Қазақстандағы индустрияландыру

Қазақстанда индустрияландыруға бағыт алу. 1925 ж. желтоқсанда өткен БК(б)П-ның ХІV съезінде Кеңестер Одағын индустрияландыру бағыты белгіленді. Капиталистік шаруашылықтан ерекше, елдің экономикалық тәуелсіздігін қамтамасыз ететін, өзіндік машина, станок жасау, металлургия, химия, қорғаныс және басқа да ірі өнеркәсіптері бар жүйе құру қажет делінді. Шаруашылықтың барлық салаларын соның негізінде техникалық қайта жасақтандыру мен еңбек өнімділігін арттыру үшін бүкіл экономиканың негізі ретінде ең алдымен ауыр өнеркәсіпті дамыту, оның шаруашылықтағы жетекшілік рөлін бекіту арқылы шет елдермен экономикалық жарыста озып шығу мақсаты қойылды. Бұл сол кездер үшін дұрыс, бірақ күрделі мақсат еді. Кеңестер Одағы көлемінде бұл бағытта біршама жетістікке қол жеткізілді. Бірақ оның біржақты жүргізілгенін, дәлірек айтқанда, ұлттық аймақтарды, соның ішінде, әсіресе, Қазақстанды патшалық билік кезіндегідей шикізат көзі дәрежесінде қалдырғанын көреміз.
1925 жылдың қыркүйегі мен 1928 жылдың қыркүйегі арасындағы үш жылда өнеркәсіп салу ісіне 3,3 млрд сом қаржы жұмсалды. Ол орасан зор қаржы негізінен алғанда Ресей аумағындағы ескі өнеркәсіп орындарын қайта жөндеу мен жаңа қуатты зауыт-фабрикалар, су-электр станцияларын жасауға жұмсалды. Соған қарамастан Қазақстандағы индустрияландыру ісі патриархаттық-феодалдық қатынастарды, яғни дәстүрлі шаруашылық жүйесін біржолата жою, феодализмнен капитализмге соқпай социализмге жедел қарқынмен өту сияқты ұрандармен басталды. Жерді қайта бөлу, мал-мүлікті тәркілеу, күштеп ұжымдастыру әрекеттері осылайша жаңа науқанмен ұласты.
1926 ж. 27—30 сәуірде сол кездегі республика астанасы Қызылордада өнеркәсіптің дамуы мәселесіне арналған арнайы өлкелік мәжіліс өткізілді. Онда Қазақстанның орасан зор табиғат байлығы атап өтіле отырып, зерттелмеген аймақтардағы қазба байлықтарын кең түрде барлау қажеттігі көрсетілді. Қазақ АКСР-нің ХШК (Халық шаруашылығы кеңесі) мен Мемлекеттік жоспарлау Комитетіне республиканы өнеркәсіптік аудандастыру мен өнеркәсіптің, ең алдымен түсті металлургияның дамуының
        
        ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНДУСТРИЯЛАНДЫРУ
Қазақстанда индустрияландыруға бағыт алу. 1925 ж. желтоқсанда өткен
БК(б)П-ның ХІV съезінде Кеңестер Одағын ... ... ... ... ... елдің экономикалық тәуелсіздігін
қамтамасыз ететін, өзіндік машина, станок жасау, ... ... және ... да ірі ... бар жүйе құру қажет делінді.
Шаруашылықтың барлық ... ... ... техникалық қайта
жасақтандыру мен еңбек өнімділігін арттыру үшін бүкіл ... ... ең ... ауыр ... ... оның ... ... бекіту арқылы шет елдермен экономикалық ... озып шығу ... Бұл сол ... үшін ... ... ... ... еді. Кеңестер
Одағы көлемінде бұл бағытта біршама жетістікке қол жеткізілді. Бірақ оның
біржақты жүргізілгенін, дәлірек айтқанда, ұлттық ... ... ... ... патшалық билік кезіндегідей шикізат көзі дәрежесінде
қалдырғанын көреміз.
1925 жылдың қыркүйегі мен 1928 жылдың қыркүйегі ... үш ... салу ... 3,3 млрд сом ... ... Ол орасан зор қаржы
негізінен алғанда Ресей аумағындағы ескі өнеркәсіп орындарын қайта ... жаңа ... ... ... ... ... жұмсалды.
Соған қарамастан Қазақстандағы индустрияландыру ісі ... яғни ... ... ... ... жою, феодализмнен
капитализмге соқпай социализмге жедел қарқынмен өту ... ... ... ... ... ... тәркілеу, күштеп ұжымдастыру
әрекеттері осылайша жаңа науқанмен ұласты.
1926 ж. 27—30 сәуірде сол ... ... ... ... ... ... арналған арнайы өлкелік мәжіліс өткізілді.
Онда Қазақстанның орасан зор табиғат ... атап ... ... ... ... ... кең түрде барлау қажеттігі
көрсетілді. Қазақ АКСР-нің ХШК (Халық шаруашылығы кеңесі) мен ... ... ... ... ... ... ең ... түсті металлургияның дамуының перспективалық
жоспарын жасау тапсырылды. Кеңесте сондай-ақ ... ... ... жер және мал ... ... ... ... кең түрде өрістету” өмірлік қажеттілік ретінде атап көрсетілді.
Осы негізде өңдеу өнеркәсіптерінің тері, май, ұн, тұз ... ... ... ... даму ... айқындалды. Байқап отырғанымыздай, басты
назар патша заманындағыдай тау-кен ісі мен өңдеу ... ... ... ... ... мен ауыл ... ... орталықтағы
ірі кәсіпорындар үшін өндіру басты міндет ретінде белгіленді. ... ... ... ... ... ... шикізат
көзі ретінде орталыққа қызмет еткізу бағытында басталғанын көрсетеді.
Бірнеше жылға созылған ... мен ... ... ... капиталистік
қатынастардың енуі кезеңінде пайда болған тау-кен орындары мен ... ... ... еді. Тек жаңа ... ... кезінде олардың
кейбіреулері қайтадан іске қосылды. Соның барысында Орал — Ембі аймағындағы
бірнеше мұнай кәсіпшіліктері, Орталық Қазақстандағы көмір, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
экономикасында әлі де болса ауыл ... ... сала ... ... ... шаруашылықтық өнімнің 84,4 пайызы тиетін және халықтың 90
пайызы ауылды жерлерде өмір ... еді. ... ... бұрынғы ұлт
аймақтары делінгендерді, оның ішінде Қазақстан да бар, Ресей төңірегіне ... ... ... ... ... ... аумағында Волхов ГЭС-
ін, Днепрогэсті, Сталинград ... ... ... ... Кузнецк, Магнитогорск, Кривой Рог және т.б. ... ... бар ... пен күш ... Ал дәл ... ... ... де аса қажет екеніне назар аударылмады.
Мұндағы бай кен ... мен ... ... ... ... осындай кәсіпорындарда өңделіп, тауарға айналдырылғаннан кейін
ғана қажет делінген мөлшерде қайта жеткізіліп ... еді. ... ... ... ... ... ... сол
кездің өзінде Троцкий, Бухарин, Зиновьев сияқты саясаткерлердің қарсылығын
тудырған болатын. Қазақстанда да бұл мәселе ... қызу ... ... ... ... ... пікір-таластар.
Қазақстанды индустрияландыру мәселесі бойынша бірнеше бағыттағы көзқарастар
арасында қызу пікірталас ... ... ... ... ... ... жақтаушылар — Қазақстан экономикасының орталыққа
тәуелділігін, шикізат көзі ретінде дамуын жақтады. Олар ... ... ... ... ескере отырып, “партияның ауыл
шаруашылығы шикізат базасы есебінде оның өнімдерін ... ғана ... ... ... жолын ұстануы бірден-бір ... ... ... ... ...... тек шикізат базасы ретінде пайдалану
дұрыс емес екендігі, мұндағы ... ... ... бойынша жүргізбей, жергілікті қажеттілікті ескере отырып,
өнеркәсіптер салу ... іске ... ... баса ... бағыттағылар — қазақ жерін индустрияландыруға қарсы болды. Олар
көшпелі өмір — қазақ халқының дәстүрлі ... ... ... ... ерекшелігі. Ал қарқынды түрде индустрияландыру оның
ұлттық болмысын бүлдіреді, “түйеден социализмге” тікелей өту ... ... ... ... ... ... ... болды. Олар
қазақ халқының индустрияландырудың қарқынына ілесе ... ... ... ... ... ... ... қазақтандыру пайда бермейді”, “қазақтандыру ... ... ... ... ... ... ол ... де далаға
қашады” және т.б. деп санады.
Бұл ... екі ... ... ... ... ... негізделген
еді. Ал алғашқы екі бағытты жақтаушылар арасында күрделі тартыс жүрді.
Бірінші бағытты Голощекин мен оның ... ... Олар ... ... ... ... мүшелерінен қолдау тапты. Сондықтан бұлар
өктемдеу ... ... ... екінші бағытты жақтаушылар ой-
тұжырымдарының тереңдігімен ерекшеленді. Қазақстанда “Кіші ... ... ... ... мен оның ... ... ... ірі
өнеркәсіп орындарын салуды жақтамады. “Өнеркәсіп саласында ең ... ... ... оны ... ұсақ және ... ... ... жүн
жуатын, май шайқайтын орындар, жөндеу шеберханалары және т.б.) деңгейде,
яғни бәрін ауыл ... ... және оны ... рентабельді
ететін деңгейде ұстау”, — деп мәлімдеді олар. Голощекин бұл бағытты 1927 ж.
ұсынып, 1930 ж. мамыр-маусым ... ... ... VІІ Бүкілқазақтық
партия конференциясында тағы да қайталады. Орталық Комитеттің ... ... ... ... VІ Бүкілқазақтық партия
конференциясында: “Біз КСРО-дағы ... ... ... өз ауыр ... ... ... республиканы бас-басына
индустрияландыру жолымен жүрмейміз”,— деп, Кеңес үкіметінің шет аймақтарды
орталыққа бағындыру, тәуелді ету ... ашық ... Бұл ... бағытты айқын қолдап, олардың әрекетін күшейте түсті. ... К. ... ... ... да Одақ ... ... тұр, сондықтан жалпы мәселелерден асатындай өзгешеліктер бізде
жоқ”, — деп бұл бағыттың ыңғайымен кетті.
С.Сәдуақасовтың индустрияландырудың отаршылдық ... ... ... ... ... ... ... бағытын айқын
көре білгендердің алдыңғы қатарында тағы да С.Сәдуақасов ... Ол: ... орыс ... шет ... тек ... талап, фабрикалар
мен зауыттарды өз қолтықтарының астына орналастырған болса, ... ... ... жағдайына орайластырылып дамытылуы
қажет. Егер қалпына келтіру кезеңі кейбір ұлттардың нақты теңсіздігі сияқты
өткеннің “қарғыс ... ... ... ... ... қайта құру
кезеңі оларды жеңуі қажет. Міне, ... ... ... ... ... және шет ... ... өкіметін нығайтудың кепілі
осында жатыр”, — деп ... ... ... жергілікті
кәсіпорындарды орталыққа тәуелді еткісі келген ... ... ... бағытын былайша әшкереледі: “Голощекин жолдастың
жүн ... ... әрі ... ... ... барғысы келмей отырғаны
неліктен, ал шұға фабрикаларын ұйымдастыру өзінен-өзі керек ... отыр ... ... сол жүннен жасалатын “мәскеулік” шұғаны әрлі-берлі екі рет
тасығанша, Қазақстаннан дайын шұғаны бірден тасып ... ... ... ... түспей ме?” Тоталитарлық ... ... ... ... ... сталиншіл үкіметтің қолшоқпары болып отырған
Голощекин бағытының түп-тамыры Кеңестердің ... ІV ... ... ... ондағы Рыковтың қорытынды сөзі ұлттық аймақтар ... ... ... ... ... ... ... кемшіліктерін көрсетуге ұмтылғандардың бірі тағы да С.Сәдуақасов
болды. “Рыков “ұлттық республикалар ... қилы ... ... ... ... жабық шаруашылық құрғысы келеді деп түсінеміз” деп
теріс айтты. Индустриялдық тұрғыда дамыған шаруашылық біздің ... ... ... ... шаруашылық болмайды. Сондықтан Рыков
жолдастың Одақтың бірлігі мен оның жеке аймақтарының өзара тәуелділігі арта
түссе екен ... ... ... ... ... шикізат базалары болып
қала беруін тез ... ... ғана ... аса ...... ... үлкен ерлік, әрі бірден-бір дұрыс пайымдау еді. Ол ... ... ... индустрияландырудың жүйесіз, бей-берекет жүргізіліп жатқанын, оны
реттей отырып қарқынды түрде іске ... ... да ... Қазақ
даласының бай табиғи байлықтары мен шикізат көздерін және миллиондаған
жұмыссыз қазақтарды тиімді пайдалану бұл ... ... ... ... ... кезінде қоныстандыру ретінде қазақ даласын орыстандыру
саясатының жүргенін жете түсінген ол индустрияландыру барысында да әр түрлі
желеумен ... ... орын алып келе ... ... сезінді.
Республикаға одан сыртқары аудандардағы деревняларында жерлері жеткілікті,
сондықтан ... ... ... ... ... мәселе қоятындай жағдай
жоқ” деп, сырттан ... ... ... сол ... ... ... ... болды.
Қазақстандағы индустрияландырудың барысы мен сипаты. 1928 жылдың ... ... ... ... ... ... ... Қарсақбай,
Риддер сияқты кәсіпорындар, Ембі мұнай өндірісі, ... ... кені ... ... ... келтірілді. Өңдеу өнеркәсібінің Семей тері, кірпіш,
Петропавл ет комбинаты сияқты байырғы түрлері жөнделіп, ... іске ... бес ... ... ... ... Іле ағаш ... Балқаш мыс
балқыту, Шымкент қорғасын, Ақтөбе фосфор тыңайтқыштары, Орал мен ... ... ... ... ... ... ... комбинаты,
Мерке, Жамбыл және Талдықорғанда қант зауыттары ғана ... ... ... шағын аумақты қамтамасыз етуге бейімделген кәсіпорындар еді.
Кеңес үкіметінің ... да ... ... ... ... көзі ... ... Табиғат байлықтарының күрделі ошақтарын табу
мақсатында бірінші бесжылдық жылдарында КСРО ... ... ... ... ... Академик Н.С.Курнаков басшылық ... ... ... мен ... тобы Қазақстан Республикасы
“Кеңес Одағының тұтас металлогенді провинциясы” ... ... ... жасады. Ал Орал-Ембі аймағын зерттеген академик И.М.Губкин ... оның ... аса бай ... ... ... ... осы байлықтарды
пайдалануға баса көңіл бөлді. Соның барысында соғыс басталғанға дейінгі
кезеңде Қарағанды шахталары, ... ... ... Алтай мен Ащысай
кәсіпорындары қайта жабдықталып, Зырянов, ... ... ... ... кен-металлургия комбинаттары салынды. Қазақстандағы түсті
металлургия өнеркәсіптің ... ... ... ... ... руда ... ... алынған түсті металдарды өңдеумен ... ... ... ... ... ... ... ретінде
орталықтағы ірі өнеркәсіп орындарына жөнелтіліп отырды. Мысалы, Орталық
Қазақстан Оңтүстік Оралдың ірі кәсіпорындарын ... ... ... Кенді Алтай өңірі Сібірдегі кәсіпорындарды қамтамасыздандырды.
Ембі мұнайы Орск сияқты мұнай өңдейтін зауыттарға жіберілді. Балқаштың мысы
мен Шымкенттің ... да ... тыс ... ... ... ... ... негізінен шикізат көздерін игеруге
және ... ... ... ... ... ... зауыт-фабрика
делінгендер халық тұтынатын дайын өнімдер шығармады. Оларды Кеңес Одағының
басқа аймақтарынан, Ресейден алып отыруға ... ... ... ... және ... өнеркәсіптері болмады. Энергетика базасы мен
құрылыс материалдарын жасайтын өнеркәсіптер жетіспеді.
Түрксіб ... ... ... ... кезіндегі Қазақстандағы ең
күрделі құрылыс — Түрксіб темір жолын салуды ... ... ... үкіметі
Қазақстанды жаулап алу барысында, әскери-стратегиялық мақсатта Орынбор-
Ташкент бағытында темір жол ... оны ... ... арқылы Семеймен
жалғастыруды көздеді. Бұл елімізді қоршай отырып, тұқырта ұстауды ... мен Орта Азия ... ... отырған басқа да шет елдіктерді
енгізбеуді көздеген саясаттың ... ... ... еді. ... ... және ... ... темір жол салғанмен, ол
бағытты шығыс бөлігі арқылы Сібірмен қосу ісі аяқталмай ... еді. ... ... ... ... ... бұл істі аяқтауды Кеңес
үкіметі қолға алды. Ол патша заманындағы Түркістан-Сібір темір жолы атауына
қайта ие болды. Бұл ... салу 1927 ж. ... ... ... оған ... ... тағылды. Орталық үкімет оған үлкен мән беріп отырды. 1928 ж.
желтоқсанда БК(б)П ОК мәжілісінде Түрксіб жұмысшыларының ... ... ... ... қаралды. Ал 1929 жылғы қаңтарда өткен жиналыста
құрылыстағы ... және ... ... туралы мәселе
талқыланды. Партиялық басшылықты нығайту ... ... ... ... деп аталған екі аудандық партия комитеттері ... 1929 ж. ... КСРО ХКК ... ... басқармасының есебін тыңдады. Кеңес
үкіметі құрылыстың оңтүстік және солтүстік бөліктерін 1930 ж. аяқтап, 1932
ж. ... ... ... ... ... құрылысының бастығы болып В.С.Шатов тағайындалды. РСФСР ... ... ... ... арнайы комитет құрылды. Оны РСФСР
Халық комиссарлар Кеңесі төрағасының орынбасары ... ... ... ... ұлт ... құралған 100 мыңдай адам
тартылды. Қысы-жазы, ауа-райының қолайсыздығына қарамастан ... ... сөз жоқ, ... ... көрсетті. Әсіресе қиын да күрделі ... ... ... еншісінде көбірек болды. Соның нәтижесінде
патша заманында тәулігіне орта есеппен 150 метр ғана салынатын ... ... салу ... ... 1500 ... ... ... Ертіс, Іле, Аягөз, Шу,
Қаратал және т.б. өзендерден өтетін көпірлер де жылдам ... ... жолы ... ... бес жылдан екі жыл бұрын, яғни үш ... ... ... ... кезеңінде солтүстікте 155 км, келесі
кезеңінде — 185 км, ал 1929 ж. — 432 км ... ... жол ... ... ... ... орта ... 2,5 км деген сөз еді. 1927—1929
жылдары оңтүстіктен ... 506 км жол ... ... ... ... ... 1930 ж. 28 ... Айнабұлақ станциясында түйісіп, жол
уақытша пайдалануға берілді. Ал 1931 жылдың қаңтарынан бастап тұрақты ... ... ... ... ұзындығы 1445 километрге созылған бұл темір
жолдың ел өміріндегі маңызының зор екенінде дау жоқ. ... ... ... ... ... ... заманындағы сияқты бұл бағыттағы темір жол да
негізінен еліміз аумағындағы шикізатты ... ... ал ... ... ... келу үшін ... ... Қазақстан сонымен Кеңес Одағының да шикізат
дайындайтын шеткері аймақтарының бірі ... қала ... Ал ... ... мен ... жолдар еліміз аумағынан шетке тасылатын
шикізат көлемін көбейте түсті. Мәселен, 1929/30 шаруашылық жылдары ... ... ... ... ... тас көмір — 1,4 есе, мұнай
— 1,3 есе, мыс кені — 2,5 есе, ... ... ... — 2,3 есе ... Түрксібтің салынуымен республикамыздағы жүк тасымалы 1928 ... мың ... 1932 ж. 8888,4 ... дейін, яғни 3 еседен астам өсті.
Әсіресе құрылыс материалдарын тасу — 10 ... тас ... мен кокс — ... мұнай өнімдері — 2 ... ... ... ... ... ... ... болып жарияланған Түрксібтің өзі
кеңестік тоталитарлық орталықтың біржақты саясатының ... ... ... металлургиясы. Екінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында ... ... ... ... ... ... орынға шықты.
Мәселен, Шымкент қорғасын зауыты КСРО-дағы қорытылған қорғасынның 73,9, ал
Балқаш ... ... ... ... 51, Қарағанды бассейні көмірдің
90 ... ... ... мұнай өндіру бойынша да Ресей мен Әзірбайжаннан
кейінгі үшінші орында тұрды. ... ... сөз жоқ, ... ... қазақ еңбеккерлерінің, еліміздің жарқын болашағына ұмтылуы, өскелең
ұрпағы үшін ... ... ... тырысуы арқасында жеткен жетістіктер еді.
Еңбекшілердің ерен ерлігіне ... ... ... социализм
құрушылар”, “дүние жүзілік ... ... ... ... және ... ... және т.б. рухани үгіт-
насихаты мен идеологиясының кең ... ... де ... ... ... ... және ... ынталандыру да оңтайлы пайдаланылды.
Стахановшылар мен ... ... ... ... келіп жатқан өндіріс
орындарының маңызына терең мән ... ... ... ... ... қатаң ауа-райына, қиын тұрмыс жағдайына қарамастан қажырлылықпен
еңбек етті. Уақытша ... ... киіз ... ... ... ... мыс ... комбинатын салуға қатысқан жұмысшылардың бірі
кейінірек былай деп еске алады: ... ... ... ... ... бірінші немесе екінші ауысым дегенді білмедік. Өндіріс қажет
еткен кезде жұмысқа шыға ... ... бәрі ... ... ... шөл ... бас идіріп, түсті металлургия ... ... және ... сендік”. 1930 жылдың басында республикадағы
екпінділер саны 10 ... ... ... Т. ... ... С.Өтебаев, Б.Нұрмағамбетов, З.Табылдинова,
А. Сафин және тағы басқа қазақ еңбеккерлері еңбек даңқына бөленді.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы индустрияландыру: қазақ зиялыларының көзқарасы12 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Қазақстанда жер ресурстарын тиімді пайдалану стратегиясы85 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Қазақстанның табиғат жағдайы56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь