Қазақстан Республикасының нарықтық экономиканы жетілдіру үрдістері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.ТАРАУ НАРЫҚТЫҢ АТҚАРАТЫН ҚЫЗМЕТТЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ
1.1 Нарықтың қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Нарық экономикасының элементтері мен инфрақұрылымы ... ... ... ... ...8
1.3 Нарықтың құрылымы түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
2.ТАРАУ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАЛЫПТАСУ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ МОДЕЛІ
2.1 ҚР нарықтық экономиканы жетілдірудің үрдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
Курстық жұмыста Қазақстан Республикасының нарықтық экономиканы жетілдіру үрдістері қарастырылады. Қоғамдық өндіріс процесінде қоғамдық өнімнің қозғалысы сан мыңдаған шаруашылық байланыстары арқылы жүреді. Олар кәсіпорындардың, салалардың, аймақтық кешендердің (территориялық комплекстердің), халық шаруашылығының экономикалық қан тамыры іспетті, осы байланыстар арқылы өндірістің “қан айналымы” жүзеге асады. Міне, қоғамдық өнімнің осы қозғалысында нарық маңызды қызмет атқарады. Әрине, оның өміршеңдігі өндірістің табиғатына, экономикалық әлеуметтік жағдайына байланысты, дегенмен нарықтың біраз дербестілігі бар, сондықтан да болар ұдайы өндірістің барлық сатыларына, түпкі нәтижесі мен тиімділігіне айтарлықтай әсер етеді. Жалпы нарық мәселесі төңірегінде осы күнге дейін теориялық айтыстар толастай келеді. Экономикалық әдебиеттер мен зерттеулерде “нарық” деген терминнің мәні осы күнге дейін толық ашыла қойған жоқ. Көпшілігі нарықтық қатынасты стихиялық күштер үстемдік ететін ұйымдастырылмаған, кәдімгі базар мен теңесе, ал енді біразі нарықты экономиканы барлық ауруынан тез жазылатын керемет “күш” деп те дәріптеуде.
Саяси экономикалық мағынада нарық — айырбас қатынасын білдіретін экономикалық категория деп қарайды. Ол экономикалық қатынастар жүйесінде ұдайы өндіріс процесінің маңызды сатысы, айырбасты сипаттайды.
Курстық жұмыстың мақсаты: Қазақстан экономикасының даму кезеңдері мен алға қойған мақсаттарға жету жолындағы іс-шараларды қарастыру. Сол арқылы экономиканы дамыту жолындағы қабылданған бағдарламалардан хабар алу, оның оң және теріс нәтижелерін оқып үйрену.
Осы мақсаттағы негізгі міндетім – Қазақстандық даму жолының мән-мағынасын ашып, даму бағытын көрсету болып табылады.Осы тұста қарастырылатын сұрақтар:
• Нарықтық экономиканың негізгі модельдері
• Қазақстанда нарықтық экономикаға өтудің негізгі модельдері
• «Қазақстандық даму моделінің» арығарай жетілдіру жолдары
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халқына 2004 жылдың 19 наурызындағы Жолдауында еліміздің стратегиялық дамуындағы экономиканың рөлін анықтай келіп, былай деген: “Экономика біздің дамуымыздың басты басымдылығы, ол экономикалық өсімнің барынша жоғарғы қарқынына қол жеткізу – негізгі міндетіміз болып қала береді...”
1. Ілиясов Қ.Қ.Құлпыбаев с Қаржы: Оқулық-Алматы 2005-552бет
2. «Ақша, несие банктер», оқулық.-Алматы, Экономика, 2001-446 бет
3. Аубакиров Я.Е. «Экономикалық теория» Алматы 1999ж 176 бет
4. Омирбаев С.М. Финансы Астана 2003 ж
5. Мельников В:Д., Ильясов К.К Финансы.-Алматы
6. Нурсейт А. «Теория рыночной экономики» Алматы,2000г 233 бет
7. Худяков А.И «Финансовое право РК» Алматы ,2001 стр 272
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ..................................................................................................................3
1-ТАРАУ НАРЫҚТЫҢ АТҚАРАТЫН ҚЫЗМЕТТЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ
1.1 Нарықтың ... ... ... ... мен ... ... ... құрылымы түрлері........................................................................10
2-ТАРАУ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАЛЫПТАСУ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ МОДЕЛІ
2.1 ҚР нарықтық экономиканы жетілдірудің үрдістері.....................................19
ҚОРЫТЫНДЫ ...................................................................................................28
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... нарықтық экономиканы жетілдіру үрдістері қарастырылады. Қоғамдық өндіріс процесінде қоғамдық өнімнің қозғалысы сан мыңдаған шаруашылық байланыстары ... ... Олар ... ... аймақтық кешендердің (территориялық комплекстердің), халық шаруашылығының экономикалық қан тамыры ... осы ... ... ... "қан ... ... ... Міне, қоғамдық өнімнің осы қозғалысында нарық маңызды қызмет атқарады. Әрине, оның өміршеңдігі өндірістің табиғатына, ... ... ... ... дегенмен нарықтың біраз дербестілігі бар, сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... мен тиімділігіне айтарлықтай әсер етеді. Жалпы ... ... ... осы ... ... ... ... толастай келеді. Экономикалық әдебиеттер мен зерттеулерде "нарық" ... ... мәні осы ... ... толық ашыла қойған жоқ. Көпшілігі нарықтық қатынасты ... ... ... ... ұйымдастырылмаған, кәдімгі базар мен теңесе, ал енді біразі нарықты ... ... ... тез ... ... "күш" деп те ... ... мағынада нарық -- айырбас қатынасын білдіретін экономикалық категория деп қарайды. Ол ... ... ... ... ... ... маңызды сатысы, айырбасты сипаттайды.
Курстық жұмыстың мақсаты: Қазақстан экономикасының даму кезеңдері мен алға ... ... жету ... ... қарастыру. Сол арқылы экономиканы дамыту жолындағы қабылданған бағдарламалардан хабар алу, оның оң және теріс нәтижелерін оқып үйрену.
Осы мақсаттағы негізгі міндетім - ... даму ... ... ... даму ... ... болып табылады.Осы тұста қарастырылатын сұрақтар:
Нарықтық экономиканың негізгі модельдері
Қазақстанда нарықтық экономикаға өтудің негізгі модельдері
арығарай ... ... ... өзектілігі. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халқына 2004 ... 19 ... ... еліміздің стратегиялық дамуындағы экономиканың рөлін анықтай келіп, былай деген: "Экономика біздің ... ... ... ол ... ... барынша жоғарғы қарқынына қол жеткізу - ... ... ... қала ... ... ... елімізде экономиканы дамытудың негізгі бағыттары былайша тұжырымдалған:
* экономиканы одан әрі ... және ... ... жалғастыру арқылы бәсекелестікті дамыту мен бюрократиясыздандыру;
* Қазақстан экономикасының ашықтығын күшейту;
* индустриалдық - ... даму ... ... ... ... дегеніміз не? Бұл сауалға бірден жауап берудің өзіндік қиындығы көп. Нарық ... -- ... ... елде ... ... ... оның мәнін қате түсіну қазіргі әдебиеттерде жиі кездеседі. Себебі, бөлу әдістеріне негізделген басқару жүйесі жағдайында нарық проблемалары тиісті ғылыми зерттеу пәні бола ... Ұзақ ... бойы ... -- әміршіл жүйенің идеологиялық тұтқынында болып келген экономикалық ғылымдарда нарықтың ... мен орны ... ... ... басым болды. Нарық мәселелерінің қоғамдағы қайта құру теориясы мен практикасында алатын зор мәніне қарамастан, ТМД-ға кіретін мемлекеттердің және Қазақстан ... ... ... ... туралы бірыңғай пікір жоқ. Осыған байланысты нарықтың бірнеше анықтамасын келтірейік. Нарық -- ... ... ... оның нәтижелері мен шарттарын айырбастауға байланысты болатын ... ... ... бір ... ... ... ... АТҚАРАТЫН ҚЫЗМЕТТЕРІ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ
1.1 Нарықтың қызметтері
Нарық -- өндіріс факторларын немесе оның нәтижелері мен ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігі немесе жүйесі.
Нарық -- бұл сатушылар мен сатып алушылардың арасындағы ... және ... ... ... ... қалыптасатын экономикалық қатынастардың жиынтығы.
Нарық -- тауарларды ... алу және ... ... орын ... ... ... жиынтығы. (Саяси экономия -- Алматы,"Ана тілі"). Нарық ... ... ... ... мен ... ... ... қатынастар жүйесі болып табылады.
Келтірілген көзқарастардың қайсысы да жеткілікті түрде дәлелді, бірақ ... бір ... ғана ... Шын мәнінде тауар - ақша, нарықтық байланыстар сату, сатып алумен шектелмейді. Бұл жерде басымдылық айырбас пен айналыс саласындағы ... ... ... болатын қатынастарға тиісті болуы керек. Себебі тек осы жерде ғана өнім жасалады және оның ... ... ... ... -- ақша қатынастарын қандай нақты нысындарда болатынын көрсететін экономикалық байланыстар пайда болады. Экономикалық ... ... ... ... және оның ... ... ұсыныс, бәсеке, және т.б) өмірге әкелді. Көп уақыт бойы біздің еліміздегі басқарудың әкімшілдік-әміршілдік әдісі үстем етуі ... ... ... салды. Соңғы жылдары басқарудың экономикалық әдісіне кешу ... ... жол ашып ... ... ... шаруашылық қызметін ұйымдастырудың бұл әдісі батыстық модельдерді қайталау емес. Бұрынғы социалистік нарықтық қатынастардың ұлғаюы шаруашылық механизмін қайта құру барысындағы заңды ... ... ... 1988 ... ... ... ... барысында өндіріс құрал-жабдықтарына көтерме сауданы енгізу арқылы нарықтық тепе -- ... ... ... өндіріс әдісіндегі нарық меншікке байланысты өндіріс қатынастарының бүкіл жүйесінде әрекет етеді. Біздің қоғамымызда нарық өндірістің тиімділігі мен халықтың ... ... ... бағытында қызмет істей бастады.
Соңғы уақытта теориялық дискуссияларда нарық пен жоспар бір-біріне орынсыз қарсы ... жүр. Шын ... ... ... ... ... процесс) нарықты, оның икемділігін, экономикалық тиімділігін арттыруға пайдалануы аса маңызды мәселе. Сондықтан нарық ұдайы ... ... ... ... ... Экономиканы нарықтық реттеу ұйымдасқан жоспарлы шаруашылық механизмнің құрамды бөлігі, онымен тығыз байланыста әрекет ететінін естен шығармаған жөн. Нарық түралы ... ... ... ... экономика туралы бір ғана еңбек жазғанымен, оның дербес ғылымға айналуының негізін қалаған ғылым деп саналады. Оның ... ... ... 1776 ж. жарық көрген. А.Смиттің досы Давид Юм ... оны оқып ... ... саны көп ... деген пікірде жүрді. Алайда Юм қателескен екен, аталған кітапты адамдар 200 жылдан астам уақыт бойы талмай оқып ... А. ... ... ұлттың басты байлығы, өзге экономистердің түсінігінше, алтын және күміс қорын жинауда емес, яғни байлық дегеніміз -- еңбек түрін ... және ашық ... ... жасайтын қарапайым адамдардың әрекеттерінің нәтижесі. Экономика ғылымы ретінде ... екі жүз ... ... ... ... ... теорияны талдау және оны толықтыру бағытында дамуда. А.Смиттің нарық туралы ілімі Австрияның экономисі, ... ... ... ... Фон ... ... ... Оның ілімі бойынша, нарық деген ұғым - ішкі себептерден пайда болған ... ... бір ... ... ... ... жүйесінің шегінде бағалықтың белгілі бір біркелкі шкаласы жоқ; ол тек ... ... ... ... үшін ... атқарады, бірақ олардың алдында қоғам мақсаттарының қайсысы бірінші орындалу керектігіне кепілдік бермейді.
А.Смиттің ілімінен шығатын қорытынды мынадай: нарықтың тиімділігі және бәсекелестердің әрі ... ... ... ... ... жету ... ... арттыра беретіндігі.
Капиталистік қоғамның дамуы деалектикасының өзі нарықтық экономиканы ұйымдастыруға әкелетіні аян. "Айырбастау" -дейді В.И. Ленин,- "адамдарды нарық арқылы біріктіреді". В.И. ... ... ... ... қоғамдық еңбек бөлінісінен айыруға болмайды.
Міне, сондықтан да социализм орнатуда және ... ... ... нарықтық қарым-қатынастарды толық пайдаланудың қажет екендігі туралы В.И. Лениннің көзқарасы көптеген ... ... ... ... Олардың ең бастылары: В.И.Лениннің көзқарасында нарық мазмұнының өзгеруі, оның еркін бәсекелестік капитализмнен монополистік капитализм сатысына көшу ... ... ... ... ... ... отырған қоғам мен оның қозғаушы күштері туралы жалпы теорияның айқындала түсуі; Өтпелі дәуір ... ... ... ... ... ... ... пайда болу себептері. Нарықтық қарым-қатынастың қажеттілігі қоғамдағы еңбек бөлінісін тудыратын себептерден ... ... ... ... ... ... ... табиғи түрде шектеулі болады. Кейбір қабілеті бар адамдар тек белгілі бір салада ғана жұмыс істеп, белгілі затты ғана өндіре ... ... ... ... ... ... бар әр ... тұтұну игіліктері мен қызметтерін қамтиды. Экономикалық ресурстарға: жер, ... ... ... ... және т.б. ... ... тән нәрсе -- олардың сиректігі немесе шектеулігі. Экономикалық теорияда бұл феномен ... ... ... деп аталады. Бұл жағдайда пайда табу мен молшылықты қамтамасыз ететін тетік әлде кімнің ... ... ... ... ... ол еңбек бөлінісі мен нарыққа байланысты көрініс береді. Мұны ... ... ... әр ... ... алу үшін өз ... өнімдерін бір-бірімен айырбастауға деген табиғи қажеттілігінен және бейімділігінен туындайтынын көреміз. Осыған ... А. ... ... деген теориясына назар аударайық. Бұл ... ... ... ... шаруашылық субъектісі ретіндегі біреулердің әр түрлі еңбек өніміне деген мұқтаждық түсіндіріледі. Әдетте ол саналы түрде ... ... ... ойламайды, тіпті оған қаншама пайда келтіріп отырғанын сезбейді де. Ол тек қана өз мүддесін ойлайды және оның ... ... -- ... ғана ... ... ... тұра, әлдебір көрінбейтін қол, оны өзі басшылыққа алмаған мақсатқа қарай бағыттап отырады.
1.2 Нарық экономикасының элементтері мен ... ... ... оның ... ... ... көруге болады. Нарықтың атқаратын негізгі қызметтері:
1) Нарықтың ақпараттық қызметі - нарықтың экономиканың қазіргі жағдайлары туралы маңызды ... ... ... Бұл ... ... ... өнім ... кеткен шығындар, олардың бағаларының ауытқуы, сатылуы мен ... ... ... ... ... ағылып отырады. 2) Нарықтың делдалдық қызметі - нарықтың тұтынушыға өзіне қолайлы сатушыны тауып беруіне және өндірушіге өзіне пайдалы ... ... ... ... ... ... қабілеті. Бұл жерде нарық арқылы сатып алушылар мен сатушылардың байланысы орнап екі жақты операциялар жасалынып отырады.
3) ... баға ... ... - ... тек ... ғана ... ... қабылдауды және төлеуді талап етуі. Бұл жерде нарық арқылы өнімдер мен қызметтерге баға белгілеу жүзеге ... Баға ... пен ... әсерінен ауытқып отырады.4) Нарықтың реттеушілік қызметі - нарықтың ақша қаражаттарының тиімсіз саладан ... ... ... ... етіп ... бар салалардың дамуына жағдай жасауы. Бұл жерде нарық арқылы қоғамдық өндірісті реттеу не, қалай және кім үшін деген мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ... - нарықтың қоғамдық өндірісті бәсекеге төтеп бере алмайтын, әлсіз, икемсіз және қабілетсіз ... ... ... ... ... аса белсенділер мен тапқырларға жол ашып отыруы.
Нарықтың осындай қызметтері арқылы жұмыс істеу механизмі ... үш ... ... Маржиналды (шекті) талдау принципі - нарық субъектілерінің, тұтынушылар мен өндірушілердің өздерінің шектеулі ... тең ... ... ... ... ... және қосымша пайдалылықты сезінуге әрдайым ұмтыла беруін сипаттайтын мінез-құлықтың қағидасы. Бұл жерде оларға орташа ... ... ... шамалар шешуші әсер етеді.2) Баламалы (экономикалық) таңдау принципі - берілген шығындар деңгейінде қоғамның қажеттіліктерін максималды ... ... ... ... ... ... ... нұсқалардың ішінен ең дұрысын және жақсысын таңдап алу. Бұл жерде нарық субъектілері тікелей шығындары мен ... ... ... ... ... ... ... отырады, яғни, осындай қағиданың орын алуы нарық субъектілерінің қолда бар мүмкіндіктерді тиімдірек пайдаланудың жолын ... ... ... ... принципі - рационалды субъектінің өз алдына қойған мақсаттарын жүзеге ... ... ... шығындар деңгейінде немесе ең аз шығынмен максималды нәтижелілікке жетуіндегі ұтымды шешім қабылдау ... мен ... Бұл ... ... ... ... аса ... көрсеткішке жетуіне тырысады: тұтынушы өз қажеттіліктерін максималдауды, фирма өз пайдасын арттыруды, мемлекет халықтың әл-ауқатын көтеруді мақсат етеді.
Осы аталған принциптер негізінде ... ... ... пен ... ... ... күштерді және нарықтық бағаларды пайдалануға негізделген нарықтық тепе-теңдікті қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Инфрақұрылым - бұл ... ... ... ... ... үшін ... ... және тұрғындардың өмір-тіршілігіне әсер ететін шаруашылық ұйымдарының және коммерциялық емес мекемелердің кешенді ... ... ... ... ... ... инфрақұрылым - бұл өндірістік қызметтер мен халық шаруашылығындағы ... ... ... ... ... мен ... ... жиынтығы. Өндірістік инфрақұрылымның құрамына мыналар кіреді: өндіріске қызмет көрсететін көліктердің ... ... ... ... ... ... ... материалдық-техникалық жабдықтау, тауарлар қозғалысының жүйесі, ауыл шаруашылығы өнімдерін дайындау және өткізу, электр қуатының объектілері, т.б. Инфрақұрылымның бұл түрі ... ... ... ... ... мен оны ... үшін жалпы жағдайлар жасайды.2. Әлеуметтік инфрақұрылым - бұл ... ... өмір ... үшін ... ... ... жағдайларды қамтамасыз ететін салалардың және салаішілік салалардың жиынтығы. Бұл әртүрлі қызмет көрсетулер мен рухани игіліктерді өндіру ... ... ... құрамына мыналар жатқызылады: халыққа білім беру, денсаулық сақтау, дене ... және ... ... пен ... ... ... қоғамдық тамақтандыру, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, тұрмыстық қызмет көрсету, жолаушылар көлігі, халыққа қызмет көрсету орталықтары, т.б.
3. Нарықтық инфрақұрылым - бұл ... ... ... ... ететін және олардың тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ететін институттардың өзара байланысқан жиынтығы. Нарықтық инфрақұрылымның құрамына мыналар жатады: банктер, сақтандыру ... ... және қор ... ... ... ... үйлері, көтерме және бөлшек сауда кәсіпорындары, жәрмеңкелер мен көрмелер, ... ... ... ... ... ... мекемелер, ақпарат орталықтары, жарнамалық агенттіктер, заң қызметтері, т.б.
1.3 Нарықтың ... ... ... уакытта Қазақстанда барша шаруашылық жүргізудің экономикалық жүйелік қызметтерінің нарықтық үлгісі жасалуда. Осы жағдайда нарық экономикасы жоғары ... ... ... ... ... ерекшелігін білу өте қажет. Алдымен назарымызды барлық нарықтық жүйелер жөне олардың даму ... ... ... ... ... аударайық:
* географиялық орналасу;
* табиғи ресурстардың бар болуы;
* тарихи даму жағдайлары;
* халықтың дәстүрі, әдет-ғүрыпы;
* өндіргіш күштердің даму дәрежесі;
* қоғамның ... ... ... ... ... әр ... өзіне тән ерекшеліктері болады. Сонымен қатар барлық нарықтық үлгілердің ортақ көрсеткіштері болады:
* меншіктің әр ... ... ... ... мен қызметтерге көбінесе еркін баға болуы;
* еркін бәсекенің дамыған жүйесі;
* кәсіпкерлік әрекеттердің кең тарауы;
* ... ... ... ... ... заманда қолданылатын нарықтық үлгілердің бірнешесін атап өтуге болады.
Американдық үлгі. Бұл үлгі деп ... ... ... ... ... рөлі өте ... ... экономикаға кірісуі көбінесе экономикалық дағдарыстармен (XX ғасыр 30 -- 70-ші жылдары), ... ... күрт ... (XX ... 60-шы жылдары - кедейлікпен күресу, әлеуметтік бағдарламалардың санының өсуі) ... ... ... ... қоддау (XX ғасыр 80-ші жылдары АҚШ-да кіші кәсіпкерлік жаңа жұмыс ... 80% ... ... бай, кедей болып әйгілі бөлінуі;
* жалақы айырмашылығының тым алшақтығы. ... ... ... ... ... жалақысынан 110 есе артық;
* жетімді түрде қамтамасыз етілмеген топтардың ... ... ... ... Осы ... шаруашылық жүргізу үлгісі дамудың ерекше жағдайында қалыптасқан. Әскери шығындардан бас тартып, Жапония барлык мүмкіндіктерін , ... ... ... ... ... Осы мақсатқа жетуге көмек берген жағдайлар: американдық және батысеуропалық патенттер мен лицензияларды ... ... алу, ... ... мен отын ... ... төмендеуі, жапониялық жұмысшы күшінің салыстырмалы арзандығы, елеулі әскери шығындардың болмауы. Жапондык үлгінің негізгі белгілері:
* ұлттық экономиканың негізгі бағыттарына мемлекет ... өте ... ... мемлекет танкерлер өндіруді қолдады, содан кейін -- аз литражды автомашиналарды, ал XX ғасыр 70-ші жылдарынан ... -- ... мен ... ... ... ... ... XX ғасыр 70-ші жылдары ортасына дейін Жапония елеулі дағдарыстардан аулақ болды және экономика ұнамды даму алды;
* өзін өзі қорғаудың ... мен ... ... жоспарларын жасау. Қазір 1991-1995 жылдары қамтитын 8-ші бес жылдық жоспар аяқталды. болар алдында экономиканы дағдарыстан шығарудың және ... ... ... ... 30 жылдық жоспары жасалған;
* фирмалардың басым көпшілігі жұмысшыларды барлық ... ... ... жұмысшыларды ортақ ынта арқылы біріктіру;
* жұмысшыларды басқаруға жөне шешім ... ... ... ... ... көп емес -- ... бастығының жалақысы жабайы жұмысшылардыкінен 17 есе артық;
* үлгінің әлеуметтік бағытталуы. Әлеуметтік мәселелерді шешу көбінесе корпорация мен бірлестіктерге жүктелген.
Неміс үлгісі. Әлеуметтік-экономикалық ... ... бұл үлгі ... ... ... ... ... экономикасының бас идеологі Людвиг HYPERLINK "http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D1%8E%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B3_%D0%AD%D1%80%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%B4"Эрхард. Ол өз кітабында немістің жаңа экономикасының ... ... ... принциптерін баяндайды. Неміс үлгісінің негізгі ерекшеліктері:
* экономикаға мемлекеттің зор әсер етуі. Бұл жағдай әсіресе әлеуметтік мәселелерді шешуде байқалады. Мемлекет ... ... ... ... тегін медицина, білім, және т.б.
* XX ғасыр 70-ші жылдардың басында Германияда негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерге таргетирование (жоспарлау) принципін қолдану жүзеге ... ... ... ... ... ... де қатысады;
* Неміс үлгісінде, Жапониялықтай, банктер шешуші рөл атқарады. Орталық банк толық автономия негізінде жұмыс істейді;
* Жапондық үлгідегідей, жалақы дәрежесінің ... ... емес -- ... бастығы мен жабайы қызметкер жалақысының ара алшақтығы 23 есе.
Шведтік үлгі. Бұл үлгінін, айырмашылықтары:
* әлеуметтік бағытталу,
* мүліктік ... ... ... ... ... етілмегендерге қамқорлық жасау.
Кейде швед үлгісін социализмнің екінші үлгісі деп ... ... өмір ... мен ... ... ... қамтамасыз етілген. Жұмыссыздық төмен дәрежеде. Мемлекеттік сектордың дәрежесі өте жоғары. Қызметтердің басым көбін мемлекеттік сектор тегін көрсетеді. Баға белгілеуге ... ... ... ... Бұл ... ... ... американдык пен неіміс үлгісінің орта шамасы. Француздық үлгіде мемлекетгің реттеуші рөлі күшті. 1947 жылдан бастап бес жылдық ... -- ... ... ... ... ... Бүл ... мемлекеттік кәсіпкерліктің жоғарғы дәрежесі тән. Капиталдың қорлануына мемлекет ... ... ... үлгі. Осы үлгі Оңтүстік Кореяны қысқа мерзімде алдыңғы қатарлы индустриялдық жоғары дамыған елге айналдырды. Бұл үлгінің ерекшелігі -- ... ... ... өте зор әсер ... Бұл ... экономикалық құралы -- экономикалық дамуды жоспарлау. XX ғасыр 70-ші жылдардан бастап директивтік жоспарлау индикативтік жоспарлаумен алмастырылды. Оңтүстік ... көп ... ... ... ... монополия болды. Жеке меншіктік банк-несие институттары XX ғасыр 80-жылдары пайда бола бастады; сыртқы-экономикалық ... ... ... ... ... ... бақылауға алынған. Осының алдындағы бесжылдықта (1987-1991 жылдары) экономикаға реанимация жасалған соң үкімет элеуметтік бағдарламаларды орындауға кірісті.
Қытайлық ... ... ... ... ауыл шаруашылығынан басталды. орнына отбасы мердігерлігі келді (1984 жылы аяқталды). Отбасының мердігерлігі шаруашылықты отбасының күшімен жерде жүргізуге негізделген. Жер ... 15-20, ... 30 ... ... ... ... мен ауылшаруашылық техникасы көбінесе бірнеше үйдің меншігінде болады. Шаруалар өндірілген өнімдердің бір бөлігін келісім арқылы мемлекетке ... ... ... -- салықты өтеу үшін тапсырады. Тағы бір бөлігін жергілікті үкімет қорларына өткізеді.
Қазіргі жағдайда ауылдың ілгері дамуы талқыланып ... ... ... әрқилы формаға біріктіру жөне жерді мықты шаруашылыққа шоғырландырып жалдама жұмыс күшін қолдану мәселелері қозғалып ... 1984 ... ... басталды. Қытай ғалымдары экономикалық дамудың жасаған. Бұл үлгінің варианттары Венгрияда, ... мен ... ... ... Осы ... ... ... механизмі мемлекеттік реттеу жағдайында өрекет етеді. Бұл жағдай жоспарлы ... ... ... ... жөне үш ... мүдделерін ұштастырады -- мемлекеттің, кәсіпорынның жөне жұмыскердің. Бұл макродәрежеде нарықтық реттеуді жөне мемлекет реттейтін әр алуан ыарықтардың өрекет ... ... ... ... ... ... көшу ... Кейінгі аталған үлгінің мәні мынада: социалистік өндіріс -- тауарлы өндіріс, тауар өндірушілердің езара әсері тауар-ақша қатынастарының дамуына ... Осы ... ... ... меншіктің қоғамдық формасы және макродәрежеде орталықтанған жоспарлау шешуші рөл атқарады.
Теориялық зерттеулерге сүйене отырып, ККП XVII ... ... ... ... ... ... ... Олардың бастысы: меншік құқын шаруашылық жүргізу құқынан ажыратыд, мемлекет секторындағы көсіпорындардың шаруашы- лық іс-өрекетгерін жандандыру. Бұл үшін шаруашылық жүргізудің әр ... ... -- ... ... мен жеке адамдарға жалға беру, еркін сатуға ... ... ... -- ... көзделіп отыр. Кәсіпорындар арасындағы тікелей шаруашылык байланыстарды белсенді ... ... ... ... оның ... қор, қызметтер, информация, техника және технология нарықтарын құруға үлкен мағына беріліп отыр. Шаруашылық жүргізудің нарықтық әдістеріне көшу, ... ... ... мен ... қатар жүргізу керек деген талап қойылып отыр.
Экономикалық реформалар ... ... ... жандандырды. Өткен 10 жылда ауылда 80 млн. жұмыс орындары пайда болды.
Өнеркэсіптегі экономикалық өзгерістердің нәтижесінде, меншіктің әртүрлі ... және ... ... ... ... ... ... жаңа шаруашылық механизмі пайда болды. Бұрынғыша жетекші рөл меншіктің қоғамдық формаларында сақталған. Демек, өнеркәсіп өнімдерінің 56% мемлекеттік секторда шығарылды, 36% -- ... ... және 5% -- жеке ... ... шығарылды. Жаңа механизм кәсіпорьшдарына жоспар шеңберінен тыс өнімдерді сатып алу, өндіру, сату мүмкіндігіне жол берді. ... ... ... ... өнімдер өндіру молайды. Кәсіпорындар жоспардан артық өндірілген өнімді ашық ... ... ... ... 20% ... дәрежеде сатуға мүмкіншілік алды. Осының барлығы экономиканы ... жол ... ... ... ... ... ... дүние жүзіндегі ең жоғарғы дәрежеге жетті.
Нарық экономикасына өту ҚР-да егемендік алғаннан басталады. ... 1991 ... 16 ... бастап егеменді ел болып экономикада белгілі бостандығын ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру 3 сатыдан тұрады:
1. Өндіріс. Тауарлы шаруашылықтың пайда болуына байланысты нарық қалыптасады.
2. Экономика. Өндірістен экономикаға ауысу. Айырбас еңбек өнімін ... ... ал ... өзін ... ... ... ... рыногі" қалыптасады.
3. Нарық экономикасы. Өндіруші өз алдына рынок құра алмайды. Нарық сатып ... ... ғана ... Бұл ... ... нарығы" қалыптасады.
Нарық қатынастары дегеніміз- сатушы мен сатып алушы арасындағы ... ... ... ... ... 3 кезеңге бөлеміз:
а) І кезең- 1991-1993 жылдар мемлекет ... алу, ... ... ... ... жылдар нарық түрлерін дамыту;
б) ІІІ-ші кезең- 1995-2000 ... ... ... ... өз ... ... экономикасы дегеніміз- сұраныс пен ұсыныс арасындағы қатынаспен реттелетін, тауарлар мен қызметтер айырбасының баламасымен, шаруашылық ... ... ... ... экономика.
Нарық экономикасының артықшылықтары:
1) ресурстарды тиімдірек бөлу мен пайдалануға көмектеседі;
2) өндірістің ... ... ... ... ... тұтынушылар мен қатар өндірушілердің таңдауы мен әрект ету бостандығын қамтамасыз етеді;
Нарық экономикасының кемшіліктері:
1) табыс алуға кепілдік бермейді;
2) толық жұмыс ... ... ... ... ... ресурстарды сақтауға көмектеспейді;
4) қоршаған ортаны қорғау жөніндегі шараларды ендіруді әлсіз ынталандырады;
5) ұжымдық пайдаланатын тауарлар мен қызмет ... ... ... ... етпейді.
2. Нарыққа бірнеше анықтама беруге болады:
1-ден, нарық- сұраныс пен ... ... ... ... мен ... алушылардың өзара қатынастары;
2-ден, нарық- бұл тауарлар айырбасы қатынастарының жиынтығы, тауар өндірісі мен айналым заңы бойынша ұйымдастырылған айырбас;
3-ден, нарық- тауар мен ақша ... ... ... ... ... мен ... өзара байланыстыратын елдер арасындағы және елдің ішіндегі ... ... ... болу ... ... ... бөлінісі;
ә) өндірушілердің экономикалық оқшаулануы;
б) өндіруші еркіндігі, кәсіпкерлік бостандық.
Нарықтың атқаратын 5 қызметі бар:
1. Ақпараттық;
2. Делдалдық;
3. Баға ... ... ... ... бір-біріне байланысты жеке нарықтардың жүйесін көрсететін тауар ... ... ... ... Сондықтанда нарық өндірісті қамтамасыз ететін тікелей байланысты элементтерді, сонымен ... ... және ... элементтерді қарастырады.
Нарық құрылымы дегеніміз- тауарлық қатынастардың дамыған жүйесі ретінде әртүрлі ... ... жеке ... ... ... ... ... анықталады:
- меншік нысандарымен;
- тауар өндірушілер құрылымымен;
- тауар айналымы сферасының ерекшеліктерімен;
- шаруашылық құрылымдық бөлімшелерін жекешелендіру мен мемлекеттен алу деңгейі;
- елде пайдаланылатын ... ... ... ... бойынша бөлуге болады:
1.рыноктық қатынастар объектілерінің экономикалық қызметі бойынша:
- материалдық игіліктермен қызмет көрсетулер рыноктары;
- өндіріс құралдары рыноктары;
- ғылыми-техникалық жасалымдар ... ... ... ... ... күші ... Рыноктарды тауарлық топтар бойынша :
- өндірістік бағыттағы тауарлар ... ... ... ... ... тауарлары рыногы;
- шикізаттар мен материалдар рыноктары.
3. рыноктардың өндірістік белгілері бойынша:
- ... ... ... ... ... ... ... Бәсекені шектеу дәрежесі бойынша:
- монополиялық;
- олигополиялық;
- салааралық.
5. Рыноктық қатынастар субъектілерінің түрлері бойынша:
- сатып алушылар мен сатушылар ретінде кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... ретінде жекелеген азаматтар жүретін бөлшек сауда рыноктары;
- ауыл шаруашылық өнімдерін мемлекеттік ... ... ... ... эаңдылықты сақтаудың ескерілуімен:
- ашық, ресми;
- ашық емес "жасырын","қара".
4. Рыноктық инфрақұрылым- бұл ерекше рыноктар негізінде ... ... ... ... ... ... ... ететін институттардың өзара байланысының жиынтығы, рыноктық экономика объектілерінің тиімді жұмыс істеуі мен олардың белгілі бір ... ... ... ... ... ... қызметтер түрлерінің жиынтығы.
Нарықтық инфрақұрылым 3 элементтен тұрады:
а) рынок түрлері;
ә) сауда саласы;
б) нарықтық институттар.
Нарықтық инфрақұрылым элементтері: тауар және қор биржалары, сауда ... ... және ... ... ... ... көрмелер, аукциондар, делдалдық құрылымдар, сауда өнеркәсіптік палаталар, кедендік мекемелер, түрлі қызмет көрсететін ұйымдар мен ... ... ... 5 ... ... ... өндірушілер мен тұтынушылар;
ә) меншіктің жеке және аралас нысандары;
б) баға;
г) ... мен ... ... ... белгілі уақыт ішінде бағасы анықталған тауарларды тұтынушылардың ... алу ... ... пен баға ... кері ... ... заңы ... заңы:
А) баға мен сатыалынатын тауар санының арасындағы кері байланысты көрсетеді;
ә) сол ... ... ... ... ... ... әсер ... факторлар 2-ге бөлінеді:
а) бағалық факторлар;
ә) бағалық емес факторлар.
Ұсыныс дегеніміз- белгілі уақыт ... ... ... ... ... ... ... ұсыну мен баға арасындағы тура қатынасты ұсыныс заңы қарастырады. Ұсыныс заңы баға мен ұсыныстың бір бағытта өзгеруін ... ... ... де 2 ... ... ... баға;ә) бағалық емес фактрлар.
Нарық процесінде баға белгілеуді сұраныс пен ұсыныс заңы басқарады. Нарықтағы ... пен ... ... ... ... ... ... нарықтық баға дегеніміз-нарықта ұсынылған тауарлардың артықшылығы да, кемшілігі де болмайтын баға.
6. Маркетинг ағылшынның "меркет" - ... ... ... ... - бұл ... айырбастау мақсатымен өндіру және сатып - орналастыруға байланысты қалыптасқан іс-әрекет. Оның міндеттері: а) алдын-ала іздестіру;ә) алдын-ала ойластыру; б) ... ... ... ... неге мұқтаж екенін анықтау.
Маркетингтің негізгі қызметтері:
1. айырбастау;
2. ... ... ... ... ... ... маркетингтің 5 түрі болады: а) тауар;
а) қызмет көрсету;
б) ойлау;
в) инвестиция;
г) жаңарту.
Орналасу сферасына қарай: а) ішкі; ә) халықаралық.
Маркетингті құрандыларға келесілер ... а) ...
ә) ...
б)ұсыну;
в)сатып-өткізу.
2-ТАРАУ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАЛЫПТАСУ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ МОДЕЛІ
2.1 ҚР нарықтық экономиканы жетілдірудің үрдістері
Қазақстанда нарықтық қатынастардың қалыптасуы нарық субъектілеріне қызмет көрсету саласында материалдық және ... емес ... ... банк, несие, инвестициялық, ақпараттық, технологиялық, инновациялық, коммерциялық қызмет салаларын әртүрлі қызмет және сервис ... ... ету үшін ... мен объектілер кешенін қалыптастыруды талап етеді, нарықтың барлық түрлеріне қызмет көрсететін және олардың қызмет етуіне қолайлы ... ... ... ... ... ... мен қызметтерді тарату каналдарын ұйымдастыруды, тауар өндірушілердің тұтынушылармен байланыстарын, биржаларды ... ... ... ... ... жағдайларды ескеріп кәсіпорындарға кәсіби қолдау көрсетуді ұйымдастыру. Нарық ... ... ... ... нарықтың жекелеген объектілерінің: еңбек, тауарлар және қаржылық нарықтарының қызмет етуінің теориялық негіздері баяндалады. Инфрақұрылым кешенінің нақты объектілері жөнінде жалпы ... ... ... ... ... ... аса тиімдісі- нарықтық экономика екендігін адамзат тәжірибесі көрсетті. Көптеген экономистер нарықтық экономиканың ... ... ... ресурстарын өндірістің шекті өнімділік факторларына сәйкес тиімді бөлуге мүмкіндік беретіндігінде,- деп қарастырады. Нарықтық экономиканың альтернативті экономикалық жүйелердің алдында артықшылығы ол ... ... ... етеді. Жақсы жұмыс істейтін нарық, нарық институттары әлсіз дамыған қоғамға қарағанда инновациялық қызметке рентабельділікті қамтамасыз ... ... ... ... ... төлем қабілеті бар сұранысқа сәйкес өндіріс көлемі мен құрылымын қалыптастырады. Нарыққа бағытталған экономиканың тармақталған ... сеті бар. ... ... ... бар ... жоқ болуы, саны мен сапасы, оларды өндіру шығындары, тұтынушыға ... ... ... Қазақстан Республикасы өзінің дамуында нарықтық бағытты анықтап, реформаларды Конституция Заңын 1991 жылы 16 ... ... ... ... ... ... бастады.Қазақстанның нарық қатынастарына көшуінің бастапқы шарттарын келесі түрде ... ... ... 1991 жылы және ... ... да ... ... әрекет етіп отырған басқару құрылымдарын нарықтық шаруашылықта тиімді әрекет етуге ... бар жаңа ... ... құлдырауыш жалғасатын әлеуметтік-экономикалық жүйе дағдарысы байқалған. Реформалардың басында әрекет етіп отырған институттар, ... және ... ... ... түбегейлі өзгеріп жатқан жағдайларға бейімделмеген еді.Дағдарыс қаржылық жүйесін де жаулап алды: ақша ... ... ... ... өсуі ... массамен қамтамасыз етілмеді. Тауар айналымының көлемі баға ... ... ... ... ... кезеңі басталды.
Үкіметпен қабылданып жатқан ең алғашқы іс-шаралар мен бағдарламалар, біріншіден, саясат, экономика, құқық, қаржы және әлеуметтік салаларда нарық қатынастарын ... және ... ... ... ... ... ... олар экономиканың макро және микро деңгейлерін, үшіншіден, өткізіліп жатқан реформалардың кезеңдер бойынша жүруін қамтамасыз ... ... көшу ... ... ... ... ролін қайта қарастыру, заңдылықтар реформалары, орындаушы биліктің қайта құрылуы, әлеуметтік қорғау жүйесін құру, мемлекеттік институттардың ... ... ... ... және ... бөліктерін бақылау, ақша саясатын бақылау) реформасы;- макроэкономикалық тұрақтылықты, қатаң бюджеттік және ... ... ... ... ... ... баға және ... реформасы: бағалардан бақылауды алып тастауды, өндірістік факторлардың бәсекелестік нарығын құруды және сауда либерализациясын;- кәсіпкерлікті дамытуды: жеке ... ... ... ... ... ... ... фирманың қол жеткізе және шыға алуын, кәсіпорындардың қайта құрылуын қарастырады.
Жоғарыда айтылғандардан басқа бағдарламалардан көшудің басқа бағыты болып нарық ... ... Ол ... ... қатынастарын дамыту бойынша мемлекет өзегі болып табылады.Тауарлы шаруашылықтың даму барысында нысандарының көп түрлілігімен ерекшеленетін және ... ... ... қамсыздандырылған, қазіргі заманға ұйымдастырылған нарықтарға дейін жол кешкен нарық қалыптасты.
Кейбір нарықтардың ресми ережелері бар және нақты белгіленген орындарда ... ... ... тауарлар, қор немесе валюта биржалары. Ал басқа, мысалы ... ... ... қызмет көрсету іс жүзінде асырылатын ауызша ақпараттық жүйелер сияқты нарықтар бейресми және орталықсыздандырылған. ... ... ... ... ... өте кең: ... ... және бөлшек нарықтары, ішкі нарық, ұлттық нарық, әлемдік нарық және т.б.
Нысандарының көптүрлілігіне, мөлшерлеріне қарамастан барлық нарықтарда тағы бір жалпы қасиеті бар: олар ... ... ... ... үшін қажетті бағалар және стимулдар түрінде ұсынады.Экономикалық оқулықтарда нарықтың мәнін ашатын ... ... бар. ХІХ ... ... ... ... нарықты іскерлік қатынасқа түсетін және қандайда болмасын тауар бойынша ірі келісім шарттар орнататын адамдардың тобы ретінде қарастырады. ... ... ... ... ... нарықты тауарлардың әрекет етіп отырған және потенциалды сатып алушыларының жиынтығы ретінде сипаттайды.Нарықтың зерттеушілері болып, сонымен қатар американдық ғалым-экономисттер: ... ... ... ... Олар ... ... ... нарық- бұл сатушылар мен сатып алушылардың белгілі бір тауарды сату - ... алу ... ... да ... ... ... ... өнім бәсекеге қабілетті болуы тиіс, яғни басқа бәсекелестердің ұқсас өнімдерінен ұтымды ерекшелене алатын тұтынушылық ... ... ... ... ... нарығы жаңалық нарығына айналуда, себебі жаңалық - тауарлар мен қызметтерді ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясының құрамында экономиканы басқаруды ұйымдастырудың әдiстемелiк қағидалары бар. Бiрiншiден, Қазақстан экономикасы меншiктiң әртүрлi ... ... ... заң ... ... ... субьектiлерiнiң теңдiгiн қамтамасыз етедi. Екiншiден, жеке меншiкке қол сұғуға ... ... ... жеке ... ... ... ... бередi және оны қорғау мен қолдауды қамтамасыз етедi. Төртiншiден, монополистiк қызмет пен ... кез ... ... жол ... ... ... аймақтың бiрлiктерi дербес болып табылады.Бұл қағидалар Қазақстан экономикасын басқарудың қазiргi жүйесiнiң негiзiн құрайды және республиканың халық шаруашылығының әлеуметтiк ... ... ... ... ... қамтамасыз етуi тиiс. Бұл қағидалар тек саяси әлеуметтiк мәнге ие болып қана қоймай, Қазақстандағы ... ... ... да ... қатысты.Экономиканы тұрақтандыру мақсатында Республика үкiметi нарыққа өтудiң ... ... ... ... ... және экономикалық егемендiктiң қағидаларына негiзделген. Онда нарыққа өтудiң стратегиялық бағыттары анықталған. ... ... ... өту ... негiзгi бағыттардан құралады:
:: Меншiктi мемлекет иелiгiнен алу- ол мемлекеттiк меншiктiң монополиясын жою және өндiрушiлердiң бәсекесiн дамытуға ... ... :: ... және ... ... саясат- аталмыш заңды :: Қабылдау, еркiн кәсiпкерлiкке жағдай туғызу және қатарлы өндiрiстiк құрылымдарды дамыту.
:: Қаржылық сауықтыру және ... ... Баға ... ... ... ... экономикаға өту тұжырымдамасында негiзгi қағидалар белгiленген. Олар төменде көрсетiлгендей::: Республика территориясында заңдылықтың басымдылығы мен ... ... ... сан ... және ... ... дамуы мен бәсекесi;:: Дербес баға белгiлеу саясаты;
:: Сыртқы экономикалық саясатты жүргiзудегi ... ... ... жүргiзiлiп жатқан терең де сапалы өзгерiстер ұйымдастырушылық құрылымдар мен басқару органдарын қайта құруға әкеп соғады. Әрдайым даму мен ... ... ... басқару обьектiсiн бұрынғы қалыптағы әдiске салуға болмайды. Керiсiнше, әдiстер өзгертiлiп отырған экономикалық ... ... тиiс. Ол бiр ... ... ... ... аймақ басқару субьектiсi ретiнде, екiншi жағынан нақтылы елдегi әлеуметтiк экономикалық процестер әсерiнен бiрiккен жергiлiктi ... бар ... ... ... ... орын ... мемлекеттiк билiк пен басқару құрылымдарының бiрқатар кемшiлiктерi болған. Олардың қатары төмендегiдей::: Қоғамдық дағдарыс жағдайынан шығуы, қолда бар өндiрiстiк, ... және ... ... ... ... ... ... Нарықтық қатынастарды ендiру мен дамытуға жағдай тудыруды, жоғары өнiмдi ынталандырудың жаңа тетiктерiн енгiзудi, кәсiпкерлiк пен бәсекенi жетiлдiрудi мүмкiн етпедi;
:: Басқару ... ... мен ... ... ... ... басқару органдарында қайта бөлу қызметi басым болып, кәсiпорындар әрекетiне себепсiз араласу мен ... ... ... ... орын ... ... ... болып қабылданған басқарушылық шешiмдерге жауапкершiлiктiк орын алмауы табылды;
:: Келiсiмсiз әрекет жасау, қызметтi пайдалану, атқарушы органдарда кең етек ... ... ... мен ... ... ... ... билiк пен халық шаруашылығын басқару органдарының құрылымын қайта құрудың обьективтiлiгi ... ... ... ... басқару органдарының жүйесi мен қызметi 1999 жылғы 13 қазанда қабылданған Қазақстан Республикасының мемлекеттiк органдарының құрылымын ... және ... ... ... ... ... ... Президент жарлығына сәйкес жүргiзiледi. Аталған құжат мемлекеттiк басқару ... ... ... әкелген 1997 жылдың 4 наурызында жарық көрген, Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... атты ... жарлығының жалғасы болып табылады. 1999 жылғы жарлыққа сәйкес мемлекеттiк органдар құрылымы келесiдей::: Қазақстан Республикасы экономика министрлiгi;
:: ҚР-ның көлiк және коммуникация ... ҚР ауыл ... ... ҚР ... ... және ... ... ҚР бiлiм және ғылым министрлiгi;
:: ҚР табиғи ресурстар және айналадағы ортаны қорғау министрлiгi;
:: ҚР стратегия ... ... ҚР ... ... реттеу, бәсекелестiктi қорғау және шағын бизнестi қолдау жөнiндегi агенттiк;
:: Үкiмет құрамына кiрмейтiн бiрқатар басқа да ... мен ... ... ... әрi ... ... экономика мен шаруашылық тетiктерiн нақтылы мақсатты дамуымен ... ... ... ... әрi ... ... негiзгi талаптар болып мыналар табылады:
:: Ұйымдастырушылық құрылым басқарудың ... ... дәл ... ... ... болуы керек;
:: Ұйымдастырушылық құрылымның жақсаруы, шаруашылықтың экономикалық тетiгiнiң өзгеруiмен қатар iске асырылуы керек;:: Бұрын өзiн өзi ақтаған басқарудың ұйымдастыру нысанындағы, ... және ... ... ... ... ... серпiндiкпен сипатталатын және обьектiнiң жағдайымен байланысты болған соң, ұйымдастырушылық мәселелерi өтпелi кезеңнiң әр сатысында зерттелiп отыруы қажет. Ол мәселелер мынадай ... ... ... ... мен ... ... оңтайландыру, яғни басқарудың иерархиясының барлық сатысында оның функцияларын, құқықтарын және жауапкершiлiк қызметтерiн ... ... ... ... ... ... кәсiпорындар, фирмалардың шаруашылық дербестiгiн елеулi көтеру;
:: Республикалық, аймақтық және бағдарламалық деңгейде жалпы мiндеттердi шешуде басқару органдарының үйлестiгi мен әрекеттестiгi;:: Еңбектi ... ... ... ... ... ... және ... құрылымдарды пайдалана отырып, басқару аппаратының жұмысын тиiмдi етiп көру.
Осы аталған мәселелер кешенi аппаратты құруды жан -жақты қамтиды. Осының өзi ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің тиімді жүйесі елдің экономикалық дамуының және саяси тұрақтылықты ұстап тұруының маңызды шарты болып саналады. ... ... ... ... өмірді енжар бақылаушы болып табылмайды, керісінше мемлекет елдің шаруашылық-экономикалық өміріне белсенді түрде қатынасады және де ... ... ... экономикасын тұрақтандыру үшін керекті шараларды да жүргізеді. Қазақстан Республикасының қазіргі уақытта инновациялық саясатты дамытуға байланысты нарық ... ... ... және ... ... атқаратын рөлі өте маңызды болып табылады Бюджет әр мемлекетке өзінің экономикалық, әлеуметтік және саясаттық функцияларын орындауға объективтік ақшалай түрде қажетті. ... қай ... ... да ... ... ... қалыптасады, яғни салық, займдар, шығын және тағы басқалары, сонымен қатар олар бір, қоғамдық-экономикалық формациядан басқа формацияға ауысса да өздерінің мазмұнын ... Дәл осы ұғым ... ... ... деп ... ... ... экономикалық түбі басқа да экономикалық категорияларға сай ақша түріндегі және соған сәйкес материалды негізі бар ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті - Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси ... атты ... ... біздің басты мақсатымыз - 2050 жылға қарай мықты мемлекеттің, ... ... және ... ... ... ... берекелі қоғам құру. Бұл аталған мәселелерді жетілдіре дамыту үшін біздің ойымызша, мемлекеттік бюджет аса маңызды құралы ... деп ... ... ... жылдары Қазақстан Республикасының экономикалық тұрақты дамып және нарық қалыптасқан мемлекеттердің бірі болып саналуына ешқандай күмән келтірмейді. Нарықтық экономикалық дамуы көп ... ... ... ... және ... ... сонымен қатар бюджет құрылымдары жағдайымен анықталады. Қаржылық, несиелік, бюджеттің қатынастардың рөлі, алатын орны және мәні ... ... ... бұл ... жағдайына жалпы ішкі өнім өсімінің, жұмыссыздық пен инфляция деңгейінің, төлем балансы мен валюта бағамының ... және ... да ... ... ... деңгейге жетуі тәуелді. Нарықтық экономикада бюджеттік жүйе мемлекеттің тұтас бүкіл экономикалық жүйесінің ... ... ... ... ... ... көрініс табады. Бюджеттік жүйе бюджеттік рәсімдер мен қатынастарда, бюджет үдерісінде, бюджет құрылғысында орын ... ... ... тұрақты түрде қызмет жасайды. Аталған шарт мемлекет жүзеге асырып отырған қызметтер мен ... ... ... ... даму ... мен параметрлеріне қол жеткізу мүмкіндігін анықтайды Бюджет жүйесінің маңыздылығы - бюджет жүйесі ... ... ... ... ... мен қорғану сипатындағы қызметтер, инфрақұрылым, ғылым-білім, мәдениет, денсаулық сақтау игіліктері, мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін нарықтық институт ретінде қарастыру тәсіліне негізделеді. Осы кезде нарықтық экономикадағы шаруашылық ... ... ... ... мемлекеттік қаржылардың жаңа түрі пайда болады [4]. Бұл тәсіл бюджеттік жүйе мен оның ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Бюджет бүкіл халықтық шаруашылық бюджеті болуын тоқтатып, қоғамдық тауарлар мен қызметтегі қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін топтастырылған қаржы ресурстарын ... ... қоры ... ... Мемлекеттік құралдардың экономикаға ықпалының бүкіл жүйесінде бюджеттің басқарушылық рөлі арта ... ҚР ... ... ... ... бюджеттің атқаратын қызметі бюджеттің кірісі мен шығысы сияқты ерекше экономикалық нысандар арқылы жүзеге асатын мемлекеттің орталықтандырылған қаржы қорын құруы мен ... ... ... ... ... ... бірге, мемлекет белгілі бір жағдайларда табысты құрау және шығысты жүзеге асырудың қолайлы әдістері мен түрлерін дамытып пайдалануда. Қаржылық қатынастардың белгілі бір ... ... ... ... ең алдымен оны жалпы қаржылық категориядан ажырататын өзгеше белгілер тән: бюджеттік қатынастардың ұдайы өндірістік сипаты бар, әрқашан ақшалай ... ... ... ... ... ... ... және пайдаланумен қосарлана жүреді. Сонымен бірге, бюджеттік қатынастарга белгілі бір өзіндік ерекшелік тән, ... ол ... ... ... белгілердің шеңберінен шықпайды. Құндық бөліністің айрықшалықты сферасы ... ... ... мына ... белгілермен сипатталады: 1. мемлекеттен жалпы қоғамдық өнімнің бір бөлігін окшауландырумен және оны ... ... ... ... ... бөлгіштік қатынастардың айрықша экономикалық нысаны болып табылады; 2. құнды жасау және оны ... ... ... ... ... ... және ... тұтынуға қызмет ететін өндірістік емес сфера қаржысынан мемлекеттік бюджеттің айырмашылығы ол ұлттық шаруашылықтың салалары, аумақтар, экономиканың ... ... ... сфералары арасында құнды қайта бөлуге арналған; 3. қоғамдық өнімнің оның тауар нысанындағы қозғалысымен тікелей байланысты емес құндық бөліністің стадиясын білдіреді және одан ... ... ... ... ал ... ... ... өндірісте де, материалдық емес сферада да тауар-ақшалай қатынастармен ... ... ... ... ... кез келген басқа экономикалық категория сияқты, өндірістік қатынастарды білдіреді және оларға сәйкес келетін материалдың- заттай іске ... ... ... ... ... орталықтандырылған ақшалай қорында - бюджеттік қорда затталынады. Мұның нәтижесінде қоғамда болып жатқан нақты экономикалық (бөлгіштік) үдерістер мемлекеттің жұмылдыратын және ... ақша ... ... ... сін ... ... қор - бұл ... бөліністің белгілі стадияларынан өткен және ұлғаймалы ұдайы өндіріс, халықка әлеуметтік-мәдени қызмет көрсету, қорғаныс және ... ... ... ... үшін ... ... қоғамдық өнім мен ұлттық табыстың бір бөлігі қозғалысының объективті ... ... ... нысаны. Бюджеттік қорды қалыптастыру мен пайдалану құнды бөлумен және ... ... ... құн ... ... білдіреді. Экономикалық қосалқы категория ретінде мемлекеттік бюджет мемлекеттің ақшалай қаражаттарының орталықтандырылған ... ... және оны ... ұдайы өндіріспен қоғамдық қажеттіліктерді қанагаттандыру мақсаттарына пайдалану жолымен қоғамдық өнімнің құнын бөлу және қайта бөлу ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын ақшалай қатынастарды білдіреді. Экономика өміріне мемлекеттің қатысу ... ... мен ... ... ... қатарына жатады және дәстүрлі түрде ғылыми зерттеу пәні болып табылады. Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеудің тиімді ... ... ... ... және ... тұрақтылықты ұстап тұруының маңызды шарты болып саналады. Қазіргі ... ... ... өмірді енжар бақылаушы болып табылмайды, керісінше мемлекет елдің шаруашылық-экономикалық өміріне белсенді түрде қатынасады және де керек ... ... ... ... үшін ... ... да жүргізеді. П.Самуэльсон барлық елдердің дерлік үкіметі өздерінің ... ... ... ұстап тұрғылары келеді деп атап көрсетеді. Қазіргі заманғы экономикалық жүйедегі мемлекет нарықтық ... ... ... ... ... ... заманғы капитализм нарықтық қызметі мен мемлекеттік реттеу үздіксіз өзара байланысты болатын және бірін бірі толықтыратын жүйе болып ... ... ... ... ... ... инфляцияның алдын алуға және халықтың тұрмыстық деңгейін жоғарылатуға мемлекеттік бюджеттен көптеген қаржылар бөлініп жатыр. ҚР Президентінің тікелей басшылығымен құрылған ... ... ... ... ... заң ... ... ала қарап, оларға өзгерістер мен толықтырулар енгізеді, сондай-ақ, бюджеттің кірісі мен шығысы арасындағы сәйкестіктің ... ... ... оның ... ... үнемі қадағалап отырады
ҚОРЫТЫНДЫ
Қоғамдық өндіріс процесінде қоғамдық өнімнің ... ... сан ... ... ... арқылы жүреді. Олар кәсіпорындар-дың, салалардың, аймақтық кешендердің ( ... ... ... ... ... қан тамыры іспетті, осы байланыстар арқылы өндірістің жүзеге ... ... ... ... осы ... ... маңызды қызмет атқарады. Әрине, оның өміршең-дігі өндірістің табиғатына, экономикалық, әлеуметтік жағдайына байланыс-ты, дегенмен нарықтардың біраз дербестілігі бар, сондықтан да болар ... ... ... ... ... ... мен тиімділігіне айтарлықтай әсер етеді.
Жалпы нарық мәселесі төңірегінде осы күнге дейін теориялық айтыстар толастамай ... ... ... мен зерттеулерде деген терминнің мәні осы күнге дейін ашыла ... жоқ. ... ... ... ... ... ... ететін ұйымдастырылмаған, у-шуы көп кәдімгі базармен теңесе, ал енді ... ... ... барлық ауруынан тез жазатын керемет деп те, немесе осы ... орын алып ... ... ... тез ... керемет деп те дәріптеуде.Саяси экономикалық мағынада ... ... ... ... экономикалық категория деп қарайды. Ол экономикалық қатынастар жүйе-сінде ұдайы өндіріс процесінің маңызды сатысы, айырбасты сипаттайды. Сонымен, нарық ... ... ... ... ... өндіріс пен айналыстың заңдарына сүйенетін айналыс процесі. Нарық - ... мен ақша ... ... ... ... объективті жағдайы нарықты және оның категорияларын (баға, бәсеке, ұсыныс, және т.б.) ... ... Көп ... бойы ... ... ... ... әдісі үстем етуі нарықтың дамуына тежеу салды. ... ... ... ... ... көшу нарықтық айырбасқа кең жол ашып отыр. Экономикалық өмірде шаруашылық қызметін ұйымдастырудың бұл әдісі қайталау емес. Бұрынғы сациолистік ... ... ... ұлғюы щаруашылық механизмін қайта құру барысындағы эаңды көрініс. Мысалы, Венгрияда 1988 жылдың өзінде экономикалық реформа барысында өндіріс құрал-жабдықтарына көтерме сауданы ... ... ... ... ... Әрбір өндіріс әдісіндегі нарық меншікке байла-нысты өндіріс қатынастарының бүкіл жүйесінде әрекет етеді. ... ... да ... ... ... мен ... әлеуметтік тұрмыс дәрежесін жақсарту бағытында қызмет істей бастады. Нарық - бұл ... мен ... ... ... ... ды ... ... көрсететін, демек, өндірістің ағымдағы мөлшеріне сай тұтынуды сипаттайтын өндіріс өнімдерін айырбастау ... ... ... ... ... ... нарық қоғамдық өндірісті біртұтас процесс ретінде ұйымдастырады. Тек нарық көмегімен ға- на қоғамдық өндіріс ... ... ... ... ... ... нарық өз шешімін тауып, қоғамдық тұтынуды қамтамасыз етуге қажетті мөлшердегі өндіріс құрал-жабдықтары мен жұмысшы күші халық шаруашылығы салалары ... ... ... ... бөлінеді
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* Ілиясов Қ.Қ.Құлпыбаев с Қаржы: ... ... , ... ... 2001-446 бет
* Аубакиров Я.Е. Алматы 1999ж 176 бет
* Омирбаев С.М. Финансы Астана 2003 ж
* ... В:Д., ... К.К ... ... А. ... 233 бет
* Худяков А.И Алматы ,2001 стр 272

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктегі несиелік үрдістер92 бет
Инвестициялық жобаны қаржыландыру64 бет
Қаржы тәуекелдірі : оларды бағалау және төмендету жолдары78 бет
Ұйым персоналының біліктілігін арттыру және басқаруды дамыту жолдары (ктж ұқ ақ мысалында)33 бет
Әлеуметтік педагогтың кәсіби, адамгершілік сапалары71 бет
Биологияны оқыту үрдісін жетілдіруде ақпараттық технологияның маңызы76 бет
Оқыту үрдісін жетілдірудегі топтық, ұжымдық оқыту түрлетінің маңызы18 бет
Салықтық реттеуді дамыту үрдістері және салықтарды бөлу механизімін жетілдіру77 бет
Мемлекеттік басқару жайлы53 бет
Тізбектелген сабақтар топтамасына бағдарламаның бір модулі қалай және неге енгізілгені туралы рефлексивтік есеп (2000 сөз)7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь