Қазақстанның экономикалық аудандары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
АУДАНДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫ ... ... ... ... ... ..9
Батыс Қазақстан экономикалық ауданның ірі қалалары ... ... ... ... ... ..11
Білім және білік меңгеруге арналған тапсырмалар ... ... ... ... ... ... ...14
СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫ ... ... ... ... 17
Солтүстік Қазақстан экономикалық ауданның ірі қалалары ... ... ... ... .20
Білім және білік меңгеруге арналған тапсырмалар ... ... ... ... ... ... ...22
ОРТАЛЫҚ ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫ ... ... ... ... .24
Орталық Қазақстан экономикалық ауданның ірі қалалары ... ... ... ... ..26
Білім және білік меңгеруге арналған тапсырмалар ... ... ... ... ... ... ...28
ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫ ... ... ... ... ... .30
Шығыс Қазақстан экономикалық ауданның ірі қалалары ... ... ... ... ... 33
Білім және білік меңгеруге арналған тапсырмалар ... ... ... ... ... ... ...35
ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫ ... ... ... ... .37
Оңтүстік Қазақстан экономикалық ауданның ірі қалалары ... ... ... ... ..38
Білім және білік меңгеруге арналған тапсырмалар ... ... ... ... ... ... ... 42
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44
КІРІСПЕ

Бүгінгі таңда оқу үрдісінде қойылып отырған басты талаптардың бірі-студенттер тек білім алып қана қоймай, ғылым негіздерінен алған іскерлік- дағды, танымдылық деңгейін шығармашылық ізденіспен дамыту.
Оқу-әдістемелік құралдың мақсаты- пән бойынша студент білімінің сапасын арттыру арқылы өзіндік тұжырым, көзқарасын қалыптастыру, дүниетанымын, теориялық ұғымдарды практикалық тұрғыда жүйелі ұштастыру нәтижесінде іскерлік, біліктілігін арттыру және студенттерді өз бетінше экономикалық-географиялық қорытынды жасауға және экономикалық аудандарға, шаруашылықтың жеке элементтеріне экономикалық-географиялық сипаттама беруге (кен орындары, өнеркәсіп орындары және т.б.) өздерінің теориялық білімдерін іс жүзінде қолдана білуге бағыттау.
Студенттер статистикалық мәліметтерге, географиялық жағдайына, тарихи жағдайына, шараушылықтық жеке саласының географияға әсері және экономикалық аудандардың қалыптасуына ерекше назар аударуға тиісті.
Негізгі тұжырымдарға арнайы таңдалып алынған карталар, сызба-кестелер қоса берілген. Олар теориялық материалдардың мазмұнын толықтыра түседі.
Әр тараудан соң ең басты да мәнді фактілерді, ұғымдарды, біліктілігін тексеруге арналған тапсырмалар берілген.
Берілген оқу-құрал география факультетінің күндізгі және сырттай оқу бөліміндегі студенттерге ұсынылады.
Оқырман қауымның бұл оқу-әдістемелік құрал туралы пікірлері мен сын-ескертпелері және ұсыныстары болса, автор оларды келесі басылымдардағы толықтырулар мен өңдеу кезінде ескеріп қолданатынын айтып, алдын-ала өз ризашылығын білдірідеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. К. Ахметова. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. Алматы. 2001
2. Баранский Н.Н. Экономическая география. Экономическая картография М., География. 1956.
3. Статистический пресс-бюллетень. – Агенство Республики Казахстан по статистике, Алматы, №1, 2000г.
4. Гарапова Ғ.С., Жақанбаева Н.М. География. Алматы. “Шың”. 2006.
5. Дукенбаев К. Энергетика Казахстана. Движение к рынку. 1998
6. Ердавлетов С.Р. Экономическая и социальная география Казахстана. Алматы, 1998
7. М.І.Жылқыбаева, Ә.С. Ақашева, Ж.Т. Жорабекова. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. Оқу құралы. Алматы. 2004.
8. Т.К. Шакенова, Г.А.Фурсина. Республика Казахстан современный экономико-географический обзор. Алматы. 2003.
9. М.Ш.Ярмухамедов. Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы. Алматы. 2001.
10. Казахстан 1991-2002. Агенство Республики Казахстан по статистике. Алматы.2002.
11. Краткий статистический ежегодник Казахстана. Агенство Республики Казахстан по статистике. Алматы. 2002.
12. Республика Казахстан. Энциклопедический справочник. “Қазақ энциклопедиясы” Алматы. 2001.
13. Современный Казахстан: цифры и факты. Алматы. 1998.
14. Тлеуберген М., Фурсина Г.А. и. др. Экономическая и социальная география Казахстана. Уч. метод. пособие. –Алматы. КазГНУ им. аль-Фараби. 2000.
        
        ҚАЗАҚСТАННЫҢ  ЭКОНОМИКАЛЫҚ   АУДАНДАРЫ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ………………………………………………………………………3
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ... ... ... ... ... ... ауданның ірі қалалары………………….11
Білім және білік меңгеруге арналған тапсырмалар………………………14
СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫ…………….17
Солтүстік Қазақстан экономикалық ауданның ірі қалалары……………..20
Білім және білік ... ... ... ... ... АУДАНЫ……………..24
Орталық Қазақстан экономикалық ауданның ірі қалалары………………26
Білім және білік меңгеруге арналған тапсырмалар………………………28
ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫ………………...30
Шығыс Қазақстан экономикалық ауданның ірі ... және ... ... ... тапсырмалар………………………35
ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫ……………..37
Оңтүстік Қазақстан экономикалық ауданның ірі қалалары………………38
Білім және білік меңгеруге арналған тапсырмалар……………………... 42
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР………………………………………44
Оқу құралында ... ... ... ... ... ... ... байлықтары, халқы, ірі қалалары, маманданған
өнеркәсіп салалары қарастырылады.
Бұл оқу құралы магистранттарға, студенттерге, мектеп мұғалімдері мен ... ... ... ... ... ... оқу үрдісінде қойылып отырған басты талаптардың ... тек ... алып қана ... ... ... ... іскерлік-
дағды, танымдылық деңгейін шығармашылық ізденіспен дамыту.
Оқу-әдістемелік құралдың мақсаты- пән бойынша студент білімінің сапасын
арттыру ... ... ... ... қалыптастыру, дүниетанымын,
теориялық ұғымдарды практикалық тұрғыда жүйелі ұштастыру нәтижесінде
іскерлік, ... ... және ... өз бетінше экономикалық-
географиялық қорытынды жасауға және экономикалық аудандарға, ... ... ... ... ... ... ... орындары және т.б.) өздерінің теориялық білімдерін іс
жүзінде қолдана білуге бағыттау.
Студенттер статистикалық мәліметтерге, географиялық жағдайына, ... ... жеке ... ... ... және экономикалық
аудандардың қалыптасуына ерекше назар аударуға тиісті.
Негізгі тұжырымдарға арнайы таңдалып алынған карталар, сызба-кестелер
қоса берілген. Олар теориялық ... ... ... ... тараудан соң ең басты да мәнді фактілерді, ұғымдарды, біліктілігін
тексеруге арналған тапсырмалар берілген.
Берілген оқу-құрал география ... ... және ... ... ... ... ... бұл оқу-әдістемелік құрал туралы пікірлері мен сын-
ескертпелері және ұсыныстары болса, автор оларды келесі ... мен ... ... ... ... айтып, алдын-ала өз
ризашылығын білдірідеді.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНДАРЫ
Қазіргі ... ... ... ... ... бар, ... ... алғанда болашағы зор егеменді ел.
Мұнда қазіргі уақытта ... ... кез ... ... елге тәне
барлық үш тобы –мемлекетаралық маңызы бар маманданған салалар, ... және ... ... ... ... Олардың шығарған өнімдері,
негізінен, өз ауданының мұқтаждарын өтеуге және ең алдымен мамандандырылған
салаларды жетілдіруге және одан әрі дамытуға бағытталған.
Экономиканың ... ... осы ... ... ... ... ... өзінің аумақтық еңбек бөлінісі дамыды. Бұл ... ... ... ... ... ... бастаған,
кейін аумақтық еңбек бөлінісі ... Бұл оның ... ... ... ... ... ... кейін аумақтық еңбек
бөлінісін күшейтіп, бірте-бірте республикаішілік бес- Орталық, ... ... және ... ... ауданның қалыптасуына себепші
болды. Бұл ... ... ... ... ... бар ... ... республикалық және республикааралық
маңызы бар салалармен ... ... ... ... ... ... серпінді әрі кешенді дамытуды ... ... және ... экономикалық байланыстары қалыптасқан. КСРО
кезеңінде Қазақстанда әкімшілік ... ... ... ... 1932 жылы қалыптасты. Ол кезде ... 6 ... ... ... ... ... ... Қазақстан, Қарағанды және Оңтүстік-
Қазақстан облыстары. 1936 жылы жаңа конституция қабылдағаннан кейін тағы ... екі ... ... – Қостанай және Солтүстік Қазақстан облыстары.
1938 жылы Гурев, Қызылорда ... ал 1939 жылы ... ... және
Ақмола облыстары, 1944 жылы-Көкшетау және Талдықорған, 1970 жылы- Торғай,
1973 ... ... және ... облыстары қалыптасты. Қазір Қазақстан
республикасында 14 ... бес ... ... бар. Экономикалық
аймақтардағы шаруашылықты аумақтық ұйымдастыру түрлері ретінде қарау ... ... ... ... дамуымен сипатталады.
Белгілі ғалым Н.Н. Баранский Қазақстан аумағын бес ішкі ... ... ... ... ... ... аймақтар
шаруашылықтарының мамандануы, өндіріс кешендерінің ішкі бірлігі алынады.
Бұл аймақтар ... ... ... ... қалыптасуын тездетуге мүмкіндік туғызады.
1. Солтүстік экономикалық ... ... ... ... ... облыстары кіреді.
2. Орталық Қазақстан экономикалық аймағына Қарағанды облысы кіреді.
3. Батыс Қазақстан экономикалық аймағына Атырау, ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикалық аймағына Шығыс Қазақстан облысы
кіреді.
5. Оңтүстік Қазақстан ... ... ... Оңтүстік
Қазақстан, Жамбыл, Алматы облыстары кіреді.
Алып жатқан жер аумағы бойынша ең үлкен экономикалық аудан- бұл ... (728,5 мың км 2), ... ... (712,1 мың км), Солтүстік
Қазақстан (600,9 мың км), Орталық қазақстан (398 мың мк), Шығыс Қазақстан
(277 мың км). ... ең ... ... ... бұл Оңтүстік
экономикалық аудан. Мұнда бір шаршы ... ... 10,7 ... ... ... – 8,4, ... Қазақстанда- 7,0, ... ... және ... ең ... қоныстанған Батыс Қазақстанда –3,2 халық тұрады.
Жалпы республика ... ... ... ... тығыздығы 5,5 адам.
Қазақстанда 84 қала, 177 шамасында қала тектес елді мекендер бар.
Қазақстан ... ... ... жер аумағы мен халқы (%
есебімен)
| | | ... ... ... |Жер ... (%) ... (%) |1 км 2 ... | | | ... ... |10,2 |10,8 |6,3 ... ... |26,2 |37,9 |8,7 ... Қазақстан |15,9 |11,4 |4,3 ... ... |20,9 |27,2 |7,8 ... ... |26,8 |12,7 |2,8 ... ... облыстар бойынша таралуы.
|Қалалар мен облыстар ... ... саны ... ... саны ... ... |8283.2 |6558.7 ... ... |370.6 |439.7 |
| 2. ... ... |375.4 |297.2 |
| 3. ... облысы |448.3 |1113.5 |
| 4. ... ... |260.6 |186.5 |
| 5. ... ... ... |882.6 |621.7 |
| 6. ... облысы |448.9 |536.8 |
| 7. ... ... ... |247.6 |356.8 |
| 8. ... ... |1138.8 |242.8 |
| 9. ... облысы |522.7 |449.6 ... ... ... |365.4 |240.1 ... Маңғыстау облысы |255 |68.7 ... ... ... |494.5 |282.3 ... ... ... ... |268.5 |437.9 ... ... Қазақстан облысы |740.3 |1285.1 |
| ... ... |511 | |
| ... ... |1139.3 | ... ... ... бөлінуі
2002 жыл 1 қаңтар
| |Жер ... ... ... ... тектес |
| | | | ... ... |2724.9 |160 |84 |177 ... ... |146,1 |17 |10 |14 ... ... |224.0 |16 |10 |14 ... ... |300.6 |12 |8 |2 ... ... |118,6 |7 |1 |13 ... облысы |283 |15 |10 |26 ... ... |144,3 |10 |4 |10 ... ... |151,3 |12 |2 |5 ... облысы |428,0 |9 |11 |39 ... ... |226,0 |7 |3 |12 ... ... |196,0 |16 |5 |5 ... ... |165,6 |4 |3 |7 ... облысы |124,8 |10 |3 |8 ... ... |98, |13 |5 |1 ... ... |117,3 |12 |8 |13 ... қаласы |0,7 | |1 |2 ... ... |0,3 | |1 |6 ... ... |Облыс, облыс |Терсы, |Халық ... ... ... |
| ... |мың км2 ... мың| |
| | | ... | |
|1 ... қаласы |0,3 |1131 ... ... ... ... ... Қазақстан |
|1 ... обл. |196,0 |1017,7 ... ... ... |
| ... | | ... ... |
| | | | ... ... |
|2 |С. ... обл |98,0 |725,98 ... ... |
| ... | | | |
|4 ... обл. |124,8 |806,9 ... ... түсті |
| |Павлодар | | ... ... ... |
| | | | ... жасау, жеңіл, тамақ. |
|5 |Ақмола обл. |146,1 |836,27 ... ... ... |
| ... | | ... химия өңдеу салалары |
|Батыс Қазақстан |
|6 ... обл. |300,6 |682,5 ... ... ... |
| ... | |262,6 ... тамақ |
|7 |Атырау обл. |118,6 |440,28 ... ... ... ... |
| ... | | ... ... тамақ. |
|8 ... ... |151,3 |616,8 ... жасау, жеңіл, тамақ. |
| |Орал | | | |
|9 ... обл |165,5 |314,6 ... ... |
| |Ақтау | | | ... ... ... обл |428,0 |1816,1 ... қара ... |
| ... | | ... жасау, жеңіл, тамақ |
|Шығыс Қазақстан ... ... обл. |283,3 |1531,0 ... ... машина |
| |Өскемен | | ... ... ... ... ... ... обл. |224,0 |1700,0 ... металлургия, машина |
| ... | | ... ... ... ... обл. |144,3 |1056,9 ... ... тамақ |
| ... | | | ... ... обл |117,3 |1978,2 |Түсті металлургия, мұнай |
| ... | | ... ... ... ... |226.0 |596.2 ... ... |
БАТЫС ... ... ... ... Батыс Қазақстан жер көлемі жөнінен республикада
бірінші орын алады. Ол ... қиыр ... ... Федерациясының
еуропалық бөлігімен шекарадағы Шығыс Еуропа далалары мен Орта ... ... ... ... Бұл ... ... ең ... шөлді ауданы.
Құрамы: Батыс Қазақстан, Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау ... 736 мың ... ... - 2 млн 124 мың ... байлықтары. Батыс Қазақстанның жер қойнауында пайдалы қазбалардың
түрі көп. Каспий маңы мен Маңғыстау ... ... ... ... жанғыш
газдар, ас тұзы, калий тұздар қоры мен Мұғалжар тауларында хромит, никель,
темір, марганец, кобальт, көмір кен ... ... ... ... ... мергель сияқты құрылыс материалдары қоры да аса мол. Батыс
Қазақстан- республикадағы мұнай, газ, хромит және ... ... ... ... ... ... ... өндіру, мұнай жабдықтары,
ферроқорытпа мен минералды тыңайтқыштар өндірісі дамыған.
Негізгі мамандануы. Аудан экономикасында аграрлық-өнеркәсіптік кешеннің,
әсіресе етті-жүнді мал ... мен ... ... зор ... ... ... – республиканың балық аулайтын және оны ұқсататын ... ... ... ... ... экономикасының көп салалы, мұндай
ірі ауданға енетін әр ... ... тән ... ... бар. ... Маңғыстау және Ақтөбе облыстарында өндіріледі. Никель, хром шығару,
ферроқорытпалар, минерал тыңайтқыштар өндірісі ... ... және ... ... ... ... Ақтөбе облыстарында күшті
дамыған.
Батыс Қазақстанның табиғат жағдайы қатал, өсімдігі өте сирек, шөл және
шөлейт жерде орналасқандықтан, ... өте ... қысы аса ... Ірі өнеркәсіп орындары көп болмағандықтан, көлік желісі де нашар
дамыған. Бұл республикадағы бірден-бір біріңғай ... ... ... ... ... ... ... энергетика топтары бар. Бұған
энергия Самара, Орал және Оңтүстік Оралдың ... ... ... ... ... ... ... жолдарының біріңғай желісі жоқ.
60-жылдардың ортасынан бастап мұнай мен газдың ірі кен орындарын игеруге
байланысты Батыс Қазақстан экономикасы ... дами ... ... ... ... одан ... темір жол тартылды. Сөйтіп,
Маңғыстау облысының байтақ жері ... ... ... жол ... ... өнеркәсібінің дамуына байланысты Батыс Қазақстан аумақтық
өндірістік кешені жедел қалыптасуда.
Ембі алабымен алыстырғанда Маңғыстау ... ... үш есе ... және ... Себебі Маңғыстау мұнайы жер бетіне ... ... қоры ... ... ... ... ... жоғары.
Батыс Қазақстандағы балық ұқсату өндірістік циклінің барлық буындары
дерлік Солтүстік Каспийдегі Жайық өзенінің сағасына шоғырланған. Достастық
елдерінде ... ... ... едәуір бөлігі осында ... ... ... ... ... ең ... Ол ... қаласының жанында, Жайық өзенінің
сағасына жақын, Балықшы елді мекенінде орналасқан.
Кен химиясы: Батыс ... ... ... ... ... бром
және магний тұздарын өндіруді, минералды тыңайтқыштар мен улы химикаттар
өндірісін, ал электрметаллургия циклі никель және хром ... ... ... ферроқорытпалар мен хром қосылыстарының ... ... ... және ... өндірісі негізінде химия өнеркәсібі
дамыған. ... ... ... ... хром ... ... ... Ақтөбе химия комбинаты. Ақтөбе химия комбинаты жергілікті
фосфориттер ... маңы ... ... мен ... төбелерінде
кездесетін натрий, калий, хром, магний тұздарын пайдаланады. Бұхар-Орал
газ құбырының бір тармағымен келетін ... және ... ... ... жылу электр станциялары бұл ауданды энергиямен ... ... ... ... ... да ... газбен жұмыс істейді. Металл
өңдеу өнеркәсібіне Атырау қаласындағы машина жасай зауыты (мұнай өнеркәсібі
үшін жабдық шығарады), Ақтөбе ... ... ... Орал ... ... жел двигательдері зауыттары жатады.
Батыс Қазақстанда төрт- Атырау-Ембі, ... ... және ... тораптары қалыптасқан.
1. Атырау-Ембі өнеркәсіп торабының басты маманданған саласы – мұнай және
балық өнеркәісібі, оларға ... ... және ... жасау
кәсіпорындары қызмет көрсетеді.
2. Маңғыстау жаңадан қалыптасып келе жатқан ірі ... ... ... негізгі көзі мұнай мен газ қорлары.
3. Ақтөбе ... ... ... ... ... хром қосылыстары, суперфосфат, мұнай жабдықтары,
рентген аппаратуларарын шығару.
4. Орал өнеркәсіптік ... ... ... ... Оның ... аса ... кәсіпорындары Орал қаласында
орналасқан. Орал ірі ет ... киіз басу және ... ... ... жарма зауыты, диірмен комбинаттары бар.
Қарашығанақ ауданында газ ... ... ... мал өсіру маңызды орын алады. Жерінің 92%-дан астамын
жайылым және шабындықтар алып ... Мал ... ... – қой өсіру,
негізінен қылшық жүнді, құйрықты және ... ... қой ... ... ... тебінді жылқы өсіру, шөлді аудандарда түйе
өсіруден атағы ... ... ... ... ... жер ... тың және
тыңайған жерді игеруге байланысты өсіп, қазір 3,8 млн. ... ... ... ... егіс ... ... астамы Батыс
Қазақстанның үлесіне тиеді.
Ауыл шараушылық дақылдары ... көбі ... және ... Қазақстан
облыстарының ылғалы молдау солтүстік бөлігіндегі қара және ... ... ... дәнді дақылдар өсіріледі, олар бүкіл егіс ... ... ... ... ... бидай мен тары егіледі.
Батыс Қазақстанда республика бойынша қара бидай егісі көлемінің 70%-ға
жуығы, тарының 34%-ы шоғырланған.
Техникалық ... қыша мен ... ... ... орын ... ... ... Батыс Қазақстан аумағын солтүстік,
орталық, оңтүстік деп үш зонаға бөлуге болады.
Солтүстік зона- егіншілік-мал шаруашылықты Ақтөбе және ... ... ... ... ... Бұл ... бидай өсіретін,
егіншілігі күшті дамыған зона. Мал шаруашылығы негізінен ет-сүт бағытында
өркендеген.
Орталық –мал ... ... зона ... ... және ... ... бөліктерін қамтиды. Мал шаруашылығы ет, ет-жүн өндіру
бағытында дамыған. ... ... қыша ... зона таза мал ... ... Оған ... Қазақстан
умағының жартысынан астамы-Ақтөбе, ... ... және ... жері ... Мал шаруашылығының негізі-ет-жүн беретін қой
өсіру және түйе шаруашылығы.
Батыс Қазақстан Еділ бойымен өте тығыз ... ... ... ... Сібір, Украина және Орта Азия мемлекеттерімен де экономикалық, сауда
байланыстары бар.
Халқы: ... ... 12.8% ... ... ... ... ... тығыз қоныстанған. 1 км –2,9 адамнан келеді. Қала халқы ... ... ... АУДАНЫНЫҢ ҚАЛАЛАРЫ
Батыс Қазақстанда қырықтан астам қалалар мен қала үлгісіндегі ... бар. ... елді ... ... көпшілігі кен байлықтарын,
негізінен Атырау және Маңғыстау облыстарындағы мұнай мен газды игеруге
байланысты ... ... ... төрт облыс орталығының үшеуі ... және ... ... ... жағасында бой көтерген, бұл темір
жол болмаған кезде қалалардың пайда болуы үшін маңызды географиялық фактор
болып ... су ... ... ... ... (253 мың тұрғыны бар)- облыс орталығы, Батыс Қазақстанның ... ... Қала 1869 жылы ... ... Ақтөбе бекінісінің
орнындағы дадалы жерде пайда болған.
Іргесі ... ... отыз жыл ... ... ... ... ... мал шаруашылығымен тығыз байланысты болды. 1893 жылы
Ақтөбе қыстағы Ақтөбе ... ... ... ... Ал ХХ ... ... арқылы Орынбор-Ташкент темір жолы ... ... ... жаңа ... ... ... ... мұнда алдымен ауылшаруашылық
шикізаттарын ұқсататын кәсіпорындар-диірмен, ... ... ет ... ... ... Екінші дүниежүзілік соғыс ... ... ... ... ... тұрғызылды. Осы кезде Ресей мен
Украинадан ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істей бастады, сондай-ақ мұнай
жабдықтары мен ... ... ... мен ... ... ... өндірісі игерілді. Соғыстан кейін хром қосылыстары
зауыты қатарға қосылды. Мұндағы стабилизатор, лак және ... ... ... ... ... кәсіпорындар кеңінен белгілі. Сонымен қатар
барлық аудандарынан жеткізілетін көптеген ауылшаруашылық шикізаттары ...... ... ірі ... ... ... мұнда медицина және ... ... ... ... ... училищесі, басқа да жоғары оқу орындарының
бірнеше филиалдары, ... ... ... ... оқу
орындары мамандар даярлайды. Қазіргі Ақтюбе жақсы көгалдандырылған ... (149 мың ... бар) – ... ... ... ескі
қалаларының бірі. 1615 жылы Жайық өзенінің сағасындағы ... ... ... қаланған. Ол кезде қала теңіз жағасына салынса, қазір 30
шақырым қашықтықта тұр. ... ... ... ... ... ... саласы – балық аулаумен айналысатын қала еді. Каспий теңізін ... ... қала ... 6 ... сырт ... ... ... қалатын.
Революциядан кейін бәрі де өзгерді. Бұл уақытта Атырауға темір жол
жүргізіліп, қала мен оның ... ... ... зор әсер ... Ембі алабындағы мұнай өнеркәсібін ұйымдастырушы орталыққа айналды.
Қалада Қазақстандағы тұңғыш мұнай ... заыт және ... ... ... республикадағы аса ірі балық-консерві ... ... кеме ... ... және сүт зауыттары, ет комбинаты,
нан комбинаты, электр станциялары, ... ... ... ... ... және ... ... айлақ бар. Астраханьнан Қандыағаш
пен Орскіге баратын темір жол да осы қала ... ... ... ... байланысты үш бөліктен тұрады. Ескі қала- Жайықтың
Еуропалық, оң жағалауына ... онда ... ... ... ... ... ... осы бөлігінің келбетінде өткеннің іздері жақсы
сақталған. Мұнда көп қабатты жаңа үйлермен ... бір ... ... ағаш үйлер де кездеседі.
Қаланың жаңа бөлігінде-Ембі мұнай қонысы осы ... ... ... ... қалашықтағы үйлер гипс блоктарынан тұрғызылған. Атырауда
арнаулы орта оқу ... ... ... ... (200 мың ... бар) ... ... облысының орталығы.
Жайықтың оң жағасына Шаған өзенінің құя берісінде орналасқан. Қазақстанның
ескі қалаларының бірі –Орал Жайық қалашығы ... ... ... ... болған. 1775 жылы Емельян Пугачевтің көтерілісін ... соң ... ... “болған жағдайдың барлығын мүлде ұмыту үшін” қала
Орал деп аталды.
Ресей, Қазақстан және Орта Азия ... ... ... ... қаласын тез арада балық және мал шаруашылығы өнімдерімен ... ірі ... ... Хиуа мен ... Ресейдің орталығына
бет алған жүк керуендері Орал қаласы арқылы өтетін. ХІХ ғасырдың аяғынан
бастап Орал ... ... ... ... ... ... Ресейдің орталығына бағытталған жүктер енді Ақтөбені айналып өтетін
Орынбор-Ташкент темір жолы арқылы тасымалданды. Қала үшін ... ... ... жолдың маңызы шамалы болды. Осыған қарамастан, Орал қаласы ХХ
ғасырдың басында ... ең ірі ... ... ... Қаланың басты өнеркәсіп орындары диірмен, сыра және ... ... ... кейін Оралдың көлік-географиялық жағдайы күрт
жақсарды. Шығысқа қарай Елекке дейін темір жол салынды және ... ... ... ... Қала ... де ... ... Оралдың былғары
зауыты мен пима-киіз фабрикасы-республикадағы аса ірі кәсіпорын, ет-
консерві ... ... ... Қазақстанда төртінші орын алады., ал ұн
тарту-жарма комбинаты республикадағы аса ірі комбинаттардың бірі. Көршілес
елдер арасында ... ... мия ... кондитер, фармацевтика және
химия өнеркәсібіне ұнтақ және ... ... Ол ... ... мия ... ... Қалада металл өңдейтін өнеркәсіп
те дамып келеді. Оралды екі жоғары оқу орны, ал ... ... ... мен ... да орта ... ... оқу ... бар.
Ақтау (165 мың тұрғыны бар) – Маңғыстау облысының орталығы, Маңғыстау
түбегінде тез өсіп келе жатқан осы заманғы қала.
Ақтау ... ... ... ... пен ... ... ... теңізінің жағалауына орналасқан. Ақтау соңғы кездері XXІ-ғасырдың
қаласы деп те аталып жүр. Себебі осынау құлазыған шөлде аз ... ... ... сай қала ... оны атом ... арқылы сумен қамтамасыз
ету жер бетінде әзірше іске аса қоймаған тәжірибе. ... ... ... осы қала ... су ... үш ... су ... Оның
біреуі ауыз су, екіншісі – техникалық су, үшіншісі ыстық су. Ал техникалық
және ыссы су ... әр ... ... тұз болғандықтан оны қала
тұрғындары көбінесе ем ретінде пайдаланады.
Ақтау тоғыз жолдың ... Ол ... ... ... ... Республикамыздың басқа да облыс орталықтарымен және ... де ... ... ... Қала ... ... порты арқылы Каспий
жағалауындағы Еділ, Жайық бойындағы қалалармен қатынасады. Ал ... ... ... сай салынған аэропорт арқылы еліміздің ірі
қалаларымен байланыс жасайды.
Қала жобасын жасауда ... ... ... тапқаны үшін Ақтау
архитекторлары мен құрылысшыларының бір тобы 1977 жылы СССР ... ие ... ... жылы ... ... жағдайына әсем үйлесім тауып,
шебер шешім ... және ... ... ... ... үшін қала ... ... Архитекторлар одағының
Алтын медалімен Патрик Аберкромби атындағы сыйлық ... ... ... құрметке ие болған елімізде бірінші және жалғыз қала. ... ... көп, ... ... ... ... гүлзарлар жасалған.
Табиғи газбен жұмыс істейтін жылу электр орталығы, су тұщыландыратын
қондырғысы бар атом ... ... ... тіс ... ... және ... ... құрылыс кәсіпорындары, мұнай және ... ... ... қала ... ... ... ... қаласынан барлық мұнай кәсіпшіліктеріне асфальттанған автомобиль
жолдары, ал Жетібай мен ... ... жол ... мен білік меңгеруге арналған тапсырмалар
1. Батыс Қазақстанның экономикалық-географиялық орны қандай?
2. Табиғат жағдайы мен табиғат байлықтарына сипаттама беріңдер
3. Халықтың тығыздығы қандай ол неге ... ... ... ... тораптарын құруда өнеркәсіптің қандай салалары
басты рол атқарады ?
5. Батыс Қазақстанда химия өнеркәсібі ... ... ... өнім ... ... ... қандай түрлері дамыған, олар қандай шикізаттарды тасымалдайды?
7. Шаруашылықтың аумақтық мамандануына әсер ететін факторларын атаңдар?
8. Батыс ... ... ... ... ... Батыс Қазақстанның басқа аймақтармен сыртқы экономикалық байланысын
кескін картаға белгілеңдер.
10. Мұнай тасымалдайтын ... ... ... ... ... ... ... АУДАНЫ
Географиялық орны: Солтүстік Қазақстан республиканың қиыр солтүстігінде
Есіл, Тобыл және Обаған ... ... ... Ол ... ... республикада Батыс және Оңтүстік Қазақстаннан кейін үшінші
орын алады, біріақ жер көлемінің үлкендігі сондай, оны Украина ... ... ... ... ... болады.
Әкімшілік құрамы: Солтүстік Қазақстан, Қостанай облсы, Ақмола облысы,
Павлодар ... -565,7 мың ... ... ... 20,7 ... - 4 млн ... Қазақстанның 22%-н құрайды. Тұрғындардың орташа
тығыздығы: -7,2 адам ... ... ... Жер ... ... ... су қорлары-өзендер,
көлдер, Ертіс өзені гидроқорлары. Тас көмірдің Екібастұз ... ... ... ... темір кендері (Соколов-Сарыбай,
Лисаков, Қашар кен орындары), ... мыс, ... ... ... Қазақстан пайдалы қазбаларға бай. Бұл жерде темір кені, ... ... ... металдар, құрылыс материалдары, оның ішінде отқа
төзімді саз кен ... ... ... барлығы Солтүстік Қазақстанда
өнеркәсіпті дамытуға ... ... Ауыл ... одан әрі ... ... ... қамту көмегін тигізеді. Олардың қатарына
ауылшаруашылық машиналарын жасау, ... ... ... ... ... ... т.б. ... шаруашылығы: Солтүстік Қазақстан – республиканың негізгі етті-сүтті
мал шараушылығы дамыған аса маңызды астықты аудандарының ... Бұл ... ... кешенінің салалары барынша дамыған.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ауданның үлесіне тиеді. Жыртуға жарамды жер көлемі жағынан Солтүстік
Қазақстан Солтүстік Кавказ және ... ... ... ... ... негізігі мамандану бағыты - астық шаруашылығы. Жалпы егіс
көлемінің 80%-на дәнді дақылдар, ... ... ... ... ... ... ... тары, сұлы, қарақұмық, қарабидай өсіріледі. Мұндағы
жыл сайын ... ... ... ... бір ... өндірілетін астық
мөлшерінің үштен біріне тең келеді. Техникалық дақылдар, ... ... ... 20%-ға ... ... дақылдар егіледі. Өйткені
ауыспалы егіске дәнді дақылдар егістігі малазықтық шөп ... ... ... Бұл ... ... ... нығайтуға көмегін тигізеді.
Тобыл, Обаған, Ертіс өзендері ... ... ... ... ... ... ... көкөніс, картоп және бақша
дақылдары өсіріледі.
Солтүстік Қазақстан экономикалық-географиялық тұрғыдн қолайлы жағдайда
орналасқан. Оның аумағы ... Ұлы ... Орта ... және ... ... жол ... сондай-ақ Петропавл – Астана –Қарағанды
қазақстанаралық темір жолы ... және одан әрі ... ... Бұл ... ... Кузбасс пен Орталық Қазақстанды өзара
байланыстырады. Ресейдің осындай индустриялы аудандарымен тікелей көршілес
орналасуының ... ... ... әсіресе тау-кен өнеркәсібі
мен энергетиканың дамуына айтарлықтай маңызы бар. Оған ... кеме ... ... ... ... ... ... және Ресей
Федерациясының Обь өзенінің ... аса ірі жаңа ... ... да ... ... ... ... трактор зауыты, Астана «Қазауылмаш» зауыты жұмыс
істейді. Солтүстік Қазақстан да- бүкіл Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... өнімдерін негізінен тұтынатын ауыл
шаруашылығы. Сондықтан көрші Түмен облысынан ... ... ... ... ... өңдейтін зауыт салынды. Мұнай өңдеу өнімдері көп
мөлшерде жанармай және жағармай ... ... ... ... мен ... ... жұмсалады.
Ауыл шараушылығы үшін химия өнеркәсібінің дамуы өте қажет. ... үшін ... ... ... ... ... мен
басқа химиялық өнімдер шығарады. Солтүстік Қазақстан өнеркәсібі ауыл
шараушылығымен тығыз ... ... бұл ... тамақ және жеңіл
өнеркәсіп жақсы дамыған. Ет, сүт өндіру, май шайқау және ұн тарту – ... ең ... ... ...... өнеркәсібінің аса маңызды және ең көне салаларының
бірі. Ол ... ... ... өнімінің 97%-ын береді. Барлық облыс
орталықтарында, сондай-ақ Екібастұз, Рудный, Жанғара қалаларында ірі ... ... ... ... ішіндегі ең қуаттысы – Петропавл ет
комбинаты, шығаратын өнім көлемі ... ... ... Семей ет
комбинатынан кейінгі екінші орын ... ... ет ... ... ... әр ... ет консервлері, ысталған ет тағамдары,
асқа қататын және техникалық майлар.
Ет өнеркәсінен кейінгі орынды сүт ... және май ... ... Солтүстік Қазақстанда 130-дан астам май шайқайтын, ірімшік жасайтын
және бірнеше сүт консервілерін ... ... ... ... ұн ... ... орын алады. Қостанай, Петропавл,
Көкшетау, ... ... ірі ... бар. ... ... жол
станцияларында элеваторлар бар. Ұн –жарма өнеркәсібі жоғары сапалы ұн,
ұнтақ жарма және т.б. ... ... ... ... ... пен ... өңдеу негізінде сыра ... ... ... Бұл саланың ең ірі кәсіпорындары Петропавлдағы спирт
комбинаты мен сыра ашыту зауыты. ... ... ... жұмыс
істейді.
Жеңіл өнеркәсіп негіздерін мал ... ... ... және ... ... құрайды.
Былғары жасау, тері-тон, киіз басу өнеркәсіптері ... ... мен ірі ... ... ... Ең ірі былғары
зауыттары Петропавл мен Павлодарда. Тері- тон және киіз бсу өнеркәсібі ... тон, пима және киіз ... ... тері галантерея
фабрикасы, Астанада мех комбинаты ... ... ... кен ... ... ... ... Бестөбе, Жолымбетте, Павлодар облысындағы Төртқұдықта алтын
өндіріледі. Ертіс маңындағы Қалқаман, ... және т.б. ... ірі ... ... ... ... бастап Соколов-Сарыбай, Лисаков, Қашар темір кен орындары
игеріле бастады. Павлодар алюминий зауыты ... ... ... ... ... зауыты Орталық және Батыс ... ... хром ... ... ... Қостанай, Астана, Рудный,
Павлодар, Ақсуда қуатты жылу ... ... ... ... ... ең қуаттысы – Ақсу МАЭС-ы .
Солтүстік Қазақстан аумағында 5 өнеркәсіп торабы қалыптасты:
1. Петропавл өнеркәсіп торабы ... ... және ... ... маманданған. Тамақ өнеркәсібінің маңызды салалары – ет-
консерві, ұн тарту, май ... ... ... ... ... ... киіз ... тігін және аяқ киім салалары дамыған.
Барлық ірі кәсіпорындар Петропавлда шоғырланған.
2. ... және ... ... ... ... және және ... дамыған. Сонымен қатар Көкшетау торабында оттегі-тыныс алу
аппаратурасы, таразылар, ... ... ... ...... бас қаласы, маңызды өнеркәсіп және мәдени
орталығы. Өнеркәсіп ... ауыр ... ... түрлі салалардан
тұрады. Атап айтқанда, бұл жерде ауылшаруашылық ... ... ... және шпал жасау, фосфор бұйымдары зауыттары орналасқан. Бұлардан
басқа ... ... ... ... ... ... құмы ... Қостанай өнеркәсіп торабына Қостанай, Рудный, Жітіқара кіреді. Темір
кен орындарын пайдалану негізінде аса ірі Соколов-Сарыбай кен ... ... ... ... ... бар. ... ... және жеңіл өнеркәсіп, металл өңдеу, кен ... ... ... ... үшін ... ... келеді.
4. Торғай бокситтері базасында Арқалық өнеркәсіп торабы қалыптасты.
5. Солтүстік Қазақстанның шығысында ірі ... ... ... ... Ол ... ... ... Екібастұз қалалары мен
бірнеше қала тектес елді мекендерді қамтиды. Тораптың даму базасы-
екібастұз бен ... аса мол тас ... мен ... қоры ... арзан көмірі негізінде Ақсу МАЭС-ін қоса қамтитын қуатты
электр энергетикасы торабы пайда ... ... ... ... ... ферроқорытпалар, саз балшық және аюминий өндірісі
дамуда.
Солтүстік Сібір және Оңтүстік Сібір темір жолдары Оралды Кузбаспен, ... – Шу ... жолы ... және ... ... ... ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫНЫҢ ҚАЛАЛАРЫ
Революцияға дейін Солтүстік Қазақстанда бес қала және уезд орталықтары
болған. Мұнда ... ... ... қала мен қала ... ... бар. ... ... барлық облыс орталықтары көп қырлы
қызметі бар ... ... ... ... ... таза ... қалалар
да бар. Мысалы, Рудный және Екібастұз қалаларын атауға болады. ... ... жол ... ... ... отырып, аудандық әкімшілік
орталықтарының қызметін де атқаратын қалалар бар. Қала ... ... ... ... ... ... ... көпшілігі
темір жол бойындағы станциялық қоныстардан өсіп шыққан.
Астана (511 мың тұрғыны бар) – ... ... ... және мәдениет орталығы, ірі темір жол және автомобиль көлігі
торабы. Астана 1824 жылы ... ... ... ... пайда болған, ал
1868 жылы қала мәртебесін алған. 50-жылдардың ортасында Астана Қазақстанның
солтүстігінде тың және ... ... ... негізгі ұйымдастырушы
орталықтардың бірі еді, ал 1997 жылдың желтоқсан айынан бері ... ... ... ... ... 1998 жылы ... ... Астана
республиканың бас қаласы олуына байланысты ресми түрде салтанатты ... тойы ... Оған ... ... ... мен ... ... мұнда Қазақстан Президентінің қабылдау сарайы, өкімет орындары,
министрліктер мен республикалық ... ... ... орналасқан.
Қала Есілдің оң жағасында, өте маңызды екі темір жол ... ... ... ...... –Шу темір жол
магистралі республиканың солтүстігі мен ... ... ... ... ... жол магистралі Оралды Қазақстанмен және Батыс Сібірмен
жалғастырады.
Павлодар (300 мың тұрғыны бар) – ... ... ірі ... Ол ... оң ... оның Оңтүстік Сібір темір жол магистралімен
түйіскен жеріне орналасқан. Қаланың негізі орыс ... ... ... ... ... атпен 1720 жылы қаланып, кейін қалаға
айналады да, 1862 жылы ... ... ... өзгертіледі. Ол алғашында мал
шаруашылық, егіншілік және өнеркәсіп өнімдерін алмастыратын шағын айырбас
пункті және тұз ... орын ... ... кеме ... ... Омбыдан Павлодарға бірінші кеме 1862 жылы келген – бұл ... ... ... ... көп мөлшерде тұз, астық, май, жүн, тері
жөнелтіледі.
Революциядан кейінгі уақытта ... ... ... оған 1923 ... ... және 1953 жылы ... ... темір жолының салынуы зор
ықпалын тигізді. Темір ... кеме ... бар ... ... ... ... ... Орал және Сібірмен, сондай-ақ
алюминий зауыты үшін кейінерек бокситі жеткізіле ... ... ... ... ... ... Екібастұздың арзан көмірі негізінде қуатты
энергетикалық-өнеркәсіптік кешеннің құрылуына байланысты 60-жылдардың
ортасынан бастап ... ... ... су мен металды көп қажет
ететін салалары – глинозем-алюний, трактор және химия өнеркәсібі ... ... (203,5 мың ... бар) – ... ... ... ... солтүстік қақпасы”. Петр мен Павелдің Жаңа
Есілдегі орыс әскери бекіністерінің бсты ... ... ... биік ... 1752 жылы ... қаланған. 1807 жылы бекініс Петропавл қаласы деп
аталды.
Ұлы Сібір темір жол ... ... ... (1894 ... ... жүк тиеу, түсіру пунктіне айналды. Қазіргі Петропавл –
маңызды өнеркәсіп және ... ... ірі ... жол ... ... ... ... көптеген жаңа кәсіпорындар өсіп шықты, ескі
кәсіпорындар ұлғайтылып, ... ... ... Петропавл бүкіл Солтүстік
Қазақстан облысы өндіретін өнеркәсіп өнімінің 9/10-ын береді. Оның аса ірі
ет комбинаты ... ... ... ... ет ... ... ... Шағын литражды двигательдер зауты да қаладағы ... ... ... Электроника саласында қолданылатын оқшаулағыш
шығаратын зауыт бар. Қалада жеңіл өнеркәсіп те дамып келеді.
Қостанай (221,4 мың тұрғыны бар) – ... ... ... ... ... ... Оның ... 1879 жылы бұл жерге Еділ бойы мен Орынбор
губерниясынан қоныс аударып келген орыс және украин шаруалары қалаған. 1893
жылдан бастап ... ... ... ... орталығы болды. Ол кезде
Қостанай, ең ... ... және ... ... ... тез дамыды.
Революциядан кейінгі уақытта Қостанай ... ірі ... ... ... айналды. Тың және тыңайған жерлерді игеруге, сондай-ақ
мұнда, Соколов-Сарыбай кен ... ... мен ... ... өндіру,
негізінде, жаңа өнеркәсіп торабының қалыптасуына байланысты 50-жылдардың
ортасынан бастап қала ерекше қарқынмен ... ... ... ... жолдың салынуы да қаланың дамуына себепші болы.
Қостанайда тамақ және ... ... ... ... ет және ұн қомбинаты,
тігін және аяқ киім фабрикасы, жасанды штапель талшықтары зауыты бар. Шұға
комбинаты мен кондитер ... бар. ... ... ... ... зауыттарды атауға болады, олардың біреуі тау-кен ... ... ... ... Олар ... ... және станок, мұнай
двигательдерін, жүгері отырғызатын машиналар, ауылшаруашылық ... ... ... ... шығарумен айналысады.
Көкшетау (123,4 мың тұрғыны бар) – Ақмола ... ... ... ... мен ... жолының торабында орналасқан қала. Он тоғызыншы
ғасырдың басында Қопа көлінің жағасында ... елді ... ... пайда
болған. 1824 жылдан бастап қала атанды, ал 1968 жылы ... ... ... ... ... ... – Көкшетау темір жол желісі салынды. Бұл
қаланың одан әрі өнеркәсіптік және ... ... ... ... 1960
жылдардың басында қала арқылы Орта Сібір темір жолы өтті.
Қазіргі уақытта әр түрлі тарзылар мен ... ... ... ... ... ... мен ... шығаратын механика зауыты –
Көкшетаудағы ірі кәсіпорындарының бірі. Қолдан тыныс алдыруға ... және ... ... ... ... ... оттегімен тыныс
алдыру аппаратуралары зауытының да маңызы бар. Сонымен, ... да ... ... және ... ... ... мен білік меңгеруге арналған тапсырмалар
1. Солтүстік Қазақстанның ... ... мен ... ... ... ... ... сиапаттама беріңдер.
3. Халық шаруашылығында қандай салалар басты рол атақарады?
4. Солтүстік Қазақстан өнеркәсібі мен ауыл шаруашылығының маманданған ірі
салалары ... Ірі ... ... ... ... ... Қазақстан экономикалық аудан аумағында қанша өнеркәсіп торабы
қалыптасқан?
7. Алюминий зауытының Павлодарда салыну себебе ... ... жылу ... ... Бұл ... ... мамандану бағыты –астық шаруашылығына сипаттама
беру.
ОРТАЛЫҚ ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫ
Географиялық орны: Орталық Қазақстан –экономикалық-географиялық тұрғыдан
алғанда ... сай ... ... орналасқан аудан. Орталық
Қазақстан Республиканың шағын әрі тұйық Нұра және Сарысу өзендерінің алабы
алып жатқан ... ...... ... өлке ... ... және шығысында Кузбастан бірдей қашықтықта орналасқан.
Әкімшілік құрамы: -Орталық қазақстан ... ... ... ... ... ... 428 мың ... шақырым. Ол республика жер аумағының 16 пайызына
жуығын алып жатыр.
Халқы:- 1410,2 мың ... ... ... 11,5 ... ... Халықтың орташа тығыздығы аудан бойынша 1 шаршы шақырымға ... ... ... қала халқы басым –86 пайыздан ... Бұл ... ... өте ... рол атақаратынын көрсетеді. Мұнда
40-тан астам қалалар мен қала ... ... ... ... ... Қазақстан – республиканың аса маңызды индустрия
орталығы. Ол минералдарға бай, бірақ суға тапшы. Шаруашылықтың даму базасын
Қарағанды көмір ... мыс, ... және ... ... ... темір
мен марганец кен орындары құрайды. Орталық Қазақстанның ... кен ... ... мен ... ... сондай-ақ машина
жасау мен химия өнеркәсібі де дамып келеді. Бұл аудан ... ... ... ... бойынша жетекші орын алады. Қарағанды көмір алабы
– Қазақстанның аса маңызды отын ... ... ... өндірілетін
көмірдің 67%-ы, соның ішінде кокстелетін ... 100%-ы ... ... Қарағанды көмірі негізіен шахталық ... яғни ... ... ... ... ... барынша механикаландырылған
алаптардың бірі. Ірі көмір кәсіпорындарына жататындар: Қарағанды, Саран,
Абай, Шахта, Қушоқы, тәулігіне 5 мың ... ... ... ... ... алып ... бар.
Көмір өнеркәсібінің дамуы энергетиканың өркендеуіне түрткі ... ( ... ... 2), ... ... ... Балқашта
(ЖЭО), Жезқазғанда (ЖЭО), және ... ... ірі ... ... ... Қарағанды алабының негізгі міндеті – кокстелетін
көмір өндіру, энергетикалық көмір қосалқы өнім ... ... ... ... ... ... энергиясына деген
қажеттілік өсті. Соған байланысты Екібастұз-Қарағанды электр жеткізу желісі
(ЭЖЖ) ... ...... қазақстан ауыр өнеркәсібінің маңызды саласы.
Ұлы Отан соғысы жылдарында Теміртау қаласында ... ... ... пайдаланып жұмыс істейтін қайта қорыту ... ... ... ... осы ... екінші толық циклді зауыт салынды. Ол шойын,
болат, прокат шығарады. Қара ... ... ... ... ... ... ... кен орындары мен Торғай алабының
Соколов-Сарыбай, Аят, Лисаков, Қашар аса мол ... кен қоры ... ... жасауда металды көп қажет ететін салалар, негізінен кен-шахта,
электр-энергетикасы жабдықтарын өндіру дамыды.
Химия өнеркәсібі көмір ... және қара ... ... өркендеді. Бұл саланың ең ірі кәсіпорны – синтетикалық каучук және
резеңке-техникалық бұйымдар зауыты. Жаңа сала - ... ... ... тас ... ... ... ... және т.б. өндіріледі.
Химия өнеркәсібі үшін шикізат ретінде газдар да (шахта газы, металлургия
зауыттарының ... және кокс ... ... ... ... ... дамытуда да үлкен орын алады. Бұл
жерде аса бай мыс кен ... ...... және Балқаш кен-
металлургия комбинаттары ... ... ... өндіретін мыс жоғары сапалы.
Балқаш кен-металлургия комбинаты өндірген мыс дүние жүзілік рынокта (Лондон
биржасы) халықаралық сапа ... деп ... ... ... ... мыс концентраттары, тазартылған және тазартылмаған мыстың басым
бөлігі осы ауданның ... ... ... ... ... мен ... ... Көктемкөл кен-байыту комбинаттары) бірден-бір аудан.
Ауданның ең ірі тамақ өнеркәсібі орындарына Қарағанды ет ... ... ... кондитер фабрикасы, Балқаш балық зауыты, ... ... ... ... Қарағанды аяқ киім фабрикасы (негізінен
шахтер аяқ киімін шығарады), жиһаз фабрикасы, сыртқы трикатаж, ... ... ... ... ... ... табиғат жағдайлары оның шаруашылығының дамуына
және ... ... ... ... Егіс негізінен Қарағанды
облсының солтүстік аудандарында шоғырланған. Көбінесе жаздық дәнді ... Мал ... қой ... ... ірі қара, ешкі, жылқы,
түйе және шошқа өсіріледі.
Орталық ... ... ... байланыс жасауында темір жол
көлігінің маңызы зор. Олар арқылы Қарағанды көмірі, Жезқазған ... пен ... мыс ... ... өнімдері Орал, Орта Азия,
Батыс сібір, Оңтүстік Қазақстанға ... одан әрі ... ... ... ... жүк ... ... Қарағанды, Балқаш, Жезқазған,
Жарық, Мойынты, Осакаров және т.б. ... ... ... қой ... ... ... (бидай, көкөніс
өсіру).
Орталық Қазақстанда негізінен үш өнеркәсіп тораптары ... ең ... әрі ... ...... торабы. Оның
құрамына сондай-ақ Абай, Саран, ... ... мен қала ... ... ... Бұл ... торабы бүртұтас технологиялық
жүйемен жалғасқан. Олар: Қарағанды алабының көмір шахталары, ... ... кокс ... ... ... ... ... домна, болат құю және прокат цехтары. Сонымен қатар, қалған
торапта металды көп қажет ... ... ... және негізігі химия салалары
дамып келеді.
Балқаш өнеркәсіп торабы Орталық Қазақстан бойынша екінші орын ... ... ... металлургия жетекші рол атқарады. Бұл кешеннің
дамуына Қоңырат, Саяқ, Шатыркөл кен ... мыс және ... аса мол қоры ... ... табылады.Қоңырат кен орны базасында ең
ірі комбинаттардың бірі – Балқаш кен-металлургия комбинаты салынды. ... ... ... ... ... ... ... молибден, каолин және
басқалар бар. Бұл жерде ешіншілік дамымаған. ... ... су ... көлі. Өнеркәсіп Балқаш пен Қоңыратта шоғырланған. Аудан халқының
басым бөлігі осы ... ... ... ...... ... түсті металлургияның
Балқаштан кейінгі ірі орталығы. Бұл жерде өзінің маңызы жағынан бірегей
Жезқазған мыс кен орны ... Бұл ... ... ... мен ... Қарсақпай,Байқоңыр, Жезқазған қалашықтарын ... ... нақ ... Қазақтың ұсақ шоқысы мен Бетпақдала шөлінің
шекарасында орналасқан. Жезқазған торабы ... ... ғана ... ... Қазақстан және Орал экономикалық аудандарының да ... ... ... ... ... ... ірі ... Қарсақпай мыс қорыту зауыты. Ауданда халықты азық-түлікпен
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... ет
комбинаты.
ОРТАЛЫҚ ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАЛЫҚ АУДАНЫНЫҢ ҚАЛАЛАРЫ
Орталық қазақстанда теңіз де, кеме жүзетін өзенде жоқ болғандықтан, ұзақ
уақыт бойы ... ... ... ... Осыған байланысты ауданда ұзақ уақыт
бойы қалалар да ... Сол ... ... ... округтік әкімшілік
орталығы ретінде 1824 жылы негізі қаланған шағын қала – ... ... ... осы ... қалалық елді мекендердің қырықтан
астамы Қазан революциясынан кейін ғана, соғысқа ... және ... ... ... ... Олар ... кен байлықтары
кездесетін орындарда, салынып жатқан жаңа зауыттардың, ... ... ... немесе жаңа ғана салынған темір жолдардағы
ірі станцияларда пайда болды.
Қарағанды (436,9 мың ... бар) – ... ... аса ... ... және тұрғындарының саны жөнінен ... ... ... қала. Ол 1931 жылы кең жазықтағы тас көмір
алабының орталығында ... ... ... ... ... ... ... және басқа республикалардың әр тарабынан дамдардың ағылып келуі
есебінен қала халқы тез өсіп, сегіз жылдан кейін 1939 жылы – 161 мың ... ... ... ... тас көмір өндіру, қаладағы
ауыр өнеркәсіптің барлық салалары дерлік тас көмір өндірумен ... Кен ... ... ... көмірді қоспаларынан
тазартып, сапасын жақсартады, ... ... ... ... ... оның ішінде көмір қазатын комбайндар шығарады. Қарағандының
электр станциялары көмірдің ... ... ... ... ... электр энергиясымен және ыстық сумен ... ... ... ... ... ... керекті киім мен аяқ киім ... ... ... ... салалары. Қалада тігін және тоқыма
өенркәсібі, құрылыс ... ... ... ірі ... ... блоктар, кірпіш, алебастр, әктас, шыны өндірісі дамыған.
Ет комбинаты, ұн комьинаты, нан зауыттары мен кондитер ... ... ... ең ірі кәсіпорындары.
Қарағанды – Орталық Қазақстанның ірі көлік жолдары торабы ... ... ... Балқашпен ғана емес, сондай-ақ Орал, Батыс Сібір,
Оңтүстік ... және Орта Азия ... ... Бұл ... көмір тасымалданады, ал Қарағандаға – машиналар мен жабдықтар, ағаш
және азық-түлік, халық тұтынатын тауарлар жеткізіледі. Қалаға солтүстік ...... мен ... ... және ... пен ... ... мен Жезқазған жағынан республикалық және ... ... ... жолдары келеді.
Қарағанды сонымен бірге республиканың ірі мәдени және ғылыми ... ... ... ... ... ... серіктес
қалалар мен қала үлгісіндегі қоныстар пайда болды. Қарағандының оңтүстік-
батысында, Саран көмір кен орнының маңында -–Саран ... одан ... ... және Абай ... Новодолинка, Шахан және Топар қоныстары да
өсіп шықты. ... ... ірі ... ... ... ... мекендер шоғыры – қала агломерациялары қалыптасты.
Теміртау (170,5 мың тұрғыны бар). Теміртау ... Нұра ... бой ... Бұл – ... маңызды серіктес қалаларының бірі
– Теміртау.
Теміртауда өнеркәсіптің жетекші саласы – қара ... ... ... ... ... және ... ... металлургия зауыты бар.
Олар Қарағандының оңтүстік батысындағы Атасу және Қаражал кеніштері, кокс
батареялары, аломерация фабрикасы және ... ... ... ... және әр ... ... ... шығаратын Қарағанды металлургия
комбинатын құрайды. Синтетикалық каучук, аммтний сульфаты және ... ... басқ да ... ... қала ... маңызды
орын алады.
Теміртауда электр станциялары үшін жабдықтар ... ... ... ... ... және тоқыма фабрикалары, ет комбинаттары
сияқты жеңіл және тамақ өнеркәсіптерінің түрлері бар. 1934 жылы ... ... ... ... 20 шақырым, ені 4 шақырым бөген салынған.
Қаланың барлық бөліктерін ... және ... ... ... (90 мың ... бар). Қала 1938 жылы пайда болған Кеңгір елді
мекенін орнында 1954 жылы ... ... мыс ... ... қарай халық түсті металлургияның “Қазақстан магниткасы” деп
құрметпен атайды. Қалада құрылыс ... ... ... және тігін фабрикалары, ет комбинаты, қуатты жылу электр станциясы
жұмыс істейді. Жезқазған қаласының маңында оған ... ... ... ... мен, ... ... тұратын Сәтбаев қаласы бар.
Жезқазған қаласы Кеңгір су қоймасының жағасында орналасқан. Онда ірі мыс
қорыту ... ... ... ... қатар бұл жерде құатты жылу электр
орталығы бар.
Білім мен білік меңгеруге арналған тапсырмалар
1. Орталық Қазақстанның табиғат жағдайы мен табиғат ... ... ... ... ... өнеркәсібі.
3. Орталық Қазақстандағы ауыр өнеркәсіптің негізгі салалары қандай?
4. Өнеркәсіп торабын құруда ... ... ... рол ... ... ... ... өнеркәсібінің дамуына нелер мүмкіндік
туғызды?
6. Химия ... ... ... пайдаланады, қандай өнімдер береді?
7. Орталық Қазақстан экономикалық ... ... ... ... ... ... |Қызмет көрсету салалары|
| | | ... ... ... ... ... ... Қазақстан Ертістің жоғары ағысы ... ... ... ... ... ... Қытаймен,
солтүстік батысында Павлодар, ... ... ... ... ... ... жағынан республикадағы ең кіші аудан
Әкімшілік құрамы: Шығыс Қазақстан экономикалық ауданына Шығыс Қазақстан
облысының аумағы кіреді. Облыс орталығы Өскемен қаласы.
Аумағы: - 283,3 мың ... ... оның ... ... аумағының 10%-
ы.
Халқы 1531 мың адам, республика халқының 12%-ы ғана ... ... ... 28% ... ... ... ... аумағына Кенді Алтай деп аталатын Оңтүстік Алтай енеді.
Шығыс Қазақстан - ... ... ... мен ... су электр
энергиясын өндіретін аса ірі аудандардың бірі.
Шығыс Қазақстан аумағын оңтүстік-шығыстан ... ... аса ірі су ... және су ... ... көзі – ... ... өтеді. Ертіс арқылы өтетін Семей – ... жолы ... ... және Шығыс Сібір, Оңтүстік Қазақстан мен ... ... ... ... береді. Бұл аудан экономикасының
қарқынды ... оның ... ... ... ... ... ... яғни көмірмен қамтамасыз етіп келген Кузбасқа біршама жақын орналасуы
де себеп болды.
Табиғи ... Кен ... ... ... мыс және т.б. түсті
металдар. Риддер, Зырян, Малеевка, Белоусовка т.б. кен орындары. ... мен ... ... ... ... ... ... әктас, гипс, ас тұзы.
Негізгі мамандануы: Шығыс Қазақстан – ірі полиметалл өнеркәсібі мен су
электр энергиясы өндірісінің орталығы. Бұл ауданда ... ... ... және ... ... бөлігі, қорғасын, мыс, асыл және сирек
металдардың көбі өндіріледі. Өнеркәсіп ... ... ... Бұқтырма
сияқты ірі электр станцияларынан алады.
Жер қойнауы байлығының молдығы жағынан Кенді Алтайды ... ... ... ... қазба байлықтардан басқа Қалба жотасы
мен Оңтүстік Алтайдағы қалайы-вольфрам кен орындарының ... ... ... ... бай. ... орман алқабының 40%-дан астамы Шығыс
Қазақстанда.
Шығыс Қазақстан түсті металлургиясының ең ірі кәсіпорындары Өскемен
қоғасын-мырыш, Лениногор ... ... ... ... Зырян, Лениногор, Глубокое, Салайыр
(Кузбастағы), Текелі, Қарағайлы (Орталық Қазақстан) байыту фабрикаларынан
келетін ... және ... ... ... ... мен ... ... алтын, күміс, кадмий, талий, теллур алынады.
Ауданда көлдер де көп. Олардың ең ...... ... ... ... балық кәсіпшілігі үшін маңызы бар. Ауданның ... ... ... ... ... атап ... ас тұзына бай.
Бұл комбинаттың Өскеменде салынуы бұл жерде арзан энергия беретін
қуатты су электр ... ... СЭС-) ... ... ... ... ... ыңғайлы жерде орналасуына байланысты.
Қазіргі Шығыс Қазақстанның экономикасында жақсы дамыған ауыр ... келе ... ... ... ... ... яғни
қоғасын-мырыш өнеркәсібі және титан мен магний секілді энергияны көп ... ... ... өндірісі- осындағы өнеркәсіптің маманданушы салалары
болып табылады. Ертіс пен оның оң жақ салаларына арзан электр ... ... су ... ... ... Олардың ішіндегі ең
қуаттылары – Бұқтырма, Шүлбі және Өскемен су ... ... ... ... ... ... ... Кузнецк көмірімен жұмыс
істейтін ірі жылу ... ... (ЖЭС) ... Жылу ... су ... ... бір-бірімен жоғары қуатты желілер
арқылы жалғасып, Алтай өлкесінің энергетика жүйесін ... ... Атай ... ... ... ... ... зор электр энергиясының басты түтынушысы – полиметалл
өнеркәсібі. Бұл өнеркәсіптің кенді өндіруден бастап, қоғасын, ... ... ... да ... ... ... ... дейінгі және
металдарды ... ... ... ... ... газдарды пайдалану
есебінен газдарды кәдеге жарату арқылы ... ... ... ... ... ... бар. ... тау-кен жабдықтарын, электр
станциялары үшін конденсаторлар мен ... ... ... жасау
саласы да түсті металлургиямен тығыз ... ... ... ... және ... кен ... кеніштерін, байыту
фабрикаларын, қорғасын және ... ... ... ... ... – тазартылмаған қорғасын мен мырыш. Тазарту үшін олар Өскемен
қорғасын-мырыш комбинатына жіберіледі. Зырян қорғасын комбинаты - ... ... ... үшінші ірі кәсіпорны. Бірақ онда металлургия
процестері (қорыту) ... ... ... ... басқа кәсіпорындарға ... көбі ... жол ... ... комбинатына жіберіледі.
Түсті металлургия мен химия өнеркәсібінің маңызды ...... ... ... ... ... өндірісіне тығыз
байланысты Полиметалл кендерінде күкірттің аса мол қоры бар. Металлургия
процесі ... ... газ ... ал ол күкірт қышқылын өндіру үшін
негізгі шикізат болып ... ... ... ... ... оны сол ... пайдаланып, күкірт қышқылын алады. Өскемен қорғасын-
мырыш комбинаты мен Лениногор мырыш зауытында ... ... ... ... салынған.
Шығыс Қазақстан түсті металлургиясымен машина жасау және металл өңдеу
өнеркәсібі тығыз ... ... ... жүк тиейтін машиналар, кен-
шахта құрал-жабдықтары, металлургия зауыттары мен байыту фабрикалары ... ... ... ... ... басында конденсатор зауыты жұмыс істей бастады. Оның өнімі
электр техникасында, темір жол көлігі мен ... ауыл ... ... ... ... ... қолданылады. Өскеменде прибор
жасау зауыты жұмыс істейді. Семейде арматура және “Қазақкабель”, ...... және ... ... ... ... бар.
Орман және ағаш өңдеу өнеркәсібінің үлес салмағы республиканың өзге
аудандарына қарағанда, Шығыс Қазақстанның ... ... ... Бұл ... ... қоры мен ағаш ... жөнінен Қазақстанда
монополиялық орын алып отыр деуге болады. Мұнда республикадағы ... ... ... Үлбі өзенінің аңғарында ағаш дайындау
айтарлықтай көлемде жүргізілсе, ... ... ... ... және ... даласындағы қарағай орманында шамалы мөлшерде
жүргізіледі. Ағаш сүрегін өңдеу Өскемен, ... ... ... ... ағаш өңдейтін комбинаттар салынған. Олар тақтайлар, ғимараттардың
ағаш бұйымдарын, есік қораптарын, ... ... ... Өскемен ірі
жиһаз фабрикасы жұмыс істейді.
Жеңіл өнеркәсіптің барлық ең ірі ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін мақта иіру, шұлық-трикотаж
фабрикалары Семейде орналасқан. Осы жерде ірі «Больчевичка» ... мен шұға ... ... ... ... ... ... комбинаттары, ал Өскеменде жібек мата комбинаты салынған.
Ауыл шаруашылығы: Шығыс Қазақстанның аграрлық-өнеркәсіптік ... ... ... рол ... ... мал ... негізгі
саласы – етті-жүнді қой шаруашылығы. Ауданның барлық жерінде ... ... ... ірі қара ... ... өсімдіктер көп
өсіретін Алтайдың бөктері мен Тарбағатайдың оңтүстік байрайында омарта
шаруашылығы дамыған. Ауданның биік ... ... мал ... сирек
кездесетін саласы марал өсіру дамыған. Ауданда табынды жылқы ... ... ... өсірудің де біраз маңызы бар.
Шығыс Қазақстан егіншілігінде астық шаруашылығы ... ... ... ... ... далаларға, Кенді Алтайдың, Қалба жотасы
мен Тарбағатайдың бөктерлері мен ... ... ... ішінде күнбағыс басты орын алады. Бұл ... ... ... ... ... Оның ... ... үшін
Өскемен май айыратын зауытына жіберіледі.
Соғыстан кейінгі жылдары Өскемен өнеркәсіп торабының қалыптасуы ... көп ... ... ... дамуына байланысты болды, өйткені
мұнда ірі қорғасын-мырыш және титан-магний комбинаттары салынды. Бұл жерге
полиметалл концентраттары Лениногор мен ... ал ... ... әкелінеді. Өскемен өнеркәсіп торабында машина жасау, ағаш өңдеу,
тамақ және ... ... ... бар.
Лениногор және Зырян өнеркәсіп тораптары Кенді ... ... ... ... ... толық өндірістік циклі жұмыс
істейді, ал ... ... ...... ... ғана ... соң ол ... қорыту үшін Өскемен қорғасын-
мырыш комбинатына ... Екі ... ... да ... және ... орындары бар.
Ауылшаруашылық шикізаттарын ұқсату негізінде ірі Семей өнеркәсіп торабы
өсіп өсіп ... ... ... ... ет ... және ... ... комбинаты. Сонымен қатар, өнеркәсіптің басқа да
салалары дамып келеді. Семейге таяу ... ... ... және ... ... ... маманданған қуатты шағын Аягөз өнеркәсіп
торабы қалыптасты.
ШЫҒЫС ҚАЗСАҚТАН ... ... ... ... ... астам қалалар мен қала үлгісіндегі елді
мекендер бар. ... 2/3-сі ... ... ... ... ... ... тиеді. Шығыс Қазақстандағы қалалардың көпшілігінің және
қала үлгісіндегі қоныстардың бәрінің дерлік дамуы кен байлықтарын өндірумен
байланысты. Кейбір қалалық елді ... ... ... жүк ... ... ... ... аудандары мен ағаш өңдеу орталықтары ретінде
өсіп шыққан. Ауданның ірі қалалары Өскемен мен ... ... ... ... (311 мың ... бар) – ... Қазақстан облысының орталығы,
Кенді Алтайдың аса ірі өнеркәсіп және көлік жолы ... Қала 1720 ... ... ... қосылған жерінде Өскемен бекініс ретінде пайда
болған. ХХ ғасырдың басында Өскемен Алтайдың ... ... ... ... ... Қалада кемежай салынып, Риддерге кен таситын
тар ... ... жол ... ... ... ... ... аудандарымен және Ресеймен темір жол байланысы жоқ уездік қала болып
қала ... ... және ... ... ... ... кейін
ғана басталды. Алғашында мұнда тамақ және жеңіл өнеркәсіп орындары болды.
Республика мен Ресей Федерациясының басқа ... шығу үшін ... ... темір жол тармағы жүргізілді.
Өскемен – Қазақстандағы түсті металлургияның ірі орталығы. Ондағы
қорғасын-мырыш комбинаты Кенді ... ... ... мен мырыштың
едәуір бөлігін өндіреді. Комбинатта ... ... ... ... теллур
алынады. Комбинат энергиясының негізгі көзі - Өскемен СЭС-і. Қала маңына
титан-магний комбинаты салынған. Қалада түсті ... ... ... ... ... және ағаш өңдеу өнеркәсібі дамып келеді.
Лениногор (бұрынғы Риддер, 56,3 мың тұрғыны бар) – Шығыс Қазақстандағы
кен өндіретін, аса ірі ... ... және ... ... ... ... кейінгі екінші орталық. Қала 1786 жылы орыстың кен
білгірі Филипп Риддер бай полиметалл кен ... ... соң ... ... ол қала өзін алғашқы ашқан адамның құрметіне Риддер қаласы атанған.
Кенді Алтайдың ... ... ... осы ... болатын. 1941 жылдың
ақпанында Риддер Лениногор деп аталды.
Лениногордың басты ... ... ... ... ... ... қорғасын-мырыш кені флотациялық әдіспен кен байыту
комбинатында байытылады. Қорғасын концентраттары әдетте ... ... ал ... концентраттары Лениногор мен Өскемендегі қорғасын-мырыш
комбинатында өңделеді. Мұнда Лениногор мырыш зауытының кен ... ... ... ... ... ... ... мырыш
кездесетін қорғасын өндірісінің қалдықтарын да пайдаланады.
Лениногор негізінен, ер ... ... ... ... ... ... ... және тамақ өнеркәсібінің бірнеше
кәсіпорындары – тігін және ... ... ет ... т.б. салынған.
Оларда негізінен әйелдер еңбек етеді. Мұнда жылу электр станциясы мен ... ... ... ... ... үйлері және жақсы жабдықталған
полиметаллкомбинатының профилакторийі бар, онда жұмысшылар өндірістен ... ... ... (269,6 мың ... бар) – ... темір жол қиып өтетін тұсында
екі жағына орналасқан. 1718 жылы қазіргі қаладан 18 ... ... ... пайда болған. Оның алғашқы ... орны ... ... ... ... Ертіс тасығанда бекіністі су басып кететін еді.
Сондықтан бекініс бірнеше рет көшіріліп, ең ақыры 1778 жылы ... ... ... ... ... ... сауда-саттық жөнінен ғана
маңызы болды. Монғолиядан Ресейге және ... Орта ... ... ... ... тоғысатын. ХІХ ғасырдың ортасында Сібірдің Орта Азиямен
жүргізетін бүкіл ... ... ... бірі ... ... ... ... аяғында кеме қатынасының дамуына байланысты қала Ертістегі маңызды
кемежайға айналды. ... ... ... ... ... ... қой терісі, тон, пима басатын, диірмен, сабын қайнататын және
басқа ... осы ... ... ... Семейдің Өскеменнен өзгешелігі – ол, ең алдымен тамақ және ... ... атап ... ... және ... ... ... тұтынатын тауарлар өндірісінің аса маңызды ... ... ... аса ірі ...... ең ... ... Ертістің таза әрі жұмсақ суын пайдаланатын ... ...... ... ... Шұға ... мен жүн аяқ ... осы кәсіпорындармен тығыз бірлікте жұмыс істейді. ... ... ... ... ... фабрикаларына жіберіледі.
Қала үш бөлікке бөлінген. Ертістің оң жағасына қаланың екі бөлігі
орналасқан, ... ... ... ... ... жоғары оқу
орындары, мәдениет мекемелері оранасқан. Қаланың басты темір жол вокзалы
жеңіл өнеркәсіптің ... ... да ... ... ... ... ... кемежайлар, айлақтар, ... ... ... сол жағасына қаланың неғұрлым өнеркәсіпті бөлігі -
Жаңа Семей орналасқан, мұнда ет ... ... ... жылу ... бар. Бұл ... ... кең автомобиль жолы өтетін көпір арқылы
қаланың орталығымен байланысқан, оның қатарында өрнектеліп салынған ... ... бар. ... ... жуық ... ... ... Конечная
станциясына қарай Павлодар облысындағы Ақсу қаласынан ... ... ... ... жол ... Оның ... өте зор, ... көмірі Ресей Федерациясының Локоть станциясына бармай-ақ осы
жолмен тікелей Шығыс Қазақстанға жеткізілетін болады.
Білім және білік меңгеруге арналған тапсырмалар
1. ... ... ... географиялық жағдайына сипаттама
беріңдер.
2. Шығыс Қазақстанның металлургия өнеркәсібінің ... ... ... ... шет ... не ... және оларға не береді?
4. Ауыл шаруашылығын мамандандырудың негізгі салалары қандай?
5. Түсті металдар суды, энергияны неге көп қажет етеді?
6. ... ... ... ... ... Қазақстанның орман және ағаш өңдеу өнеркәсібі.
8. Шығыс Қазақстан экономикалық ауданының өнеркәсіп торабы
ОҢТҮСТІК ... ... ... ... ... Арал ... ... шығысында Жоңғар
қақпасына дейін және солтүстігінде Балқаш көлі мен ... ... ... ... ... ... зор ... алып
жатыр.
Әкімшілік құрамы: Алматы облысы, Жамбыл облысы, Қызылорда ... ... ... – 712,2 мың ... ... Қазақстанның 26.2 %.
Халқы – 6 млн 363 мың адам. Оңтүстік Қазақстан –халық саны жағынан
республикадағы ең ірі ... Бұл ... ... халқының 38%-нан астамы
тұрады. Халқының орналасу тығыздығы 1 ... ... 9 ... ... ... – республиканың барынша ... ... ... Бұл ... ... экономикалық жағдайы жағынан
Қазақстанның басқа аудандарынан гөрі, Орта Азия мемлекеттерімен көп ... ... ... Жер ... суармалы егістіктер, шабындықтар,
жайылымдар, су қорлары-негізінен ... ... ... газ, ... ... ... ... фосфориттері құрылыс материалдары.
Ауыл шаруашылығы: Оңтүстік Қазақстан – республикадағы суармалы
егіншілікпен ... ... ... Бұл – ... ... және дәнді дақылдары – мақта, қант қызылшасы, темекі, ... ... ... ... егіншілікті ауданы. Ол бақ, жүзім және қой
өсіру жөнінен бірінші орын алады. Техникалық дақылдарды ... ... ... Қаратау арналары салынған.
Негізгі мамандануы: Оңтүстік Қазақстан – республиканың кен өндіру және
өңдеу ауыр өнеркәсіп ... ... ... аса ірі өнеркәсіпті аудан.
Аудан жеңіл және тамақ өнеркәсібінің өнімдерін шығарудан да ... орын ... ... ... ... және ... өнеркәсібі жалпы
өнімінің 87%-ы осы ауданның үлесіне тиеді. Бүкіл республика бойынша ... 55%-ы, ... ... 40%-ы ... ... ... ... кейінгі жылдары Қаратау фосфориттері, полиметалл
кендері және басқа жер ... ... ... ... ... ... ... жасау дами бастады. Орта Азия және ... ... ... Қаратау фосфориттерін пайдаланып жұмыс
істейді. ... ... ... ... ... ... ... және Таразда суперфосфат шығару жақсы дамыған. Ауданда құрылыс
материалдары ... ... ең ... ... ... өндіріс жақсы
дамыған. Цемент шикізаты кен орындары ... ... пен ... ... ... ... ... және сирек металдар –қорғасын, мыс, ванадий,
вольфрам кендерінің қоры бар.
Бұл ... ... Орта Азия газы ... өнеркәсіп орындарын
энергиямен қамтамасыз етті. Мүбәрек – ... газ ... ... ... ... ... көп газ береді. Газ құбырының Оңтүстік
Қазақстандағы жалпы ұзындығы 666 км, ол негізгі ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп орындары мен электр станциялары және басқа да объектілер
газды пайдалануға көшірілген. Тараздағы қуатты электр станциясы ( ... мың ... Орта Азия ... ... жұмыс істейді. Екі ірі ... ...... және ... су электр станциялары өнеркәсіптің
энергетикалық негізін құрайды. Олардың ішіндегі ең ... ... ... ... ... ... ... аудандық электр станциясы.
Оңтүстік Қазақстанда үш ірі және бірнеше ұсақ өнеркәсіп тораптары ... ... ... дамығаны 1. Алматы өнеркәсіп торабы, ... ... ... ... ... ... Мұндағы аса ірі
кәсіпорындар ретінде мақта-мата және шұға комбинаттарын, тоқыма, тері ... ... қант және сыра ... ... ... ... салаларынан металл өңдейтін станоктар, көмір шахталары,
металлургия зауыттары, ауылдағы ... ... үшін ... ... ... ... ерекше атауға болады.
2. Қаратау-Тараз өнеркәсіп торабы Қаратау фосфоритінің негізінде ... ... ... ... ... ... ... жеңіл өнеркәсіптің үлес салмағы да жоғары.
3. Шымкент-Қаратау өнеркәсіп торабы – республикадағы аса ірі тораптардың
бірі. Ол қорғасын өндіру ... ... ... ... ... ... станоктары өндірісімен, сондай-ақ мақтаны, жеміс
және мал шаруашылығы шикізаттарын ұқсатумен ұштастыра жүргізеді.
Қызылорда және Арал өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... ... АУДАНЫНЫҢ ҚАЛАЛАРЫ
Оңтүстік Қазақстанда 65-тен астам қалалар мен қала ... ... бар. ... ... ... жерде тұратын халық басым (52%).
Алматы (1 млн 130 мың тұрғыны бар) – республикадағы миллионер қала. Қала
Тянь-Шань тау жүйесінің ... ... ... Іле ... ... м ... Үлкен және Кіші Алматы өзендерінің басталар тұсында
орналасқан. 1854 жылы Кіші ... ... ... ... ... 1867 жылы Верный бекінісі қалаға айналып, ... ... 1929 жылы ... ... ... ... болды.
Верный ХІХ ғасырдың аяғынан бастап белгілі сауда орталығына ... ... ... ... бірге Семей, Ташкент және Батыс Қытайға
баратын маңызды керуен жолының торабына орналасуы да жағдай туғызды.
Қазан революциясынан кейін, 1921 жылы ... ... боып ... Ол 1924
жылдан бастап Жетісу губерниясының, ...... ... ... орталығы болды. 1929 жылдың мамырында бұл қалаға Қызылордадан
республиканың астанасы көшірілді, ал бір жыл ... соң ... ... жолы ... қосылып, қала өзінің бүкіл тарихында тұңғыш ... және ... ... ... ... жол байланысын орнатты.
Осы уақыттан бастап Алматыда ірі өнеркәсіп, мәдени-ағарту және ... ... ... Қала тез ... көп кешікпей халқының саны
жөнінен республиканың барлық қалаларын басып озды.
Қазіргі ...... ... ... мен ... бар аса
ірі өнеркәсіп орталықтарының ... ... ... және жеңіл өнеркәсіп
салалары басым. Олар өнеркәсіп орындары өндіретін өнімнің 70%-дан ... ... ... барлық аса маңызды кәсіпорындары, ... ... ... ... ... Олардың көпшілігі өз
өнімдерінің басым бөлігін басқа қалаларға жөнелтеді, ет-кнсерві және жеміс-
консерві комбинаттарының республикааралық маңызы ... ... ... ... ... қарағанда, жергілікті
шикізатты да, сондай-ақ сырттан әкелінетін шикізатты да ... ... ... ... тігін фабрикалары жұмыс істейді. Алматы мақта-мата
комбинаты ... ... ең ірі ... ... ... ауыр ... ... машина жасау және жөндеу-механикалық
зауыттарынан тұрады. Бұл саладағы аса ірі кәсіпорын – ауыр ... ... ... ). Ол ... ... үшін ... жабдықтар, сондай-ақ
болат, мыс, алюминий сымдары мен кіші диаметрлі түтіктер жасауға арналған
созу стандартын ... ... ... ... зауыттары және көлік
құралдарының қажетін өтейтін вагон жөндеу, аспаптар жөндеу, подшиптик, шина
жөндеу және ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар ауылшаруашылық машиналарына қосалқы бөлшектер шығарады.
Жылу электр станциялары, Іле өзеніндегі ... ... ... ... ... су ... ... тобы қаланы электр энергиямен
қамтамасыз етеді.
Алматының ішкі және ... ... ... ... үшін
темір жол, автомобиль, әуе жолдарының маңызы зор. Орта Азиядан Қытайға,
Үндістанға ... «Ұлы ... ... ... ... қала ... ... батыс елдерімен тығыз экономикалық байланыс ... ... ... және ... ... ... қонақтарын қабылдау үшін
бүгінгі күнге сай қонақ үйлер, елшілік үйлері, ... ... ... ... ... ... Қаланың көлік қиыншылықтарын салынып жатқан
метрополитен жеңілдетпек.
Шымкент (490 мың тұрғыны бар) – Оңтүстік Қазақстан облысының ... ең ... ... ... ... негізі қаланғанына 800 жылдай уақыт болды. Ол ХІІ
ғасырд-ақ Орта Азиядан Қытайға баратын ... ... ... ... ... ... қарсаңында Шымкент, негізінен ұсақ қолөнершілер
тұратын ... ... еді. ... жартылай қолөнермен айналысатын
өнеркәсіп орындарының ... ол ... ... ... ... зауытын ерекше атап айтуға болады.
Революциядан кейінгі жылдар ішінде Шымкент республиканың ... ... ... және ... саны ... Қазақстанның
Алматы мен Қарағандыдан кейінгі үшінші ... ... ... кен орнының игерілуі, мақта егісінің ұлғайтылуы және Түрксіб темір
жолының салынуы Шымкентте өнеркәсіптің ... ... ... ... ... ... ... қала Орта Азиядан Сібірге және Мәскеуден
Алматыға баратын жол ... ... аса ... ...... ... соғысқа дейін салынған.
Химия – фармацевтика және ұста-жаныштау ... ... ... ... ... тазартатын және май ... ... ... ... ... және ... зауыттар ауылшаруашылық
шикізаттарын ұқсатады. Қалада тоқыма, ... ... ... ... аса ірі ... ... ... шикізатты пайдаланса,
фосфор тұздары зауыты – Тараздан жеткізілетін шикізатты пайдаланып, ... ... ... ... ... ... облысынан Оңтүстік Қазақстанға
мұнай құбыры ... ... ... өңдейтін зауыт салынып жұмыс
істейді. Ол ... ... ... және ... ... ...... мәдени орталығы.
Түркістан (78 мың тұрғыны бар) – Қаратау жотасының батысында, тау
етегіндегі ... сұр ... ... ... Қала ... ... ... ежелгі аудандардың бірінің орталығына
жайғасқан. Ертеде Хазрет, кейінерек – Йасы деп аталған ... ... ... ... белгісіз блғанымен, ол ХҮ ғасырда-ақ ... ... Хиуа мен ... Солтүстік Қазақстан мен Сібірге баратын маңызды
керуен жолындағы қолөнер және сауда ... ... 1897 жылы ... ... 113 мың адам ... ... ... сауда орындары,
қырық шақты кәсіпорын, оның ішінде мақта тазартатын төрт ... ... ... ... май ... ... ... және бір тері зауыты
болған. Түркістан сонымен қатар мал айдар ... және мал ... ... ... есептелетін.
1906 жылы қаланың оңтүстік-батысында 5 шақырым жерден Орынбор – ... жолы ... ... ... ... күрт ... ... станциясының және кейінерек ... ... ... ... ... артады.
Қазіргі уақытта қалада мақта тазартатын және май зауыты, одан 30 шақырым
жерде ... ... ... ... ... ... және ... зауыты – қаладағы жаңа кәсіпорындар. Қаланың ескі бөлігі мен
жаңа бөлігі айқын байқалады. Ежелгі ... ақын әрі ... ... ... Қожа ... ... ... – қаланың көрікті
орындарының бірі. Бұл кесене Самарқан ... ... ... ... ... ... ... Ежелгі Отырар қаласының
маңындағы Темір елді ... 1405 жылы ... ... жорығынан қайтып
келе жатып Ақсақ Темір ... ... жылы ірі ... оқу орны – ... ... ... Түркістанның тарихи-мәдени маңызы арта бастады.
Бұл оқу орнында Таяу және Орта ... ... ... ... ... оның ... мәртебесі жоғар.
Тараз (307 мың тұрғыны бар) –облыс орталығы.
Тараз – Қазақстанның ең ежелгі қалаларының бірі. Бұл ... ... ірі ... ... ... Кейін монғолдар шапқыншылығы кезінде
құлдырап, ХҮІІІ ғасырдың аяғы мен ХІХ ... ... ғана ... ... ... ... ... тұрғызды. Оның қасынан Орта Азия
қалаларына тән қисық әрі тар ... ... ... ... кілең
сазбалшықтан салынған үйлері бар Әулиеата қаласы өсіп шықты. Ол ірі сауда
және қолөнер орталығына айналды. Бұл ... ... ... мен ... ... ... мен Ташкентке баратын керуен жолы басталған.
1864 жылы Әулиеата қоқагдықтардан босатылды. Осыдан ... ... ... ... ... ... ... ұзын әрі кең көшелері мен
саябақтары бар жаңа қала пайда болды. Қала ... ... пен ... ... ... ... болып шықты. Мұнда ауылшаруашылық
шикізаттарын бастапқы ұқсататын шағын кәсіпорындар пайда болды.
Қазіргі Тараз – ірі ... ... және ... ... ... ... ... –Асы алқабында қаант қызылшасы егісінің пайда болуы және
соғыстан ... ... ... ... сапалы фосфорит қорының
игерілуі де қала өнеркәсібінің дамуына ... ... ... ... ... ... ... ірі кәсіпорындары құрылды.
Талдықорған (119 мың тұрғыны бар) – ХІХ ғасырдың 70 жылдарында пайда
болған бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... өзенінің сол жағасында орналасқан. Бұл ... ... ... ірі ... ... ... ... тігін және
жиһаз фабрикалары, құрылыс материалдары комбинаты ... ... ... Көксу және Қарабұлақ қоныстарында қант зауыттары бар. Қала шетіне
аккумулятор зауыты салынған. Қалада гуманитарлық университет, ... ... ... ... (153 мың ... бар) – ... орталығы. Бұл ХІХ ғасырдың
басында қоқандықтар тұрғызған бұрынғы шағын Ақмешіт бекінісі. Оны ... ... соң, 1853 жылы ... ... деп ... Революциядан кейін
қала өзінің бұрынғы атымен Ақмешіт деп аталды, ал 1925 жылы ... ... ... ... ... ... ол ... болыа аталды.
Қала төңірегінде ашылған маңызды қазба ... жоқ. ... ... және ... ... өнеркәсібінің салалары
дамыған. Күріш тазартатын, былғары, сыра ... ет және ... аяқ киім ... – қаланың ірі кәсіпорындары. Қалада күріш
сабаны мен Сырдария өзенінің аңғарындағы ... ... ... комбинаты салынған. Жуық арада Құмкөл мұнай кенін игеруге байланысты
қалада “Харрикейн-Құмкөл мұнай” акционерлік қоғамы жұмыс ... ... және ... ... ... ... ... Қазақстанның экономикалық-географиялық орны.
2. Табиғи жағдайы мен табиғат ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері қандай?
4. Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының маманданған салалары.
5. Оңтүстік Қазақстанның егін ... мен мал ... ... ... ... мен ... дақылдардың
дамуы.
6. Оңтүстік Қазақстанның дамыған өнеркәсіптеріне сипаттама беріңдер.
7. Оңтүстік Қазақстанның ... ... ... ... ... ... |Қызмет көрсетін ... | ... |
| | | ... ... К. ... ... экономикалық және әлеуметтік географиясы.
Алматы. 2001
2. Баранский Н.Н. Экономическая география. Экономическая картография ... ... ... ... – Агенство Республики Казахстан ... ... №1, ... ... Ғ.С., ... Н.М. ... Алматы. “Шың”. 2006.
5. Дукенбаев К. Энергетика Казахстана. Движение к ... ... ... С.Р. ... и ... ... Казахстана. Алматы,
1998
7. М.І.Жылқыбаева, Ә.С. Ақашева, Ж.Т. Жорабекова. Қазақстанның экономикалық
және әлеуметтік географиясы. Оқу құралы. ... ... Т.К. ... Г.А.Фурсина. Республика Казахстан современный экономико-
географический обзор. Алматы. 2003.
9. М.Ш.Ярмухамедов. Қазақстанның экономикалық және ... ... ... ... ... ... Республики Казахстан по статистике.
Алматы.2002.
11. ... ... ... Казахстана. Агенство Республики
Казахстан по статистике. Алматы. 2002.
12. Республика Казахстан. ... ... ... ... 2001.
13. Современный Казахстан: цифры и факты. Алматы. 1998.
14. Тлеуберген М., ... Г.А. и. др. ... и ... география
Казахстана. Уч. метод. пособие. –Алматы. КазГНУ им. аль-Фараби. 2000.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Топырақ түрлері. Қазақстанның таулы аудандарының топырағы7 бет
Қазақстанның мұнайлы аудандары40 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Байқоңыр ғарыш айлағы құрылғалы 49 жыл болды10 бет
Кеңес өкіметінің орнауы60 бет
Қазақстан Республикасы туралы14 бет
Қазақстан тарихы: мәдениеттің басты аспектілері46 бет
Қазақстанның туристік нарығында жұмыс жасайтын кәсіпорындарды маркетингтік зерттеу және олардың бәсекелестікке қабілеттілігін арттыру жоладры63 бет
«батыс-2» шағын ауданындағы бу қазандығының автоматтандыру жүйесін жобалау туралы37 бет
Абайдың «Қара сөздерін» қазақ тілінен ағылшын тіліне аударудың прагматикалық аспектілері22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь