Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Рәміздері

Ресми анықтамаға сәйкес "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік елтаңбасында көгілдір түс аясында шаңырақ (киіз үйдің жоғарғы күмбез тәрізді бөлігі) бейнеленген, шаңырақты айнала күн сәулесіндей тарап уыктар шаншылған, оны аңыздардағы пырақтар қанаты көмкеріп тұр. Елтаңбаның төменгі жағында "Қазақстан" деген жазу бар.
Жасалу әдісі мен жасалатын материалы, эстетикалық әсері жөнінен елтаңба мен ту арасында айтарлықгай айырмашылықтар бар. Егер туда дүниеге көзқарастың жазық кеңістікке байланысты бөлігі көрініс табатын болса, елтаңба табиғаты, әдетте, көлемге қатысты түсініктерге, сол сияқты сәулеттік (архитектуралық) композиция мен пошымға (формаға) қатысты ұғымдарға сәйкес айқындалады.
Әлемдік тәжірибеде сыртқы түр-пішіні әр алуан елтаңбалар кездеседі. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік елтаңбасының пішіні - дөңгелек, оның барлық белгілері бір шеңбер ішіне орналастырылған. Рәмізтануда кең тараған кескін әлемге алғаш шығыстағы көшпелілер өркениетінің өнер туындысы ретінде тараған. Мән-мағыналық жоралғысы: тіршілік белгісі, өмір нышаны. Әдетте жас жұбайлардың үйлену тойына шақыру қағаздарының сыртында өзара айқасқан қос шеңбердің суреті салынуының, тіпті бір-бірімен дөңгелек сақина алмасуының сырын да осындай танымдық ұғымдардан іздеген жөн. Белгілі ғалым Г. Фелькерзам көшпелілердің дөңгелек шеңберге деген ықыласы бөлек екенін тап басып таныған.
Елтаңбаның басты белгі-нышаны - рәміздің негізгі көркемдік-идеялық жүгін арқалап тұрған шаңырақ образы. Шеберлікпен шендестірілген түндік аспан күмбезіндегі асыл шырақ Күн бейнесін көз алдымызға әкелсе, уықтар - одан тарап жатқан алтын сәулелердей әсер қалдырады. Қисыны табылып, керегелердің көрінісі деберілген.
Әр бөлшегі әсем айшықталған шаңырақ дүние космосының кішкене көшірмесіндей әсер қалдырады.Қазақстандықтардың ортақ
        
        Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Рәміздері.
Қ.Р-ның Мемлекеттік елтаңбасы
Ресми анықтамаға сәйкес "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік
елтаңбасында көгілдір түс аясында шаңырақ ... ... ... ... ... бейнеленген, шаңырақты айнала күн сәулесіндей тарап
уыктар шаншылған, оны аңыздардағы ... ... ... тұр. ... ... "Қазақстан" деген жазу бар.
Жасалу әдісі мен жасалатын материалы, эстетикалық әсері ... мен ту ... ... ... бар. Егер туда дүниеге
көзқарастың жазық кеңістікке байланысты бөлігі көрініс табатын болса,
елтаңба табиғаты, ... ... ... ... сол ... (архитектуралық) композиция мен пошымға (формаға) қатысты
ұғымдарға ... ... ... ... ... әр алуан елтаңбалар
кездеседі. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік елтаңбасының пішіні -
дөңгелек, оның барлық ... бір ... ... орналастырылған.
Рәмізтануда кең тараған кескін әлемге алғаш шығыстағы көшпелілер
өркениетінің өнер ... ... ... ... ... ... өмір ... Әдетте жас жұбайлардың үйлену тойына шақыру
қағаздарының сыртында өзара ... қос ... ... ... ... ... сақина алмасуының сырын да ... ... ... жөн. ... ... Г. ... көшпелілердің дөңгелек
шеңберге деген ықыласы бөлек екенін тап басып таныған.
Елтаңбаның басты белгі-нышаны - ... ... ... ... тұрған шаңырақ образы. Шеберлікпен шендестірілген түндік
аспан күмбезіндегі асыл шырақ Күн бейнесін көз ... ... ... -
одан тарап жатқан алтын сәулелердей әсер ... ... ... көрінісі деберілген.
Әр бөлшегі әсем айшықталған шаңырақ ... ... ... әсер қалдырады.Қазақстандықтардың ортақ шаңырақтағы тату-
тәтті тірлігі, ... Отан ... ... ... ...... ... туындайтын ойлар мен әсерлердің бір парасы. Табылған
көркемдік шешім ... әрі ... ... ... ... ... ... ата-бабаларымыздың
қоршаған ортаны қабылдау ерекшеліктеріне және соған орай ойлау жүйесінде
орныққан ұғымдармен тығыз ... Ол ... ... ... ... оның адамдардың ішкі жан-дүниесінде тіршіліктің аса маңызды заттық
құралы ретінде сәулеленуі де сондай ақиқат.
Шаңырақ-отбасының, одан да ... ... ... ... ... ... негізделген киіз үй Ұлы далада ... қола ... III ғ.) ... ... кеше ... адамдардың өмір салтына
байланысты дүниеге келген тамаша төлтума жүйе көрінісі. Ол әлемдік сәулет
өнерінің теңдесі жоқ ... ... ... ... Оның әр ... ... ... қызметтерге қатысты мақсатының сыртында басқа да
бірқатар маңызды міндеттерге (қоғамдық-әлеуметтік. діни-әлеуметтік, діни-
ғұрыптық, т.б.) ... ... ... ... ... де өтей
алады.
Киіз үй - көшпелілер мәдениетінің сыйы. Ол ... ... ... Цян мен ... ... пен Ибн-Баттута, Ибн-Рузбихан мен А. Вамбери
тамсана жазған болатын. Оларды киіз үйдің ... мен ... ... ... ... ... мен
құрылуының жеңілдігі қызықтырады. Сонымен бірге олардың бәрі бір ... ... ... ... ... соншалықты дәлтапқан өнер иелеріне
тәнтілік білдіреді.
Таң дәуірінің жазбаларында ... киіз үйі VII ... ... ... ... артық болғандығы туралы деректер
сақталған. Қьггай билеушілері мен ... оны ... ... ... белгісі ретінде пайдаланған.
Киіз үй жасау өнері б.з.д. бірінші ғасырдан белгілі. Олардың көне
нұсқалары туралы деректерді қола ... ... ... тән ... кездестіреміз. Орталық Қазақстандағы Бұғылы тоғайындағы,
Солтүстік ... ... ... бойындағы қазба жұмыстарының
нәтижелері де оған анық ... киіз үй - киіз ... ... ... ... және ... ... қарағанда еңселілеу келеді. Бұл дауыл, қатты ... мен ... ... ... ... Шығыстанушы С. Руденконың пікіріне қарағанда
мұндай киіз үйлер "құрылымы тұрғысынан алғанда, басқа көшпелі ... жоқ киіз ... ... және ... ... үйлердің
ішіндегі ең жетілгені болып саналады".
Киіз үй жасау- көп ... ... ... Бұл ... ... ... бірнеше түрі: ағаш шабу, тігіншілік, киіз басу, бөз
тоқу және арқан есу, жүн ... жіп үзу, ... ... ... тоқу ... Киіз үй ... ... хас шеберлердің ғана қолынан келген.
Киіз үйдің күмбезді формасы кейін ... ... ... ... ... ... ... кең пайдаланылатын болды.
Сөйтіп, жалпы күмбезді - порталды сәулет өнерінің дамуына игі әсер ... ... ... құрылыстар көне Римдегі күмбезді үйлерден
бұрын дүниеге келген.
Күмбезді құрылыстардың көне үлгілерін археологтер Тараз, Сайрам, Отырар,
Сығанақ, Жаса, ... ... ... және ... ... қалалар орнын
қазған кезде тапты. Сол сияқты ... ... ... ... ... және Жошы хан, Тараз маңындағы Айша бибі, Сырдария бойындағы Сырлытам
кесенелері, Маңғыстаудағы Шақпақ ата жер асты мешіті ... ... ... аса көрнекті үл гілерінің бірі әйгілі Жібек
жолының ... ... ... ... Қожа ... ... ... үй отбасы тұрағы ретінде ғана пайдаланылмаған. Ол көшпелілер үшін
қоғамдық-әлеуметтік мәні бар орын рөлін де атқарған. Аумағы атшаптырым, ... хан ... ... ... төл ... санайтын және бүкіл өмір-салтын соның тыныс-
тіршілігіне ... ... ... ... ... қамал қорғаным", "менің жеке әлемім" деп қарамаған. Сондықтан да одан
табиғаттан оқшау тұрған ешбір белгі таба апмайсың. ... күн ... ... ашық ... тігіледі. Есігі шығысқа қарайды. Күннің
қозғалысын сыртқа шықпай-ақ қадағалап, ... орай ... ... ... ... бағып күн кешкен тіршілікке сай
жылдам ... от ... ... ... ... бар. ... ... киелі ұғымға
бұл мағына да сыяды. Қазақтың қасиетті қара шаңырағының бейнесі бүтін қазақ
елінің ... ... ... қара ... дегеніміз біздіңұлттықалтын
бесігімізғой. Сан ғасыр бойы замана дауылдары жел ... ... ... ... ... үшін ... күрееуге тірек болған қасиетті алтын
қазығымыз да.
Шаңырақ- ... үшін ... ... ұғым. Бағзы бабалар оны
дүниетанымдықжүйеніңөзегі ретінде ерекше кие ... Оған ... ... ... де ... ұғымының әлеуметтік мәні зор. Мысалы, "қара шаңырақ" - ата-ана
үйі, әулеттің, рудың, тайпаның ең қастерлі отбасы дегенді білдіреді. Ықылым
замандардан бері келе ... ... ... қара ... кіші ұлда
қалады.
Қара шаңырақ ұғымына байланысты орнығып, осы күнге ... ... ... аз ... ... алыс жолға аттанарда, жаңа іс бастарда қара
шаңыраққа кіріп,баталмаса жол болмайды,іс оңға баспайды деп ... ... ... сөзі - ... ... үшін заң. ,
Шаңырақ ұғымына тек отбасы ғана емес, кез келген әлеуметтік топ ... Бұл оның ... үшін ... ... ұғым ... ... ету мүмкіндігінің кең екендігін көрсетеді.
Еліміздің Мемлекеттік елтаңбасыңдағы шаңырақ бейнесі - ... барл ық ... ... отбасының, ортақ үйінің нышаны.
Шаңырақтың беріктігі оны көтерген уыктарға қалай ... ... ... ... өмір әрқайсымыздың ой-аңсарымызға, іс-қимылымызға
байланысты. Ел бақьггы -ер бақыты. Ел ... - ... ... ырысы.
Елтаңбадағы қасиетті қара шаңырақ бейнесі: "Асыл діңгек аман болсын.
Алтын ... ... ... ... тербеле берсін. Үлкен үйдің уықтарын
шын ниеттерімен қосыла шаншысқан еншілес ел-жұртқа да ... ... ... ... - ... ... босаға - берік болсын. Отанымызға талмай адал
қызмет етуге жазсын", - деген өрелі ойларға ... ... ... жанына жақын образдықжүйе жалпы адамзаттық игіліктер аңсарына
ұштасар ұлы ниеттерге ... ... ... ... келесі деталь - ай мүйізді, алтын
қанатты қос пырақ бейнесі. Жылқы жануары ... ... пен ... ... деп есептеледі. Ат - көшпелілердің өмірлік серігі. Мінген
көлігі ғана емес. Ет пен қымыз - қазақ ... ... тері - ... жал ... аспаптарының шегі. Жауынгерлік өнерде, дәстүрлі спорт түрлерінде,
ұлттық ойындарда ("көкпар", "бәйге", "құс салу", "қыз қуу", т.б.) да ... ... ... ... кең пайдаланылады.
Қазақ дүниетанымында жылқы - адам тектес. Басқа жануарлардың бәрі де тек
адамға ... ... ал ... ... ... бас иіп, ... ... Адамдікі тәрізді жылқының да пірі бар. Оны Қамбар ата ("Жылқы иесі
Қамбар-ау") деп атайды. ... діни ... ... иесі ... ... ... кеметін болған. Олар о дүниеде де ... ... ... үш ... ... ... ... адам баласының ең бір жақын жан
серігіне айналған жылқы-көшпелілер үшін айрықша қасиетті жануар. Ол ... Азия ... ... айтуынша,қазіргі қазақжерінде,
жерсіндірілген көрінеді.
Қасым хан өз елін Могол билеушісі Саидқа таныстырғанда: "Біз - ... ... ең ... ... - ... ең ... ... - жылқы
еті. Біз үшін ең қалаулы сусын - ... ... ... ... сайран
салатын және өнер жарыстыратын жеріміз- сол ... ... ... ... сол ... ... ... жылқыны қызықтаймыз" - дейді(Қараңыз: "Тари-
хи Рашиди", Ташкент, "фан", 1996.352-бет).
Көшпелілердің бүкіл тіршілігі, еңбегі мен ... ... ... ... ... ... да, қолы қалт етіп, құс салуға барса да, жігіттік
жасап, ... ... ... да, ... дала ... ... сандал кер
сәйгүліксіз елестете алмайсыз.
Көшпелілер ұғымында ... - ... ... ... Оның ... ... жүрдектігі, еті мен қымызының жанға дәру қоректік және ... ... ... ... ұғатын қасиеті мен талғампаз кірпияздығы
(мысалы, жылқы ешқашан да лай суға тұмсығын малмайды) мінез-құл қындағы
тектілік ретіндежоғары бағаланады.
Көне ... ... ... ... ... ... мекен еткен
аспанмен байланыстырады. Жалы қанат тектес. Жалына қолы тиісімен-ақ ... ... ... ... ... ... ... Жақсы ат мінген -
жарым патша. Аты жоқжарлы өзін ... қоры ... ... үшін ... көзінде жас көргеннен қиыны жоқ. ... ... ... Оған ... ... көзі тиеді деп сақтанады.
"Жылқы баласы" деген сөз бар. Басқа ... ... ... ... деп
айтылмайды. Жылқы кейінге дейін қазақдәулетініңөлшемі болып келген. Оны
мыңдап, үйірлеп ұстаған. ... ... ... ... бай", ... ... ... содан қалған. Далалықтар дәстүріне сай сый беріп, ... де кең ... Ол ... ... ... ... Әскери
салаДағы көшпелілер өнерінің негізі де салт ... ... ... қай ... де ат ... шебер пайдалану жоғары
бағаланған. Жебе, садақ, қайқы қылышты ойлап ... ... ... ... ... атты ... ұлы дала ... шығып, әлемге
танылған. Жылқы қылынан алғашқы музыка аспаптарының шегі жасалған. Кез
келген тойдың ... ... ат ... ... ... тәрізді
тамаша ұлттық спорт ... ... ... ... елестету мүмкін емес.
Жылқы - қазақтардың ұлттық әлемінің ажырамас бір ... ... ... ... ... ... мінезді" деген атам заманнан бері келе жатқан сөз ... ең ... ... табиғи ұқсастықтарға, еркіндікке, қозғалысқа,
жылдамдық пен құштарлыққа құлай берілетін ортақ қасиеттерге ... ... ... қос ... - қос пырақ бейнесі бедерленген.
Қанат - асқақ ... ... Бұл ... ол ... биік, дәулеті тасыған
тәуелсіз мемлекет құру жөніндегі ел мұратын еске ... ... ... ... ... дәулеті тасып дамуына қатысты табиғи тілектердің,
сол сияқты ... әр ... ... және ... ... ... ... деген ұмтылыс пен ізгі ниеттіңде көрінісі.
Биікке ұмтылу, дамудың төменгі сатысынан жоғарғысына дейін көтерілу ... ... ... бірі. Асқақтық, самғау, биік мақсаттарға
жету деген ... адам үшін де, ... үшін де ... ... ... образының терең рәміздік мәнінің ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде нышандық
емеуіріннің, типологиялық образ жасау мүмкіндіктерін ... ... ... ... да ... ... ... (б.з.д. I ғ.)
қанатты тұлпарлармен көшіп-қонып жүретін тур елі туралы айтылады. Кейбір
зерттеушілер осы "тур" атын ... ... ... ... ... Қанатты тұлпарлар бейнесі тастағы көне сурет жазбаларындағы
скиф-сармат мәдениетіне жататын ... стил ь" ... ... ы өнер ... жиі ... ... ... археологиялық қазба жұмыстарын жүргізген
кезде о дүниеге аттанған патшаны аспанға көтеріп бара жатқан фантастикалық
пырақ ... ... бас киім ... Есік ... ... әйгілі
"Алтын адамның" бас киімін де қанатты тұлпар ... ... ... ... ... ... авторлар ойына осы бейне өзек ... ... ... ... ... бейнесі қиял-ғажайып ертегілері,
аңыз-әпсаналар мен жырларда да кездеседі. Әрі мұндай сюжеттік линиялар
бертінге дейін жеткен. ... ... ... ... ... ... Қысылғанда қол ұшын беретін жалғыз серігі ... ... ... ұшып ... қала ... топ ете түспеуші ме еді.
Тұлпарына тіл бітіп, қанат қомдап ... ... ... ... де
бар. Сол сияқты діни наным-сенімдер бойынша, пайғамбар-ғалиссаламның
пейішке мініп баратын қасиетті пырағы да^анатты ... еді ... ... мәні бар. ... ... ... ... бойынша замандастары А. Македонскийдің патшалық
пәрмені, қолбасшылық құты бас киіміндегі мүйіз ... деп ... ... Қазақстанның мәдени ескерткіштерінде де молынан жолығады.
Мысалы, Қызылтоған ... ... екі ... мыс мүсінде таутеке
мүйіздері айқын әрі аса бедерлі бейнеленген.
Қазақ тілінде "мүйіз" сөзі күш-қуат, ... ... ... кең ... ... ... ... (күшті, беделді),
"мүйізін қағып алу" (жеңу, масқара ету), "мүйіздесіп қалу" ... ... ... ... ... мен ... ертеде әскери байрақ тутұғырының
ұшар басында, діни әдет-ғұрыптарды атқару кезінде кең пайдаланылған. Тәңір
құты ретінде, ... мен жолы ... ... ... оның орны жоғарыда деп
есептеледі.
Мемлекеттік елтаңбада қос бірдей ай ... ... Олар ... ... қос ... ... пәле-жаладан, қауіп-
қатерден қызғыштай қорып тұрғандай әсер қалдырады. Ортақ үйіміз - қасиетті
Отанымызға қалтқысыз ... ету ... ... ... ... ... сол жолда жан сала қызмет ету - ... ... ... ... жатқан басты лейтмотивтердің бірі.
Мемлекеттік елтаңбада бес бұрышты ... бар* Ол ... ... бес ... ... айқара ашық, әлемдік өркениет
көшіне өз болмыс-бітімімізді сақтай отырып ілеспек ниетіміз бар деген ойға
мегзейді.
Адамзат баласы ... ... ... айқындайтын
жарықсәуле, асқақтық пен мәңгілікке құштарлық символы ретінде өте ерте
замандардан бері пайдаланып ... ... ... ... болу", "бақыт" деген ұғымдарды беретін
қанатты ойлардың көбі "жұлдыз" сөзін пайдалану ... ... ... ... ... ... ... берсін", "Жұлдызы жанған адам" деген сөз тіркестері соның
айқын дәлелі.
"Жұлдыз" және "бес" ұғымында терең нышандық байланыс бар екендігі ... ... ... бес мың жыл ... ... ... ... бес санын жұлдыз суретімен көрсететін болғаніБес саны ақиқат,
әділдік және әділет ... Маат ... деп ... тағдыр ұғымын да
берген. Бес - ... пен ... ең ... ... ... бес
баллдықжүйемен бағалау дәстүрі осыдан шыққан.
Бесбұрышты жұлдыз - таңмен бірге туатын Шолпан жұлдызының белгісі.
Таңжұлдызы қашанда ізгі ... ... ... жол ашып, игі
мұраттарға жөн сілтейтін ... ... ... адамдар санасында айрықша
қастерлгорын иеленді.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік елтаңбасында ... ... ... ... ... осы заманғы дамыған елдер қатарына қосылу
жөніндегі ізгі ниеттіңжәне осы ... ... бес ... ... ашық ... ... ... ұмтылыстың белгісі.
Ел аты мемлекеттің лингвистикалық және этно-мәдени рәмізі болып
саналады. "Қазақстан" (қазақ-этнос ... стан - ... ... ел ... сөз) -мемлекет атауы ретінде ежелден қолданылып келе жатқан
термин.
Қазіргі Қазақстан аумағында ерте ... бері ... ... дүниеге келген. Олардың құрамында бүгінгі қазақтардың ата-
бабалары болып табылатын әр түрлі ... мен ... да ... ... этносының атымен аталған мемлекеттік құрылым 1466 жылы ... ... Ол ... ... ... ... деп ... Негізін
салған қазақ хандары Керей мен Жәнібек. Қазақ ... XVIII ... ... ... ... ... ... XXғасырдың басында, 1917 жылдың
ақпанында, "Алашорда" атты мемлекет құруға әрекет жасалды.1920 жылы 26
тамызда ... ... сол ... ... ... ... Орал губерниялары
және Астрахан губерниясының қазақтар тұратын бөлігі енген Қырғыз (Қазақ)
АКСР-і (1924 ... ... ... қазіргі жер аумағының біраз бөлігі
Түркістан АКСР-нің құрамына енді). 4 қазанда Астана атанған Орынборда КАКСР
Кеңестерінің құрылтай съезі ... ... ... ... ҚАКСР ОАК төрағалығына -С. М. Меңдешев, ҚАКСР ХКК төрағалығына
В.А. Радус-Зенькович өтті. Ол 1925 жылғы 19 сәуірде ... ... ... жылғы желтоқсанда Қазақ КСР-і болып қайта құрылды. 1991 жылғы 10
желтоқсанда жаңа ... ... ... ... ... ... ресми атау алғаны жоғарыда айтылды.
Орыс тілінде "казах", "Казахстан" деп айту-жазу тәжірибесі 1936 ... ... ... қаулысы шыққанға дейін"казак", "Казакстан" үлгісі
пайдаланылып келген болатын.
1936 жылдың ... ... ... ... ... Социалистік
Республикасының (Қазақ АКСР) Орталық Атқару Комитеті мен Халық комиссарлар
Кеңесі қабылдаған бұл құжат "қазақ" сөзінің ... ... ... бірінші
бабында: "Қазақты" орысша барынша ... айту үшін ... ... Республикасының мемлекеттік Әнұраны
ШӘМШІ (ЖӘМШИД)
ҚАЛДАЯҚҰЛЫ (ӘНӘПИЯҰЛЫ)
ҚАЛДАЯҚОВ
(1930-
1992)
Казақстан Республикасы Мемлекеттік әнұранының авторы,
көрнекті сазгер, Қазақстан Республикасы халық әртісі,
Казақстан ... ... ... ... жылы ... Қазақстан облысының Отырар ауданындағы Шәуілдір
ауылында дүниеге ... ... ... ... ... атындагы Ташкент музыкалық училищесінде және Кұрманғазы атындағы
Алматы консерваториясының композиция факультетінде оқыған.
1950 жылдан ... ... ... ... ... ... атанган коптозитор үш жүзге жуық ән шыгарды. Олардың арасында
«Бақыт құшағында», «Бәрінен де сен ... ... «Ана ... ... ... «Ақ маңдайлым», «Көгілдір Көкше», «Сыр сұлуы», «Ақ ерке - ақ
Жайық», ... сен ... «Ақ ... ... ... деп ең», «Кайдасың»,
«Цыган серанадасы» және ... ... ... кең ... музыкалық
туындылар бар.
Композитор шығармалары «Әндер» (1967), «Бақыт құшағында» ... ... (1983), ... ... (2000), ... (2002) атты ... жарық көрді.
ЖҰМЕКЕН САБЫРҰЛЫ НӘЖІМЕДЕНОВ
(1935-1983)
Казақстан Республикасы Мемлекеттік әнұранының (мәтіні)
авторы, көрнекті ... ... ... ... ... жылы Атырау облысының Кұрманғазы ауданындағы Кошалақ ауылында
дүниеге келген. Кұрманғазы атындағы Алматы Мемлекеттік ... ... ... және ... М. Горький атындагы Әдебиет
институты жанындағы Жоғары әдеби курстарда оқыған. «Жазушы» ... жас» ... ... ... одағында, Баспа
істері жөніндегі Мемлекеттік комитетте, ... ... ... ... ... (1961), ... сыры» (1962), «Өз көзіммен»
(1964), «Жоқ, ұмытуға болмайды» (1965), «Жарық пен ... (1966), ... (1967), «Мен ... күн» (1972), ... ... (1968), ... айтам» (1970), «Кызғалдақ жайлы баллада» (1971).
Ақын жырлары бірнеше шетел тіліне ... ... ... ... Мемлекеттік әнұранының (мәтіні) авторы, экономика
гылымдарының докторы, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының,
Халықаралық ... ... және ... ... ... академигі. «Алтын Қыран» орденінің, дүние жүзінің көптеген
елдерінің ең жоғары Мемлекеттік наградаларының, бірқатар, отандық ... ... ... мен атақтарының иегері.
Мемлекеттік әнұран - елдің музыкалық-поэтикалық эмблемасы, әдеби-
сазды төлқұжаты. Ол халық жүрегінің ... ... ғып ... ... ... Оның сазы мен сөзі ... мен ... жөнінен біртұтас
шығарманың құрамдас қос қанаты тәрізді.
Өнер туындысының маңызды ... ... ... ... сыр бар. Ол ... адам ... әсер ... оның іс-қимылы мен ой-
аңсарына тікелей ықпал ету қасиетімен байланысты.
Саз бен сөз арқылы өмірдің бүкіл бояуын, ... ... ... ... ... ... Олар адам ... ішкі дүниесін, жан
ауаны мен ... ... ... ... ... ең кұдіретті құралдары
саналады.
Музыка мен поэзия әлеміне ... адам ... ... ырғағын тап басып,
керемет күйге бөленеді. Ал ырғақ болса табиғи және ... ... ... адам жанында бүкіл тіршілікке деген ортақтастық сезім
оятады.
Музыка мен поэзияға тән ішкі ... ... ... ... ... әрін беретін керемет қасиетке жатады. Олардың адам
жүрегінің қақпасын ашар құпия кілті де ... мен күй Ұлы дала ... де ... ... ... мен
мұндасу құралы болған. Олардың түсінігінде бүкіл дүние ән салады. Сайын
дала да, ... көл де, ... тау ... да асау ... мен ақ ... жел мен ... жұлдыздары да өзінше күй ұқтырады. Мұңаяды, қуанады.
Айнала толған ән болса, өз тыныс-тіршілігіңді одан қалай бөліп ... ... ... ... ... Қазақ үшін
шілдехана (адам баласының дүниеге келу сәтіне' әлеуметтік астар беру),
тұсаукесер ... жер ... ... қадам жасау оқиғасына
бөлекше мән ... ... (жас ... ... аяқ ... - ... ... ауылдан тыс сапар шегуіне оның әлемге алғаш шығуы ... ... ... некеқияр мен беташар ( (жаңа шаңырақ көтерілуіне
орай адам өмірінің жаңа кезеңі' ... ... ... ... ... және ... ... назар аудару), жарапазан (қоғамда қалыптасқан әлеу-меттік
нормаларға жеке көзқарасты білдіру) ... ... ( ... ешбірін де
ән мен күйсіз, қуанышты-қайғылы сөз бен сазсыз елестету мүмкін емес.
Поэзия мен ... ... ... ... мен ... ... архитектоникасына кәміл кірігіп кетеді. Ұлы Абайдың «Туғанда
дүние есігін ашады өлең, өлеңмен жер қойнына ... ... ... ... де осыған мегзейді.
Ұлттық ойлау жүйесі халықтың сөйлеу өнерінде заттық тұрғыда көрініс
тапқан. Халықтың сөйлеу ... ... ... бар: төменгі қабат - тіл,
келесі қабат - ауыз әдебиеті, фольклор, жоғарғы ... - ... ... - тек ... әсер ... ... бір философия. Көшпелі өмір салтының
көрінісі. Далалықтар тіршілігінің ұлы шындығы.
Сәби шыр етіп ... ... ана ... ... шілдехана жырымен
құндақталады. Одан кейінгі өмірі де
әнмен әдіптеліп, жырмен жұпталып жатады. Әрі қай жол-жораның ... ... ... ... бар. Өнер ... одан ... ... сұлу сазды соған құйып, соған небір терең ма ғына ... ... ... ... да әр түрлі әрі таныс, әрі бейтаныс біртуар ... ... ... ... ... ... күн кеше береді.
Сөз бен саз ... ... жан ... ортаға салып, түрлі көңіл-күй
ауандарына ортақтасу қасиеттерімен ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктеріне ие.
Ертеде өнерпаздарға әлде-бір айрықша қасиеті, киесі бар адамдар ретінде
қараған. Ерекше ... ... Ән ... жыр жазуға қабілетті адамдардың,
сол сияқты музыкалық аспаптарда ойнап, жұрт ... ... ... алатын
адамдардың абыройы жоғары болған.
Сол тәрізді музыка мен сөзге де тым ... мән ... олар ... ... ... ... мағынадағы ұғым, өмір тылсымына
саналды. Шабытты сөз бен ... саз ... ... кере-меттер деген
көзқарас орын алды.
Сөз бен сазға қатысты сақталған дәстүрлі дүниетаным іздерін мынадай
сөз ... да ... ... ... ... «ай туды», «ұл туды»,
«көктем туды» деген сияқты «ән ... ... ... «күн ... ... «жаз ... ... мағынада «күй шығару» дейміз.
Туындыны дүниеге әкелу құбылысы «шығару» (сочинять) сөзі ... ... орай ... ... ... - тура ... суырып алғандай) және «ойдан шығару» (придумать - жадыңнан немесе
ойдың ... ... ... ... алғандай) деген ұғымдар бар.
«Қазақ халқының «ұран» дейтін сөздері бар. Бұл «орнат» ... ... ... ... ... беру мағынасында айтылады, - деп
жазады тарихшы Құрбанғали Халидұлы, - әр рудың өзіне тән ұраны ... ... - ... Бұл «уа-қор» сөзінен алынған. Мағынасы араб
тілінде ... арын ... ... ... береді».
Мемлекеттік әнұранға да елдің намысының туы, ... ... ... ... көрінісі ретінде қараған жөн. Соған лайық ән мен ... қай ... да ... ... керек.
Ұлы композитор Мұқан Төлебаевтың Евгений Брусиловский және Латиф
Хамидимен тізе қосып отырып ... ... ... ... ... ... 1944 жылдан бастап 2005 жылға дейін - 60 жылға жуық атқарып келді.
Ғаламдық қан төгістегі жақын ... ... ... ... орай ... ұлттық рухы өлмес өнер туындысының дүниеге келуіне ... ... ... ... ... ... ... арасында да бөлек
бітімімен дараланатын. Құдіретті әуен нақыштарынан қазақтың досқа ... ... ... мен ер ... ... айдын көл, асқар тауға ... ... ... лебі ... ... - ... жан дауысы десек,
әсем әнұраннан ... ... ... асыл ... ... ... Мемлекеттік туы.
ШӘКЕН ОҢЛАСЫНҰЛЫ НИЯЗБЕКОВ
Казақстан Республикасы Мемлекеттік туының авторы, Казақстанға еңбегі
сіңген өнер ... ... ... ... ... қалаушылардың
бірі.
1938 жылы 12 ... ... ... ... ... В.И. ... ... жоғары көркемөнер өнеркәсіп ... ... ... бас ... ... ... Тараз қаласындағы Ш. Уалиханов атындағы
кинотеатрдың кешенді дизайны (1979, А. Симоновпен, В. Кузьминмен бірге),
«Волокола бағытында. Гснерал-майор И. ... пен ... Б. ... ... ... шашқан», «Кісен ашқан», «Шоқан Уалиханов»,
«Мұхтар Әуезов», «Сырм Датов», «Жамбыл», «Ана болу бақыты», т.б. ... ... ... ... ... ... Халықаралық байқаудың алтын медалін (1961) ... ... ... ... ... ... (1982) жеңіп
алған.
Отан - жаратылыспен, қанмен, табиғатпен, жермен ... ... ... қоғамдық және рухани біртұтас болмыс. Отан құрамы адам
болмысының ... ... рух пен ... ... ... ... ... сәйкес: «Қазақстан ... туы - ... ... күн, оның ... ... ... қыран
бейнеленген тік бұрышты көгілдір түсті мата. Туды сабының тұсында ұлттық
өрнек нақышталған тік жолақ көктеп ... Күн, ... ... және өрнек
бейнелері алтын түстес. Тудың ені мен ұзындығының ара катынасы - 1:2».
Алдымен терминдерді ... ... жөн. ... ... ... арасында
кең тараған «ту» сөзі сонау VI ғ. бері белгілі. ... ... ... ... қолданылып жүрген «жалау» деген сөз де ертеден
белгілі.
Осы орайда С.И. ... ... ... тілінің і сөздігі»
жинағында айқын анықтамалар кездестіруге болады. Онда: «Ту дегеніміз ... ... ... бір ... ... жалпақ мата, белгілі бір ұйымға,
мемлекетке тән немесе тән етіп ... ... ... ... - деп
көрсетілген. Ал «жалау ... - ағаш ... ... ... ... бар ... мата». Әлемдегі беделді анықтамалық басылымдардың бірі
саналатын Вейсбер сөздігінде де жалауға ... тік ... ... бір ... немесе түрлі-түсті, ұлттың, оның бірлігінің символы
ретінде пайдаланылатын мата ... ... ... ... ... сөздіктерінде байрақ сөзі орыстың «боевой стяг» деген терминімен
тұрғылас ... ... ... жаңа ... ... жүйесінде «ту» сөзі «жалауға»
қарағанда белсенді қолданылатын ... ... ... ... ... ... «Мемлекеттік ту» деген терминге ауыстырылып,
қолданылып жүр.
Ой желісін үзбей, қозғай ... ... ... - жаңа термин. Ол
мемлекеттің ресми белгілерін білдіретін ... ... ... келеді. Ал
«нышан» сөзінің жалпылық сипаты басым. «Атрибут» терминінің қазақы баламасы
әлі дәл табыла қоймағандай. «Знакты» белгі сөзімен ... ... ... ... ... дәстүрі бойынша тудың негізгі белгісі оның
реңі болып ... Бұл ... ... ... ... ... еңбектерінен көп деректер табуға болады. Олар әр ... мән ... Орта ... ... ... ... ... ғалымдардың жазбалары негізінде жасалған бірқатар кестелер кең
пайдаланылған.
Ең көп таралған пайымдаулар бойынша, қызыл түс ... ... ... төндіру, бас көтеру және шу шығару деген ұғымдарды береді. Ал ақ ... ... ... ... ... ... қара түс - ... жоқтау және
қарсылық білдіру белгісі деп саналады. Түстердің діни мағыналары да бар. Ақ
түсті - ... ... ... ... ... ... ... тұтады.
Әр халықтың, әрбір ұлттың жанына жақын, айрықша қастерлейтін өз бояуы,
өз реңі болады. Осыған орай ... ... ... рең ... ұғым ... терең танымдық мәні, қолдану үрдісі және әріден бастау алатын төл
тарихы бар. Әдетте, ... өнер ... ... ... ... заттарда жиі қолданылады. Ұлттық бояу сол халықтың
табиғи болмыс-бітімі мен ... да ... ... ... ... Мысалы, Испания туларындағы өрекпіген қызыл-сары бояулар ... қызу ... ... ... ... ... туларындағы ақшыл,
көгілдір түс фин ... ... ... пен сабырлылықты
сездіретін көрінеді. Халықтың ұлттық сана-сезімінің оянуы мен өсуі ... ... ... ... ... ... да өз түстері бар деп есептеледі. Қызыл - оттың,
жылу мен қанның, ... - ... ... қара - ... ... ақ ... ... болып саналса, зеңгір көк - аспанның, ауа
мен құрлықтың нышаны саналады.
Мемлекеттік туымыздың аспан текті зеңгір көк түсті болуы ... ... ... кестесі бойынша ол - адалдықтың, кіршіксіз тазалық ... ... Көк түс ... пен ... ... аңғартады,
бейбітшілік, тұрақтылық пен береке-байлық ... ... ... ... мегзейді.
Сенің өмір торыңа табиғат түсіп қалыпты,
Кәлеңкең - ағаш, жалаңаштап аспан-омырауын.
Құм болып ... жел ... ... ... бәрі артыңнан дем алып жатыр ентігіп.
П. Элюар
Аспанкөк түс - ... ... ... реңі. Ұлттың менталитеті,
танымы, мэдениеті мен бұл түске деген айрықша ілтипаты осы ойға жетелейді.
Табиғат - көшпелілердің өмір сүру ... ғана ... ... ... бөлігі. Табиғаттың төл баласы қазақ та айналасының бәріне көгілдір
арман көз ... ... Ашық ... көк тіреген биік таулар,
мөлдір сулар, көкжиекпен астасқан көкмайса қырлар - бәрі де бір ... ... түс ... көк ... жан ... ... ... жасыл
түстің өзі көктей көрінеді. Жасыл шөп деудің орнына көк шөп ... ... ару ... ... ... іздейміз. Тегін бе? Әрине, жоқ. Жан
жылуы, адамдар ... ... ... пен ... сену ... ұлттың менталитетін құрайтын қасиеттер де аспан
көк түске байланысты образдар ... ... ... ... «көгеру», «көк ... ... ауыз ... ... ... шырқау», «көк тіреу» деген тәрізді көп ұялас
сөздер мен сөз тіркестері бар. ... ... ... ... өмір сүру,
жаңарып-жасару, мұратқа жету деген ұғымдармен төркіндес. Табиғат ... ... жан ... жыл мезгілі де «көктем» деп аталады.
Зеңгір көк түстің ұғым ретінде ауқымы кең, халықтың ... орын ... әр ... ... ... да байқауға болады. Туған
жеріміздің ең бір шырайлы, сұлу өңірінің аты «Көкшетау» ... ең ... ... ... «Көкше теңіз» деген.
Тіпті қарғыс біткеннің қатерлісі де «көктей солғыр» ... ... ... «Чу шу» атты ... ... ... ... халқы туралы «олар
жыл соңынан жыл келіп, уақыт ... ... ... ... ... ... жолдар бар.
«Көксеңгір», «Көккесене» атаулары тағы бар. Қай-қайсы да халық жүрегіне
етене ... ... ... ... ... түс ... ... саяси-
әлеуметтік мәртебе иеленген кезеңді де бастан өткерген. ... ... (VI ғ.) ... көк ... ... көк ... киім киген. Қағанат
жұрты «көк түркілер» ... ... ... ... ... ... ... Темір көрегеннің аспан көк туы ғасырдан астам
желбіреді. Рәміздің ортасында даңқты қолбашының жеке
мөрінің суреті бар. Көк ... ... (552-743 ... қағандығының (651-983 ж.ж.), Ұлы селжұқ қағандығының
(1040-1157 ж.ж.) тулары да көк ... ... ... бөрілі байрақ атауы - «Көк асаба». Олар жай
бөрі емес, «көк бөріні» кие тұтқан. ... ... асыл ту ... ... ... ... қақыратып, кең-байтақ атамекенінің әр сүйемін
көлденең көк аттыдан ... ... ... ... әлемге танылды.
Тарихта көшпелілер мәдениеті деген атпен белгілі бітімі бөлек өркениетті
орнықтырды.
Ал осынау исі түркі ... ... ... отаны -өзіміздің Қазақ елі.
Ғалымдардың пайымдауынша, қазақ халқы - түркілерге тән қасиеттерді бойына
ең көп ... ... ... ... Бұл ... ... айқын
сезіледі. Қазіргі Еуропа түркілері, оның ішінде Түркиядағылар да, қазақ
жерін өздерінің төркіні, баба жұрты санап, арнайы ... ... ... ... Бұл ... тәуелсіз мемлекетімізге тұңғыш келген
сапарында Түркия Президенті Тұрғыт Өзал да ағынан жарылғаны ... діни ... ... ... көк түс - ... ... замандарда төтемдік мәні болған. Тәңірлер мекені деп есептелген аспан
аясын беретін ұғым тілімізде ... ... сөз ... ... ... ... әйгілі «Оғыз-наме» жырындағы Айқаған атты анадан туған ғажап ... ... ... баланың жүзі көгілдір,
Аузы оттай қызыл еді,
Көзі – алқызыл, шашы, қасы
Қап-қара ... - деп ... де мән ... ... жай ғана бояу ... ... ... мағынаға ие болып тұр. Сол
жырда қыз ... да ... ... оның ... да ... ... оның ... өзеннің.
Тістері оның бейне маржан секілді...
«Аспаннан бір көк нұр түсті», «Көк жалды ... ... «Көк ... деген
тіркестердегі «көк» сөзінің төтемдік мәні бар.
«Көк» сөзі қазақ тілінде ғана емес, бүкіл түркі тектес тілдердегі басты
лингвистикалық ... ... ... Ол өте көне және әлі ... ең байырғы, аспанды Тәңірінің мекені деп кие ... ... ... жоқ. ... ... ... ұғымын «көк» деген сөз де береді.
Аспан көк түсті ... мен ... (көк ... ... Түркі қағандығы (552-630,682-743 ж.ж.), Хазар қағандығы
(651-983 ж.ж.), Ұлы Селжұқ ... ... ж.ж.), ... ... ... ж.ж.), ... ... кейбір хандары мен батырлары
көтеріп шыққан. Шағын көгілдір жолақ Қазақ КСР жалауында да бар ... ел ... мен ... әр ... ... ... белгілі.
Олардың арасында ақ тулар да, көк (кейде жасыл деп ... ... да, ... да, ... ... үш ... бояуларының қосындысынан құралған шұбар
ала тулар да болған.
Қазақ ... ... ... айналған «Абай» ро-манында
Бөжейді дүниеден аттандыру ... осы салт ... ... ... ... ... Бөжейдің денесін өз үйінен шығарып, қаралы ... ... ... ... қанатты ақ үйге енгізген соң, оң жақ
белдеуге қара ... «Бұл ... ... ... ... бір серті еді, -
деп ... М. ... - Қара ... - ұзын ... басына тігілген ту.
Егер Бөжей жай қара ... ... ... ... ... сол ... ... тұқымының туларын тігер еді. Ақ тулы, көк тулы, ала тулы ... ... ... ... ... Ал ... ... тудың түсі өліктің жасына қарай болады. Сүйіндік жас кісі өлсе ... ... кәрі өлсе ақ ... ... ... де: «Бөжейдей орта
жасты кісінің қаралы туы - бір жағы ақ, бір жағы ... болу ... ... ... ... ... ... жетпейтін әлденелерді
бір-біріне хабарлау жолдарын іздеген.
Мэнли П. Холл.
Араб, ... ... және ... жазбаларына сүйене отырып, тарихи желі
түзген Құрбанғали Халидұлының әйгілі «Тауарих ... ... ... көк ... ақ ... ала тулы деп ... қызыл ту ұстаған Орыс хан ... Ақ ту ... ... тараған билеушілердің еншісінде саналады. Көк тумен дараланған
-Үгедей үрпақтары.
Күйік (Гуюк) ханды таққа отырғызу ... ... ... Плано-
Карпини: «Алғашқы күні - империяның ... ... ... ала ... күні - ... бөлігінің (Қытай) қызыл туы, ал орталық (Моңғолия) үшін
- қара көк ту тігілді» деп жазады.
Бірақ бұл орайда қатып қалған дәстүр ... ... ... тулы ... Орыс ... ... бірі ... батыр өзінше дербес ақ ту
көтерген. Содан барып ақ тулы төрелер қайда жүрсе де Оннан ... ... төре де ақ ... Көк ту ұстаған Болат хан да - Орыс хан ... ... ... ... бір ... болуы кездейсоқ
емес. Ол - еліміздің мемлекеттік бір тұтастығы идеясының көрінісі.
«Көк» сөзі көне ... ... ... ... ... ... білдіреді.
(Солтүстік - қара, оңтүстік - ақ, батыс - сары немесе ... ... Бұл ... ... тудың түсінен белгілі бір нақты
ақпаратта алуға болады. Ол геральдика тілінде Қазақстанның жер шарының күн
шығысында ... ... ... ... ... ... ... мегзейді.
Байрақ бетіне әр түрлі нышандардың суретін салу ... бар ... нұр ... ... күн ... қыран көңіл халқымыздың асыл
арманын арқалаған дала бүркіті мен рухани ... ... бір ... ... ... ... - сондай айтары мол астарлы айшықтар. Олармен
бірге халқымыздың тарихи зердесі де қайта оянғандай.
Күн образы - ... пен ... ... Оның ... ... ... нышаны деп саналады.
Қазақстан аумағында сонау сақ-скиф (б.з.д. VІІ-ІV ғ.ғ.) дәуірлерінде
салынған күн және күн ... ... тас ... ... ... ... аз ... тіршілік көзі - Күнге табыну алдымен Шығыста дүниеге ... ... күн мен айга ... ... жиі ... Күн ... ... тән дүниетанымның темірқазығы іспеттес.
Күн бейнесі - мемлекеттік туларда жиі кездесетін нышан. Олардың ішіндегі
ең ... - ... «Күн ... Рәміз - елдің «Нихон Коку» -
«Күншыгыс елі» ... ... ... ... ... туында-ақ күн,
Филиппин туында-сегіз сәулелі күн, Уругвай туында - адамның бет - ... ... ... суреттері бар.
Адам - өзі бір әлем. Қоршаған табиғат - оның тіршілік ұясы. VII ғасырда
дүниеге келген көне ... ... бірі ... (үлкен жазу)
жырында:
Биікте көк тәңірі,
Төменде қара жер жаралғанда,
Екеуінің арасында адам баласы жаралған.
Адам баласы ... ... ... ... қаған отырған.
Отырып, түркі халқының ел-жұртын
Қалыптастырған, иелік ... - ... ... ... ... көк
аспан мен қара жер арасындағы бүкіл тіршілікті қамтиды. Көк ... ... ... ... ... ең ... белгілер - күн, ай, жұлдыздар сол
көк тәңірі бойындағы киелі шамшырақтар. Бәрі де ... ... ... да ... ... отқа май құю, ... ... аластау, елге
келген елшіні, жауға аттанар батырды алас ... ... ... ... жер ошақ аттамау сияқты наным-сенімдер киелі саналады. Су да ... адам ... ... Су ... ... ... көк түс ... табиғат тілін терең ұғынып, оның төл тумасына, ... одан ... күш алып ... ... ... әлеммен
айрықша қарым-қатынас жасайды. Ол үшін бара-бара Күн табыну ... ... ету ... ... ... ... көбірек ұқсайды. Одан
рақым күтеді. Күн нұры жердегі тіршіліктің көктеп, гүлдеуіне тікелей әсер
етеді. Оның адам ... ... ... ... да игі
ықпалы бар. Сондықтан «Көгімде күнім сөнбесін!» деп тілейді көшпелі.
Күн - ... ең ұлы ... да. Ол ... өмір сүру ... ... соған қарап үйлестіреді. «Мәңгілік қозғалыста болу!». Міне, оның
Күннен үйрене жүріп, көңілге түйген басты ... осы. Бар өмір ... ... тіршілік кешеді.
Көгілдір аспан аясында мәңгілік сапар шеккен ұлы Күн ... - ... ... өмір ... ... да ол ... өзі ... өнер тілінде Күн
құрсаулы шеңбермен мәңгілік тіршілікті бейнелейді. Б.з.д. VII—IV ғасырларда
тасқа қашалған ... ... ... ... шашқан күн бейнелі
мүсіндер жиі кездеседі. Ондай ... ... мен ... бастап Орта
Азияға дейін табылған жазба ескерткіштердің кай-қайсында да бар. Көне ... ... ... білдіретін қарыптың суреті де дөңгелек. Ол -
баянды бақыттың, бірліктің, дамып-жетілудің белгісі.
Адам мәңгілік емес. Оның жер ... ... де ... ... ... ... үшін ол да күннің қозғалысымен байланысты. Күннің шығуы мен
батуының арасы бір ... Ол сан ... ... ... ... мен
айларға, жылдар мен ғасырларға айналады. «Талтүс», «Сәске», «Ымырт», ... бойы ... ... ... ... ... толып жатқан
өлшем ұғымдары тағы бар. Әйтеуір, бүкіл уақыт атты ұғымның ... ... ... ... табы ... Басқасын былай қойғанда, адам
баласының ең бақытты шағы - «күні ... ... өтуі - ... ... деген
ұғымдармен беріледі.
Кыран бүркіт - мемлекеттік рәміздерде аса жиі кездесетін рәміздік
образ. Батылдық, сенім, ... ... пен ... ... ... ... ... суреті тәңірден шабыт құйылып, рухани қуат ... ... ... ... төрт ... да күн қозғалысына қарап бағдарлайды. Күн
ұясынан көтерілер тұс - Күншығыс, қонар жағы - Күнбатыс. Тура ... ... екі ... екі ... ... да, Оңтүстігі мен Солтүстігін
айқындайды.
Осының бәрін біле тұра туымызға күн бейнесі ... ... деу ... еді, ... Оның үстіне әлемдік рәміздік жүйеде Күн исі ... төл ... ... ... тағы бар. Геральдика заңы бойынша,
күн бейнесі байлық пен берекенің ... ... ... төл ... айналған көшпелілер ұрпағы үшін қанатты қыран -
дала бүркітінің де орны ... ... ... ... ... Оғыз хан ұлыс ... ... үлесіне ұшы-қиыры жоқ киелі ... ... ... ... ... ... қанатты қыран бейнесін ұсынған
екен. ... ... ... ... бүркіт бейнесі өкімет билігін паш етіп,
көрегендік пен кеңдікті білдіреді. Даналықтар үшін ол ... ... ... қол ... жер бетіндегі тіршілік көші ... ... ... ... қағу ... ... бірге жолына кесе-көлденең
тұрып, аяқтан ... ... ... ... ерен ... көрсете
алатын құс. Туымыздағы бүркіт бейнесі ... ... ... қомдаған
қазақ елінің әлемдік өркениет биігіне ... ... ... жетуін
тілеген игі ниеттен туғаны анық.
Қыран бүркіт бейнесінің нышандық мәні ... ... ... ... ... ... ... айқын-далады. Бұрынғы әлемдік тәжірибеде
рәміздерде бүркіт бей-несін бедерлеу кезінде оның сұсы мен айбынын,
жыртқыштық ... ерек ... ... ... болатын.
Қазақстан Туында бұл образ мүлдем жаңа көркемдік шешім тапты. ... ... ... ... ... сезіледі. Екіншіден - ол күн астында тұр.
Қанатында ... ... ... ... алып келе жатқандай әдемі әсер
қалдырады. ... - ... ... бейнеленген. Асқақ арман, асыл
мақсатқа құлаш ұрып келе жатқандай. Рәміздік тұрғыдан алғанда бақыт ... ... ... ... ел ... халық аңсарын аңғартады.
Қазақы дүниетанымда қыран құсқа байланысты еркіндік, асқақтық,
тәкәппарлық, қайрат-жігер, биік ... кең ... пен жан ... ... ... ойға ... ... қалқиған қызыл қызғалдақ, Суырып алдым саңылауынан сені
көненің.
Теннисон
Қазақ тілінде қыран бүркіт лексикасы ... ... ер ... ... Бүркітбек, т.б.) жан ... ... ... («Ой, ... ... ... сілтеді», «Қырандай қиянға
қанат қаққан» т.б.) жиі кездеседі. Қыран ... ... ауыз ... мен әпсаналарда, ежелгі эпостарда, сурет өнерінде, әнде, ұлттық
ойындарда, биде жан-жақты көрініс ... ... ... ... ... ... ... түркілердің ержүрек қолбасшысы Күлтегін ескерткішінде
(732 ж.) де бар. Бұл ... ол жай ... ... ... ... ... ... пайдаланылған.
Мемлекеттік туды даралап тұрған тағы бір белгі - оның сабына таяу тік
тартылған ұлттық ... ... ... ... Бұл өрнек сонау сақ
дәуірінен белгілі. Сәулет өнері ... ... де ... ... - халқымыздың қолданбалы өнерінің ең ұлы жетістіктерінің
бірі. Ол -қазақ мәдениетінің ең бір төлтума түрі. ... ... ... ... ... барынша жарқын көрініс тапқан. Бүгінгі
күнге дейін жеткен ою-өрнектер талай ұрпақтың ақыл-ойы мен ... ... ... ... ... ... ... тарих
сонарындағы ертелі-кеш болып жатқан сан алуан әлеуметтік-экономикалық ... ... бұл ... ... бола ... тамсана жазады.
Дәстүр бұзылмаған, Ұлттық ою-өрнектер сонысымен ерекше бағалы.
Ұлттық ою-өрнектің қазақ халқының өмірінде алатын орны айрықша. Ол ... ... ... ... ... Киіз үйі де, ... ... мен
төсектегі көрпесі де, текеметі мен басқұры да, басындағы сәукелесі мен
беліндегі кемер ... де, ... жаға ... тоны мен қыпша бел қынама
көйлегі де, биқасап етігі мен күміс қаптырмасы да, алтын алқасы мен ... ... да әр ... әшекей бұйымдары – бәрі-бәрі сан алуан ою-
өрнекпен нақышталған. Қару-жарағы, ер-тұрманы, ат-әбзелінде де, ... ... да ... ... өріліп салынған.
Қазақтың ұлттық ою-өрнектері - халықтың эстетикалық іңкәрлігіне сәйкес
өзгеше көркемдік танымның бір көрінісі. ... түр, ... ... ... әр ... ... ... түрлену сиқырына
негізделген аса күрделі құбылыс ... олар ... ішкі жан ... ... Ал ... тән шарттылық астарында өмірдің өзінен алынған
нақтылық көрініс беріп жатады. Ол -көшпелілер әлемінің, дархан дала ... ... ... келгенде ұлттық ою-өрнектеріміздің ең бір
ұрымтал, ұтар тұсы - теңбе-теңдік шартына сай өрілуі. Құбылыстарды ... ең ... ... ... ... бұл принцип көшпелілердің
кеңістікті бағдарлау ерекшеліктеріне өте-мөте сай келеді. ... ... ... ... көп ... да, қазақы кілемдер аса әрлі әрі айшықты
көрінеді. ... ... бар ... ... ... ... Бұл ... өнерінде жоқ, болмысы бөлек әсемдік. Тек әрбір өрнектің өз мән-
мағынасына сай мөлшерде ғана бояу әріп ... ... ... ... ... көз ... алардай әдемі зерленген рәміздік жеке
белгілердің бояуы Мемлекеттік тудың шымқай ... көк ... ... ... Бағзы бабалар ақылды - сары, денені - қызыл, ал ... ... ... ... Көк ... ту реңі бұл ... де терең мағыналы.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
КР мемлекеттік рәміздері туралы9 бет
Қазақстан Реcпубликасының мемлекеттік рәміздері6 бет
Қазақстан Республикасының мемлекеттік нышандары мен рәміздері. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің нышандары және өскери бөлімнің Жауынгерлік туы4 бет
ҚР мемлекеттік рәміздері12 бет
Адвокаттар көрсететiн заң көмегiнiң түрлерi42 бет
Америка Құрама Штаттары жайлы8 бет
Америка Құрама Штаттары туралы ақпарат7 бет
Басқару тәртібіне қарсы қылмыстар24 бет
Басқару тәртібіне қарсы қылмыстардың құрамы18 бет
Ежелгі түркілердің наным-сенімдері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь