки.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХХ ғасырдың 90-шы жылдарындағы Қазақстан – Қытай қарым-қатынастары11 бет
ХХ ғасырдың ІІ жартысындағы Жарма ауданының тарихы54 бет
Шығыс Қазақстандағы археологиялық зерттеулер (ХХ ғасырдың екінші жартысы)54 бет
Экология8 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Ұлы отан соғысын қайта қарастыру-кейінгі ұрпақтың борышы5 бет
1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері19 бет
1950-1960 жылдарындағы қазақстанның қоғамдық - саяси өмірі7 бет
XIX ғасырдың 60-жылдарындағы қоғамдық педагогикалық қозғалыс49 бет
XIX ғасырдың 70 жылдарындағы халықаралық қатынастар16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь