Нарықтық экономика жайлы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 НАРЫҚТЫҢ ЭКОНОМИКАНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Нарықтық экономиканың мәні және ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
2 ҚР.Ң НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
2.1 ҚР.ң нарықтық экономика модельдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
2.2 ҚР нарықтық экономика модельдерінің жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
Кез –келген қоғам, ең басты проблеманы – яғни, адамдардың әр түрлі қажеттіліктерін толық қанағаттандыру үшін сирек кездесетін, шектеулі ресурстарды тиімді пайдалану проблемасын үнемі шешіп отыру тиіс.Ол үшін қоғам экономиканың негізгі түш сұрағын: нені өндіру керек? Деген мәселелерді шешуі керек. Нені өндіру керек деген мәселені шешу үшін қандай тауарларды, қандай мөлшерде өндіру керектігін анықтап алу қажет. Сонымен қатар, қандай технологияны, шаруашылықты ұйымдастыруың қандай әдістерін, ресурстардың қай түрін пайдаланғанда ғана ең жоғары әлеуметтік және экономикалық тиімділікке жетуге болатындығын анықтау қажет. Сондай – ақ, қоғам өндірілген өнімдерді, табыстарды кімдердің мүдделері үшін және қалай бөлінетіндегін де ескеруі керек.
Міне, осы күрделі және көп жақты проблемаларды шешу барысында қоғам экономикалық өсуді, халықты толық жұмыспен қамтуды, баға тұрақтылығын, экономиканы еркіндікті, табыстарды әділдікпен бөлуді, ауруларға, қарт адамдарға, халықтың әл – ауқаты нашар бөлігіне әлеуметтік көмек көрсетуді мақсат етеді.
Енді, осы проблемалардың қазіргі нарықтық экономикада қалай шешілетіндігіне қарамастан бұрын, біз ең алдымен нарық ұғымына жалпы анықтама берейік. Себебі, нарық көпжақты, сщған байланысты оны әр түрлі жағынан зерттеуге болады. Сондықтан да, экономикалық әдебиеттерде оның көптеген анықтамалары бар.
Олардың біріне мына анықтамаларды келтіруге болады. Нарық тауар өндірушілер мен тұтынушылардың арасындағы қатынастарды қамтитын процесс немесе нарық сұраныс пен ұсыныстың өзара әрекет ететін сферасы.
Үшіншілері, нарықты шаруашылық субектілерінің арасындағы қоғамдық байланыс формасы ретінде көрсетеді.
Нарықтық қатынастардың мәнін анықтау барысында, нарық ұғымының мағынасы екі жақты екенін ескері керек. Біріншіден, нарық айналыс, айырбас сферасындағы тауарлардың өтімін жүзуге асыру процесі, ал екіншіден, нарық – ал адамдар арасындағы өндіру, бөлу, айырбас, тұтыну процестерін қамтитын экономикалық қатынвстар жүйесін білдіреді. Нарық қаржы – несие формаларын пайдалануға негізделген экономиканың күрделі механизімі ретінде әрекет етеді.
1 Әкімбеков К.Н. «Экономикалық теория» 2000 ж.
2 Кулыгин П.C. Социолистік экономикадағы нарық «Вопросы экономики»,1990ж.
3 Журавлева Г. Р. Социолизмнің экономикалық жүйесіндегі нарық «Экономические науки», 1990ж. №7
4 Саяси экономия — Алматы, «Ана тілі»,1991ж
5 Қазіргі замандағы нарық: табиғаты және дамуы. Э.П.Дунаев, И.Е.Рудакова 1992ж.
6 «Экономикалық теория» пәнінен СИЛЛАБУС Ғабит Жүрсiн Хафизұлы Астана 2006
7 Ө.Қ.Шеденов, Е.Н.Сағындықов, Б.А.Жүнісова, Ү.С.Байжомартов, Б.М.Комягин — «Жалпы экономикалық теория», Ақтөбе «А-полиграфия» 2004ж.
8 Н.М. Шанский, В.В.Ваванов, Т.В.шанская – «Краткий этимологический словарь русского языка» Москва 1961г.
9 Н.М. Шанский «Көп томдық орыс тілінің этимологиялық сөздігі», I том Москва 1973ж
10 Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан халқына жолдауы» 2006 жыл 1 наурыз. 11 И. Комягин «Жалпы экономикалық теория», Ақтөбе, 2005 ж.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ..........................................................................................................3
1 НАРЫҚТЫҢ ЭКОНОМИКАНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1 Нарықтық экономиканың мәні және ерекшеліктері....................................4
2 ҚР-Ң НАРЫҚТЫҚ ... ... ...
2.1 ҚР-ң ... ... ... ҚР нарықтық экономика модельдерінің жетілдіру жолдары.................................................................................................................17
ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................................................20
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ...........................................22
КІРІСПЕ
Кез - ... ... ең ... ... - яғни, адамдардың әр түрлі қажеттіліктерін толық қанағаттандыру үшін сирек кездесетін, шектеулі ресурстарды тиімді пайдалану проблемасын үнемі шешіп ... ... үшін ... экономиканың негізгі түш сұрағын: нені өндіру керек? Деген мәселелерді шешуі керек. Нені өндіру керек ... ... шешу үшін ... ... қандай мөлшерде өндіру керектігін анықтап алу қажет. Сонымен қатар, қандай технологияны, шаруашылықты ұйымдастыруың қандай ... ... қай ... ... ғана ең ... әлеуметтік және экономикалық тиімділікке жетуге болатындығын анықтау қажет. Сондай - ақ, ... ... ... табыстарды кімдердің мүдделері үшін және қалай бөлінетіндегін де ескеруі керек.
Міне, осы күрделі және көп жақты проблемаларды шешу барысында ... ... ... ... толық жұмыспен қамтуды, баға тұрақтылығын, экономиканы еркіндікті, табыстарды әділдікпен бөлуді, ауруларға, қарт адамдарға, халықтың әл - ... ... ... әлеуметтік көмек көрсетуді мақсат етеді.
Енді, осы проблемалардың қазіргі нарықтық экономикада ... ... ... бұрын, біз ең алдымен нарық ұғымына жалпы анықтама берейік. Себебі, нарық көпжақты, сщған байланысты оны әр ... ... ... ... ... да, ... ... оның көптеген анықтамалары бар.
Олардың біріне мына анықтамаларды келтіруге болады. Нарық тауар ... мен ... ... ... ... ... немесе нарық сұраныс пен ұсыныстың өзара әрекет ететін сферасы.
Үшіншілері, нарықты шаруашылық субектілерінің арасындағы ... ... ... ... ... ... мәнін анықтау барысында, нарық ұғымының мағынасы екі жақты екенін ... ... ... ... айналыс, айырбас сферасындағы тауарлардың өтімін жүзуге асыру процесі, ал екіншіден, нарық - ал адамдар арасындағы өндіру, ... ... ... ... ... ... ... жүйесін білдіреді. Нарық қаржы - несие формаларын пайдалануға негізделген экономиканың ... ... ... ... ... НАРЫҚТЫҢ ЭКОНОМИКАНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
+ Нарықтық экономиканың мәні және ерекшеліктері
Нарықтық ... ... ... мен ... ... деңгейінің дамуын реттеу арқылы нарықтық механизм басқарады. ... ... ... ... ... ... және бәсеке кіреді. Нарық -қоғамдық тұтыну мен өндірісті келістірудің тиімді механизмі. ... ол ... ... ... ... ... ...
неміс экономикасының авторы, профессор Людвиг Эрхард (1956ж.) еңбегінде былай деген:.
"Нарық - ... жүйе әрі ... ... мен жағдайына немесе өндіріс факторына қарай өндірістік қатынастарды қысқарту, шаруашылық субьектілерін байланыстырушы ұйым".
"Нарық - тауар айырбасының аясы, сатушы мен ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы".
"Нарық - сатушы мен сатып алушы арасындағы тауарды өткізу жайлы ... ... - ... ... ұдайы өндіріс жүйесі, барлық элемент пен буындар төлем қабілеттілігі бар сұраным мен ... ... ... ... келесідей қызметтер атқарады:
* ұдайы өндіріс процесін үнемі қамтамасыз ететін реттеуші;
* ұсынымның көлемі мен ... ... ... және оның сұраным төлем қабілетіне икемделуі;
* экономикалық оқшауланған ... ... мен ... ... ... ... ... жағдайы туралы объективті ақпарат көзі (экономиканың айнасы);
* ... мен ... ... ... ... және мойындаушы құрал;
* бәсеке арқылы тиімсіз шаруашылық түрінен экономиканы сауықтыру, тазалау;
* құрылымдық тұтыну, ... ... ... ... ... ... экономикалық мәжбүр ету;
* өндірістік шығындарды төмендетуге, тауар өндірушілерді экономикалық ынталандыру және оларды өте қажетті қоғам аясына жұмсау;
* тауар өндірушіні жоғары ... және ... ... ... ... ... ... ету.
Нарық-күрделі экономикалық категория. Ол белгілі және нақты әлеуметтік-экономикалық жағдайда өмір ... және ... ... ... меншік түрлерінің көп болуы; нарықтағы шаруашылық субъектілерінің қойылатын экономикалық жауапкершілікке сай және ... ... ... ... мен ... ... бәсекестілігі;белгісіз нарыққа өнім шығару; өнімге бағаны қою құқығы; қажетті инфрақұрылымның болуы.
Қазіргі нарық күрделі жүйені құрап, ол көптеген саладан және ... ... ... ... тұрып, өндіруші мен тұтынушы арасындағы шаруашылық байланыстарын құрайды.

Ұйымдық тұрғыдағы белгісі
Құрылымдылық тұрғыдан бөлу
1
Территориялық
Базар, биржа, аукцион, жәрмеңке, аймақтық нарық, ішкі ... ... ... ... пен ... ... олигополиялық,
таза монополиялық, еркін, реттеуші
3
Тепе-теңдік деңгейі тұрғысынан
Баланстанған, баланстанбаған
4
Салалық ... ... ... салалық, ішкі салалық
5
Тауарды бағыттау тұрғысынан
Азық-түлік, азық-түліктік емес,
тағамдық немесе ... ... сай келу ... ... ... емес ... ... тұрғысынан
Дамыған нарық, қалыптасушы нарық
8
Нарық субъектісі тұрғысынан
Сатушы нарығы, тұтынушы ... ... ... ... бірі ... ... табылады. Инфрақұрылым- бұл институттар (ұйымдар, фирма, мекемелер) жиынтығынан тұрады және оның мән ... ... ... мен қызмет жасауы үшін қалыпты жағдай қалаптастырып қызмет көрсетеді.
Нарықтық инфрақұрылымның ... ... ... ... мен ... ... Банктер, коммерциялық орталықтар және компаниялар
* Мемлекеттік резервтік және сақтандыру қорлары
* Баға мен стандартты ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды бақылау инспекциясы
* Құқық қорғау органдары, тұтынушыны қорғайтын қоғам
* ... ... ... ... фирмалар
* Кеден қызметтері
* Бизнестің коммерциялық орталықтары
* Сақтандыру және аудиторлық ... ... - ... қызметтер
* Қоймалық, элеваторлық, тоңазытқыштық және транспорттық шаруашылық
* Сауда үйлері, жәрмеңкелер, көтерме сауда орталықтары
* Маркетингтік зерттеу орталықтары, өндірушілердің әртүрлі ассоциациясы
* ... ... ... ... ... ... ... үй шаруашылығы, фирма және үкімет жатады. Үй шаруашылығы материалдық (жер мен капитал) және адами (еңбек және кәсіпкерлік) ресурстарды ... ... ... ... ... ресурстары арқылы ұсынады. Сұраным мен ұсыныстың өзара іс-әрекеті ресурс түріне нарықтық бағаны ... Үй ... ... ... тауарға сұраным жасай отырып, ресурстарды сатудан алынған табысты қажетті өнім мен ... ... ... Ал, ... өз өнімін өткізіп, ақшалай табыс алады. Үй шаруашылығы тапқан табыстың барлығын өнім сатып алуға жұмсамайды, ... ... ... ... және ресурстар мен салықты төлеуге жұмсайды. Фирмалар өндіріс ресурстарын біріктіреді және қозғалысқа келтіріп, өнім шығарады, ... ... және осы ... ... ... ... шығару фирманың ақшалай табысын қалыптастырады.Фирмалар да салық төлейді және инвестицияны тартып ... ... ... ... алып, жеке кәсіпорындарға субсидия береді және кәсіпкерлерден қажетті ресурстарды сатып алады.Үкімет жұмысымен ... ету ... ... және ... ... ... өнімнің қозғалысы мен құрылымына әсер етіп, табыстарды үлестіреді. Салықтан түскен ақшалай ... ... ... жалақыны, трансферттік төлемдерді, яғни, мемлекеттік зейнетақы, жұмыссыздарға жәрдемақы, стипендия, табысы төмендерге, мүгедектерге және көпбалалы отбастарына көмекақы төлейді. ... ... ... ... ... тиімді дамыту үшін мемлекеттік қызмет көрсетуді ұсынады.
Қазіргі уакытта Қазақстанда барша шаруашылық жүргізудің экономикалық ... ... ... ... жасалуда. Осы жағдайда нарық экономикасы жоғары дамыған елдер қолданып отырған үлгілердің ерекшелігін білу өте қажет. Алдымен назарымызды барлық нарықтық жүйелер жөне ... даму ... ... болатын жағдайларға көңіл аударайық:
* географиялық орналасу;
* табиғи ресурстардың бар болуы;
* тарихи даму жағдайлары;
* ... ... ... ... ... даму ... қоғамның өлеуметтік бағытгалуы.
Шаруашылық жүргізудің нарықтық шарттарының әр елдердің өзіне тән ерекшеліктері болады. ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері болады:
* меншіктің әр алуан формаларының болуы;
* тауарлар мен қызметтерге көбінесе еркін баға болуы;
* ... ... ... жүйесі;
* кәсіпкерлік әрекеттердің кең тарауы;
* экономиканы мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... нарықтық үлгілердің бірнешесін атап өтуге болады.
Американдық үлгі. Бұл үлгі деп ... ... ... экономикадағы реттеуші рөлі өте төмен. Мемлекеттің экономикаға кірісуі көбінесе экономикалық дағдарыстармен (XX ... 30 -- 70-ші ... ... ... күрт ... (XX ... 60-шы ... - кедейлікпен күресу, әлеуметтік бағдарламалардың санының өсуі) байланысты болады.
* көсілкерлікті барынша қоддау (XX ғасыр 80-ші жылдары АҚШ-да кіші ... жаңа ... ... 80% қамтиды);
* халықтың бай, кедей болып әйгілі бөлінуі;
* жалақы айырмашылығының тым ... ... ... ... жабайы қызметкердің жалақысынан 110 есе артық;
* жетімді түрде қамтамасыз етілмеген топтардың әл-ахуалы жарамды дәрежеде.
Жапониялық үлгі. Осы ... ... ... ... ... ... жағдайында қалыптасқан. Әскери шығындардан бас тартып, Жапония барлык мүмкіндіктерін , яғни, өнеркәсіптің экономикалық өсіруге жұмылдырған. Осы мақсатқа жетуге ... ... ... ... және батысеуропалық патенттер мен лицензияларды еркін сатып алу, дүниежүзілік шикізаттар мен отын ... ... ... жапониялық жұмысшы күшінің салыстырмалы арзандығы, елеулі әскери шығындардың болмауы. Жапондык үлгінің негізгі белгілері:
* ұлттық ... ... ... мемлекет әсері өте жоғары. Алдымен мемлекет танкерлер өндіруді қолдады, содан кейін -- аз ... ... ал XX ... 70-ші ... ... -- ... мен ... өндірісін қолдады. Осының нәтижесінде XX ғасыр 70-ші жылдары ортасына дейін Жапония елеулі дағдарыстардан аулақ болды және ... ... даму ... өзін өзі ... дамуы мен нығайтылуының 5-жылдық жоспарларын жасау. Қазір 1991-1995 жылдары қамтитын 8-ші бес жылдық жоспар аяқталды. болар алдында экономиканы ... ... және ... ... ... жасаудын, 30 жылдық жоспары жасалған;
* фирмалардың басым көпшілігі жұмысшыларды барлық өмірлік мерзімге жалдайды;
* жұмысшыларды ... ынта ... ... жұмысшыларды басқаруға жөне шешім кабылдауға тарту;
* жалақы дәрежелерінің ... көп емес -- ... ... ... ... ... 17 есе артық;
* үлгінің әлеуметтік бағытталуы. Әлеуметтік мәселелерді шешу ... ... мен ... ... үлгісі. Әлеуметтік-экономикалық мазмұны жағынан бұл үлгі Жапониялық үлгіге ұқсас. Әлеуметтік нарық экономикасының бас идеологі ... ... ... Ол өз ... ... жаңа ... ... етуінің негізгі принциптерін баяндайды. Неміс үлгісінің негізгі ерекшеліктері:
* ... ... зор әсер ... Бұл ... әсіресе әлеуметтік мәселелерді шешуде байқалады. Мемлекет елеулі әлеуметтік міндеттер атқарады: тегін медицина, білім, және т.б.
* XX ғасыр 70-ші ... ... ... ... ... ... ... (жоспарлау) принципін қолдану жүзеге асырылған. Осымен қатар жұмысшылар кәсіпорын меншігіне де қатысады;
* Неміс үлгісінде, Жапониялықтай, ... ... рөл ... ... банк толық автономия негізінде жұмыс істейді;
* Жапондық үлгідегідей, жалақы дәрежесінің айырмашылығы елеулі емес -- фирма бастығы мен ... ... ... ара ... 23 ... үлгі. Бұл үлгінін, айырмашылықтары:
* әлеуметтік бағытталу,
* мүліктік теңсіздіктің төмендегі,
* жеткілікті түрде қамтамасыз етілмегендерге қамқорлық жасау.
Кейде швед үлгісін социализмнің екінші ... деп ... ... өмір ... мен азаматтық құқық жақсы қамтамасыз етілген. Жұмыссыздық төмен дәрежеде. Мемлекеттік сектордың дәрежесі өте жоғары. Қызметтердің басым көбін мемлекеттік сектор тегін ... Баға ... ... ... ... ... Бұл үлгінің елеулі ерекшелектері американдык пен неіміс үлгісінің орта шамасы. Француздық үлгіде мемлекетгің реттеуші рөлі ... 1947 ... ... бес жылдық жоспарлар -- индикативтік жоспарлау жүзеге асырылып отыр. Бүл ... ... ... ... ... тән. ... ... мемлекет белсенді қатысады.
Оңтүстік Кореялық үлгі. Осы үлгі Оңтүстік Кореяны қысқа мерзімде алдыңғы ... ... ... ... елге айналдырды. Бұл үлгінің ерекшелігі -- ... ... ... өте зор әсер ... Бұл әсердің экономикалық құралы -- экономикалық ... ... XX ... 70-ші ... ... директивтік жоспарлау индикативтік жоспарлаумен алмастырылды. Оңтүстік Кореяда көп уақыт несие-қаржы сферасында мемлекеттік монополия болды. Жеке меншіктік банк-несие институттары XX ... ... ... бола ... ... ... ... реттейді. Экспорт мәселелері ерекше бақылауға алынған. Осының алдындағы бесжылдықта (1987-1991 жылдары) экономикаға реанимация жасалған соң үкімет элеуметтік бағдарламаларды орындауға ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығынан басталды. орнына отбасы мердігерлігі ... (1984 жылы ... ... ... шаруашылықты отбасының күшімен жерде жүргізуге негізделген. Жер пайдалануға 15-20, ... 30 ... ... ... ... мен ... техникасы көбінесе бірнеше үйдің меншігінде болады. Шаруалар өндірілген өнімдердің бір бөлігін келісім арқылы ... ... ... бөлігін -- салықты өтеу үшін тапсырады. Тағы бір бөлігін жергілікті үкімет қорларына өткізеді.
Қазіргі жағдайда ауылдың ілгері дамуы ... ... ... ... әрқилы формаға біріктіру жөне жерді мықты шаруашылыққа шоғырландырып жалдама жұмыс күшін қолдану мәселелері қозғалып отыр.
Реформа 1984 жылдан қалада басталды. ... ... ... ... ... Бұл үлгінің варианттары Венгрияда, Чехия мен Словакияда пайдаланылған болатын. Осы ... ... ... ... ... ... жағдайында өрекет етеді. Бұл жағдай жоспарлы экономиканы жетілдіруге көмек ... жөне үш ... ... ... -- мемлекеттің, кәсіпорынның жөне жұмыскердің. Бұл макродәрежеде нарықтық реттеуді жөне мемлекет реттейтін әр алуан ыарықтардың өрекет жасауын ... ... ... ... ... көшу көзделеді. Кейінгі аталған үлгінің мәні мынада: социалистік өндіріс -- тауарлы ... ... ... ... әсері тауар-ақша қатынастарының дамуына негізделеді. Осы жағдайда маңызды құрал-жабдықтарға меншіктің қоғамдық формасы және макродәрежеде орталықтанған жоспарлау шешуші рөл ... ... ... ... ККП XVII ... ... реформа жүргізудің негізгі принциптерін белгіледі. Олардың бастысы: меншік құқын шаруашылық жүргізу құқынан ажыратыд, ... ... ... ... лық іс-өрекетгерін жандандыру. Бұл үшін шаруашылық жүргізудің әр түрлі формаларын -- ... ... мен жеке ... ... беру, еркін сатуға кәсіпорындардың акциясын шығару -- пайдалану ... ... ... ... ... ... байланыстарды белсенді дамыту ұсынылады. Нарықтар жүйесін, оның ішінде қор, қызметтер, информация, техника және технология нарықтарын құруға ... ... ... ... ... ... нарықтық әдістеріне көшу, макроэкономикалық релеуді жетілдіру мен нығайтуды қатар жүргізу керек деген талап қойылып отыр.
Экономикалық реформалар ауылда өнеркәсіптің дамуын жандандырды. ... 10 ... ... 80 млн. ... ... пайда болды.
Өнеркэсіптегі экономикалық өзгерістердің нәтижесінде, меншіктің әртүрлі формаларын және шаруашылық жүргізудің әрқилы әдістерін қолданудың негізінде жаңа ... ... ... ... Бұрынғыша жетекші рөл меншіктің қоғамдық формаларында сақталған. Демек, ... ... 56% ... ... шығарылды, 36% -- үжымдық кәсіпорындарда және 5% -- жеке меншік секторында шығарылды. Жаңа ... ... ... ... тыс ... ... алу, ... сату мүмкіндігіне жол берді. Бұның нәтижесінде жоспардан артық өнімдер өндіру молайды. Кәсіпорындар ... ... ... ... ашық нарықта мемлекет белгілеген бағадан 20% қымбат дәрежеде сатуға мүмкіншілік алды. Осының барлығы экономиканы жандандыруға жол ашты. Ақырғы жылдарда Қытай ... ... ... ... ең ... ... ... экономикасына өту ҚР-да егемендік алғаннан басталады. ҚР-сы 1991 жылдың 16 желтоқсанынан бастап егеменді ел болып экономикада белгілі бостандығын алып, ... ... ... ... ... ... қалыптастыру 3 сатыдан тұрады:
1. Өндіріс. Тауарлы шаруашылықтың пайда болуына байланысты нарық қалыптасады.
2. Экономика. Өндірістен ... ... ... ... ... ... айналдырып, ал айырбастың өзін рынок жасайды. Яғни, "сатушы рыногі" қалыптасады.
3. Нарық экономикасы. Өндіруші өз алдына рынок құра ... ... ... ... болғанда ғана құрылады. Бұл кезде "тұтынушылар нарығы" қалыптасады.
Нарық қатынастары дегеніміз- сатушы мен ... ... ... ... қатынастар.
ҚР-сының нарықтық экономикаға өтуін 3 кезеңге бөлеміз:
а) І кезең- 1991-1993 жылдар мемлекет иелігінен алу, жекешелендіру;
ә) ІІ-ші ... ... ... ... түрлерін дамыту;
б) ІІІ-ші кезең- 1995-2000 жылдар Қазақстанның әлемдік позицияда өз орнын алуы.
Нарық экономикасы дегеніміз- сұраныс пен ұсыныс арасындағы қатынаспен ... ... мен ... ... баламасымен, шаруашылық есепке, кәсіпкерлік қызметке негізделген экономика.
Нарық экономикасының артықшылықтары:
1) ресурстарды тиімдірек бөлу мен пайдалануға көмектеседі;
2) өндірістің өзгеруші жағдайларына икемді жауап ... ... мен ... ... ... мен әрект ету бостандығын қамтамасыз етеді;
Нарық экономикасының кемшіліктері:
1) табыс алуға кепілдік бермейді;
2) ... ... ... ... ... ... ... ресурстарды сақтауға көмектеспейді;
4) қоршаған ортаны қорғау жөніндегі шараларды ендіруді әлсіз ынталандырады;
5) ұжымдық пайдаланатын тауарлар мен қызмет көрсетулерді өндіруді дамытуды ... ... ... ... ... беруге болады:
1-ден, нарық- сұраныс пен ұсыныс қатынастары немесе сатушы мен ... ... ... ... ... бұл ... айырбасы қатынастарының жиынтығы, тауар өндірісі мен айналым заңы бойынша ұйымдастырылған ... ... ... мен ақша ... ... ... нарық-өнімді өндірушілер мен тұтынушыларды өзара байланыстыратын елдер арасындағы және ... ... ... ... ... болу шарттары:
А) қоғамдық еңбек бөлінісі;
ә) өндірушілердің экономикалық оқшаулануы;
б) өндіруші еркіндігі, кәсіпкерлік бостандық.
Нарықтың атқаратын 5 қызметі бар:
1. Ақпараттық;
2. Делдалдық;
3. Баға ... ... ... ... ... ... жеке нарықтардың жүйесін көрсететін тауар айналымы қатынастарынығ дамыған жүйесі. ... ... ... ... ететін тікелей байланысты элементтерді, сонымен қатар материалдық және ақшалай элементтерді қарастырады.
Нарық құрылымы дегеніміз- тауарлық қатынастардың дамыған жүйесі ретінде әртүрлі өзара ... жеке ... ... ... құрылымы мыналармен анықталады:
- меншік нысандарымен;
- тауар өндірушілер құрылымымен;
- тауар айналымы сферасының ... ... ... ... ... мен мемлекеттен алу деңгейі;
- елде пайдаланылатын сауда деңгейі.
Рынокты келесідей критерийлері бойынша бөлуге ... ... ... ... ... ... ... игіліктермен қызмет көрсетулер рыноктары;
- өндіріс құралдары рыноктары;
- ғылыми-техникалық жасалымдар рыноктары;
- құнды ... ... ... күші ... ... тауарлық топтар бойынша :
- өндірістік бағыттағы тауарлар рыногы;
- халық тұтынатын ... ... ... ... ... мен материалдар рыноктары.
3. рыноктардың өндірістік белгілері бойынша:
- аймақ ішілік;
- аймақ аралық;
- ұлттық;
- халықаралық (әлемдік).
4. Бәсекені шектеу ... ... ... ... ... Рыноктық қатынастар субъектілерінің түрлері бойынша:
- сатып алушылар мен сатушылар ретінде ... мен ... ... ... сауда рыноктары;
- сатып алушылар ретінде жекелеген азаматтар жүретін бөлшек сауда рыноктары;
- ауыл шаруашылық өнімдерін мемлекеттік сатып алатын рыноктар.
6. ... ... ... ... ... ... ашық емес "жасырын","қара".
4. Рыноктық инфрақұрылым- бұл ерекше рыноктар негізінде әрекет етіп, ... ... ... ... қамтамасыз ететін институттардың өзара байланысының жиынтығы, рыноктық экономика объектілерінің тиімді жұмыс ... мен ... ... бір нақты рыноктық кеңістіктегі бірлігін қамтамасыз ететін қызметтер түрлерінің жиынтығы.
Нарықтық инфрақұрылым 3 элементтен тұрады:
а) ... ... ... ... нарықтық институттар.
Нарықтық инфрақұрылым элементтері: тауар және қор биржалары, сауда үйлері, көтерме және ... ... ... ... ... аукциондар, делдалдық құрылымдар, сауда өнеркәсіптік палаталар, кедендік мекемелер, түрлі қызмет көрсететін ұйымдар мен мекемелер.
5. Нарық ... 5 ... ... ... ... мен тұтынушылар;
ә) меншіктің жеке және аралас нысандары;
б) баға;
г) сұраным мен ұсыныс;
д) бәсеке.
Сұраныс дегеніміз- белгілі уақыт ... ... ... ... ... ... алу ... Сұраныс пен баға арасындағы кері қатынасты сұраныс заңы қарастырады.
Сұраныс заңы:
А) баға мен сатыалынатын тауар санының арасындағы кері ... ... сол ... деген сұраныстың бірте-бірте азаюы.
Сұраныс көлеміне әсер ететін факторлар 2-ге ... ... ... бағалық емес факторлар.
Ұсыныс дегеніміз- белгілі уақыт ішінде бағасы қойылған тауарларды нарыққа шығару. Тауарларды ұсыну мен баға ... тура ... ... заңы ... ... заңы баға мен ... бір ... өзгеруін көрсетеді. Ұсыныс көлеміне де 2 фактор әсерін тигізеді:
а) баға;ә) бағалық емес фактрлар.
Нарық процесінде баға ... ... пен ... заңы ... ... ... пен ұсыныстың қиылысуы олардың тепе-теңдігін көрсетеді. Тепе-теңдік нарықтық баға дегеніміз-нарықта ... ... ... да, ... де ... ... Маркетинг ағылшынның "меркет" - нарық деген сөзінен шыққан.
Маркетинг - бұл өнімдерді айырбастау мақсатымен өндіру және сатып - орналастыруға байланысты ... ... Оның ... а) ... ... ... ... б) тұтынушыға керегін тауып беру, неге мұқтаж екенін анықтау.
Маркетингтің негізгі қызметтері:
1. айырбастау;
2. тауарларды тасу;
3. қосымша қызметтері.
Зерттеу объектісіне қарай маркетингтің 5 түрі ... а) ... ... ... ... ... жаңарту.
Орналасу сферасына қарай: а) ішкі; ә) халықаралық.
Маркетингті құрандыларға келесілер жатады: а) ... ә) ... ... ... ҚР-Ң ... ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
2.1 ҚР-ң нарықтық экономика модельдері
Жалпы нарықтық экономикалық жүйе - ... ... ... ... ... жеке дара ... оларға заңды мәртебе берілу қажеттілігіне, жекеменшік құқығының анықталынуына, келісім-шарт кепілдігінің сақталынуына орай жеке меншікке, экономикалық және ... ... ... ... ... ... Бұл жүйеде нарықтық қатынасқа қатысушылардың заңды түрде бекітетін құқықтық негізді қамтамасыз ету мәселесін ... өз ... ... Экономикалық қызмет саласында мемлекет заңнама негізінде сот міндетін атқарады. Жеке шешімдер ... ... ... ... Нәтижесінде мемлекеттің экономикалық араласуы кең өріс алады. Нарықтық жүйе ресурстарды тиімді пайдалануға және экономикалық тез көтерілуге ықпал етеді, алайда оның ... ... да ... ... ... ... ... әлеуметтік топтарды жіктеуге алып келеді
Ал Қазақстан ел ішінде ... ... ... ... бағытталған институционалдық, құрылымдық реформалардың кешенді бағдарламасын жүзеге асырды. ... ... ... ... ... ... асырыла бастаған Қазақстандағы экономикалық реформа тәуелсіздік жарияланғаннан кейін қарқынды түрде жүргізілді. ... ... сәт пен ... ... ... аралықтағы негізгі экономикалық өзгерістер: 1992ж. 7 қаңтарда бағаны ырықтандыру (либерализациялау) басталды. 1993ж. қабылданған Ата заңда жеке ... ... ... бап еңгізілді, жеке меншік институтын қалыптастыратын реформа жүргізіле басталды және ол төрт кезеңді ... ... -- ... ... олардың барлық бірлестіктерінің немесе акционерлік қоғамдарының, серіктестіктерінің акциялар (пай) бөлігін ... алу ... ... ... ... ... алу дегенді мемлекеттік кәсіпорындарды меншіктің басқа түрлеріне (мемлекеттік емес) негіздеп қайта құру деп ... ... 1993ж. 15 ... ... валюта -- теңге айналымға енгізілді; 1993-1994 ж.ж. экономикалық ... ... ... ... оны іске асыру басталды; 1994-1996 ж.ж. қатаң ақша-несие саясаты жүргізілді; 1997-2000 ж.ж. аралығында ... ары ... ... Түбегейлі жүргізілген реформалардың нәтижесінде елімізде нарықтық экономиканың негізі қаланды және ол ... ... ... ... ... жатыр.
2.2 ҚР нарықтық экономика модельдерінің жетілдіру жолдары
Еліміздің нарыққа өткен кездегі бастан кешкен қиыншылықтарды да ескермеуге болмайды. Ол: жеке ... ... жоқ ... өндіріс ауқымындағы мемлекеттік кәсіпорыннан бастап, сауда ауқымындағы монополиялар және т.б. Сонымен, аталған осынау кедергілердің тізбесінің өзі-ақ ... ... ... ... ... құқықтық және имандылық түсініктер жағынан елдің стратегиялық дамуына кешенді жағдайда келіп отырғандығын күмәнсіз куәлендіре ... ... ... табыс шарты болып -- дұрыс таңдалынған Стратегия аталынады. Мәселен, белгіленген бағытты жүзеге асыру үшін мықты ... ... ... ... ... саяси тұрақтылық және қоғамды нығайтудың, заң үстемдігі болуы шарт. Мұның сыртында, экономикалық қызметке қатысушылар ... ... ... ... ... ... ... әлемдік рынокпен байланыста емес еді, халықтың психологиялық дайындығы, адамдардың рыноктік қатынастарға тән ойлау жүйесі болмаған. Осы ... ... 1996 ж. ... ... 2030 жылға дейінгі Стратегиялық бағдарламасын қабылдаудың маңызы өте зор болды. Бұл бағдарламада жеті басымдық бағыттар белгіленген: 1) Ұлттық ... және ... 2) Ішкі ... ... және қоғамдық бірлікті нығайту. 3) Нарықтық құрылымдарды жетілдіру, шетелдік инвестицияны және ішкі ... мол ... ... ... ұзақ мерзімдік тұрақты өсуін қамтамасыз ету. 4) Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білім ... ... және ... тұрмысы. 5) Энергетикалық ресурстар, инфрақұрылым (әсіресе көлік және байланыс). 6) Кәсіпқойлы ... ... 7) ... ... және қылмыспен аяусыз күрес. Сонымен, аталған осынау басымдылық тізбесінің өзі Қазақстан басшылығының экономикалық, әлеуметтік, саяси, құқықтық және имандылық түсініктер ... ... ... ... ... жағдайда келіп отырғандығын күмәнсіз куәлендіре алады. даму ... орай ... ... ... ... ... іске ... үшін жұмыс істеп жатыр. Жаңа ғасырдың басында Қазақстанда нарықтық жүйенің негізі қаланып, экономиканың өрлеу кезеңі басталды, оның нәтижесінде ... өмір ... ... ... ... ... ... дей тұра, тек қана бай табиғи ресурстарға иелік артып және барлық қарқынды экономикалық реформаларды деп ... ... ... ... ... еді, сол ... ... ауруға" немесе ауруына шалдығуымыз мүмкін. Экономикамызды ары қарай жемісті түрде ұзақ мерзімдік даму траекториясына көшіру үшін қазіргі кезеңде ... ... іске ... ... ... ... үрдістерінің бірі - Қазақстан Республиксының президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2006 жылы 1 наурыз күні Қазақстан халқына жолдауында -- : ... ... ... ... пен жеке ... ... ... экономикалық өзара қатынастардың тиімділігін арттыру. Біз экономикаға мемлекеттің қатысуын әкімшілік реформаның есебінен оңтайландаруымыз керек. Жаңа экономика жаңа басқару ... ... ал ... ... осы ... сай ... ... және түпкі нәтижеге бағдарланған мемлекеттік менеджерлер ғана қабылдауға қабілетті. Қоғамдағы ... - ... ... ... мен жеке ... ... ... үшін қосымша заңнамалық және әкімшілік шаралар, сондай-ақ даулар мен төрелік ету ... ... ... ... ... дамыту қажет. Келісім - шарттық міндеттемелерді орындамағаны үшін экономикалық, әкімшілік, керек десең, қылмыстық жауаупкершілік билік органдарының ... де, ... ... өмірдің басқа барлық агнеттерін қолданылуға тиіс.
Біз үшін маниторлық акционерлер мен құрылтайшылардың құқықтарын ... ... бара - бар ... болуы өте маңызды. Сондай-ақ ұлт меншігінен қайтадан алуға қарсы заңнамалық кепілдіктер берілуін қарастыру қажет. ... ... ... ... ... баса ... келеді. Ол мемлекеттік органдар қызметінің тиімділігін арттырып, сыбайластық пен әкімшілік ... ... қол ... ... ... Республикамыздың нарықтық экономиканы жетілдірудің үрдістері, яғни бағыттары жасалынуда. Бұл нарықтық экономика жүйесінің әрі қарай дамуында ... роль ... ... ... ... халық шаруашылығының құрылымы мен дамуының аймақтық ерекшеліктері бар. Республикада әр түрлі пайдалы қазбалар мол және жер ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығы қалыптасқан салалар; құрылым -- біріншіден, республикамыздың экономикасы ... ... ... ... ... ... ірі бөлігіне айналғандығын дәлелдейді. Екіншіден, халық шаруашылығын басқаруда кейінгі кезге дейін үстемдік ... ... және ... ... ... бәрін бір өзі шешу зардабын тигізетіндігін көрсетеді. Осы ... ... 80 ... ортасында 13 жыл бойы қалыптасқан мемлекеттің халық шаруашылығының кұрылымы оңды болған жоқ. Мәселен, ... ... ... ... ... ... не бары 3%-н ... Мұның өзі халыктың қажеттілігін 40-50% ғана канағаттандыруға мүмкіндік береді. Ал мәдени тұрмыстық және шаруашылық тауарлары жөніндегі ... одан да аз, ... ... ... Оның ... ... пен ... фабрикаттың құны әділетсіздікпен төмендетіліп, дайын өнімнің құны өз бетінде жоғарылатылғандықтан, баға және баға ... ... ... салдарынан жағдай күрделене түсті. Сонымен қатар, мемлекет территориясындағы ... ... ... яғни 93% бұрынғы одақтық органдардың қолына шоғырланды. Осы жағдайларды қалай түзеуге болады? Тығырықтан шығудың жолдары кандай?
Нарықты қалыптастырудың ... ... ... ... ... -- ... өзі кұн тәртібіне жоғары талаппен койып отырған мәселе. Экономикалык реформаның барысы. Мемлекетте ... ... ... бағытталған үш бағдарлама қабылданды. Оның 1991-1992 жылдарға арналған мемлекеттік меншікті мемлекет иелігінен алу және ... ... ... ... ... шұғыл шаралар және әлеуметтік-экономикалық реформаларды тереңдету бағдарламасы (экономиканы тұрақтандаруға және ... көшу ... ... және ... ... мемлекет иелігінен алу және жекешелендірудің 1993-1995 жылдарға арналған ұлттық бағдарламасы /2-кезен/.
Еліміздің президенті Н.А.Назарбаев ... ... ... ... ... мақсаттар деп мыналарды атады:
-- адамның экономикалық; тұрғыдан өзін айқындау принциптерін іске асыру үшін құқықтық және ... ... ... -- ... ... ... ... ... ... ... нақты айқындамасын жеңіп алу немесе басқа елдермен бөлісу
-- тұтыну нарығын толықтыру;
-- ... ... үшін ... ... ... және оны ... ... жылдың маусымында Қазақстанның президенті Н.Назарбаев жолдауын жіберді. Осы жоғарыда айтылған құжаттар мен ... ... ... ... жүріп жатыр? Әрине, әлі де айтарлықтай жетістікке жете қойған жоқпыз. Алайда, жүргізіліп жатқан шаралар аз ... ... ... ... енгізгеннен бері экономикалық реформаны дамытып терендету мәселелері бойынша мемлекет басшысы мен үкімет нормативтік сипаттағы 200-ден астам жарлықтар, қаулылар және ... ... заң ... ... ... проблемалар шешіліп, нормативтік база едәуір жаңартылды. Осындай көрсеткіштерге қарай отырып, біздің елімізде нарықтық ... оның ... ... қарқынды дамуы байқалады. Біз болашақ бухгалтерлер бұл ұғыммен таныса ... оның әрі ... ... өз үлесімізді қосамыз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Әкімбеков К.Н. 2000 ... ... П.C. ... экономикадағы нарық ,1990ж.
3 Журавлева Г. Р. Социолизмнің экономикалық жүйесіндегі нарық , 1990ж. ... ... ... -- ... ... ... ... нарық: табиғаты және дамуы. Э.П.Дунаев, И.Е.Рудакова 1992ж.
6 ... ... ... Жүрсiн Хафизұлы Астана 2006
7 Ө.Қ.Шеденов, Е.Н.Сағындықов, Б.А.Жүнісова, Ү.С.Байжомартов, Б.М.Комягин -- , Ақтөбе ... Н.М. ... ... ... - ... 1961г.
9 Н.М. Шанский , I том Москва 1973ж
10 Н.Ә. Назарбаев 2006 жыл 1 ... 11 И. ... , ... 2005 ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Фирма теориясы және оның нарықтық экономикадағы рөлі."25 бет
Агроөнеркәсіп кешенінің нарықтық экономикасы26 бет
Ақшаның ролі және нарықтық экономика27 бет
Банктік несиенің нарықтық экономикадағы ролі 23 бет
Банктер нарықтық қатынастар жағдайындағы өзіндік ерекшелігі бар кәсіпкерліктің дербес түрі31 бет
Банктердің нарықтық экономикадағы ролі24 бет
Банктердің нарықтық экономикадағы ролі туралы20 бет
Батыс Қазақстанның ауыл шаруашылығы нарықтық - экономикаға көшу кезеңінде (1990-2005 ж.ж)41 бет
Баға теориясы. Нарықтық экономикадағы бағаның ролі25 бет
Бағалы қағаздар нарығының теориялық және әдістемелік негіздерімен қатар оның жоғарыда аталған ұйымдық-экономикалық құрылымдарының нарықтық экономикадағы маңызын көрсету және бағалы қағздардың биржада сатылуы мен олардың үстінен қосымша үлестерді есептеу32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь