Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекеттің қалыптасуы

Кіріспе
АЗАМАТТЫҚ ҚОҒАМ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ ҚАЛЫПТАСУ ТАРИХЫ
Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет туралы теориялар.
Құқықтық мемлекет түсінігі
ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТТІҢ ҚАҒИДАЛАРЫ ЖӘНЕ АЛҒЫШАРТТАРЫ
ҚҰҚЫҚТЫҚ СТАТУСТЫҢ ТҮРЛЕРІ
АЗАМАТТЫҚ ҚОҒАМ ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстан Республикасы Президентінің 2014 жылғы “Нұрлы жол – болашаққа бастар жол” атты халыққа жолдаған жолдауында Стратегиялық жоспарын іске асырудың базалық шарттары экономиканы жаһандық қалпына келтіруге дайындау және оның сыртқы сынақтарға тұрақтылығын арттыру үшін біртұтас үш міндеттінің бірі: сенімді құқықтық орта қалыптастыруды жалғастыру екендігі айтылған.
Осы мәселені ескере отырып, әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті елу елдің қатарына кіру мақсаты ұлттың ұлы идеясын ұстанып отырған мемлекетіміздің өмірінде, құқықтық мемлекетті құру жолында саяси реформалар ерекше орын алады деген пікір баршылық. Құқықтық мемлекеттің нақты тарихи қалыптасу тәжірибесі мен дамуы онын әлеуметтік-экономикалық және саяси деңгейімен, қоғамдық кұқықты сезіне алушылығымен, ұлттық және тарихи салт-дәстүрлермен анықталады. Мұндай жағдайлардың бірі - аталған мемлекеттің бар болуы болып табылады. Құкыктык мемлекет проблемаларымен айналысып жүрген ғалымдар, соның ішінде заңгерлер мен саясаттанушылар, ең алдымен құқықтық мемлекеттің түсінігіне, оның принциптеріне, заңдылықтарына басты назарларын аударады. Бұл жолда, әрине, құқықтық мемлекет жайындағы теориялық концепцияларды ескермей болмайды.
Сонымен, халықтың басым бөлігі – саясаткерлер де, қарапайым көзі ашық азаматтар да ден қоя бастаған бұл азаматтық қоғам деген не?
Дамудың демократиялық жолына түскен посткеңестік мемлекеттерде азаматтық қоғам қалыптастыруға, оның институттарын дамытуға бағытталды. Азаматтық қоғамды құруды елді демократияландырудың басты шарты деген көзқарас адамдар арасында бүгінде берік қалыптасқан.
Азаматтық қоғам адамдардың сөз, жиналыс, еркін пікір айту, өз ойын ашық жеткізу, төл құқығын қорғай білу, еңбек ету, оқып-білім алу, әлеуметтік жағынан қорғалу, өзінің адами қажеттіліктерін қанағаттандыру деген құқықтарын қамтамасыз ете ала ма? Азаматтық қоғам көпшіліктің өмірден күткен сұраныстарына толық жол ашатын бірден-бір институт феномен бе, әлде олардың көңілі ауған уақытша қызығушылық па? Сонда азаматтық қоғам дегеніміз не?
Азаматтық қоғам ұғымымен қатар, соңғы кезде «құқықтық мемлекет» идеясы заңды ойлаудың тағы да ең маңызды идеясына айналуда, себебі ол жалпы азаматтық құндылықтар санатына жатады.
Соңғы кездері «құқықтық мемлекет» идеясы заңды ойлаудың тағы бір ең маңызды идеясына айналуда, себебі ол жалпы азаматтық құндылықтар санатына жатады.[1]
Құқықтың мемлекет терминінің өзі ХІХ ғасырдың алғашқы жартысында неміс ғалымдарының еңбектерінде жарық көрді. Құқықтық мемлекетті қалыптастыру, дамыту адам қоғамының көне заманнан бері негізгі мақсаты болды. ХІХ ғасырдың соңы және ХХ ғасырдың алғашқы жартысында құқықтық
1. Г.И. Төлеуғалиев Азаматтық құқық. жалпы бөлім, Оқулық. Алматы 2001ж.
2. Қазақстан Республикасының мемлекеті мен құқығынын негіздері. Оқулық Е.Баянов Алматы 2003ж
3. . Ғ. Сапарғалиев «Мемлкет және құқық теориясы» Алматы 2000ж
4. . Булгакова Д. «Мемлекет және құқық теориясы» Алматы 2002ж.
5. .Қ. Д. Жоламан «Қазақстан Респбликасының мемлекет теориясы» 2000ж.
6. Ағдарбеков Т. «Мемлекет және құқық теориясы» Алматы. 2001ж.
7. А. К. Мұхтарова «Мемлекет және құқық теориясы» Алматы. 2002ж.
8. А. Н. Тәуекелов «Мемлекет және құқық теориясы» Алматы 2000ж.
9. А. Ибраева «Теория государства и права» Алматы 2001ж.
10. У. Бейсенова «Теория государства и пра ва» Алматы 2006ж.

Нормативтік құқықтық актілер:

1. ҚР-ның Конституциясы, 1995 ж., 30 тамыз.
2. Республикадағы Конституциялык заңдылықтың жай - күйі туралы ҚР-ы Конституциялық Кеңесінің Жолдауы, 2001 ж. 2 бап.
3. ҚР Президентінің ішкі және сыртқы саясаттың 2004 жылға арналған негізгі бағыттары жайлы Қазақстан Халқына Жолдауы.
4. ҚР Президентінің «Қазақстан - 2030» стратегиялық бағдарламасы.
5. ҚР-ның Құқықтық саясат тұжырымдамасы, 2002 ж.
6. ҚР-ның Саяси партиялар туралы заңы, 2002 ж. 13 шілде 1 бап
7. ҚР-ның Ішкі істер органдары туралы заңы, 1995 ж. 21 желтоқсан.
8. ҚР-ның Прокуратурасы туралы заңы, 1995ж. 21 желтоқсан 1 бап.
9. ҚР-ның Сот жүйесі мен судьялардың мәртебесі туралы заңы, 2000 ж.
        
        КІРІСПЕ 
Қазақстан Республикасы Президентінің 2014 жылғы "Нұрлы жол - болашаққа бастар жол" атты халыққа жолдаған ... ... ... іске ... ... ... ... жаһандық қалпына келтіруге дайындау және оның сыртқы сынақтарға тұрақтылығын арттыру үшін біртұтас үш міндеттінің бірі: сенімді ... орта ... ... ... айтылған.
Осы мәселені ескере отырып, әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті елу ... ... кіру ... ... ұлы идеясын ұстанып отырған мемлекетіміздің өмірінде, құқықтық мемлекетті құру жолында саяси реформалар ерекше орын алады деген пікір баршылық. Құқықтық мемлекеттің ... ... ... тәжірибесі мен дамуы онын әлеуметтік-экономикалық және саяси деңгейімен, қоғамдық кұқықты сезіне алушылығымен, ұлттық және тарихи салт-дәстүрлермен анықталады. Мұндай жағдайлардың бірі - ... ... бар ... ... ... ... ... проблемаларымен айналысып жүрген ғалымдар, соның ішінде заңгерлер мен саясаттанушылар, ең алдымен құқықтық мемлекеттің түсінігіне, оның ... ... ... ... ... Бұл ... әрине, құқықтық мемлекет жайындағы теориялық концепцияларды ескермей ... ... ... ... - саясаткерлер де, қарапайым көзі ашық ... да ден қоя ... бұл ... ... ... ... ... жолына түскен посткеңестік мемлекеттерде азаматтық қоғам қалыптастыруға, оның институттарын дамытуға бағытталды. Азаматтық қоғамды құруды елді ... ... ... ... көзқарас адамдар арасында бүгінде берік қалыптасқан.
Азаматтық қоғам ... сөз, ... ... ... айту, өз ойын ашық жеткізу, төл құқығын қорғай білу, еңбек ету, оқып-білім алу, әлеуметтік жағынан қорғалу, өзінің адами ... ... ... ... ... ете ала ма? ... қоғам көпшіліктің өмірден күткен сұраныстарына толық жол ашатын бірден-бір институт феномен бе, әлде олардың көңілі ... ... ... па? Сонда азаматтық қоғам дегеніміз не?
Азаматтық қоғам ... ... ... ... идеясы заңды ойлаудың тағы да ең маңызды идеясына айналуда, себебі ол жалпы ... ... ... жатады.
Соңғы кездері идеясы заңды ойлаудың тағы бір ең ... ... ... ... ол ... ... құндылықтар санатына жатады.[1]
Құқықтың мемлекет терминінің өзі ХІХ ғасырдың алғашқы жартысында неміс ғалымдарының еңбектерінде жарық көрді. Құқықтық ... ... ... адам ... көне ... бері ... ... болды. ХІХ ғасырдың соңы және ХХ ғасырдың алғашқы жартысында құқықтық мемлекет теориясы құқықтық мемлекет ... ... ... ... ... теорияның даусыз мойындалып отырған белгісі - мемлекет пен адам арасындағы байланыста басымдықтың адамға берілуі. Мемлекеттің ... тек ... ... ... ғана қатысты емес, жекелей алғанда әрбір адамның мүддесіне қатысты басқарушылық шешімдер мен бағдарламаларды жүзеге асыру болып табылады. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... талқылау бірінші кезектегі міндетке жатады.
Осы жұмысты жазу ... ... ... ... ғылыми-көпшілік әдебиеттер, мемлекет пен құқық теориясы мен тәжірибелеріне, Қазақстан Республикасының мемлекеті мен ... ... ... ... мемлекеті мен құқық теориясына арналған әдебиеттер, бұқаралық ақпарат құралдарының мағлұматтары пайдаланылды.
АЗАМАТТЫҚ ҚОҒАМ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... дейін азаматтық қоғам болған. Алғашқы қауымдық құрылыста адамдар өмірі азаматтық қоғам негізінде ... ... пен ... ... ... ... ... институттары жүзеге асырған.
Өндіргіш күштердің пайда бола бастауымен, жеке топтар мен отбасылардың қолында ... ... ... жеке ... ... ... сақтау, меншіктер арасындағы қатынасты реттеу қажеттілігі саяси күштің - ... ... ... ... іргесі қаланып, оның құрылымдық шарттарының нығая бастаған кезде бұрынғы азаматтық қоғам институттары ығыстырылды, қоғамды басқару мемлекеттің қолына ... ... ... келе ... ... ... шектеп, біртіндеп олардың аясын тарылтты. Абсолютизм тұсында, тоталитарлық билік ... ... ... сүлдесі ғана қалды.
Америка мен Еуропа елдерінде либералдық демократияға көшу азаматтық қоғам институттарын қайта өмірге әкеліп, оның қызметтерін жандандыра түсті.
Дамудың ... ... ... ... ... ... қоғам қалыптастыруға, оның институттарын дамытуға бағытталды. Азаматтық ... ... елді ... ... ... ... ... адамдар арасында бүгінде берік қалыптасқан.
Қазіргі заманда құқықтық мемлекетті ... ... ... ғаламдық проблемаға айналды. Өйткені адам қоғамының даму тарихында ешқашан, еш елде құқықтық ... ... ... ... ... де жоқ. ... да ... елдерде бір мазмұнды, бір нысанды құқықтық мемлекет болуы мүмкін емес. Себебі әр ... ... ... ... ... ... санасы, саясаты бір деңгейде болмайды. Бұған қоса олардың географиялық, ұлттық ерекшеліктері болады.
Құқықтық мемлекетті қалыптастырудың маңызды ... ... ... қоғамның алар орны бір төбе. Ал азаматтық қоғам алуан түрлі қоғамдық қатынастардың мемлекеттен біршама дербес болуын мақсат тұтса, бұл игі ... ... ... ... ... ... адам құқығы алдыңғы орынға шыққанда ғана емес, әрбір жеке ... ... ... басқарушылық саяси шешімдер мен бағдарламаларды жүзеге асыру болып табылады.
Құқықтық мемлекет саяси билікті ұйымдастырудың формасы ... ... ... барлық салаларында құқықтың үстемдігі принципімен аса күрделі ұштасуына, биліктің бөлінуіне, бүкіл мемлекеттік механизмнің құқықпен байланыстылығына, заңдардың үстемдігіне, заңдылықтың жүзеге асуына, ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарының, ар-абыройларының сақталу кепілдігіне, қоғамның және мемлекеттің мүдделеріне, жалпыазаматтық құндылықтарды және әлемдік практиканы ... ... ... қоғамның қалыптасу процесіне, оның басты факторлары мен құндылықтарына ғылыми зерттеу жүргізіліп, даму үрдістерін анықтау құқықты-демократиялық мемлекет үшін ... ... ... ұғымы арқылы қоғамдық байланыстар мен қатынастардың жағдайы бейнеленіп, белгілі бір ... ... ... ... қарқыны, мемлекет пе қоғамның әлеуметтік саладағы қызметтерінің бөліну деңгейі анықталады. Басқаша айтқанда, азаматтық қоғам ... ... аса ... ... ... өзін-өзі реттеу қызметіне жағдай туады: азаматтар саяси институттардың көмегіне сүйенбей-ақ, өздері реттей алатын қатынастарға мемлекеттің қол сұғуы тежеледі. Сондықтан да ... ... ... жүйесі бар құқықтық мемлекеттің дамуында азаматтық қоғамның ... орны ... ... ... ... ... ... мынадай: ол - құрамындағы мүшелердің арасындағы экономикалық, мядени, құқықтық және саяси қатынастары дамыған, ... ... ... ... ... ... қоғам, мемлекеттпен бірлесе отырып, дамыған құқықтық қатынастар құрушы, жоғарғы дәрежелі ... ... ... ... және ... ... азаматтар қоғамы. Азаматтық қоғамның шынайылығы идеал мен идеалдық жобаның және ... ... ... ... ... шын ... қол ... жетістіктерімен анықталады.
Бүгінгі таңдағы көзқарас бойынша, азаматтық қоғам бұл айтылғандармен қоса, демократиялық заңдар, ... ... ... заң ... ... болуы, көппартиялық жүйе сияқты басқа да азаматтық өмірдің құндылықтарын, адамдардың саяси және әлеуметтік ... және ... ... ... ... бірлесуін жүзеге асырушы тетіктерді қамтиды. Азаматтық қоғам ... ... ... ... және ... ... ... етілген әлеуметтік-саяси қызметтің материалдық және идеялық плюрализммен ажырамас бірлікте. Ал адамның жеке өміріне ешбір қол ... жол ... ол тек ... ... оған ... ... болғаны. Адам құқығы басты орындағы мәселе.
Құқықтық мемлекет -- конституциялық басқару тәртібі, дамыған құқықтық жүйе мен тиімді сот ... бар ... ... мемлекет - өзінің негізгі институттары ретінде билік бөлінісін, сот тәуелсіздігін, басқару заңдылығын, мемлекеттік билік тарапынан азаматтардың құқығы ... жол ... және оған ... мекеме тарапынан тигізілген залалдың құнын өтеп алуды ... ... ... ... ... сан ғасырлық тарихы бар. Ол сонау ежелгі дәуірден бастау алады. Құқықтық мемлекеттің философиялық ... И. Кант ... ... ... ... мемлекет тұжырымдамасы мемлекет, қоғам және азаматтың арақатынасын қалыптастырудың әмбебап идеалы болып отыр. Құқықтық мемлекет идеясының мәні - оның бірізді ... ... көзі ... халық егемендігін бекіту, мемлекеттің қоғамға бағынуы. Құқықтық мемлекет идеясындағы бастысы - мемлекеттің және оның органдарының зорлық-зомбылығынан, басынуынан ... ... ... ... мемлекеттің құқықпен байланыстылығы. Құқықтық мемлекет ең алдымен, барлық мемлекеттік органдар, ... ... ... ... және ... бағынуы тиіс өзіндегі құқықтық ережелермен өзін-өзі шектейтіндігімен ерекшеленеді, ал ... ... ... - ... ... үстемдігі деген ең алдымен заң үстемдігін білдіреді. Басты, маңызды, негізгі қоғамдық қатынастар заңмен реттеледі. Қоғам өмірінде заң үстемдігі арқылы, ... ... ... ... ... бастаулары, құқық рухы енгізіледі. Осылайша, азаматтардың құқықтарының ... әрі ... ... сенімді құқықтық мәртебесі, заңдық қорғалуы қамтамасыз етіледі. Құқықтық мемлекет - ең алдымен, құқықтық мемлекет идеялары іске асқан ... ... ... ... ... ... ... дамуының маңызды бағыттары, оның басты идеялары конституциялық деңгейде бекітіледі. Конституция құқықтық жүйенің орталығы болып табылады. Соның негізінде құқықтық ... ... ... ... мемлекет атауы алғаш рет ХIХ ғасырдың бірінші ... ... ... кейін Еуропаның бірқатар елдеріне таралды. Бірақ құқықтық мемлекет туралы негізгі көзқарастар антикалық заманда қалыптасып, мемлекет пен құқықтың арақатынасы жайлы тұжырымдамалар ... еді. Жаңа ... ... мемлекет туралы көзқарастардың қалыптасуы табиғи құқық доктринасының бекітілуі, зайырлы заң дүниетанымының пайда болуы мен нығаюы, абсолюттік және полициялық тәртіпті ... алу, ... ... мен ... мызғымас құқықтарын тану, биліктің заң шығарушылық, атқарушылық және сот тармақтарына бөліну тұжырымдамасының қалыптасуы, конституционализм теориясы мен тәжірибесінің дамуы арнасында ... Бұл ... ... Г. ... Б. ... Дж. ... Ш. ... Д. Адамс, Д. Медисон, т.б. қомақты үлес қосты. Құқықтық ... ... ... қоғам мен құқықтың теңдігі және олардың заң алдындағы құқықтық теңдігі негізгі орын алады. ... ... ... ... ... ... заң ... еткен жағдайда, сот ісі тәуелсіз болып, тек заңға ... ... ... ... жеке ... ... мүдделерінің, ар-намысы мен қадір-қасиетінің қорғалуына кепілдік беруі, барлық азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын, олардың бірлестіктері мен ... ... ... тиіс. Оның негізгі белгілері: құқықтық заңның үстемдігі, билік бөлінісі қағидаларын ... ... ... егеменді мемлекеттік биліктің ұйымдасуы мен қызмет етуі, индивид, ... мен ... ... қарым-қатынасының құқықтық нысаны. Құқықтық мемлекетте қоғам, топ мүшелері мен азаматтар қауымдастықтарының мемлекет алдында, ... ... оның ... мен ... лауазымды адамдардың қоғам, азаматтар алдындағы жауапкершіліктерінің қатаң тәртібі орнауы қажет. Құқықтық мемлекетте биліктің бір ... ... ... ... топтың қолында шоғырлануына жол берілмейді. Өзінің жетілген үлгісінде құқықтық мемлекет тұжырымдамасы биліктің барлық институттарының өкілді болуын, лауазымды адамдардың сайлануын ... ... ... ... сот әділдікті жақтаушы, кең мағынада құқықты қорғаушы, негізгі міндеті - адам ... ... ... ... ... мен ... ... байланысы, өзара тәуелділігі мемлекет заңдарында көрсетілген құқықтар мен міндеттер арқылы жүзеге асады. Қазіргі кезде құқықтық мемлекет тұжырымдамасы адам құқықтарымен ... ... ... және ... ... ... саяси және экономикалық құқықтары мен бостандықтарының қорғалуын білдіреді.[3]
2.1 Азаматтық қоғам және құқықтық мемлекет туралы ... ... және ... ... ... толып жатқан ой-пікірлер, әр түрлі теориялар бар. Бұл ой-пікірлердің, теориялардың көп ... ... ... ... ... ... топтардың мүдде-мақсатына қатысты болуы. Тағы да бұл ... әр ... ... саяси партиялармен байланысты болуы.
Бұл жерде ескерте кететін бір мәселе Кеңес дәуірінде елімізде марксистік мемлекетгік теория ... ... ... келдік. Ол кезде қоғам мен мемлекетті таптық тұрғыдан зерттеуге тырыстық, басқа теорияны, ... ... ... ... отырдық. Қазір ол теорияларға көзқарас түзелді, дұрысталды. Тарих теориялардың ... ... ... да ... және ... нақты дәлелдер болады. Сондықтан ол теорияларды білу, дұрыс жағын алу, пайдалану өте қажет. Сол деректерді ескере ... ... ... ғылымға, қоғамға пайдасы мол.
Тағы бір ескертетін мәселе деген алғашқы қауымдық қоғамда да, құлиелену формациясында да, феодалдық формацияда да ... жоқ. ... ол ... деген ұғым болған емес. Бұл ұғым тек буржуазиялық қоғамда өмірге келді. Сондықтан біз теорияны тек ... ... ... ... мемлекет - тек парасаттылықтың, әділеттіліктің шынайы белгісі ғана емес, сонымен бірге адамның бостандығын, қадір-қасиетін, ар-намысын, теңдігін қорғайтын, демократияны қалыптастыратын күш. Міне ... ... ... осы мүдде-мақсатты орындау мемлекеттің міндеті, ал осы бағытта қалыптасқан құқықтық нормаларды орындау, сол арқылы заңдылықты, құқықтық ... ... ... үлес қосу ... ... Құқыктық мемлекет екі жақты жауапты объективтік процесс.
Құқықтық мемлекетті қалыптастыру, ... адам ... көне ... негізгі мақсаты болды. Көне дәуірдің ойшылдары: Сократ, ... ... ... Цицерон құқық пен мемлекеттің өзара қатынасын инабаттылық, парасаттылық, әділеттілік ... ... ... Аристотель: Заң үстемдігі болмаса демократия жоқ - деді. ... ... Н. ... Ж. ... т.б. саяси қайраткерлер құқықтық мемлекет орнату төңірегінде көп қиялданып, біраз пікірлер айтып кетті.
Құқықтық мемлекет орнату концепциясына пікір айтып өте зор үлес ... ... ... Г. ... Б. ... Д. Локк, Ш. Монтескье, Д.Дидро, П. Гольбах, Т. Джефферсон, Вольтер, Гельвеций, Кант, т.б.
Гроцкий - қоғам тарихында ... ... ... бөлді: табиғи құқық - адамды қоршаған ортаның әсерінен және жеке адамның ... ... ... ... ... екіншісі - мемлекеттің қабылдаған нормативтік актілер арқылы ешкімге зиян келтірмей ... ... ... ... жалпы халықтық шарт арқылы өмірге келді деп түсіндірді.
Монтескье -- ... ... ... және ... ... ... ... орындауы керек. Сонда ғана құқықтық мемлекет болады.
Локк - Маркс құқықтың мазмұнын өте ... ашық ... ... ... ... ... үшін ... Құқықтық мемлекеттің негізгі мазмұны халықтың табиғи бостандығын, теңдігін қорғау.
Кант -- құқықтық мемлекеттің философиялық негізін ғылыми тұрғыдан зерттеді. Мемлекеттік ... ... ... жеке ... ... ... бостандығын, теңдігін қорғау, адамның қоғамда үстемдігін калыптастыру деп ... - ... ... ... ... бірі ... философия. Мемлекет дегеніміз жан-жақты дамыған құқық деп ... ... ... ... ... ... ... қорғайды. Мемлекет құқықпен моральдың бірлестігін дамытып халықтың әлеуметтік жағдайын жан-жақты жақсартуы.
Маркс -- құқық пен ... ... ... құрылысына сәйкес қараған. Таптар жойылса құқық пен мемлекет те жойылады. Бұл процесс қоғамда құқықтық мемлекет қалыптасып, бостандық орнаумен аяқталуға тиіс. ... - ... ... ... мемлекеттің үстемдігін жойып, оны қоғамға бағындырып, халықтың мүдде -- ... ... ... айналдыру. Сонда ғана құқықтық мемлекет болады.
Қазіргі заманда құқықтық мемлекет туралы пікір жан-жақт ... ... ... ғалымдары бір тұжырымға келіп, ортақ ғылыми көзқарас қалыптасты ... ... ... ... мемлекет туралы теорияны қорыта келіп, оның негізгі мазмұны -- халықтың, адамдардың егемендігі, олардың табиғи бостандығы мен құқықтары. Ол ... ... ... күші -- ... қалың бұқара. Сондықтан мемлекет пен құқық демократияны дамытып, халықты қоғамның барлық саласын басқаруға қатыстыру қажет.
Азаматтық қоғам ғылыми ... өте аз ... ол ... ... бірде ғылыми еңбек жоқ. Оның себебі ғалымдар азаматтық қоғам мен мемлекеттің мазмұны ... деп ... ... ... ... бар, бірақ та айырмашылық басым. Адам қоғамының қалыптасқанына 1,5 млн. жыл өтті, ал мемлекеттің өмірге келгеніне 6 мың жыл ғана ... ... ... санқырлы көрінісінің бір ғана нысаны. Қоғам туралы ой-пікірлер көне ... де ... ал ... ... ... ... бұл ұғым өмірге тек XVIII ғасырда келді. Басында азаматтық қоғам деп меншік, отбасы, ... ... ... қатынастарды түсініп келді. Мемлекет бұл қатынастарға толық бостандық берді. Гегельдің ойынша, азаматтық ... - жеке ... ... ... ... т.б. ... іске асырудың жүйесі. Азаматтық қоғамда әр адам өз мүддесін ... ... ... ... ол өз ... іске ... ... -деген Гегель. К. Маркстің пікірі -- бір саяси жүйені алып мазмұнына қарасаң ол ... ... ... ... бір нысаны болып шығады.
Біз өткен ғасырдағы ірі ғалымдардың пікірін әдейі келтіріп отырған себебіміз азаматтық ... ... сол ... өмірдің объективтік даму процесінің алдына қойған талабы дегіміз келеді. Сол себепті ... мен ... тағы ... ... ... қоғамды біраз зерттеп құнды теориялық ғылыми мұра қалдырып кетті. Енді осы ... ... ... ... ... ... ... талабына сәйкес азаматтық қоғамды ғылыми тұрғыдан зерттеуді жалғастыру керек. Біздің пікіріміз - азаматтық қоғамның мазмұнының санқырлы көрінісі төмендегідей болуға тиіс:
- ... ... әр ... ... ... ... адамдардың табиғи бостандығы мен құқықтарын қалыптастырып, қорғау;
- заңды, демократиялық билік;
- ақпаратқа ... ... ... ... алдында адамдардың теңдігі болу;
- таптық, ұлттық бірлік, достық, келісім ... ... ... ... ... ... ... білімін, санасын көтеру, жақсарту.
Азаматтық қоғамның кұрылымы - Қоғамды ... ... ... ... құрушы, реттеп-басқарушы - адам. Адам - қоғам кұрылымының негізгі элементі - діңгегі. Адамдардың бірлестіктері, ... ... ... ... ... партиялары, мемлекет, олардың ара қатынастары -- азаматтық қоғамның элементтері.
Қазіргі Қазақстанның азаматтық қоғамын бес жүйеге бөлуге болады: әлеуметтік, ... ... ... және ... ... жүйе - объективтік тұрғыдан қалыптасқан адамдардың бірлестіктері, ұйымдары, одақтары т.б., ... ... ... бұл ... ... ... ең ... ұйымдастырушы жүйе, өзі үш топқа бөлінеді: бірінші тобы -- қоғамның үзіліссіз өмір сүру негізін жасаушы, дамытушы топ: ... бала ... ... өмірді жалғастыру; екінші тобы -- адамдардың өзара, бір-бірімен байланысы, қатынасы; ... тобы -- ... ... таптардың, топтардың, ұлттардың ара қатынастары.
Экономикалық жүйе -- қоғамдағы меншіктің түрлері, өндіруші күш пен ... ... ... ... әділ ... ... Бұл жүйенің құрылым элементтері: жеке, муниципалдық, акционерлік, кооперативтік, мемлекеттік, фермерлік меншіктер мен шаруашылықтар және қоғамдық кірісті, ... әділ ... жүйе -- ... ... ... ... ұйымдар, бірлестіктер және жеке адамдар, депутаттар, т.б., олардың ара қатынастары. Оның ішінде ең күрделісі мемлекеттік билікті іске асырудағы қатынастар. Қатынастардың даму ... ... ... берілуге тиіс. Күштеу тек заңдылықты, тәртіпті бұзса ғана қолдануы кажет.
Рухани-мәдени жүйесі - осы ... ... ... ... мен ... олардың ара қатынастары. Бұл жүйенің негізгі бағыттары: білім, ғылым, мәдениет, рухани сана-сезім, дін, адамдардың денсаулығы.
Ақпараттық жүйе - осы ... ... ... ... бірлестіктер, мемлекеттік органдар, саяси партиялар, олардың жұмыстары мен ара ... Бұл ... ... ... ... ... ... көрсетілген азаматтық қоғамның жүйелерінің жақсы, сапалы дамуына зор маңызды үлес қосатын мемлекет пен құкық, қоғамдық ... мен ... және ... ... жоғарғы дәрежеде болуы.
Азаматтық қоғамның белгі - нысандары:
- адамдардың экономикалық, әлеуметтік, саяси ... мен ... ... ... ... ... жариялылықтың болуы, ақпараттың жұмысына азаматтардың қатысуы, ішкі-сыртқы байланыстарға қатысуға, жүріп-тұруға толық кұқықтарының болуы;
- азаматтардың қоғамдық ұйымдар, бірлестіктер ... өз ... ... іске ... және шет ... сондай ұйымдарымен байланыс жасауға кұқықтарының болуы;
- жергілікті өзін-өзі басқаруға толық ... ... оның ... ... ... ... болса тиісті көмегін көрсетуі; жергілікті өзін-өзі басқаратын ... ... ... ... ... ... жұмыс жасауы;
- азаматтық қоғам - толық бостандық, демократия қалыптасқан қоғам болуы қажет, ол ... ... ... ... іске ... сол ... объективтік тұрғыдан негізі болуға тиісті.
Сонымен азаматтық коғам және кұқықтық мемлекет екеуі қатар дамып, өрескел қайшылықтарды бірлесіп ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншілік жасаулары кажет. Қазақстан Республикасының Конституциясында бұл мәселенің ... ... ... Оның ... ... азаматтық қоғамның және құқықтық мемлекеттің ең негізгі қағидалары былай деп жарияланған: .
Азаматтық қоғам ... ... ... өте ерте ... ... Аристотель еңбектерінің өзінде біз азаматтық қоғамдағы меншіктің рөлі туралы пікірлерін кездестіреміз. Ол кім меншікке ие болса, сол ізгіліктің, адамгершіліктің де иесі ... деп ... осы ... ... үлес ... Ш. ... Т. Гоббс, Т. Пейн, Ж.Ж. Руссо және тағы да басқалары болды. Дегенмен, азаматтық қоғам тұғырнамасын жасауда ерекше ... ... ... ... ... - Гегель. Оның ойынша, азаматтық қоғам мемлекеттен тәуелсіз ... ... ... ... ... ... ... қамтиды. Олардың мақсаты қоғамның өміршендігін және азаматтық құқықты жүзеге асыруды қамтамасыз етуде.
Азаматтық қоғамның құрамына адамдардың өздері ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымдар, кәсіби, шығармашылық, спорттық, этникалық және басқа бірлестіктер), азаматтардың өндірістік және жеке өмірі, олардың әдет-ғұрпы, салттары.
Азаматтық қоғамда ... ... ... және ... өмірінің түрін еркін таңдауына және жүзеге асыруына заң жүзінде кепілдік беріледі. Олар мемлекет тарапынан қатаң тәртіпке ... ... ... ... Адамның жалпы құқықтары сақталады, бұзылмайды.
Азаматтық қоғам экономикасының негізі - әр ... ... көп ... ... Бұл ... ... мүшесінің нақтылы меншігі болады және оны өз қалауына сай пайдалана алады. Сондықтан мұнда ... ... ... ... еңбек етуге кең жол ашылады.
Азаматтық қоғам материалдық, мәдени жоғары дамыған шақта құқықтық мемлекетке айналады. ... ... ол ... ... ... заң ... ... оның алдында бәрі де тең саналатын, жеке адамның құқығы жан-жақты қамтамасыз етілетін ... ... ... ... ... ... ... басқа заңдар мен ережелік актілерге таралады. Заңдар халықтың еркін білдіреді және оны барлық адамдар, мемлекеттік органдар мен мекемелер орындауға ... ... ... пен ... екі ... ... жауаптылықта болады. Билік шын мәнінде бөлінеді, олардың міндеттері мен қызметтеріне шек қойылады, өзара бақылау қамтамасыз етіледі.
Құқықтық мемлекетте ... ... ... ... ... ... биік дамиды.
Құқықтық мемлекет жоғары үкіметтің қаулы-қарарларымен кіргізілмейді. Ол үшін мемлекет жан-жақты дамып, пісіп жетілуі кере
Азаматтық қоғам - ... ... ... ... ... және оған ықпал жасауға қабілетті әлеуметтік қатынастар мен институттар жиынтығы; дербес жеке ... мен ... ... қоғамдастығы. Қандай да болмасын қоғамдық мәні бар идеяларды қабылдау қашанда сұхбатты, яғни сұхбаттасушы жақтардың түрлі ... және ... ... ... ... ... өз түсінігін мойындатуды да, ешкім ешкімді дәлме-дәл қайталауды да мақсат етпейді. Идеялар белгілі қоғамның, әлеуметтік ... ... ... келетіндіктен қабыл алынады. Сондай идеялардың қатарына азаматтық қоғам идеясы жатады. Азаматтық қоғам туралы әр түрлі ... әр ... ... бар. Қазірде азаматтық қоғамның жалпыға бірдей ортақ анықтамасы жоқ. ... ... ... ... бұл ... ... екі ... бабы бар. Біріншісі азаматтық қоғамды әлеуметтік әмбебап категория ретінде қарастырады. Бұл ұғымға олар мемлекетке, өкімет құрылымдарына қарама-қарсы қойылған қоғамдық қарым-қатынастардың ... ... ... Екіншілері азаматтық қоғам ұғымының мағынасына шынайы батыстық феноменді жатқызады да, оны ... ... ... ... қалыптасуымен байланыстырады. Азаматтық қоғам деп адамның жеке тұлғасының және бейресми, мемлекеттік емес қоғамдық ұйымдардың дамуына қолайлы жағдай ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес ұйымдардың іс-әрекеті арқылы ғана жеке адам социумның, әлеуметтің даму ... ... ... ... Сондықтан да азаматтық қоғамды коммуникацияның, қарым-қатынастың өзіндік ерекше формасы деп ... да ... ... ... ... ... мемлекет пен азамат арасындағы сұхбат жүзеге асады. Азаматтық қоғам өкімет, билік құрылымдарынан тысқары жатқан әлеуметтік байланысты танытады. Азаматтық ... аса ... ... ... ... құқықтық қарым-қатынастар болуын талап етеді. Егер біз мемлекетті билік институты, бақылау және жазалау көзі ... ... ... онда ... қоғамды оған қарама-қарсы құрылым ретінде абсолютті еркіндік -- ... деп ... ... емес. Шындығында әлеуметтік біртұтастықты қалыптастыратын осы екі ... ... ... отырып өмір сүреді. Мемлекетсіз азаматтық қоғам жоқ. Онсыз ... ... ... ... ыдырау ғана мүмкін. Және де, керісінше, дамымаған азаматтық қоғамсыз демократиялық, ... ... те жоқ, тек ... ... ... ғана бар. Азаматтық қоғамның пайда болуын іс-әрекеттің субъектісі ретіндегі азаматтың ... ... ... ... да жоқ ... Азамат белгілі құқықтар мен міндеттерге ие болған ... ... ... ... осы тұрғыдан түсіндірудің бастамасы антикалық полис феноменімен байланысты. Азаматтық қоғам - ол жеке тұлғаның ... ... мен ... заң жүзiнде қамтамасыз етiлетiн және саяси қорғалатын, мемлекеттен тыс қатынастар саласы үйлесiмдi дaмығaн қoғaм. Оны ... ... ... ықпал жасайтын адамдар топтарының ұйымдасқан әpeкeтi ретiнде де aнықтayғa болады. Қoғaм мүдделерiне бағытталған азаматтық ... ... ... маңызды белгiсi болып табылады. Дамыған демократиялық мемлекеттер, сонымен қатар өркендеген азаматтық қoғaмaдap да болып табылады. ... ... ... ... дамуына бағытталған түрлi әлеуметтiк топтардың немесе жеке азаматтардың ... ... ... ... мемлекет арқылы қабылданады және оны жетiлдiре түceai. Дамушы және мемлекеттерiне жататын елдерде жағдай бiршама басқаша. Coңғылары азаматтық ... ... ... ... ... шектерiнен шығып кeтyiнe байланысты азаматтық бастамаларға күдікпен қарайды.[1]
Азаматтық бастамалар тек елеуciз ... ғaнa ... ... ... мемлекет мұндай бастамаларды өзiнiң даму үлгiлерiне көшiруге қабiлетсiз. МемлекеТ пен азаматтық қoғaм органикалық жүйе элементтерi ретiнде емес, ал тек ... ... ғaнa ... ... ... олар ... тiптi ... бiр қарама-қайшылыққа да барады.
Азаматтық қoғaмның даму қажеттiлiгi тек демократия қажеттiлiктерiмен ғaнa мәжбүрленбейдi, ол сонымен қатар экономикалық сипат та ... ... ... ... әcipece шағын және орта бизнес салалары, тек жеткiлiктi түрде дамыған азаматтық қоғамда берiлетiн мүмкiндiктермен тiкелей байланысты.
Азаматтық қoғaмның қалыптасу және даму ... ... ... ... ... ... сектор - бұл өз мақсаттарын мүдделер бойынша клубтарда, кәсiби одақтарда, әлеуметтiк қозғалыстарда, ... icке ... epiктi ... ... ... басқаратын сектор (деп анықтама беріледі - Sourcebook on Building Partnerships with Civil Society Organizations. UNDP, 2002)
Азаматтық қoғaмның ... ... ... бола ... ... ... процестердi ары қарай демократияландыруға оң ықпалын тигiзедi. Мемлекеттiң демократиялық жүйесi әзipше ... ... ... дәл осы ... ... ... азаматтық қoғaм көбiне iлгерi дамып отырады.
мемлекеттік емес ... деп те ... ... ... ... ... Энциклопедиясы", 1 - том
* Жоғарыға көтеріліңіз↑ Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. -- ... ... 2007. -- 344 бет. ISBN ... Жоғарыға көтеріліңіз↑ Саяси түсіндірме сөздік. - Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
1.1 Құқықтық мемлекет түсінігі
Мемлекет дүниеге келгенге дейін азаматтық қоғам болған. ... ... ... адамдар өмірі азаматтық қоғам негізінде реттелген. Тіршілік пен адамдар арасындағы қатынастарды азаматтық қоғам институттары жүзеге асырған.
Өндіргіш күштердің пайда бола ... жеке ... мен ... ... ... ... ... жеке иемденуді, иелер құқығын сақтау, меншіктер арасындағы қатынасты реттеу қажеттілігі саяси күштің - мемлекеттің пайда болуына ... ... ... оның ... ... ... бастаған кезде бұрынғы азаматтық қоғам институттары ығыстырылды, қоғамды басқару мемлекеттің қолына көшті. ... ... келе ... ... ... ... ... олардың аясын тарылтты. Абсолютизм тұсында, тоталитарлық билік кезінде азаматтық қоғамның сүлдесі ғана қалды.
Америка мен Еуропа ... ... ... көшу ... қоғам институттарын қайта өмірге әкеліп, оның қызметтерін жандандыра түсті.
Дамудың демократиялық жолына түскен посткеңестік ... ... ... ... оның институттарын дамытуға бағытталды. Азаматтық қоғамды құруды елді демократияландырудың басты шарты деген көзқарас адамдар арасында ... ... ... ... ... ... құру, қалыптастыру мәселесі ғаламдық проблемаға айналды. Өйткені адам қоғамының даму ... ... еш елде ... ... ... ... ... кезде де жоқ. Болашақта да барлық елдерде бір мазмұнды, бір нысанды құқықтық мемлекет ... ... ... Себебі әр елдің экономикасы, мәдениеті, әлеуметтік жағдайы, рухани санасы, саясаты бір деңгейде болмайды. Бұған қоса олардың географиялық, ұлттық ... ... ... ... ... ... ішінде азаматтық қоғамның алар орны бір төбе. Ал азаматтық қоғам алуан түрлі қоғамдық ... ... ... ... болуын мақсат тұтса, бұл игі мақсат мемлекеттік биліктің құзыреті заңмен ... адам ... ... орынға шыққанда ғана емес, әрбір жеке адамның мүдделеріне қатысты басқарушылық саяси шешімдер мен бағдарламаларды жүзеге асыру болып табылады.
Құқықтық ... ... ... ... ... ... қоғамдық өмірдің барлық салаларында құқықтың үстемдігі принципімен аса күрделі ұштасуына, биліктің бөлінуіне, бүкіл мемлекеттік механизмнің құқықпен байланыстылығына, заңдардың үстемдігіне, заңдылықтың ... ... ... ... ... ... азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының, ар-абыройларының сақталу кепілдігіне, қоғамның және мемлекеттің мүдделеріне, жалпыазаматтық ... және ... ... ... ... негізделеді.
Азаматтық қоғамның қалыптасу процесіне, оның басты факторлары мен құндылықтарына ғылыми зерттеу жүргізіліп, даму үрдістерін анықтау құқықты-демократиялық мемлекет үшін ... ... ... ... ... қоғамдық байланыстар мен қатынастардың жағдайы бейнеленіп, белгілі бір мелекеттегі тұрғындардың азаматтық қайраткерлігінің қарқыны, мемлекет пе қоғамның әлеуметтік саладағы ... ... ... ... ... ... азаматтық қоғам демократиялық құрылысқа аса қажет әлеуметтік қатынаастардың өзін-өзі реттеу қызметіне ... ... ... ... ... көмегіне сүйенбей-ақ, өздері реттей алатын қатынастарға мемлекеттің қол ... ... ... да демократиялық сипаттағы саяси жүйесі бар құқықтық мемлекеттің дамуында азаматтық ... ... орны ... қоғамның біздің түсінігіміздегі нақты анықтамасы мынадай: ол - құрамындағы мүшелердің арасындағы экономикалық, мядени, құқықтық және ... ... ... ... ... ... онымен өзара әрекеттесуші қоғам, мемлекеттпен бірлесе отырып, дамыған құқықтық қатынастар құрушы, жоғарғы дәрежелі әлеуметтік, экономикалық, саяси, ... және ... ... ... ... ... қоғамның шынайылығы идеал мен идеалдық жобаның және осындай жобаны жүзеге асырушы қоғамның шын мәнісінде қол ... ... ... ... ... ... азаматтық қоғам бұл айтылғандармен қоса, демократиялық заңдар, биліктің тармақтарға жіктелуі, заң жүзіндегі оппозицияның болуы, көппартиялық жүйе сияқты басқа да ... ... ... ... саяси және әлеуметтік бостандықтарын және олардың ассоциацияға, топқа, партияға бірлесуін жүзеге асырушы тетіктерді қамтиды. Азаматтық қоғам заңды тіркелген, құрылымды бекітілген және ... ... ... ... әлеуметтік-саяси қызметтің материалдық және идеялық плюрализммен ажырамас бірлікте. Ал адамның жеке өміріне ешбір қол ... жол ... ол тек ... ... оған ... ... ... Адам құқығы басты орындағы мәселе.
Құқықтық мемлекет -- конституциялық басқару тәртібі, дамыған құқықтық жүйе мен тиімді сот ... бар ... ... ... - ... ... ... ретінде билік бөлінісін, сот тәуелсіздігін, басқару заңдылығын, мемлекеттік билік тарапынан азаматтардың құқығы бұзылуына жол бермеуді және оған қоғамдық мекеме тарапынан ... ... ... өтеп алуды қарастыратын мемлекет. Құқықтық мемлекет идеясының сан ғасырлық тарихы бар. Ол сонау ежелгі дәуірден бастау алады. Құқықтық ... ... ... И. Кант жасады.
Қазіргі ғаламдық әлемде құқықтық мемлекет тұжырымдамасы мемлекет, ... және ... ... ... ... ... болып отыр. Құқықтық мемлекет идеясының мәні - оның бірізді демократиялылығы, ... көзі ... ... ... ... ... ... бағынуы. Құқықтық мемлекет идеясындағы бастысы - мемлекеттің және оның ... ... ... азаматтарды қорғау кепілі болатын мемлекеттің құқықпен байланыстылығы. Құқықтық мемлекет ең алдымен, барлық мемлекеттік органдар, лауазымды тұлғалар, қоғамдық бірлестіктер және ... ... тиіс ... ... ... ... ... ерекшеленеді, ал ондағы басты принцип - құқық үстемдігі.
Құқық үстемдігі деген ең ... заң ... ... ... ... негізгі қоғамдық қатынастар заңмен реттеледі. Қоғам өмірінде заң үстемдігі арқылы, барлық саяси институттарда жоғарғы құқық ... ... рухы ... ... ... ... шынайылығы әрі мызғымастығы, олардың сенімді құқықтық мәртебесі, заңдық қорғалуы қамтамасыз етіледі. Құқықтық мемлекет - ең ... ... ... ... іске ... конституциялық мемлекет. Конституциялық құрылымның негізгі қағидаттары, қоғам дамуының маңызды ... оның ... ... ... деңгейде бекітіледі. Конституция құқықтық жүйенің орталығы болып табылады. Соның негізінде құқықтық мемлекеттегі ... ... ... ... атауы алғаш рет ХIХ ғасырдың бірінші ширегінде ... ... ... ... ... ... ... Бірақ құқықтық мемлекет туралы негізгі көзқарастар антикалық заманда қалыптасып, мемлекет пен ... ... ... ... жасалған еді. Жаңа заманда құқықтық мемлекет туралы көзқарастардың қалыптасуы табиғи құқық доктринасының бекітілуі, зайырлы заң дүниетанымының пайда болуы мен ... ... және ... ... ... алу, ... бостандықтары мен теңдігін, мызғымас құқықтарын тану, биліктің заң шығарушылық, атқарушылық және сот ... ... ... ... ... ... мен ... дамуы арнасында жүрді. Бұл ережелердің жасалуына Г. Гроций, Б. Спиноза, Дж. Локк, Ш. Монтескье, Д. Адамс, Д. Медисон, т.б. ... үлес ... ... ... биліктің, азаматтың, қоғам мен құқықтың теңдігі және олардың заң алдындағы құқықтық теңдігі негізгі орын алады. Құқықтық мемлекетте ... ... ... ... заң ... еткен жағдайда, сот ісі тәуелсіз болып, тек заңға бағынады. ... ... ... жеке ... заңды мүдделерінің, ар-намысы мен қадір-қасиетінің қорғалуына кепілдік беруі, барлық азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын, олардың бірлестіктері мен ... ... ... ... Оның негізгі белгілері: құқықтық заңның үстемдігі, билік бөлінісі қағидаларын ... ... ... ... ... биліктің ұйымдасуы мен қызмет етуі, индивид, қоғам мен мемлекеттің ... ... ... ... ... мемлекетте қоғам, топ мүшелері мен азаматтар қауымдастықтарының мемлекет алдында, ... ... оның ... мен ... ... ... қоғам, азаматтар алдындағы жауапкершіліктерінің қатаң тәртібі орнауы қажет. Құқықтық мемлекетте биліктің бір адамның, органның немесе әлеуметтік топтың қолында ... жол ... ... жетілген үлгісінде құқықтық мемлекет тұжырымдамасы биліктің барлық институттарының өкілді болуын, лауазымды адамдардың сайлануын ... ... ... ... сот әділдікті жақтаушы, кең мағынада құқықты қорғаушы, негізгі міндеті - адам ... ... ... ... ... мен ... өзара байланысы, өзара тәуелділігі мемлекет заңдарында көрсетілген құқықтар мен міндеттер арқылы жүзеге асады. Қазіргі кезде құқықтық мемлекет тұжырымдамасы адам ... ... ... қарастырылады және адамның жеке, азаматтық, саяси және экономикалық ... мен ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ АЛҒЫШАРТТАРЫ
Құқықтық мемлекет - бұл сондай ... ... ... онда ... және азаматтың құқығы мен бостандығын толық қамтамасыз етуге жағдайлар жасайды, сонымен қатар, құқықтық заңдардың көмегімен мемлекеттің өзінің ... ... ... жол ... ... ... және бостандық тек жарияланып қоймаған, ондағы бар мәніндегі жағдайлар мен заңды механизмдер, оларды іс жүзіне асыруға арналған (дамыған ... ... ... ... ... ... жұмысы, өмірлік қабілетті нарықтық тәртіп, адамдардың адамгершілікке сай деңгейін, олардың еркін дамуын, жеке адамның, оның мүлкінің меншігінің қауіпсіздігін, бұзылған ... ... ... ... ... ... ... ету.
Құқықтық мемлекеттің қағидасы мемлекет пен жеке адамның ... ... ... ... адамның құқығының, барлық заңды және идеологиялық құралдармен орындауларына мемлекет кепілдік береді; жеке адамды ... ... ... ... ... ... жан-жақты ескертуге міндетті және қатаң түрде жауапкершілікті жекешелендіреді; жеке адамның өз құқығының орындалуы-ның қамтамасыз ... ... ... ... құқығы бар және оны қорғау үшін және орнына келтіру үшін көмекке жүгінеді; құқықты сақтау міндеттілігін орындамаған жақтар үшін ... жағы ... ... ... тартуға мүмкіндігі бар.
Мемлекет пен жеке адамның қарым-қатынасындағы құқықтық сипат - ... пен жеке адам ... ... қарсыластар емес, өзара құқықтары мен міндеттері бар серік-тер ретінде көрініп, екеуіне бірдей заңды ... ... ... ... ... түрде азаматтың әрекеті мен тәртібі және билік құрылымы болуы міндетті; мұнда мем-лекеттік органдар міндетті ... ... ... ... ... ... , ал ... әрекеті .
Қазақстан Республикасында биліктің бөлінуі және ұстамдылық пен тепе-теңдік механизмінің болуы - бұл ... ... ... ... ... сай ҚР ... барлық заң шығару, атқару және сот органдарының ... ... ... ... ... ... жағдайында ұстайды.
Құқықтық мемлекеттің қажетті алғышарттарына мынадай жағдайларды жатқызуға болады:
:: экономикалық - (меншік түрлерінің көптігі, экономи-калық қатынастарға қатынасушылардың теңдігі; халық ... ... ... - ... ... бар ... реттейтін азаматтық қоғамның болуы);
:: құқықтық - ... ... ... ... және ... ... ... жеке адамды қинау мен зорлықтың жоқтығы; адалдықпен соттау; жеке адамның құқығы мен бостандығының артықшылығы; қоғамдағы мызғымас құқықтық тәртіп);
:: адамгершілік - ... ... ... ... ... ... ... теңдік және бостандық, т.б.
115. ҚҰҚЫҚ, БОСТАНДЫҚ, ЖЕКЕ АДАМНЫҢ МІНДЕТТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ СТАТУСЫ
Жалпы алғанда субъектінің құқықтық ... ... ... ... ... ... ... құқық жүйесіндегі оның бостандығы мен міндеттілігінен көрінеді.
Жеке адамның құқығы - бұл белгіленген , оның өміріне қажетті тәсілдері мен ... және ... әр ... ... ... қатынасқа қатысушылардың бір-бірімен сәйкестігі, мемлекетпен кепілденген.
Адамның бостандығы - оның құқығы оған ... және ... ... ... ... ... оларды қамтамасыз етіп, қалай болса да қорғауы керек.
Адамның құқығы мен бостандығының әр ... ... ... ... дәл осы ... ... ... халықаралық құқықтық актілерде көрсетілген. Олар қайнар көз ретінде , өз жиынтығында адам құқығының әмбебап стандартын бекітеді. Оларға жататындар. , ... ... , ... ... Венской встречи представителей государств-участников Хельсинского Сове-щания по безопасности и струдничеству в Европе (1989 г.)>>, т.б.
Азаматтардың құқығын ... ... ... ... жататын институт омбудсмен - ол сондай мемлекеттік қызмет, ... ... ... мен ... ... қорғау кезіндегі кепілдікті, мемлекеттік органдар мен жергілікті органдармен, лауазымды адамдармен қамтамасыз ету.
Конституциялық міндеттерге жататындар: Конституция мен заңды ... ... ... ... мен ... ... Отанды қорғау, салықтар мен жинағандарды төлеу, табиғатқа, қоршаған ортаға ұқыптылықпен қарау, балалар мен еңбекке жарамсыз адамдарға көмек көрсету, тарихи және ... ... ... бөлу.
Жеке адамның құқықтық статусының элементі - азаматтық - адамның заңды ... сол ... ... ... ... Оның ... қарым-қатынасы өзара құқықтар мен міндеттерден және жауапкершіліктен көрінеді.
Құқықтық статус алдын-ала белгіленетін құқықтық субъектілік адамның өз еркімен ... ... мен ... ... пен міндеттікте ие болуы өзінің әрекетімен оларды іске асыруы (әрекет қабілеттілігі) және құқық нормасын, талабын бұзғандығы үшін жауапкершілік қабілеттілігі (деликтоқабілетілігі).
Сонымен, жеке ... ... ... ... заң ... ... ... анықтауға болады, себебі жеке адамның бостандығы мен құқығын бекітеді (аза-маттың тек ел азаматтарының ... жоқ ... ... мемлекетке және басқа адамдарға бір мезгілде, керісінше берілген жеке адамға қатысты кейінгілердің құқықтық міндеттілігі.
116. ҚҰҚЫҚТЫҚ ... ... ... ... түрлері бар:
:: адам мен азаматтың коституциялық құқықтық-құқықтық (жалпы) ... - бұл ... ... ... адам мен ... ... мен құқығының жиынтығы. Жалпы құқықтық статус дегеніміз барлығы үшін негіздеме және жалғыз ғана, сондықтан ол ... және ... ... тек заң ... ... ғана ауыстырылады;
:: арнайы (рулық) құқықтық статус - бұл белгілі категориядағы субъектілердің құқықтары мен міндет-терінің жиынтығы (зейнеттегілердің, ... ... ... ... адамдардың, т.б.) Рулық статус барлығы үшін бірдей құқықтар мен бостандықтарға негізделеді, бірақ қосымша өзіне нақтылы қоғамдық қатынастар ... сай ... ... мен ... және ... ... алады;
:: жеке адамның жекеше-құқықтық статусы - бұл нақтылы адамның құқықтық жағдайында оған ... ... пен ... тапсырылған заңды міндеттердің жиынтығы көрсетіледі. Сол не басқа құқықтық кездердің ерекшелігіне не басқадай кездерден, жынысына, жасына, біліміне, отбасылық не мүліктік ... ... ... ... * * ... ҚОҒАМ ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТ
117. АЗАМАТТЫҚ ҚОҒАМ:
ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ БЕЛГІЛЕРІ
Азаматтық қоғам - бұл ерікті ... емес ... ... және ... ... ... және қоғамның рухани өмірінің қатынастары, онда әр түрлі топтарға адамдардың плюралистік мүдделері мен олардың құндылықтарын қорғайтындар көрсетіледі; бұл өз ... және ... ... ... аясы ... ... үшін маңызы бар мәселелерді және проблемаларды шешуге, өзінің бөлінбейтін құқығы мен бостандығын қорғауға арналған.
Азаматтық қоғамның ... ... және бір ... сол ... идеялардың, өздерінің негізделуінде мынадай белгілері бар:
:: қоғамның барлық аясындағы мүшелерінің тең құқығын және саяси құқықтық, экономикалық және ... ... ... ... ... нысандары бірнешеден) нарықтық қатынастар еркін еңбек және мамандық таңдау, өмір сүру орны;
:: талассыз мойындау, адамның және азаматтың бекіту, механизмдердің болуы, құқықтық ... және жеке ... ... қамтамасыз етуі;
:: тікелей және өтілетін демократия институттарының болуы;
:: саяси және идеологиялық плюрализм, азаматтарға тек өз мүддесін іс ... ... ғана ... бермей, өз қабілетімен бірлестіктерін құрады;
:: сөз бостандығы, басылым, көпшілік ақпарат құралдарының тәуелсіздігі;
:: биліктің легитимді қоғамдағы саяси және конституциялық-құқықтық ... ... ... ... болуы;
:: мемлекеттің азаматтарының жеке өміріне араласуы, мемлекет пен жеке адамның өзара жауапкершілігін іске асыру, нақты механизмнің болуы;
:: қоғамда ... ... ... және ... әр ... ... мен ... болуы;
:: мемлекеттен автономды және оның араласуынан заңмен қорғалған өзін-өзі басқаратын ... ... ... деңгейдегі тиімді әлеуметтік саясаты, адамдардың лайықты өмірінің деңгейін қамтамасыз етушілігі.
118. АЗАМАТТЫҚ ҚОҒАМНЫҢ ҚҰРЫЛЫСЫ
Азаматтық ... ... - бұл ... ішкі құрылымын, онда өзін құратындардың көпжақтылығы жеке қарым-қатынасымен қамтамасыз ететін тұтастығы мен даму динамизмі ... ... ... ... әлеуметтік, экономикалық, саяси, рухани-мәдени және ақпараттық жүйелер жатады:
:: әлеуметтік жүйе - ... ... ... ... ұлт, ... ... ретінде: адам (индивид, жеке адам); отбасы, әр түрлі әлеуметтік топтар (шығармашылық одақтар, кәсіподақтар, үй қызметкерлері, мүгедектер, студент-тер), т.б. Адам өмір сүру ... бір ... ... қоғамның екіншісіне өте алады. Олардың әрқайсысының мүдделері мемлекетпен ... ... ... ... компромисс құрылады;
:: экономикалық жүйе - тиімді нарықтық негізден: көптүрлі меншік институтынан; өндірістік процестерден, айырбастан және ... ... ... ... ... жүйе - бұл ... партиялық қоғамдық ұйымдардың жиынтығы, құқық тұтасымен саяси қатынастар, шаруашылық ... ... ... жүйе - бұл ... ... әрекетіндегі институттар мен қатынастардың жиынтығы (білім, мәдениет, тәрбие, ... дін және ... ... ... жүйе - ... ... ... нәтижесінде қалыптасатын қатынастардың жиынты-ғы: қоғамдық, муниципалдық және жекеленген ұйымдар, ме-кемелер, кәсіпорын және азаматтар және олардың бірлес-тіктері өндірісті іске асырып, көпшілік ... ... ... МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ АЗАМАТТЫҚ ҚОҒАМНЫҢ
ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСЫ
Мемлекет және азаматтық қоғамның арасында төтенше тығыз байланыс бар, ... ... ... және бұл ... ... ... сипаттың болуымен алдын-ала белгіленеді:
:: азаматтық қоғам, мемлекет саясаты, ... ... ... және күрделі адам баласының даму процесінде пайда ... ... алға ... ... төмен басқару және бағыну жүйесі бар (мемлекеттік органдардың иерархиясы), ол азаматтық қоғамда горизонтальді байланыс жүйесі және азаматтар мен ... ... бар және егер ... ... ... ... ... онда азаматтық қоғамның өмірлік әрекеті келісімдер мен келісім шарттарға, жазылмаған теңдік ережесіне, жалпы бостандықты қорғайтын (мысалы, солай айтылатын ... ... ... мүдделерінің аясын реттейді, азаматтық қоғам жекеленген бостандық жекеше мүдделер аясын реттейді.
Мемлекет көпшілік биліктің ұйымы, адамдар қоғамның тұрақты және үйлесімді дамуын ... ... Ол үшін ... ... ... оның ... ... жалпы тәртіп ережесін құруға құқық берілген құқық нормаларының іс жүзіне асырылуы (тағы да ... ... ... ... ... ... Мемлекет өзіне, тек кейбір маңызды жағын, яғни ... ... өмір ... тәуелді жағын алуы міндетті: қылмыспен күрес, құқық субъектілерінің өздерінің құқықтары мен бостандығын іс жүзіне асыруға көбірек игілікті жағдайлар жасау, халықаралық ... ... ... ... ... Азаматтық қоғам, мемлекетке демократиялық институттар арқылы ықпал етеді (өкілетті және тікелей): ... ... ... плюрализм және басқадай; ол адамның құқығы мен бостандығын ... ... ... заң ... ... өз ... ашық ... талап етеді (лауазымды адамдардың есеп беруі және жауапкершілігі, ашық сот ... ... ... заманда құқықтық мемлекетті құру, қалыптастыру мәселесі ғаламдық ... ... ... адам ... даму ... ешқашан, еш елде құқықтық мемлекет болған емес. Қазіргі кезде де жоқ. ... да ... ... бір ... бір ... ... мемлекет болуы мүмкін емес. Себебі әр елдің экономикасы, мәдениеті, әлеуметтік жағдайы, рухани санасы, саясаты бір ... ... ... қоса ... ... ... ерекшеліктері болады.
Құқықтық мемлекетті қалыптастырудың маңызды алғышарттарының ішінде азаматтық қоғамның алар орны бір ... Ал ... ... ... ... ... ... мемлекеттен біршама дербес болуын мақсат тұтса, бұл игі мақсат мемлекеттік ... ... ... шектеліп, адам құқығы алдыңғы орынға шыққанда ғана емес, әрбір жеке ... ... ... ... ... ... мен бағдарламаларды жүзеге асыру болып табылады.
Мемлекет дүниеге келгенге дейін азаматтық қоғам болған. Алғашқы қауымдық құрылыста адамдар ... ... ... негізінде реттелген. Тіршілік пен адамдар арасындағы қатынастарды азаматтық қоғам институттары жүзеге асырған.
Өндіргіш күштердің пайда бола бастауымен, жеке топтар мен отбасылардың ... ... ... ... жеке ... ... ... сақтау, меншіктер арасындағы қатынасты реттеу қажеттілігі саяси күштің - мемлекеттің пайда болуына әкелді.
Құқықтық мемлекеттің қалыптасуы өте созылмалы және ... ... ... ... ... ... ... ортақ өркениетті даму жолына қайта түсуімен сипатталады. Тұңғыш рет 1993 жылғы Конституция Қазақстан Республикасының ең қымбат қазынасы -- ... оның ... ... мен ... деп жариялады. Бұл ережені бүгінгі күні қолданыста жүрген 1995 жылғы Конституция да, 1-баппен бекітті.
Сонымен Қазақстанда ... ... ... қоғамның саяси-экономикалық құрылысында көп өзгерістер болды. Қоғамдық ғылымдарда жаңаша ғылыми зерттеулер басталады. Мемлекет пен құқықты ... заң ... ... ... ... ... ... туды. Отандық кұқықтану, философиялық, экономикалық, саяси ой, сана, пікір құқықтық демократиялық мемлекет туралы ғылымды зерттеуге, дамытуға бет ... ... -- ... ... ... ... құқықтық жүйе мен тиімді сот билігі бар ... ... ... - ... ... ... ретінде билік бөлінісін, сот тәуелсіздігін, басқару заңдылығын, мемлекеттік билік тарапынан азаматтардың құқығы бұзылуына жол бермеуді және оған ... ... ... ... ... ... өтеп ... қарастыратын мемлекет. Құқықтық мемлекет идеясының сан ғасырлық тарихы бар. Ол сонау ... ... ... ... ... ... философиялық негізін И. Кант жасады.
Қазіргі ғаламдық әлемде құқықтық мемлекет тұжырымдамасы мемлекет, қоғам және азаматтың арақатынасын ... ... ... ... отыр. Құқықтық мемлекет идеясының мәні - оның бірізді демократиялылығы, билік көзі ретіндегі халық ... ... ... ... бағынуы. Құқықтық мемлекет идеясындағы бастысы - мемлекеттің және оның ... ... ... ... ... ... болатын мемлекеттің құқықпен байланыстылығы. Құқықтық мемлекет ең алдымен, барлық мемлекеттік органдар, лауазымды тұлғалар, қоғамдық бірлестіктер және ... ... тиіс ... құқықтық ережелермен өзін-өзі шектейтіндігімен ерекшеленеді, ал ондағы басты принцип - ... ... ... ... ең ... заң ... ... Басты, маңызды, негізгі қоғамдық қатынастар заңмен реттеледі. Қоғам ... заң ... ... ... ... институттарда жоғарғы құқық бастаулары, құқық рухы енгізіледі. Осылайша, азаматтардың құқықтарының ... әрі ... ... ... ... ... заңдық қорғалуы қамтамасыз етіледі. Құқықтық мемлекет - ең алдымен, құқықтық мемлекет идеялары іске ... ... ... ... құрылымның негізгі қағидаттары, қоғам дамуының маңызды бағыттары, оның басты идеялары конституциялық деңгейде бекітіледі. Конституция ... ... ... ... ... ... негізінде құқықтық мемлекеттегі заңдылық тетіктері қалыптасады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Г.И. Төлеуғалиев Азаматтық құқық. жалпы бөлім, Оқулық. ... ... ... ... мен құқығынын негіздері. Оқулық Е.Баянов Алматы 2003ж
3. . Ғ. Сапарғалиев Алматы 2000ж
4. . ... Д. ... 2002ж. ... Д. Жоламан 2000ж.
6. Ағдарбеков Т. Алматы. 2001ж.
7. А. К. Мұхтарова Алматы. ... Н. ... ... ... ... Алматы 2001ж.
10. У. Бейсенова Алматы 2006ж.
Нормативтік құқықтық актілер:
1. ҚР-ның Конституциясы, 1995 ж., 30 тамыз.
2. Республикадағы Конституциялык заңдылықтың жай - күйі ... ҚР-ы ... ... Жолдауы, 2001 ж. 2 бап.
3. ҚР Президентінің ішкі және сыртқы саясаттың 2004 жылға арналған негізгі бағыттары жайлы Қазақстан ... ... ... стратегиялық бағдарламасы.
5. ҚР-ның Құқықтық саясат тұжырымдамасы, 2002 ... ... ... туралы заңы, 2002 ж. 13 шілде 1 бап
7. ҚР-ның Ішкі істер органдары туралы заңы, 1995 ж. 21 ... ... ... заңы, 1995ж. 21 желтоқсан 1 бап.
9. ҚР-ның Сот жүйесі мен судьялардың мәртебесі туралы заңы, 2000 ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Азаматтық қоғам және құқықгық мемлекет11 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Ақтау қаласы аумағының топырағын экологиялық-мелиоративтік бағалау және көгалдандыру мәселелері112 бет
Банк имиджінің қалыптасуы47 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Банктегі қоғаммен байланыс бөлімі77 бет
Жастардың әлеуметтік құрылымдағы рөлі14 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь