Қазақтың қайсар Үш Арысы


Кіріспе
І тарау. «Үш бәйтеректің» ауыр өмір жолы
І бөлім. Сәкен Сейфуллиннің өмірі мен шығармашылығы
1.1. Қазақ әдебиетінің негізін салушы.
1.2. Бейнесі әр адамның жүрегінде.
1.3.Сәкен Сейфуллиннің шығармаларындағы тарихи сөздер
1.3.1.Сәкен шығармалыры туралы қысқаша мағлұмат, сол шығармаларында кездесетін тарихи сөздер.
Бөлім қорытындысы.
ІІ бөлім.Ілияс Жансүгіровтың өмірі мен шығармашылығы.
2.1. І.Жансүгіровтың «Күйші» поэмасы.
2.2. І.Жансүгіровтың шығармашылығының ерекшеліктері.
2.3. I. Жансүгіров шығармашылығындағы сөз экспрессиясы.
Бөлім қорытындысы.
ІІІ бөлім. Бейімбет Майлин өмірі мен шығармашылығы.
3.1. «Мырқымбай» хикаятындағы Мырқымбай бейнесі.
3.2. «Шұғаның белгісі» хикаятындағы қозғаған мәселесі.
3.3. «Драмалық ірі серпін».
Бөлім қорытындысы.
ІІ тарау. «Үш Бәйтерек» туралы деректі фильмдер.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге


Қазақтың қайсар Үш Арысы
(Сәкен, Ілияс, Бейімбет өткен жолдары)













Қазақ әдебиетіндегі үш бәйтерек - Сәкен, Ілияс, Бейімбет өмірі қысқа, тағдырлары ауыр болғанымен шығармашылық ғұмырбаяндары ғибратты да мәнді болып табылады.

Тілеген Жұматов.
ҚР білім беру ісінің үздігі, аға мұғалімі, зейнеткер


Мазмұны

Кіріспе
І тарау. ауыр өмір жолы
І бөлім. Сәкен Сейфуллиннің өмірі мен шығармашылығы
1.1. Қазақ әдебиетінің негізін салушы.
1.2. Бейнесі әр адамның жүрегінде.
1.3 .Сәкен Сейфуллиннің шығармаларындағы тарихи сөздер
1.3.1.Сәкен шығармалыры туралы қысқаша мағлұмат, сол шығармаларында кездесетін тарихи сөздер.
Бөлім қорытындысы.
ІІ бөлім. Ілияс Жансүгіровтың өмірі мен шығармашылығы.
2.1. І. Жансүгіровтың поэмасы.
2.2. І. Жансүгіровтың шығармашылығының ерекшеліктері.
2.3. I. Жансүгіров шығармашылығындағы сөз экспрессиясы.
Бөлім қорытындысы.
ІІІ бөлім. Бейімбет Майлин өмірі мен шығармашылығы.
3.1. хикаятындағы Мырқымбай бейнесі.
3.2. хикаятындағы қозғаған мәселесі.
3.3. .
Бөлім қорытындысы.
ІІ тарау. туралы деректі фильмдер.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі.





КІРІСПЕ


Қазақ халқы деп атап кеткен Ілияс Жансүгіров, Сәкен Сейфуллин, Бейімбет Майлин қазақ әдебиетіне айтулы ақын, қарымды қаламгер, дарынды драматург ретінде үлкен үлес қосты. Олардың қаламынан Қазақстанның дарқан даласы, өндіріс орындары мен еңбек адамдарының іс - әрекеттері, өмірге деген құштарлықтары, болашаққа үміт - сенімдері кеңінен көрінеді.
ұлттық сөз өнерін азаматтық бейне, беделімен де, қайраткер, қаламгерлігімен де биік белеске көтерді. Ұлт руханиятын даңқты туындыларымен, тақырып байлығымен, жанрлық қырларымен, көркемдік әлемімен байытты.







І БӨЛІМ. СӘКЕН СЕЙФУЛЛИННІҢ ӨМІРІ МЕН ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫ
Қазақ әдебиетінің негізін салушы.

Сәкен Сейфуллин 1894 жылы бұрынғы Ақмола облысы, Ақмола уезі, Нілді болысының бірінші ауылында (қазіргі Жезқазған облысы, Жаңа - арқа ауданы) туған.
Сарыарқаның сағымды даласы, мөлдір сулары, толқыған Нұры, Есіл өзендерінің бойы, алыстан көщ тартқан Аба, Өр тауларының бауыры - болашақ ақынның балалық шағы өткен, жаз жайлау рақатын көріп, алтыбақан теуіп, ақсүйек ойнаған, қыстың боранды ұзақ түндерінде қиял - ғажайып ерлік оқиғаларға толы батырлар жырын естіп, мың түрлі сырмен адам жүрегін елжіретін ән мен күй тыңдаған, айт пен тодың қзығын көріп, айтыс пен бәйгені қызықтаған алтын айтыс пен бәйгені қызықтаған алтын бесік ыстық ұясы.
Табиғаттан дарынды жаратылған мөлдір қара көз, толқынды шашты, қырмұрын, қайратты ұлдарын Сейфолла мен Жамал азан айтып қойған Сәдуақас деген есімнің орнына еркелетіп Сәкен атап кеткен.
Сөзге шешен, домбырашыл, саясатшы, аңшы Сейфолланың көп істеріғ әрекет қимылы, мінез қалыбы болашақ ақынның өр, қайсар, әділ болып өсуіне әсер етеді. Ерлікті білмейтін орынсыз күлкіге, жылауға жоқ тұрыштайдай бала шешесі Жамалдың ертегілерін тыңдаудан жалықпайтын. Ауыл молдасынан тілін сындырып, арабша хат танып, қисса - хиқаяны өзі үйренемін деп Нілді заводына (орыс тілін үйренуге, орысша оқуға) жіберіледі. Қараңғылықтың қаймағы бұзылмаған алыс ауылдан келген Сәкенге мектеп есігі осылай ашылып еді.
Одан кейін Ақмоладағы бастауыш приход мектебінде, үш кластық қалалық училищесінде, Омбыдағы мұғалімдер семинариясында оқыды.
Революцияның от - жалынына ертерек оорналасқан Сәкен Ақмола (қазіргі Астана) аймағында Совет Өкіметін орнату ісіне белсене араласты.
Бейнесі әр адамның жүрегінде.

Қазақ әдебиетінде ақын тұңғыш рет лирикаға, азаматтық революциялық әуен берді, қазақ поэмасын лиро - эпостық үлгілерімен байытты, проза мен драматургияда, сын мен әдебиет тану ғылымы саласында да революцияшыл жаңа шығрмалар тұғызды.
Сөйтіп, қазатың жаңа дәуіріндегі революцияшыл әдебиеттің көрнекті қайраткері болды.
Осы көптеген шығармаларымен Сәкен Сейфулиннің атағы шықты.
Ол өзінің өткірлігімен, шын өмірді айқын сипаттауымен (реализм) халық жүрегін жаулап алып, революция рухын алып келуші болды. Ақынның шығармашылық өсуі, ең алдымен оның поэзиясында анық көрінеді.
Ақын туған халқының бүгінгі тағдырына ойлана қарайды, надандық пен ескі феодалдық әдет - ғұрып заңдары езіп, тоздыра бастаған қараңғы қауымның күн көрінісіне налиды, оның келешегі туралы ойлайды.
Бұл 1988 жылдың ақпанның 22-ші жұлдызыңда Ақмола қаласында ашылған С.Сейфуллин атындағы мемлекеттік мұражай:












1.3СӘКЕН СЕЙФУЛЛИННІҢ ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ ТАРИХИ СӨЗДЕР
1.3.1 Сәкен шығармалыры туралы қысқаша мағлұмат,
сол шығармаларында кездесетін тарихи сөздер

Поэзия саласындағы алғашқы қадамын Сәкен 1914 жылы шыққан атты өлеңдер жинағынан бастаған. , , , мен жинақтарына ұластырып, атақты поэмасымен өз поэзиясының жаңашыл сырын әбден айқындады.
Қазақ совет әдебиетінің идеялық - творчестволық қалыптассуының жарқын бейнесі - поэмасы. Бұл поэма Сәкеннің әдебиетке қосқан зор үлесін еселей түсті. Жаңа заманды бейнелеген поэмасы, азамат ақынның әлеуметтік күрделі мәселелерді жасқанбай жырлап, батыл айтып берген. поэмасы қазақ поэзиясының 30-жылдарындағы үлкен табысы болды. Әкенің поэзия саласына қосқан үлесімен бірге, оның қазақ прозасын өркендетуге қосқан үлесі де қомақты.
Ол 1917 жылы атты әңгімесін жазды. романында Сәкен патшаның қазақ жастарынан соллдат алу туралы жарлығын пайдаланып, болыс - билердің параға құныққаның, онсыз да жүдеу елді ашық танығанын айтады. Оның бұл еңбегінде көптеген тарихи сөздер кездеседі. Бұл сөздер арқылы ақын сол жылдардағы, жалпылай алғанда сол кезеңнің барлық көрінісін айқын суреттейді, осы сөздер арқылы бізге сол заманның қиыншылықтарын, зомбылықтарын ашып көрсетеді.

Сәкен драматургия саласында да еңбек етті. атты пьесасында жарқын болашақты аңсаған қазақ жастарының ой - арманың, тілек - мақсатын бейнеледі.
Сәкен өз шығармалары арқылы қазақ әдебиетіне тұңғыш рет революциялық рух кіргізді.
Оның өлең, поэмаларында өзі өмір сүрген заманның асқақ образы жасалады.
жинағына кірген өлеңдер сол кездегі қазақ өмірінің әр түрлі жақтарын сөз етеді. Мұнда жазушы жастық, шәкірттік өмірдің жай - күйлерін, феодалдық әдет - ғұрыптың көріністерін, қазақ байларының кертартпа мінез - құлықтарын жазады, ел жастарын өнер - білімге шақырады.
Өнерліге не керек - бәрі дайын,
Білеміз надан байдың тұрмыс жайын
Жарлыларға, жетімге қараспайды,
Ұйқы көз, жуан қарын надан ойын, - деп ақын ауылдын надан байларының мәдениеттің жолында тұрған кедергіл деп таниды.
Оның бұл өлең шумағы тарихи сөздер қорына өте бай. Бұл шумақта Сәкен Сейфуллин бай мен жарлы халықтың тұрмыс - салтың, олардың өмірдегі айырмашылығын айқындайды. Яғни, байды бұл өлеңде ақын надан ретінде, ал жарлыны - жетім ретінде қарастырып отырғаны байқалады. Ақын оларды жетім - жесірге қараспайтының, қатігез кейпін ашады. Оларға өнерлі адамдарды қарсы қойып, екеуін салыстыра суреттейді.
Сәкеннің деген өлеңі де ескі ауыл өмірін еске түсіру, сағыну түрінде жазылған. Ақын онда елін, құлын - тайдай ойнап өскен жерін өткен күндерін - мал күзетіп, сауық құрған, жастық шағын, көкшен ауылды бие байлап, қымыз ішкен кездерін, өзенге қармақ салып сауықтағаның еске алады.
деген өлеңінде ақын ескіні қорғансыз бақша күйінде қазақ халқын сол бақшадағы құраған ағаштар бейнесінде алады. Мұндай сүренсіздікті ол халықтың қараңғылығынан, ел билеушілердің ынтымақсыз, алауыздығынан, ел қамын ойламайындығынан деп түсіндіреді.

Халықты болашаққа жеткізер жастар деп
Көк шыбықтар көбейсе тал боп жетіп,
Көркейер, сонда бақша, қайғы кетіп,
- деп
Тіледім шыбықтардын үміт етіп - деп ұғады. Бұл тарихи сөз теңеу қызметін атқарып тұр. Ол Көк шыбықтар деп - жастар келешегінен үміт күтетінің көрсетеді.
Жинаққа кірген тағы бір өлеңі - . Мұнда Сәкен туғанынан айрылып жасынан жетім қалған қазақ баласының жайын бейнелейді. Әке - шешенің қолында әлпештеп өскен балалар мен жетімнің күйін салыстыра суреттейді.
Есіркеп сипар маңдайдан,
Мұсылман жоқ қайрылған,
Жәрдемші жоқ ғаріпке,
Туғанынан айрылған, - деп ақын халық ішінен жетімге қол ұшын беріп, есіркер адам тапай күйінеді.
Осындағы тарихи сөздер қатарына: есіркеп, ғаріп деген сөздер жатқызылады. Есіркеп деп ақын жалғыз, жетім қалған бала бейнесін береді. Ал ғаріп деп оның қал - күйін, жағдайын сипаттайды. сөзі қазіргі кездегі шығармаларда да кең өріс алуда.
Сонымен, жинағында Сәкен өзін қазақ халқының тағдыры үшін жаны ауыра білетін елді мәдениетке, оқу - өнерге үндеген ағартушы, демократ ақын ретінде танытты.
1915 жылы жазылған деген өлеңінде Сәкен революция алдындағы халық көңіліндегі толқуды аңғартады. Жалпы қазақ шаруалары мен еңбекші бұқараның атынан сөйлеген лирикалық кейікерде іздену, жан-жаққа шарқ ұрып, талдану бар. Оның көңілі тілейді. Ол сол жаңа жолда ізденеді, ұмтылады.

Бабына келген,
Лепіріп женген,
Жүйріктен жүйткіп шабуға,
Ұшады көңіл,
Ұшады жеңіл
Мұратын іздеп табуға.

Сәкеннің табиғат туралы өлеңдері өз елін, оның табиғатын сүйген ақынның шын сезімін көрсетеді. Ол табиғатты ел өмірімен, олардың тіршілігімен, халыққа азаттық тілеген өзінің арман-қиялымен байланыстыра суреттейді.
өленіңде:
Жапырақ гүлге оранып,
Ағашқа көрік, сән кірді
Сансыз жырлап, ерте - кеш
Орманға шаттық ән кірді- деп Сәкен табиғат көркін ондағы жан - жануарлардың тіршілік әуенімен байланастырады.

өленіңде:
Сағындырған сұлуым
Сүйгенім менің, келдің жаз!
Құшағын жайып қарсыңа
Жас жүрек, міне, болды ма? - деп сағанған жылын қарсы алған ел қуанышын дп қуанған балаларды, оңтүстіктен ескен жылы желді, оның лебімен еріп, сай - сайды қуып, ағып жатқан суды,далаға шығып бой жазған адамдар мен қарадан шығыпғ көкке ауызы тиген малды суреттейді.

Сәкеннің революцияны жырлауы 1917 жылы наурызда жазылған деген өлеңінен басталады. Ақын мұнда ақпан революциясының жеңісін патшаның тақтан құлауын құттықтай отырып, істің мұнымен бітпейтінің айтады. Асау тұлпарына мініп, , асығыс жолға шығады.
Таңды қарсы алдық
Тұлпарды таптық біз,
Алдарына кызыл шоқ,
Үкілеп сүзіп таптық біз,
... Күнге жайып құшақта,
Шақырып бері шаттандық
Қуантуға ел - жұртты
Асығып тез аттандық.
Бұл өлеңде ақын көптеген тарихи сөздерді ұсынады. Олардың әрқайсысының мағынасы бірдей: Ұлы Қазан революциясын Күн бейнесінде ала отырып, бұл күнді - бостандық әкелер, бақыт пен жаңа өмір орнатар күн деп түсінеді. Осы күш шығар алдында серпіліп, таң атады. Ақын танды тез аттырып, күнді қарсы алуға аттанады, ел - жұртын қуантпақ болады.
деген өлеңінде ол :
Залымдық пен
Әділдіктің
Алысқанын айтайық,
Жер жүзінде
Бай мен кедей
Шабысқаның айтайық
Кедей сүйер,
Байлар күйер, ауыздан от шашайық
Салып ұран:
кедейден топ жасайық - деп жар салады. Бұл өлеңде ақын қайтадан жарлы мен байларды теңеп, жарлылардың бір топқа бірігіп, жеңіп шығуларына үмітін артып отыр.

атты өленінде ақын надан адамдардың халық мүддесі үшін күреске шыққан ерлерге тас атқанына кемиді. Оларға күрестің негізгі мақсаты:
Нашарларға болысып,
Күштілер бетін қайыру,
Тырнағынан олардың
Езілгенді айыру екенін түсіндіреді.

деген өлеңінде ақынның тұтқында жатып елін сағынғаны, ел өмірін еске түсіру арқылы беріледі. Ол сағынады, ауыдын есіне алады. Ғазиз анасы мен сүйген жарын іздеп торығады, елі мен жерін, елдің ерлерін ойлайды.
Cәкен шығармаларындағы тарихи сөздерге тоқталатып өтейін. Мысал ретінде оның атты кітабын қарастырдым.
Сәкен Сейфулиннің атты еңбегінде келесідей тарихи сөздерді айқын көруге болады: , , , , , , , , , тағы сондай сияқты сөздерді кездестіруге болады. Осы сөздердің тарихта алатын орны ерекше. Олар сол жылдардың дүр - сілкінісін суреттеп, барлық іс- қимылдарды осы сөздер арқылы көру қабілетін береді.

Оның атты өлеңінде тарихи сөздердің мәні өте зор. Осы өлең арқылы ақын бізге сол заманның қайғылы көрінісін көз алдымызға елестету мүмкіндігін береді.
ҚАМАУДАН
Тас үйдегі тұтқынды
Аяған адам жоқ болды.
Аяды бірақ табиғат
Қөңлім соған тоқ болды.
Тарихи сөз: тас үйдегі тұтқынды
Терезенің алдына
Торғайлар қеп ән салды.
Ызғарлы қамау тас үйге
Қүйлендіріп жар салды.
Тарихи сөз: ызғарлы қамау.
Даладан қөгал жас исін,
Жіберді маған желменен.
Терезеде отырып,
Сөйлесті көңлім елменен.
Болса да алыс қызыл күн,
Шұғыласын шашты алтындап.
Ғашығым менің бостандық
Келді алдыма жарқылдап.
Тарихи сөз: қызыл түн, бостандық.
Терезеден өлшеусіз
Көрсетті қыр, кеңдігін,
Табиғатына дүниенің
Патша мен тұтқын теңдігін.
Тарихи сөз: патша мен тұтқын теңдігі.
Демін салып майда жел
Құшақтап сүйіп тәнімді:
Сүйгенімдей тербетіп
Жұбатты менің жанымды.
Отырмын қүзет -- қамауда
Дұшпаннан тәнім жеңілді.
Жеңе алмас бірақ еш пенде
Асау -- еркін көңілді.
Тарихи сөз: күзет - қамау, дұшпаннан тәнім жеңілді.
1918 жыл, июнь, Ақмола.

Бұл сөздердің қайсысын қарастырсақ та олардың тарихи сөз ретіндегі маңызы зор екені сөзсіз деуге әбден болады. Бұл еңбегінде Сәкен Сейфуллин қамауда тұтқын болып отырған адам бейнесін береді, ол адамның сыр-күйін, мақсаты мен болмысын, оның арманың ашып көрсетеді.

Сәкеннің қай шығармасын алып оқымасам да, оның тілінің өткірлігі, тіл қорының байлығы сезініп тұрады.
Өз шығармаларымен Сәкен Сейфуллин жас ұрпақты патриатизмге (Отан сүйгіштікке) шақырады. Шығармаларында халық бостандығы, азаты үшін күрескен сәттерді бейнелеп, жастарымызды тәуелсіздікке үндейді.
атты өлеңінде оның жастарды бостандық үшін күреске шақырғаны сезініп тұр.

ЖАС ҚАЗАҚ МАРСЕЛЬЕЗАСЫ
Азамат, жүнжіме, жүрме бос,
Қол ұстас, бірігіп тізе қос.
Ту ұстап дұспанға барайық,
Теңдіктің ұранын салайық.
Тізесін батырған залымнан
Күн туды біз тендік алайық.
Азамат, сестеніп көзіңді аш, жүрме бос.
Ұран сал, алға бас, бірігіп тізе қос.
Қызыл ту шылауың, қорғаның --
Тізе қос, тізе қос, тізе қос.
Патшадан әділдік жоқ еді,
Ұлықтар парақор -- тоқ еді.
Бұқара халықты кем тұтқан.
Жеқ көрген, итімен тең тұтқан,
Қоспаған санына адамдық,
Айламен ұстаған надан ғып.
...Езілген, сезімнен кем халық,
Алдаушы қуларға жем халық.
Қор едің көп әкім қорыстан.
Парақор би менен болыстан.
Момын мен нашарға зорлық қып,
Залым мен байларға болысқан.
Азамат, сестеніп...
Қайырсыз байларың көп еді,
Жауыздың мейірімі жоқ еді,
Жауыздық тамырын қияйык,
Қулардың аранын тияйық,
Ақ ниет азамат ерлерді
Бір тудың астына жияйық.
Азамат, сестеніп...
Ескілік, надандық жоғалсын,
Сорлы жұрт сестеніп оңалсын,
Бақытқа жол ашық сезілсін,
Әділдік, жаңа заң түзелсін.
Патшалар, ұлықтар жасаған
Бұрынғы қу тәртіп бұзылсын.
...Жойылсын құлшылық, кемшілік,
Жасасын әділдік, теңшілік.
Бұрынғы қу қыспақ жол қалсын,
Өз еркін бұқара қолға алсын.
Жер үстін шат қылып көркейтіп,
Қызыл ту желбіреп орналсын.
Азамат, сестеніп көзіңді аш, жүрме бос.
Ұран сал, алға бас, бірігіп тізе қос.
Қызыл ту шылауың, қорғаның --
Тізе қос, тізе қос, тізе қос.

1919 жыл, август, "Арқа"
Бұл өлеңінде жазушы тарихи сөздерді кеңінен қолданып келген. Олардың қазіргі кезде отандық ақын-жазушылармен жиі пайдалануын көруге болады. Себебі, бұл сөздердің тарихи мәні мен маңызы өте зор. Менің ойымша, осы сөздер арқылы кез-келген жағдай, қимылдарды, толқу, күрестерді, арман, мақсаттарды, болмыс, тіршілікті, сана-сезімді, отаншылдықты көрсетуге болады.

Bottom of Form 0
БӨЛІМ ҚОРЫТЫНДЫСЫ
Сейфуллин - қазақ советі әдебиетінің туын көтеріп, іргесін қалаған, оның идеялық жағынан берік қалыптауына көп еңбек сіңірген қайраткер, ақын, жазушы, сыншы әрі ғалым.
Оның , , поэмалары - болмыс, бітімі мүлдем бөлек, революциялық рухқа тлы, шақтығы биік шығармалар.
, , , повестері қазақ прозасының ірге тасына әрқайсысы бір - бір кірпіш болып қаланды.
Ал атты тарихи - мемуарлық романының орны тіпті бөлек екенін ұмытпаған жөн.
Сейфулинді қазақ балалар әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі ретінде де қарастырады. Оның балаларға арналған , және басқа да қызғылықты шығармалары әркімге таныс.
Сандалып келе жатты ақсақ киік,
Бір тоқтап, анда - санда әлін жиып,
Ақбөкен сахараның ботакөзі,
Атты екен қандай мерген көзі қиып.
Ботакөз сахарада қына терген,
Кім екен жапан түзде сені көрген?
Аяныш сезімі жоқ бір қазақ - ау
Дәл көздеп жүрегіне атқан мерген!

Бір залымның дәл көздеп атқан оғы дөп тиіп қапсыраған адамның баласында көзі жаутандаған жазықсыз ақсақ киік - ақ маңдай, жез таңдай Сәкеннің нақ өзі екен ғой!



ІІ бөлім. Ілияс Жансүгіровтың өмірі мен шығармашылығы.
Ілияс Жансүгіров - ақын, драмашы, прозашы, оның поэзиясы ұлттық әдебиеттің классикалық байлығының қатарына жатады. Ақынның терең идеялы, көркем мүсінді, эпикалық кең тынысты шығармаларының танымдық, тәрбиелік мәні зор.Олар қалың оқырманның ойына ой, сезіміне сезім қосады, қиялына қанат бітіреді, эстетикалық ләззат беріп, гуманистік адамгершілік идеяларды толғайды.
Ілияс Жансүгіров 1894 жылы бұрынғы Қапал уезі, Ақсу болысында ( қазіргі Тадықорган облысы, Ақсу ауданы) туған.Ескіше хат танитын, шағатай тілдеріндегі кітаптарды жинайтын, аңыз-ертегілерді, батырлық жырларды, тарихи оқиғаларды, әңгіме-шежірелерді жақсы білетін, көкерегі ояу, көзі қарақты, әр түрлі өнерді ұстаған әңгімеші, домбырашы, ұста, көшелі Жансүгір анасынан ерте қалған Ілиясты жетімсіретпей, еркелетіп, жақсы үлгі көрсетіп, тәрбиелеп өсіреді.
Халқымыздың құт-береке дарыған, ежелден ақындық, батырлық, даналық мекені Жетісу өлкесінің перзенті Ілияс көкірегіне жас күнінен бастап ән мен жырдың, өлең мен күйдің небір асыл нұсқалары ұялаған.
Өз үйінде, әкесінен хат таныған, одан соң молда алдын көрген Ілияс біраз уақыт Карағаш деген жердегі татар үлгісіндегі мектептен оқып, әр түрлі пәндерден сабақ алады. Бұдан кейін тұрмыс жағдайы билеп шаруа күйттеп, тіршілік қарбаласына араласып катеді.
Жастық қиял, арман толқулары, ауыл көріністері, табиғат суреттері оның жүрегін қозғап, тіліне ұйқасты сөздер оралып, өлең шығара бастайды.
1920 ж. Ілияс Алматыға келіп, үш айлық мұғалімдер курсын бітіреді. Артынан Ташкенттегі Қазақ ағарту институтының жанындағы қысқа мерзімді курсте бес-алты ай оқығаннаң кейін, денсаулығының нашарлауына байланысты аулына қайтады.
Дауылды жылдардың тартысты тіршілігі жас мұғалімді өз толқынына тартады. Қазақ ағарту институтында, Жетісу облысының Қосшы комитетінде губерниялық оқу бөлімінде, газеті редакциясында қызмет істеу, экспедицияға шығып фольклор үгілерін жинау кешегі ауыл жігітін ширатып шыңдайды. Жас азаматтың кызметтен өзге уакыты түгелдей кітап, газет-журнал оқуға, өз көкірегіндегі сырларды қағазға түсіруге жұмсалады. Алғашқы өлеңдері , , газеттерінде, , журналдарында жарияланады. 1927 жылы атты үгіт өлеңі, 1928 жылы деген тұңғыш кітабы шығады.
1927-1937 жылдар арасында поэзия, проза, драматургия, сын, аударма салаларында жиырмадан астам кітап шығарып, артына аса бай әдеби мүра қалдырды. Оның лирикалық шығармалары, , , , поэмалары, романы, , , пьесалары қазақ әдебиетінің алтын қорына қосылған өлмес туындылар. Он жылдың ішінде осынша шығарма берген қалам қайраты, талант табандылығы ғажап.
1928 жылы журналистика институтын бітіріп, елге оралған Ілияс Жансүгіров газеті редакциясында қызмет істеп, қазақ баспассөзінің қалыптасуына көп үлес қосты. Аршынды қаламгер, үлкен мәдениет қайратқері Ілияс Жансүгіров 1934-1935 жылдарда Қазақстан көркем әдебиет баспасында поэзия бөлімін басқарады, ССРО Жазушыларының I съезінде сөз сөйледі, республиканың әлеуметтік өміріне белсене араласады. Жазашының М.Горькиймен шығармашылық байланысы, Сәкен Сейфуллин, Мұхтар Әуезовпен достығы оның қаламгерлік жолында терең із қалдырған.
Көзі тірісінде қазақ поэзиясының өрен жүйрігі, ақындықтың Құлагері атанған Ілияс Жансүгіров кесепат-кесел репрессияға ұшырап, 1938 жылы опат болды.
Ілияс Жансүгіров - қазақ әдебиетінің барлық жанрларында қалам тартып, елеулі туындылар берген әмбебап дарын. Әсіресе ол өзінің аса қуатты суреткерлік талантын поэзия жанрында көрсетіп, күллі қазақ әдебиетінің мақтанышына айналған туындылар берді.
Ілияс әдебиетке халық фольклоры дәстүрінен, аз оқуымен және біршама кештеу - 20-жылдардың басында келді. Бірақ ол сол кездің өзінде халық өмірін жетік білетін, қазақ тілінің байлығын тамаша меңгерген бозбала еді. Өте қабілеттілігі мен ізденгіштігінің, жігерлілігінің және жаңадан құрылып жатқан қоғамның қоңыртөбел ортадан шыққан талапты жастың оқып, білім алуына жылы қабақ танытуының арқасында, ол біршама қысқа уақыттың ішінде тез жетіліп, аршындап алға озды. Алматы, Ташкент, Мәскеу оқу орындарында жақсы мағынасындағы қомағайлықпен білім алды, өз бетімен де көп оқыды, орыс және әлем классикалық әдебиетін зерттей оқып, үздік туындыларын орыс тілінен қазақшаға аударды. Осы аралықта жазуға да төселіп, қоғамдық жұмыстарға, әдебиет ісіне белсене қатысты. Алғашқы жинағы 1928 жылы 34 жасында жарық көрген Ілияс 5-6 жылдың ішінде қатарынан арындап алға озып, Абайдан кейінгі дәуірдің аса көрнекті ақынына айналды. Прозалық, драматургиялық талантты кесек туындыларын айтпағанда, ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақтың «бес арысы» атанған зиялылар ілімдеріндегі еркіндік мәселесі45 бет
Қырғызстандағы қазақтар6 бет
Әдеби байланыс. Хасен Оралтай және Қажығұмар Шабданұлы14 бет
Менің қасиетті қазақ тілімде бүкіл әлем сөйлей бастады4 бет
Шәкәрім А.С.Пушкиннің “Дубровский” шығармасын қалай аударған еді9 бет
Әбу Насыр Әл-Фараби10 бет
Әл-фараби – ислам философы5 бет
"Қайсар Сүт" ЖШС-де өнімді жаңарту және оның тиімділігі24 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру туралы26 бет
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорында еңбекақыны ұйымдастыру31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь