Қазақстанның ххғ-дағы бейнелеу өнеріндегі портреттер көрмесі

МАЗМҰНЫ:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1. Қазақстанның ХХғ.дағы бейнелеу өнеріндегі портреттер көрмесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.1. Ұлттық суретшілердің рухани үйлесімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.2. Бейнелік шығармалар мен мүсіндік композициялар ... ... ... ... ..23
2. Бейнелеу өнерінің әмбебап тақырыбы, идеясы, мазмұны мен қыр.сыры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
КІРІСПЕ

«Шынайы сұлулық адамның рухани баюына,
болмыс құпияларының сырын білуге және
әдеміліктің мәнін түсінуге мүмкіндік береді»
Гүлмира Шалабаева
Философия ғаламдарының докторы

Рухани мәдениетіміздің зерттелу тарихын дәл мына уақыттан басталды деп басып айту қиын. Халықтық мәдениет қаншалықты көне болса, оның зерттелу тарихы да соншалықты тереңге таратады. Сол сияқты рухани мұрамыздың жиналу,саралану,насихатталуы да тереңге тамыр созады.
Мәдениет – қоғамның өмір сүруінің қозғаушы күші. Қазақстанның мемлекеттік басшысы Н.Ә. Назарбаев: «... бүгінгі таңда біздің төл мәдениетіміздің міндеттерін өзіміз айқындай алатын мүмкіндігіміз бар. Оны шешу мәдени санаткерлеріміздің еншісінде екенін атап көрсетті. Қазақ мәдениетінің үш мың жылдық тарихы ұрпақтарға жалғастық пен сабақтастық арқылы жетіп отыр. Мәдениеттің басты таратушылары болған көшпенді ата-бабаларымыз рухани қазынаны ең биік құндылыққа қоя алғандықтан және өздері сол рухани құндылықты бойына жинақтай да білді. Қазіргі бізге жеткен ұлттық салт-дәстүріміз бен әдет-ғұрыптардың қайсысын алып қарасақ та осыны аңғарамыз. Кешеге дейін өткеніміз бен бүгінгіміз жалғастырған нәзік жіп үзілмей, ұрпақ пен ұрпақты байланыстырып келеді. Сәби кезімізден анамыздың әлдиі мен әжеміздің ертегісін тыңдадық. Демек, ұрпақтар сабақтастығы үзілген жоқ. Мәдениетіміз тірі, оған серпін мен ырғық керек. Ғасырлар бойы екшеленген мұраларды бір сәт те естен шығармаған абзал» - деген.
Мәдениет – жеке адамның өмір сүру мақсаты мен құндылық жүйесі, адамның өмір сүрген ортамен қарым-қатынасы. Ол- өзара қарым-қатынас нәтидесінде қалыптасатын ерекше құбылыс.
Адамдар өздерін қоршаған ортаға, оның әлеуметтік және мәдени қатынасына әсер етеді, өзгертеді. Олар оны мақсатына пайдаланады. Болашақ қоғамға, ұрпаққа мұра етіп қалдырады, ал ол мұра белгілі жағдайда үнемі дамуда болады.
Мәдениет - әлеуметтік фактор, қоғамның қозғаушы күші. Мәдениеттің дамуы қоғамды ілгері жылжытады. Жеке адам мәдениеті мен қоғам талабы тікелей байланысты.
Мәдениеттің тұрақты жағы – мәдени дәстүр, соның арқасында тарихтағы адамзаттық тәжірибесіне сүйеніп, оны кемелдендіреді, дамытады.
Адамдар арасында келісім, ауызбіршілік, бірлік болмайынша, тұрақты дамуды бағдар тұтқан қоғамды қалыптастыру мүмкін емес. Сондықтан еліміз үшін басымдық танытушы идеяға айналған мәселе әлеуметтік-экономикалық қиындықтардан, әр түрлі тарихи кедергілерден мемлекетіміздің тұтастығын сақтай отырып, өркениетті елдер қатарына қосылу болып табылады. Бұл жерде мәдениеттің гуманистік –адамгершілік
принциптеріне сүйену, рухани бағдарды ұстануы терең мағынаға ие болды. Өйткені мәдениеттің құлдырауы адамның рухани дүниесін аздырады, оның шынайы даму жолынан ауытқуына әкеліп соқтырады. Бұл еліміздің ұлттық қауіпсіздігінің түп негізіне әсер ететін құбылыс болып табылады.
Өмірдің заңына сәйкес мәдениет үнемі жаңғыруды қажет етіп отырды. Өзен өзінің мөлдірлігін суы ағып жатқан кезде сақтайды, тазалығымен адамды тәнті етеді, әлемділігімен табиғатты құлпыра түседі. Сол сияқты кез келген мәдениет жаңа толқынға, жаңа мағынаға ұмтылады, оған зәрулік танытады. Әрине, бұл дегеніміз ғасырлар сынағынан өткен дәстүрлі құндылықтарды түбегейлі жоққа шығару дегне сөз емес. Өйткені, тарихи сабақтастықтың логикасына сәйкес мәдениеттің ілгері үлгілері болады, онсыз ұлттық мәдениеттің қабырғасы сөгіледі, іргесі шайқалады /1/. Міне, сондықтанжаңа үлгілерге жаппай бетбұрыс жасаудың өз қисыны, өз ырғағы, өзіндік келбеті бар. Сондықтан, өтпелі кезеңнің мәдени өзгерістерінен дәстүрлік пен жаңашылдықтың ерекше синтезін, симбиозын іздеуіміз қажет сияқты. Әрбір жаңа нәрсені ұлттық ерекшеліктерді ескере отырып қабылдаған абзал.
Мәдениеттің басқа салаларында жіктелген заттық және руханилық, объектілік және идеалдық, рационалдық жәнеэмоционалдық... – осылардың бәрі өнерде жігі бұзылмай, бірлесе, біте қайнасып жатыр.
Өнер – қоғамдық сананың ең көне формаларының бірі. Оның сананың басқа формаларынан, мәселен ғылым мен философиядан айырмашылығы сол, ғылым мен философия сыртқы дүниенің теориялық бейнесі, яғни олар теориялық ойлау болып табылса, өнер шындықтың көркем бейнесі болып табылады.
Өнер өте ертеде шықты. Алғашқы адамдар кейінгі ұрпақтарға тас балталар мен сүйектен жасалған найзалар ғана қалдырған жоқ, сонымен қатар үңгірлердің қабырғаларына салынған түрлі суреттер, балшықтан, тастан жасалған мүсіндер де қалдырған.
Өнер қалай пайда болды?
Буржуазиялық социологтары мен өнер теоретиктері әдетте өнерді «адам жанының құпия қасиетінен» немесе адамның туысынан бірге болатын «тамашалау сезімінен». Өнердің шығуы жөніндегі мұндай көзқарастың теориялық негізі философиялық идеализм екенін түсіну қиын емес.
Кейбір буржуазия теоретиктері өнердің негізін жануарлар дүниесінен, атап айтқанда, құстардың шырылынан, олардың түлеуінен, хайуанаттардың ойынынан тағы басқаны іздейді. Сөйтіп, өнерді адамның табиғатқа еліктеуі деп түсіндіреді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:

1. Ә.Х.Тұрғынбаев. «Философия». Алматы. «Білім» 2001; 67-бет.
2. Р.Қарғабекова, Г.Жубаниязова. «Бейнелеу өнерінің тарихы». Алматы-2004ж; 125-бет.
3. А.Т.Құлсариева. «Эстетика». Алматы-2003; 22-бет.
4. «Қазақстан энциклопедиясы». Алматы-2000, 6-том, 86-бет.
5. Ғ.Сейдімбек. «Рухты қайдан табуға болады». Қаз.әдебиеті; 1999-2 шілде, 18-бет.
6. Г.В.Ф.Гегель. 4 томдық Эстетика. Москва, «Искусство», 1968-1973, 3-том, 1971, 255-бет.
7. Б.Р.Виппер. «Введение в историческое изучение искусства». Москва, «Изобразительное искусство», 1985, Портреттегі ұқсастық проблемалары, 206-214-бет.
8. Ж.Ф.Гийу. «Великие полотна». Москва, Слово, 1995, 82-бет.
9. О.Жаңбыршиев. «Кескіндеменің техникасы мен технологиясы». Алматы-2004, 31-бет.
10. Ф.Ф.Гадеева, М.З.Гайдукеевич. Көрме каталогы. Алматы-1986, 135-бет.
11. Д.В.Сарабьянов. «Русская живопись конца 1900-х – начала 1910-х годов». Москва, «Искусство», 1971,105-бет.
12. Е.Б.Вандравская. «Абылхан Қастеев». Москва, «Советский художник», 1955, 11-бет.
13. А.Қастеев. «Мастера изобразительных искусств Казахстана». Алматы. «Өнер». 1986, 115-бет.
14. «Искусства Казахстана». Алматы. 1982, 75-бет.
15. «Искусства Казахстана». Алматы. 1987, 47-бет.
16. Б.К.Барманкулова. «Павел Зальцман». Көрме каталогы. Караганда, 1983, 58-бет.
17. Ергалиева. «Этнокультура традиции в современной искусстве Казахстана». Алматы, 1969, 62-бет.
18. «Қазақ портретіне 100-жыл». Алматы, 2002, 38-бет.
19. Jan Kriz. Pavel Nikolayevich Filonov. Praha. 1966, 114-бет.
20. «Қазақстан мен Орталық Азияның дәстүрлі және қазіргі өнері». Алматы, 2003, 120-бет.
21. А.Б.Бишняков, К.В.Ли, Р.Т.Көпбасынов, қазақ тіліне аударған Д.Т.Базарбаев. «Қазақстандағы бейнелеу өнері. ХХғасыр = Изобразительное искусства Казахстана». Алматы, «Атамұра», 2001, 331-бет.
22. Валентин Антощенко – Оленев. Алматы. «Өнер», 1983, 101-бет.
23. «История искусств Казахстана». Очерки – 2 том. Алматы. 2004, 92-бет.
24. А.С.Шипанов. «Әуесқой жас суретшілер мен мүсіншілер». Алматы. «Мектеп». 1989, 170-бет.
25. Үкі Әжиев. Алматы. «Өнер». 1984, 38-бет.
26. «Современное искусство Казахстана: проблема и поиски». Алматы. «Мектеп». 1989, 75-бет.
27. Мүсәлімов, Теміржан, Самылтыров, Мұхаметқали. «Бейнелеу өнерінің негіздері». Алматы. «Рауан». 1995, 46-бет.
28. Бишняков А.Б. Базарбаева Д.Т. Мұхаметжанов Д.А. Ли К.В. Көпбасынова Р.Т. «Қазақстанның ХХғ. бейнелеу өнері». Алматы. «Рауан». 1996, 46-бет.
29. «Приоритеты развития на современном этапе». Алматы. 2001, 123-бет.
30. Өмірбекова Маргарита Шаяхыновна. «Традиционная культура казахов». Алматы. «Алматы кітап». 2004, 87-бет.
31. Жарықбаев. «Афоризмы об искусстве». Алматы. 1991, 115-бет.
32. С.Қасимов. «Қазақ халқының қолөнері». Алматы. «Қазақстан». 1969, 62-бет.
33. Есмаханов А. Ли К. «Қазақстанның қазіргі бейнелеу өнері: кескіндеме, мүсіндеме, графика». Алматы. «Дидар». 1998, 80-бет.
34. Өмірзақ Рыстанұлы. «Сен де бір кірпіш дүниеге». С поддержки Фонда Сорос-Казахтан. Алматы. 2002, 2-бет.
35. Г.Шалабаева. «Ғасырлар тоғытындағы Қазақстанның көркем өнері». «ОЮ» көркем галереясы. Каталог. Алматы. 2000, 18-бет.
36. Искакова Гүлсым Келимбетова. «Литература и искусства Казахтана». Москва. «Наука». 1996, 206-бет.
37. П.Я.Зальцман әңгімелер каталогынан. Алматы. 1998, 19-бет.
38. Г.К.Шалабаева, А.Н.Рипинский. Грани реализма. Каталог. Алматы. Художественная галерея «ОЮ»; (на рус, каз, англ. яз.).2004, 23-бет.
39. Андреев С.С. Информационность – критерий содержателности духовных ценностей // Социально-политический журнал. 1999. №3. 70-бет.
40. Қадыржанов Р.К. Консолидация политической системы Казахстана: проблема и перспективы. Алматы. Институт философии и политологии МОН РК, 1999, 166-бет.
        
        МАЗМҰНЫ:
Кіріспе....................................................................
................................4
1. Қазақстанның ХХғ-дағы бейнелеу өнеріндегі портреттер
көрмесі................................................................
.....................................9
1.1. Ұлттық суретшілердің рухани
үйлесімділігі................................9
1.2. Бейнелік шығармалар мен мүсіндік композициялар..................23
2. ... ... ... ... идеясы, мазмұны мен
қыр-
сыры........................................................................
........................38
Қорытынды...................................................................
.......................49
Қолданылған әдебиеттер
тізімі.........................................................53
КІРІСПЕ
«Шынайы сұлулық адамның
рухани баюына,
болмыс құпияларының сырын
білуге және
әдеміліктің мәнін
түсінуге мүмкіндік береді»
Гүлмира ... ... ... мәдениетіміздің зерттелу тарихын дәл мына уақыттан басталды деп
басып айту қиын. ... ... ... көне ... оның зерттелу
тарихы да соншалықты тереңге таратады. Сол ... ... ... да ... ... ...... өмір сүруінің қозғаушы күші. Қазақстанның мемлекеттік
басшысы Н.Ә. ... «... ... ... ... төл ... ... ... алатын мүмкіндігіміз бар. Оны шешу ... ... ... атап ... ... ... үш
мың жылдық тарихы ұрпақтарға жалғастық пен сабақтастық арқылы жетіп ... ... ... болған көшпенді ата-бабаларымыз рухани
қазынаны ең биік құндылыққа қоя ... және ... сол ... ... жинақтай да білді. Қазіргі бізге жеткен ... ... бен ... қайсысын алып қарасақ та осыны аңғарамыз.
Кешеге дейін өткеніміз бен бүгінгіміз жалғастырған нәзік жіп ... ... ... ... ... Сәби ... ... әлдиі мен
әжеміздің ертегісін тыңдадық. Демек, ұрпақтар ... ... ... ... оған серпін мен ырғық керек. Ғасырлар бойы екшеленген
мұраларды бір сәт те естен шығармаған ... - ... – жеке ... өмір сүру ... мен құндылық жүйесі, адамның
өмір сүрген ортамен қарым-қатынасы. Ол- ... ... ... ерекше құбылыс.
Адамдар өздерін қоршаған ортаға, оның әлеуметтік және мәдени қатынасына
әсер етеді, өзгертеді. Олар оны ... ... ... ... мұра етіп ... ал ол мұра ... жағдайда үнемі дамуда
болады.
Мәдениет - әлеуметтік фактор, қоғамның қозғаушы күші. Мәдениеттің дамуы
қоғамды ілгері жылжытады. Жеке адам ... мен ... ... ... ... жағы – ... дәстүр, соның арқасында тарихтағы
адамзаттық тәжірибесіне сүйеніп, оны кемелдендіреді, дамытады.
Адамдар арасында келісім, ауызбіршілік, ... ... ... ... тұтқан қоғамды қалыптастыру мүмкін емес. Сондықтан еліміз үшін
басымдық танытушы ... ... ... ... әр түрлі тарихи кедергілерден ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл жерде
мәдениеттің гуманистік –адамгершілік
принциптеріне сүйену, рухани ... ... ... ... ие ... ... құлдырауы адамның рухани дүниесін аздырады, оның
шынайы даму жолынан ... ... ... Бұл ... ұлттық
қауіпсіздігінің түп негізіне әсер ететін құбылыс болып табылады.
Өмірдің заңына сәйкес мәдениет ... ... ... етіп ... ... ... суы ағып жатқан кезде сақтайды, тазалығымен адамды ... ... ... ... ... Сол ... кез ... жаңа толқынға, жаңа мағынаға ұмтылады, оған ... ... бұл ... ... ... ... ... құндылықтарды
түбегейлі жоққа шығару ... сөз ... ... ... ... ... ... ілгері үлгілері болады, онсыз ұлттық
мәдениеттің қабырғасы сөгіледі, іргесі ... /1/. ... ... ... ... ... өз қисыны, өз ырғағы, өзіндік келбеті
бар. Сондықтан, өтпелі кезеңнің ... ... ... ... ... синтезін, симбиозын іздеуіміз қажет сияқты. Әрбір жаңа
нәрсені ұлттық ерекшеліктерді ескере отырып ... ... ... ... ... ... және ... объектілік
және идеалдық, рационалдық жәнеэмоционалдық... – осылардың бәрі ... ... ... біте ... ... – қоғамдық сананың ең көне формаларының бірі. Оның ... ... ... ... мен ... ... сол, ғылым мен
философия сыртқы дүниенің теориялық ... яғни олар ... ... ... өнер шындықтың көркем бейнесі болып табылады.
Өнер өте ертеде ... ... ... кейінгі ұрпақтарға тас балталар
мен сүйектен жасалған найзалар ғана қалдырған жоқ, ... ... ... ... түрлі суреттер, балшықтан, тастан
жасалған мүсіндер де қалдырған.
Өнер қалай ... ... ... мен өнер ... ... ... ... құпия қасиетінен» немесе адамның туысынан бірге болатын «тамашалау
сезімінен». Өнердің шығуы жөніндегі ... ... ... ... ... ... түсіну қиын емес.
Кейбір буржуазия теоретиктері өнердің негізін жануарлар дүниесінен, атап
айтқанда, құстардың шырылынан, олардың түлеуінен, хайуанаттардың ... ... ... ... өнерді адамның табиғатқа еліктеуі ... ... ... ... қажеттіліктер қандай?
Адам еңбек процесінде айналадағы дүниені танып біледі. Бұл білім оған өте
қажет, өйткені еңбек дегеніміз білімді қажет ететін ... да ... ... Алайда еңбек ету процесінде көздеген мақсатқа жету үшін білім ғана
жеткіліксіз, ол үшін белгілі бір мінез-құлық сапалары, ... ... ... ... және сондай-ақ қара күш сапалары – күш-
қуат, төзімділік, ептілік тағы басқалары керек. Ал ... бәрі ... ... ... ... ... Өнер сол ... тәрбиелеудің
маңызды бір құралы ретінде пайда болды. Қысқасы, өнерді ... ... ... ... ... ... екіншіден, адамды
тәрбиелеу.
Өнердің мынадай үш негізгі ерекшелігін атап көрсету ... ... ... ... ... яғни ... формасы; екіншіден, өнер
қоғамдық сананың адам эстетикалық сезім ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі ең алдымен
оның нені және қалай бейнелендіретінімен анықталады.
Өнер дүниені адамның нақты сезімдік ... ... ... құбылыс пен мән бір-біріне сәйкес келсе, демек, адам ... ... ... ... ... біліп отырса, онда ешқандай
ғылымның керегі болмас еді. Бірақ құбылыстың мәнін тікелей ... ... ... ... ... мен ... тән жалпы, маңызды
қасиеттердің, қатынастардың ... ... ... ... Бұл жалпы мәнді
ғылым жалпы ұғымдар мен категориялар, ... ... ... де ... бейнелендіреді, бірақ оны абстракция формасында емес,
жинақталған жеке ... ... ... өнер ... айтқанда, типтік
образ формасында бейнелендіріледі. Шындықта жалпы ... ... ... ғана өмір ... ... жеке ... ... көрінеді.
Сондықтан өнердегі типтік образ дегеніміз жинақталған, жалпыланған ... ол ... ... образ жеке образ арқылы ... ... ... ... ... сол, ол ... образ
болып табылады.
Көркем образ дегеніміз ең маңызды, типтік образды жеке образ арқылы
көрсету ... ... ... маңызды типтік жақтарын жеке құбылыс
формасында, яғни ... ... ... ... ... ... (бейнені) ұғыммен де, түйсікпен де теңгеріп қарауға
болмайды. Көркем образдың ерекшелігі сол, ол ... жеке ... ... ... өнер ... ... ... шындықтың сырт белгілерін
бейнелемей, маңызды жақтарын бейнелейді.
Өнер – ... ... ... ... Өнер идеологиямен екі
тұрғыдан байланысты. Біріншіден, ол белгілі бір таптың мүддесіне ... оның ... ... ... ... және ... ... насихатшысы және, екіншіден, ол адамдардың
қоғамдық қатынастарымен тығыз байланысты, ... ... ... ... қоғам алдында тұрған әлеуметтік мәселелерді шешуге қызмет етеді.
Өнердің келесі ерекшелігі сол, ол – қоғамдық ... ... ... ... /3/. ... ... шындық құбылыстарына тән эстетикалық
сапаларды ашып көрсетеді. Сондықтан көркем шығармаларда өмір белгілі бір
эстетикалық идеяларға сәйкес ... яғни өнер ... ... ... ... ... көріксіз, көңілді немесе көңілсіз, қайғылы
немесе күлкілі деген сияқты ... ... ... баға ... ... ... ... өмірінде зор роль атқарады.
Адамды қоршаған орта көркем болса, оның өзі адамды көңілдендіріп, еңбек ... ... ... Адам тек ... ... сәйкес қана емес, «әдемілік
заңы бойынша» да еңбек етеді деп атап көрсеткен болатын К.Маркс.
Өнер арқылы мәдениет өзінің ... ... ... ... ... бір ... ... көргендей, байқап отырады. Сондықтан да өнерді
«мәдениеттің айнасы» деп ... ... бар. ... ... ... белгілі бір ұлттың, этностың мәдениетінде өнер ... ... ... және ... ... түсінуін көреміз.
«Өнер» - мәдениеттің айнасы деп бекерде бекер айтылмаған. Ол мәдениеттің
жаны, оның өзіндік танымының түрі. Сұлулық заңы ... ... ... ... ... ... мүсінге, сәулет туындыларына, суреттерге,
әуенге, биге және тағы сол сияқты негізделген өнер түрлері қалыптасады.
Өнер деп адамның ... ... ... эмоциясына әсер етіп, ... ... ... шыққан шығармашылық үлгісін айтамыз. Өнер –
адами ақиқат, адамдандырылған ... ... ... ... ... және
жасампаздық тікелей әлеуметтік адам тұлғасымен байланысты категориялар.
Өнерде ... ... ... ... ... ... ... адамның әмбебаптылығы ашылады. Өнер адамның шексіз ... ... ... ... ... ... принциптерді
қалыптастырады. Нәтижесінде, өнер тек белгілі бір қоғамның даму ... қана ... ... ... ... ... ... ететіндігін білдіреді.
Әсемдік, әдемілік, сұлулық сынды бірдеңгейлік ұғымдар мазмұнына
негізделген өнер ... үшін адам мен ... ... ... мәні зор. ... ойшылдар өз ләззаты, өз рахаты өзінде,
ешнәрсеге тәуелсіз «мақсатсыз» ... ... деп ... Бірақ, бұл
сипаттамалардан өнерді беталды, тізгінсіз әрекет деп түсінуге болмайды. Бұл
тұста таза өнер мен кәсіп-өнерді ... ... ... ... ... И.Кант таза өнер мен кәсіп-өнерді ажыратып қарастырды да,
біріншісін – ... ... ... – табыс үшін жасалатын өнер дейді. Кант
бұл жерде еркін өнер деп адамныңөзінің рухани болмысынан ... ... ... ... айтып отыр. Ал табыс үшін, сауда-саттық
мақсатында жасалған өнер ... ... ... ұнау ... ... ... сұранысына аңғайластырып жасалынады.
Өнердің жекелеген түрлерін және олардың бір-бірінен ерекшеліктерін білу,
ажырату адамзатты көнеден бері толғандырып келеді.
Бейнелеу өнері – ... ... ... ... ... бейнелейтін
пластикалық өнердің бір саласы.
Бейнелеу өнері негізінен кескіндеме, ... ... ... ... белгілері архитектура, безендіру және қолданбалы ... ... ... ... шартты түрде оларды да бейнелеу өнері ... ... ... ... ... безендіруді, көркем
дизайнды да бейнелеу өнері ретінде таниды. Бұл ... де ... ... және ... ... тұтастықта, бірлікте қарастыру жатыр. ... ... ... бақылау, көру нәтижесінде оның көркем бейнесін
жасайды. Әр ғасыр, дәуір, кезеңде пайда болды. Бейнелеу өнерінің ... ... ... мен ... ... ... типтерін құрайды. Бұл
өнер танымдық, құндылық және қарым-қатынастық қызметімен де ... даму ... ... өнер түрлеріне (әдебиет, музыка, театр, кино)
қарағанда бейнелеу өнерінде шектеулі, ол ... ... ... ... өз ... ... ... сол сәттегі
қалпымен көрсетуге ұмтылады. Өмір құбылыстары түптік жағынан таңдап алынып,
заманның тірлік-тынысы ... ... ... ... ... көркемдеу құралдарына сурет, түрлі түс, пластика, жарық пен
көлеңке ... ... ... ... ... ... оған ... заттық болмыс пән. Бейнелеу өнерінің ... ... ... ... ... береді: кескіндеме түрлі түсті
бояуды, графика түрі сызықтардың қиылысуын, көлеңке мен жарықтық астасуын,
мүсін ... үш ... ... ... ... ... ... мазмұнына қарай монументальді – сәндік және
қондырмалы ... ... ... ... ... ... безендіріп, сол жерлерде орналасады. Монументальді ... ... қала ... мен ... ... ғимараттарының
қасбеті мен интерьерлерінде ... ... ... ... ... ... қалыптасқан портрет, пейзаж, натюрморт сияқты ... ... ... ... ... ... портреттер көрмесі:
1.1. Ұлттық суретшілердің рухани үйлесімділігі
Қазақстан Республикасы мемлекеттік саясатының әлеуметтік-мәдени дамуы
жөніндегі тұғырнамасында ... ... ... халықтар мәдениетінің
өзіндік ерекшелігіне тиісті көңіл бөлінетіндігі және кез ... ... ... жоқ ... ... ... ... бір халықтың
өзін дүние жүзіне сол арқылы ... ... ... ... ... өткен өзіндік мәденидәстүрлерін еске түсіру, есте ұстануына, одан
рухани қуат алып, өзіндік жасампаздық ... ... үшін оған ... белгілерін шеберлікпен өз бойына дарытуға мүмкіндік беретіні
көрсетілген. Халықтық мәдениеттердің өзіндік ерекшеліктерін мойындай келіп,
Қазақстан халықтары мәдени қазыналарының ... ... ... барлық халықтардың мәдени мұраларын сақтап, ... ... және ... ... өз ... ... сақтау және дамыту құқығынқамтамасыз ететіндігі тұжырымдалған.
Әдебиет пен мәдениеттің, өнер мен ғылымның белгілі қайраткерлеріне музей
ашу ... ... ... ... ... ... Атын атап, түсін түстеп, санамалап жатпай-ақ қояйық, музейлердің
қарасы еліміз тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... ... Әрине, экономикалық дағдарыстар, жұмыссыздық, мәдени ошақтардың
басына бұлт үйірілуі – мүның бәрі де ... ... ... даму ... таңдаған елдердің әуелде тұмсық соққан тығырықты өткелдері екені
анық. Тәуелсіздікке қолымыз ... ... ... ... қиындықпен
ашылған ауылдағы қазақ мектептері қайта жабылып, кітапханалар, мәдениет
үйлері мен клубтар ... ... ... ... ... енді ... ... ұшыратын болды ғой деп уайым
шеккенбіз. Мәдениет ошақтарының басындағы ... хал ... де ... Театрлар мен музейлер көрермендері мен келушілердің қатары күрт
сиреп, қалт-құлт күй кешті. Дегенмен, музейлер ... ... ... ... сананың, тарихи жадымыздың оянуы, ... ... ... азаттық пен тәуелсіздікке жету жолындағы арпалысты күресіне
қайта үңілуге, тарихымыздағы ақтаңдақтар мен иқаратаңдақтарды ... ... ... ... ұлттық рухани ұстаздардың өмір ... ... ... ... ... ... ... сағаттарды талай көрдік. Қабырға сағаты ма, қол
сағаты ма – ... ... ... бір жылы, бір күні тоқтаған. Кейбір сол
музей иесінің жүрегінің тоқтаған сәтін көрсетіп тұруы да мүмкін. Тек ... сол ... ... зат, ... ... ... бір ... бөлшегінде
қозғалыссыз, қимылсыз тұрып қалғандай әсер қалдырады /5/. Ал осы ... ... ... тіл бітіру, тарих мінбесінен сөйлету, шежіре
шерткізу, бұл экспонаттарды бүлінуден, қолды болудан қорғау, ... ... ... ... ... – оңай ... ... Музей қызметкерлері әрбір
экспонатқа жай бір ... ... ... ... деп қана
қарамай, оның өне-бойындағы құпияға қанығып, тылсымды түсініп, ... ... алса ғана ... ... мәдени, ғылыми-ағарту мекемесі ретіндегі қызметі де әлгі «қас
қағым сәтті» қаншалықты сәтімен ... ... тұра ... Кеше ғана ... ... ... ... өттік, оны
айтасыз, заман өзгерді, қоғам өзгерді. Ой санамызда ... ... ... ... ... көзқарастар өзгерді. Жоғарыда
айтқанымыздай, ұлттық тәрбие құралының бірі ... ... ... ... біздің мәдениетімізді, өркениетімізді бір сәтте биік шыңға
көтерген бейнелеу өнеріндегі көрме еді. «Қазақстанның ХХ ғасырдағы бейнелеу
өнеріндегі ... ... ... ... біздің
замандастарымыздың келбетіне тура қарауға мүмкіндік бкрді. ... ... ... ... Өз модельдерінің бейнелерін, сипаттарын бір ғасыр
бойы бақылаған ... ... мен ... ... ... екен? Бәрінен бұрын олар біздің қандай қасиеттерімізді бағалады?
Олар шеберхана мен ... ... пен ... ... кеңістікке,
сыртқы әлеммен батыл, не имене ұн қатысып немесе өзімен-өзі сырласып
тұрған, ... жеке не ... ... ... ... қараған адамда
бәрінен бұрын ненімаңызды деп санады екен?
Георг Вильгельм ... ... ... ... ... ... отырып, портретке жетумен аяқталады» деп ... ... ... ... өнер ... жәйттерге тоқталғанды сүйеді».
Адамдардың ерекше бейнесі мен әрқайсымыздың тағдырымыз не болуы ... тек ... мен ... ғана ... мен ... сан мен
салмақты көре алады. Суретшілер мен біздер өзімізді-өзіміз ... ... ... ғана ... сонымен бірге тағдырдың
айдауымен қысқа не ұзақ ... ... ... ... ... келген
суретшілер тарапынан да жасалынған. Экспозицияға қойылған жұмыстардың
арасында өзара дос суретшілердің ... мен ... де ... ... түсінікті: әріптестермен тұрақты байланыс адам болмысының
маңызынадәл әрі терең бойлануына, мінезіне, ... және ... ... ... түсуіне, ақыр-аяғы өзіңе Өзге секілді қарауға
үйретеді.
Көрмеде ... ... ... Оның ... ... өткен жүзжылдықта
жасалған. Көрмені ұйымдастырушылар экспозицияны мұражай қоймасыныңбір
бөлігі ... үшін және ... ... ... ағынының астында қалып
қоймауы үшін өздерін өте қатты ... тура ... Бұл ... ... портреттерді тағы да шектеу қажеттігі туды. Олар «ғасыр сырын»
айқын да нанымды етіп көрсету үшін, уақыт пен ... ... ... ... ерекше айна жасау ниетімен жұмыс істеген.
Портрет деген не? Адамның адамға қызығушылығы. Тең ... ... ... – модельдің суретшіге сенуі, ал суретшінің модельден жеке
адамды, тұлғаны көруі. Осылайша ерекше жағдай тумақ: екі ... ... ... жасайды. Бұл идеалда ғана. Алайда, ұқсастық проблемасы да бар ... – ерте ... ... ... Бұл адам ... өзін ... ... Әр түрлі ұғымдар да болды. Египттіктер адам жаны
бейнеленген портретке ауысады деп ұққан. ... ... ... ... ... сол ... өмірден көрген азабын, қайғы қасіреті
мен бүкіл жүріп өткен өмірін көруге болады.
Портреттің ерекше басты сипаты оның түпнұсқамен ұқсастығы.
Адамның сырт бейнесімен ... оның ішкі жан ... де сезе ... ... ... болмыс-бейнесіне қоса, ішкі жан сарайын, мінез-құлқын
аша ... ғана ... ... ... ұзақ ... ... ... сезімге бөленіп, қиялға беріледі.
Портреттер өзінің сипаты жағынан әр ... ... ... ...
адамның сұлулығын, әдемілігін, дәріптеу, оны әсемдік пен сәндікке көрсету.
Адамдарды күнделікті өмірде көрсету. Ол интимдік, ... ... ... ... ... ... қажет? Тек табиғат берген дене ... ма? ... ... қоғамнан, мәдениет пен уақыттан бөліп тұратын адам
баласының «мәнінен» бе? Адам ... ... ... тең ... Ең жақсы
портреттер ұшқыр көңіл-күймен, ондағы кескіннің игілігімен және ақылдың
ұлылығымен ғана емес, натураның, табиғаттың көп ... және ... ... ... ... ... ... өмір ырғағын бейнелеуге тырысады. ... ... ... ... ... ... бейнемен сәйкес келе ме? Осы сәйкессіздіктен
сомдалған сурет ... ... ... ме? Әрқашан «Адам бейнесі – ол
әрдайым әлем метафорасы және менің бір ... ... ... ... ... ... негізгі және басты міндеті – бояуды, қалам ... ... ... жанды бейнеге айналдыра білу. Кез-келген картина, оның ... те бар, ... ... ... ... ... туындайды, бояуға да, не мәрмәрға да еш ... ... ішкі ... ... ортақ тілге «аударумен» айналысады. Интуицияны
қосқанда барлық бес сезімге әсер ететін ... де, ... ... ... қола ... ... түсіну қажет. Әр дәуірде бейнелеу өнерінің әр
түрлі жүйесі жасалынды. Әлемдік бейнелеу өнері ... ... ... ... ХХ ғасырда ғана дайын күйінде ... ... ... ... тура ... бұл ... қызметтерін
төмендетпейді. Әрбір тіл оны жақсы сөйлеу үшін қызмет етеді. Ол үшін дарын
мен ... ... ... айтқандай: «Өнерлінің қолы алтын, ... ... ... ... 1901 жылы салған «Жас ... ... ... ... ... ХІХ ... 70 ... соңында
келген, этнографикалық экспедицияға ... осы ... ... ... мен ... ... бейнеленген суреттер мен
полотнолардың үлкен бөлігін ... ... 1921 ... ... бірінші көркемсурет студиясын басқарды. Оның барлық ... ... ізгі ... ерекшеленбек. Бұл портретте жас ... әйел ... ... ... ... оның ... зер салып қоймай,
айналадағы бүкіл әлемді де зор ықыласпен ... оның ... ... ... аударады. Бұдан суретшінің шүбәсіз көркем де эстетикалық
талғамға ие екендігін көресің. ... ... мен ... ... ... ... ... жастығы мен әсемдігін жан-
тәнімен суреттейді. Хлудов әсерлі сәтті ... ... ... қиын
емес. Сол иығынан желбіреп ұшқындай түңліктің шеті, алды мен жеңдері көп
бүрмелі көйлегі бұл – ... ... ... ... ... ...... өнерінің ең толысқан түрі. Онда көптеген құралдар
қолданылады. Әр суретшінің өзіндік бейімі таңдаған жолы бар. ... ... ... ... үшіншісі пейзаж жазуға, төртіншісі әр
түрлі тарихи тақырыпты, тұрмыстық ... т.б. ... ... ... ... сүйген тақырыптарды қалап алады. Бейнелеу өнерінде бұлай
бөліну жанр деп ... ... ... ... ... жанрлық
кертиналар болып бөлінеді /9/.
Натюрморт ХVІІ ғасырда Голландияда пайда болды. ... ... ашып ... ... әр ... тақырыпта жұмыс істеуі мүмкін.
Натюрмортта сан түрлі тағамдар: нан, жеміс, т.б. бейнеленуі мүмкін. Болмаса
тұрмыстық жағдайда пайдаланылатын ... ... ... бір ... салу ... ... бір ойды, мағынаны ашуға болады.
Суретшінің қиялынан туған, табиғаттың әр түрлі образдары берілуі мүмкін.
Пейзаж – ... ... ... айнытпай сурет салу емес, оның мағынасын
ашу, шебердің ойын, сезімдерін, ... ... ... ... еш уақытта
өзгерген емес. Мыңдаған жылдар бойы сол бейнесінде қалып отырады. ... оны ... ... ... мүмкін. Әр ғасырда әр суретші оны
өзінше түсініп, өмір ... ... ... сол ... ... байланысты бейнелеген /10/.
Көрмеде жасалу жолдары жақын және Хлудов портреттерінен ... ... ... бар ... ... ... ... графикалық туындысы болды. Жұмыс аралас техникамен әртүрлі
фактураларға әуестікпен орындалғандықтан бір ғана мағыналы ... ... ... ... ірі ... ... жүз, ... жақ сүйектері, үлкен
ауыздағы қалың еріндері, қиғаш көздері мен қою қара ... ... « ... ... ... пұттың маскасын бейнелеп
қойғандай. Бірақ, адамның жалт қараған көзқарасы мен нәзік сұлбасы, стол
төрінде шәй ... ... ... ... ... ... ... Дегенмен, мұндай кескін орыс суретшілерінің ориенталистік
қиялында сомдалған.
Гайдукевич Мәскеуде Вхутеиннің ... ... ... ашық та, ... тіршілігі бар қалада ол жастық дәуірінде көркемсурет тілін ... ... әлем мен ... ... ... көзқарасы
Қазақстанға ертеректе келген, ХХ ғасырдың алғашқы он жылында Ресейдің өнер
жайлы ... шет ... ... ... ... ... басқа еді. 1928
жылы Гайдукевич Алматыдағы университетке суреттен, сызудан және эстетикадан
сабақ беруге шақыру алады. ... ... ... 1931 жылдың соңына
дейін, ол жергілікті халықтың өмірі мен табиғатына арналған жұмыстардың
сериясы жасап ... ... ... ... ... Қастеев Алматыдағы 1929 жылдың
ақпанында келеді де Н.Г.Хлудовтың студиясына ... /12/. ... ... ... ... Дегенмен, Қастеев Гайдукевичте оқи ... бе? ... ... бермес бұрын сауал қою керек: ... ... ... одан ... ... ... (1835-1865) сурет салумен де
айналысқан еді ғой, неге кәсіби суретшілер тек ХХ ... ... ... ... ... ... империясының құрамында болған қазақтардың өмір
сүру салты негізінен сақталды және сөз, ... ... ... ... Кеңестік дәуірдің орнауымен бәрі өзгеріп сала ... ... жаңа ... ... сарқыншағы деп күштеп басып
тоқтатты. Бірден отырықшылық салты енгізілді. Қайғылы, ... ... ... ... қоныс теуіп жатты. Кімде-кім аман қалса, тек өзіне
ғана сенуіне, үміт артуына тура ... ... ... ... ... ... жұбанышы бола алмады. Дәстүрдің жақын даусы
– ою-өрнектер, ... ... ... ... ала алмады. Өз экзистенциясында
күрделі жағдайды басынан өткізді. ... да ... ... ... болды. Оның мүмкіндігімен махаббатты да, қуаныш пен қайғыны да –
туысқандарың мен достарының бет-әлпетін, ... ... ... ... ... ... ... болады. Тағы бір сұрақ: бізге Казимир
Малевич келсе не ... еді? ... ... ... ... біраз уақытқа
жылжуы ықтимал еді. Дана ... ... ... ... ... тілін түсінетін жергілікті таланттарға тек түсініксіз
әуесқойлық ғана ... ... еді. ... ... ... үшін,
онда менің ойымша, геометриялық ... ... бір ... қара ... ... ... еді. Кейбір геометриялық
символдарды үзіп-жұлып алғандай, оларға өзінше мазмұн ... ... бар. Көне ... ... ... ... деген аса
жаңалық емес деп те айтуға болады. Және мифологиялық, діни немесе тарихи
емес, керісінше «тұрмыстық»: ауыл ... ... ... мен ... ... ... Ал ... қалай еді? Оның әлемді батыл
суреттеген субъективті картиналары ... ... ... ... ... ... шығарылатын және ол кез-келген уақытта жоғалып ... ... ... ... ... еді. Оған ... әлемге
абайлап қарау сипаты жақын болды.
1930 жылы Қастеев салған шағын көлемді «Құсықбаев портреті» ... ... ... таң ... Суретші сараң да, ... ... ... мен ... анықтайды /13/. Ересек тартқан ер
адамның кеудесіне дейін салынған қырын қараған ... ... ... ... ... – толыққанды тұлғаның және суретшінің сезімі мен санасына әсер
ететін магияның белгісі. ... сәл иіп, ... аз ғана ... отырған,
қабағы салбыраңқы және көтеріңкі қасы еркін адамның өмір қиындықтарын көп
көрген, ауыр ойға ... ... ... шеберлігі мен
нәзік сезімталдығы сол – бірнеше түстегі дақтарды ... ... ... Ашық және ... түсті нәзік белгілер бас сүйегінің
конструкциясы мен жүзінде өмірдің айшықты ізі ... ... өте ... Ашық түстегі үлкен басы қара киімі мен көгілдір ... ... ... да, оның ... түсі ... және ... сияқты
көрінеді. Бет–жүзі мен киімі бірігіп біріңғай мәдени кеңістікті ... ... ... ... мен ... ашық әдіптер әсерлі
көрінеді. Қалпағындағы қара жолақ пен қара ... ... ... ... ... Жүзі ... ... қарсы алғандай болғанымен, көңілдір
түстің жақындай түсуі бұл қозғалысты тоқтата түседі. Тығыз ... ... өмір үшін ... ... Биография мен тағдыр өткен
өмір іздері.
«Автопортрет» те (1931) тартымды: иығын ала бейнеленген мұңды да ... ер ... ... жалпақтау ат жақты кескінге назар аудара қарайды:
өтініп тұрғандай екі ... ... ... ... үлкен де
жапырайған мұрын, тарс жабылған еріндер, ... мен ауыз ... ... ... ... ... ... әжімдер. Міне, табиғат
тартуына суретшінің жүргізетін бухгалтериясы осы. Енді мұның артында ... және ... атау ... ... ... құлақшын,
иығында бірінің үстіне бірінжапқан ... ... ... жолақтағы
жібек шарфпен оралған. Киіммен көмкерілген адам ... бұл әсем ... ... ... ... айрылмаған көркем натура қасиетіне
ие. Бір жағына қисайта, сол жағына қарағанда оң ... ... ... ... ... ... көрінеді. Суретші де ақ көңіл, икемсіз түр
көрсетіп тұрған модельдегі қиғаштықты әрең байқағандай. Тым қарапаым қалпақ
пен сәнді шарф ... ... ... ... ... ... тіпті аямай суреттелген. Онда сол жақ иығында ... ... ... Егер ... ... және салынған күнін көрсетпесе бұл күн несімен
ерекшеленбек? Оны 1931 жылдың 6сәуірінде ... жылы ... ... Ауру ма, ... ... жерден суытуы ма, әлдегі өмірдегі
қиыншылықтар ма? Өзін-өзі зерттеуден ... оның ... ... Және не ... бір ... ... ... басқа сан шығады? ... ... ... Ол ... ... көп мән береді және сырттан
басып алудан сақтайтын өмірдің жергілікті кеңістігін ... ... ... ... әлемнен модельді қайта бөліп тұратын бейтарап жерге
айналады. Шарфы мен бас киімі интуицияны, мүмкін ... ... ... ал ... суретшінің композициялық аңғарттығын білдіреді. Мұнымен
қоса ... ... ... де ... Бұл ... бар тікбұрыш бейнеленген әдемі сурет сызғыштың ... ... ... овал ... ... Мүмкін ол
магиялық шебер шығар. Салынған суреттің әлеуметтік ... ... ... ... бұл ... ... стол үстіндегі фотосуреттің
әсерін, екінші жағынан сырмақтар мен ... ... ... мен ... ... Сонымен қатар Құсықбаевтың үстіндегі
ұлттық киім екендігін ажырату қиын емес. Тек ... ғана ... ... ... ... ... ... Валерий Каптерев жұмыс істейді. ... ... ... оқитын жерінен осында келеді. Оның
«Құсы бар қыз» деген ерекше жазылған ... бар. ... ... ... ... ... бейнені тудырады. Алдымен кенептің бетін
қағаздай ақтайды. Содан соң қысқа қара сызықтармен ... құс бар ... ... ... ... түстегі дақтар ерекше байқалады:
көйлегіндегі сары нәзік бояулар, алқызыл еріндер мен құстың ... ... мен құс ... Бұл қыз да ... ... алынған сияқты. Бұл
образды поэзия рухы байқалады. Суреттегі қыз бейнесі байқаған, таныған ... атау ... осы ... және ... ... ... ... (1937) деген де портреті бар. Мұнда суретті мүлде ... ... Біз тек ... ... ... ... ғана
шеше аламыз: ауладағы уақыт немесе модельдің биографиясы /14/.
Бейсенбай Сәрсенбаевтің «Абай» (1934) еңбегі өзінің ... ... ... ... ... деген шын көңілі портретте ... ... ... Бұл ақын әрі ... ең ... ... портреттерінің
бірі болуы мүмкін.
«Мәскеу сезаннизмі» /15/ стилінде жазылған Сергей ... ... ... әйелінің портреті» (1935) картинасы да ... ... ... өнердің міндеті табиғатқа еліктемеу керек, керісінше
бояулар ... ... гөрі ... ... ... ... әлемін
жасауы, предметтер арасындағы түрлер мен қатынастарға көңіл бөлуі тиіс деп
есептейді. Бұл жұмысында Богданов ақ және ... ... ... береді.
Жалпы жүзді әйелдің үлкен көздері мен жұқа мұрны, ... ... және әсем ... ... ... ... Мұнда ақ түс көгілдір
және көк көлеңкелермен күшейтілген. Әйелдің арт жағында алаша ілулі ... қара ... ... бар ... ... ... ... көрінеді.
Әйелдер үшін суретшінің алдында отырып өзінің бейнесін салғызуға ... ... да ... бар: ... ... ... кескіні,
айтылмаған уайм-қайғы, сонымен қатар – ... ... ... ... ... ... қатар қарапайым түрде бір қолына
салып отырған түрі. Көріксіз ... бұл ... ... тіршілігінің
ауыр екенін көрсетеді.
Богдановтың, сол сияқты Гайдукевич, Каптерев және ... ... ... ... ... 1937) жұмысы – бұл Ресейдегі, Мәскеу мен
Ленинградтағы көркемсурет формасы саласындағы шығармашылық ... еді. Олар ... ... ... екі жыл ... Қожа-Ахмет
Ходжиков шығармашылығында да көрінеді. Оның акварельмен ... ... ... (1937) ... ... адамның өзгеше сипатын және
мазмұндаудың өзге стилін береді. «Құсықбаевтағы» ... ... ... ... ... сипаты мен оның әлеммен байланысында
айтарлықтай өзгешелік бар. ... ... анық ... ... ... ... ... Ходжиков өзінің зерттеп жүрген формасындағы әдіс туралы
хабарлауды ... ... ... ... ... ... түсі, маңызы
мен қылқалам қозғалысының ізі өмір процесінің қуатын және суретші сезімінің
динамикасын ... ... ... адам ... болса, Ходжиковта
уақыттың әр сәті «өтуде» болған. Оған өмір жағдайының күштеп енбеуі үшін ... ... ... күш-жігер қажет. Ходжиков сөзсіз бейнелеудің
субъективті ... ... ... ... ... ... оның ... тұйықталған жүйе сияқты.
Соғысқа дейінгі жұмыстардан екі бастауды көруге ... ... адам ... ... оған экзотикалық, этнографиялық заттар
(кілемдер, кимешектер, түңліктер) қатысады, екіншіден, тек модельдің ... ... ... ... ... (бас киім, шарф) бәрібір
модельді белгілі уақытқа және кеңістікке орналастырады. Хлудов пен ... ... ашық ... ... ортаның ішінен іздейді. Қастеев пен
Ходжиков «адамның ... ... ... ... басында соғыс жүріп жатқан жерлерден Қазақстанға
біршама суретшілер келді. Олар ... ... ... мен ... алған өзгеше мазмұнмен байытты. Осы орайда Татьяне ... ... ... ... ерекше атауға болады. Ондағы сызықтар
предметтік формаларды білдіреді, сонымен ... ... ... ойын
кеңістігін құрады. Суретші әйел үшін қыз қылығы ... Оның ... ... аруының бет-жүзінің әсемдігі орта ғасырдағы ... ... ... ... ... аяғы мен ... ... бар ауыр ыдысы шынайы бейнеленген. Өз Мәжнүнің күтіп
отырған жалаңаяқ Ләйлі өтіп бара ... ... ... ... ... ... адам ... бірақ, шығыстың құпия әйелін суреттеу үшін
көрші елдердің бейнелеу өнеріндегі стилистика ... ... ... ... ... аквареліндегі формальді шешімі де
жергілікті өнер үшін ... жаңа ... ... ... 1943 жылы ... (елдің орталық бірлескен киностудиясында) жұмыс істеу үшін ... Ол ... өнер ... (МАИ) ... ... ... Павел
Филоновтың мектебінен өткен. Оның басты талаптарының бірі «жасалынғанды»,
кез-келген жылдам ... ... ... ... ... ... қол жеткізді. Бұл принципке ірі заттық түрдің жолын ұстаушылық
логикалық жағынан байланысты. ... ... оны ... ... ... тек оны бейнелеуге болады /16/. Сақшы мүсінінің арқасында тығыз
кеңістік ... Бұл ... ... ... ... ... қарауға
болмайды. Аса мән беріп ... ... ... ... мен ... әдісінің біртектілігі алғашқы көзқарасқа қарамастан, әрбір ... ... ... ... ... кристалдың тізілуі түсті
бояулардың ірі түрлерінен «алынған». Майда нүктелерден жасалған «тұтасқан»
гимнастерка төменгі қабаттағы ... ... ... Бұл –
гимнастеркада қаттылық пен жұмсақтықтың үйлесім тауып тұрғанын білдіреді.
Өте майда ... ... ... ... анық ... ... нәзік сезімтал терімен бір ... ... ... ... ... ... Беттің мұндай құрылымыбейненің
тұтастығын сақтауға сезімнің өзгеруін бақылауға мүмкіндік береді. Берілген
сюжетке ... ... тек ... ... ғана ... Штык пен
гимнастерка адамның басты қасиеттерін жасыра алмайды – ой мен ерікті бір
нүктеде ... ... ... ... ... кеңістігі тұлғаның ғарыш әлеміне
айналады.
Бұл туындының ... ... ... ... оған ... ... ... 1932-1971 жылдары. Суретші Ленинград киностудиясында
жұмыс істей жүріп Орта Азияда жиі болып тұрды, оның халқымен, ... ... Бұл оның ... ... ... ... ... «Дала әні» (1934), «Застава» (1932-1951). Ол өз еңбегін 1932
жылы ... ... да ... ... ... ... айырмашылығы бар. Оны суреттеудің жаңа жүйесі жасалынған
«тәжірибе учаскесі» болды деп ... ... ... өзі ... ою-
өрнектерінің құрылымын сурет салуда әсер болғандығын бірнеше рет ... ... ... әшекейінің принципін, фигуралы кескіндеменің
ішкі формасын, шешімнің декоративті тұтастығын іздеу Зальцманды қызықтырды.
Оқтын-оқтын ол өз ... ... ... ... жұмысын аяқталды деп
есептеп көрмелерге де қатысты. «Қазақ КСР-нің бейнелеу ... ... ол ... ... ... деп көрсетілген. Суретші оны 1971 жылы
аяқталған деп есептейді. Бұл уақыт аралығында нелер болмады? Фигура мен ... ... ... ... ... ... түсті, түстік
полифония мен образдық сипаттаманың психологиялық күрделілігін сақтаған
декоративті бетінің тұтастығын жасауға алып ... ... тек ... ... ... ... байытып қана қойған жоқ, сонымен қатар
олар үшін жаңа болып ... ... ... құндылықтар алды. Ол
қазіргі кезде қалаларда мұражайлық сипат алды /17/.
Картиналық жазықтықтағы адамға деген өзгеше ... ... ... ... ... ... кей ... барлық халықтың
басынан өткен қиыншылығы өмірде қоғам мен адамға ерекше қатынас жасауға
шақырғандығы белгілі. Онда енді ... ... ... ... әлеммен
ашық сырласу бағаланады. Түстік шешім жөніндегі батыл салынған – Леонид
Леонтьевтің «Ольга Кужеленконың ... (1945) ... ... ... да ... ... және ... Калмыковтың портреті» (1946) бояуында
ұстамдылық танытқанымен образ сипатында қайратты ... ... ... ... ... ... жарқын «Көркемсурет училищесінің
оқушысы Жанатай ... ... (1948). ... ... ... «Автопортретінде» (1949) моделі күмәнмен қараған кескіні ... ... Бұл өмір ... ... ... ... ... белгілейді. Регина Великановнаның «Шеше» (1950) суреті де
ғажап. Онда ... ... пен ... ... егде ... ... қиыншылықтарына мойымаған, әрбір адам мен бүкіл халық үшін туған
қазақ ... ... мен өмір сүру ... тұтасып кеткендей /18/.
Психологиялық сипаттағы Абрам Черкасскийдің «Сәбит ... ... де ... ... ... Алматыда Үлкейген шағына келеді. Ол
әлемді тануда жанды түстер мен әсем ... ... өз ... көре ... және өз ... ... түсін қылқалам ұшындағы
бояумен сездіруге үйретті. Оның жұмысындағы түс пен бояу ... ... ... ғана ... ... бұрын жеке дүниетанудың куәсі. Ол түстің
мазмұндылығына, ашық техникалық әдістердің эстетикасына көп мән берді. ... бояу мен ... ... ... тән. Дегенмен, белгілі қазақ
жазушысының портретінде суретші айтылған әдістерді ... ... ... міндет әлеуметтік маңыздағы адамды көрсету еді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... алдымызда өзіне-өзі сенімді, сымбатты, билікке үйренген маңғаз адам
тұрады. Байбатшалық ... ... ... ... Қып-қызыл еріндерінің
үстіндегі қара мұрт, үлкен де етженді келген бет-әлпет, жайнаған, бірақ
қуланған ... ... ... пен ... бетінде жуан білек. Егер
оның қң иығының жоғарғы жағында модельдің жанама түрде өнер ... ... ... биші ... ... ... мұның бәрі мемлекет
қайраткерінің бейнесі болып ... ... ... Исаак Иткидің бейнелеген портреттік этюд ... ... ... ... ... басы, тік және сынай қараған
көздері, дударланған ақ шаштары, киімдері – көйлегі, кеудешігі мен ... ... ... ақ бояумен жасаған төбелі дақтары біздің біртүрлі
көрініске жетелейді: тағдыры ... ... ... ... ... ... ... (1954) образының құрылымы да қызықты.
Басын бірден көрермендер жаққа бұрған. Құлақшының бауы ... ... ... ... және сынай қараған, мойнындағы
кәрілік белгісі - ... ... күйі ... ... ... фигураның
екі жарықтың ортасында болуы, түрме мұнараларының арасында қалғандай – бәрі
трагедиялық тағдыр ... ... және ... ... ... ... жаны
сірі екендігін көрсетеді. Сонымен соғыстан кейінгі жылдардағы портреттік
жанрдаадамның әлеммен байланысы маңызды орын ... ... ... ... өсе ... ... музыка жазады, қолтығында
папкасы бар суретші біреумен екі ауыз сөз айту үшін бір ... ... ... ... 1960 жылы ... ... ... «Шораяқтың
роліндегі Қуанышбаевтың портреті» де жатқызуға болады. Сондай-ақ, ... ... ... театрландырылған портрет-картиналардың
сериясы бар: қызуқанды «Қазақ вальсі», «Ақтоқты ... ... ... ... ... ... ... роліндегі Күләш Байсейітованың портреті», жапон ... ... ... Роза ... ... Соғысқа
дейінгі жылдардағы қарсы алдынан және қырынан салынған портреттердің басым
көпшілік статикасы кеңістікте фигуралардың ... ... ... ... жұмыс бабына қатысты аксессуарларға көңіл аударылады
/19/.
50-ші жылдарда ұлттық суретшілерімізде де бейнелеудің жаңа ... ... ... ... ... Альбомда келтірілген
оның екі портретінде образды жасауға қатысты форманы, түс пен жарықты батыл
бедерлейді.
«Терезе алдындағы қыз» (1958) ... екі ... ... жанында отырған әдемі қыздың образы келтірілген. Ашық түсті дақтар
иықтарына, мойны мен сол ... ... ... және бет-жүзін шамалы
көлеңкеде қалтырып, жіңішке жолақпен оң жағына қарай сырғуда. Ол ... ... ... реңдегі түстердің жанасуымен салынған. Сонымен
бірге, ... әрең ... ... ... ... қайратты
бояулармен және көсілте салынған. Бояулар форманы сенімдірек ... ... пен ... ... ... ... әсерге бөлейді.
Ақыр аяғы түс заттың батінде жатып алмай, оның ... ... ... ... ашық ... суретші бейнеленген оқиғаның динамикасын сездіруге
қол жеткізеді: қыз ... ... ... оған ... ... ... ... қарауы оның суретшіге қандай әсер қалдырғанын білуге
құштарлығын көрсетеді. Бар болмысы сезім дірілін бүркемелеуге ... ... өз ... қыз жүзіне қадалап, бетіндегі әдеміліктің сыры неде
екендігін ұғуға тырысады. Ішкі жан ... ғана ... ... ... ... ... тәндік үлгісінің қатысуымен үйлескен орта жасауға
әрекет етеді. Терезе ... ... ... жарыққа қарай ұмтылып, ал
бақтағы көк ... ... ... ... түскендігі басты тақырып
болады да, ол да ... бір ... ... Бұл ... ... көз ... бар: ... мен жарықтың контрасынан бет-жүзі субъектінің ... жоқ жұқа ... ... ... ... (1959) ... ... басқа образ. Жастық шаттығының
орнына – мұң, тіпті драматизм көрініс ... ... ... ... жарықтың құйылуымен көмкеріледі. Бастың көмескі
силуэті, ... қара ... ... екі ... ... ... ... кеңістігінде өмірдің қиыншылығы мен жалғыздығын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... әдісі. Жарықтың құйылуы, дуалдармен бөліну, терезелердің әртүрлі
көлемдегі фрагменттері, кеңістіктегі фигуралардың қалып-күйі – мұның ... ... ... ... ... ... өз образына
адамның күрделі сипатын енгізуге және оны ... ... ... Қыздың фигурасы бірінші планға жақындатылған, ол ... ... бұл оның ... ... ада кескінделген. Көрермен
мен модельбің жүзі арасындағы көк юбканың үлкен дақтары мен ұзын ... ... ... ... бар. ... ... материя мен
түрлі-түстің қою белгісі бар сол жақтағы төменгі бұрыштан оң ... ... ... ... ... ... ... түрде құрылған.
Кеңістіктің дәл ортасына қарай онша дамымайды. Суретші көркемдік шындықтың
сезімділігі үшін предметтік әлем ... ... ... Оң ... ... сол ... ... әрірек орналасқан. Сондықтан да,
фигура жылжитын сияқты әсер қалдырады. Ал модельдің жаны оны талдап-түсініп
қоя ма деп қашпайды ғой. ... ... тек ... материясы ғана
толғандыратын секілді көрінуі мүмкін: көк пен ... ... ... ... Шын мәнінде, суретші адамды шексіз процесс, формулаға
түспейтін деп ... ... Ол өз ... ... ... ... ... да бір фәлсафалық, не саяси мағына беретін түстің
стихиясымен қарым-қатынасынан көреді. Модельмен түс ... ... ... жағдайы арқылы тіл қатыса тұрып, ол тек импрессионизм бағасына үміт
артады, ... та ... ... ... ... ... адам бейнесі
туындайды. Адам өзге біреу туралы түпкілікті қорытынды жасай алмайды. Оның
тұтастай және көп қырлы образды өнердің ... ... ... ... ғана туады.
Қастеев пен Зальцмандағы сияқты Мәмбеевте де ... ... ... ... бір ... бар. ... әрқайсысының тар
кеңістік қабатында өз әлемі бар. Бұрынырақтағы Қастеев қазақ ... ... үзе ... деп ... қажет. Филоновтың жүйесінен
шыққан Зальцман әшекейлерді ... ... ... болды. Мәмбеев – ұмтылыстан ұлттық бейнелеу өнерінің
формуласын – метафорасын табуға ... Оның ... ... ... 1958) суретші натураға тиісті көріністермен жоғары дәрежеде
жұмыс істей алды. Сондықтан да ... пен ... ... ... ... ... заттардың сипаттамасында жалпылық пен кескіндеу
күшейе түседі. Бірақ портреттерде нақты модельдердің қатысуы кескіндемешіге
формулалармен ойлауға ... ... ... ... ... шығады.
Мәмбеев олардың қозғалысын түрлі-түсті реңктердің динамикалық ара ... ... бас ... ... оның шынайы биік сәулелі
тірліктің мағынасын қалай беруге болады? /21/
Сонда бетті жайлаған ... ... ашық және ... ... көрсету керек пе? Я, кеңістіктегі дистанцияның орнына көлеңкеге
тығыла түсу керек пе? ... ... үшін үш ... ... қажет емес.
Ол әркімнің елестету ... ... ... да «Лизогуб
портретінде» кеңістік пен көлемді ғана көрсетуге болады. Одан үш ... ... ... ... ... ... керек. Сөйтіп, ардақты
мақсаттарға жақындай түскен абзал: сезім мен ой ... ... ... орынды.
Алексей Степановтың «Великанованыңпортреті» (1959) Қазақстандағы
портреттік жанрдың классикасы болды. Көз алдымызда жасы ... ... ... әйел тұр. ... қара ... ... ... алтын затты түйрегіш, омырауындағы қалтада ... ... ... үлкен береті, бозғылт тартқан ұлпа шаш, қыралығын
жоғалта бастаған көздері өктем де қатыгез ... ... ... ... ... ... тағдырын әрбір бояуда, жарық пен ... пен ... ... ... ... ... Великановадан 9 жыл
бұрын салынған «Шеше» образы еріксіз еске түседі. Таңғалдыратыны, ... ие және ... өзге ... ... кеңістікте
тәрбиеленген бұл әйелдердің тағдыры қалайша ұқсас.
Анна Мартованың ... ... ... ... ... Х.Бөкееваның
портреті»,1957), Нағымбек Нұрмұхамедовтің («Биші Лера», 1959, «Майра», 1958
және Петр ... ... ... ... ... ... бақытты және алаңсыз секілді. Жастық пен
сұлулық – бұл картиналардың ... ... ... ... ... әлі ... жоқ ... Бейнелік шығармалар мен мүсіндік композициялар
Соғыстан кейінгі жылдары бізде мүсін өнері де ... ... айта ... Онымен әуелі шеттен келгендер айналысса, содан соң өзіміздің мүшелер
шықты. Соның алдыңғы қатарында Исаак Иткинд де ... Оның ... ... ... ... (1959) ... де бар. Онда ойға ... бейнесі шамамен алғанда шығыс адамының ... мен ... ... ... ... ... оның ... құрылысына қарай
мүше-мүшеге жіктейді: биік маңдайды жайлаған әжімдер, ой мен мүлгіген қабақ
астындағы көз, ... ... ... ... қажырылған
формасы, бір мезетте қиюласқан мәдениет пен табиғаттың материалы (мүшесі
баз ағаштың қабығын ... ... ... деп ... ... ... бір шекте қатар тұрған қозғалыс пен тыныштықтың ұмтылмас образын
жасайды.
Ян ... ... ... ... (1957) жас ... ... де
тартымды шыққан /23/. Онда нақтылық пен типтілік біріктірілген. Мұнда ... ... деп және ... ... шешімді деп айтуға болады. Форманы
құрастыру барысында суретші табиғат ... ... ... тік ... тар
маңдайға, ат жақты кең бетіне, күшті жақ сүектері мен томпақ ... мән ... ... ... ... табиғат берген сырт пішінмен ... ... ... де ... бере ... Иткинд пен Кучис сырттан келген кірме болса, соғыстан кейінгі
жылдары қазақ мүсіншілер де ... бола ... ... ... ... атауға болады. Оның мүсіндік портреттері мыналар:
«Бала Жамбыл» (1957), «Амангелді портреті» (1958), ... ... ... ... (1964), ... Сейфуллин» (1967). Осы
еңбектерінің әрқайсысында мүсінші нақты тұлғаның, оның ... ... ... бейнелейді. Хакімжанованың портретінде суретші
кескінделген адамның интелегенттілігін жәнеөзі таңдаған жолын берілген ... ... ... ... мүсінші дәлдіктен ауытқымай
көлем мен детальдарды модельдеу әдісімен қатаңдықтан ... ... ... ... тек ... ғана ... жанына да суық ... ... ... ... қабақтар өткен жылдар мен өмір қиыншықтарында
ізгіліктен айнымағандығын, мейірімділігін айтып тұр. Тарс жабылған қалың
еріндер болмысында ... ... және ... ... Оның жан бітімі тез қорытынды жасамауды тілейді. Сыртқы ... ... ... да, одан ... және ... көру үшін жүзіне
үңілу қажет.
Осы жылдары мүсінші Бек Төлеков те сапалы ... ... Оның ... «Екі ... ... ... ері Ж.Қуанышбаевтың портреті» (1961)
және «Қыз портреті» (1965) сияқты әртүрлі ... ... ... ... пластика арқылы модельдердің романтикалық ұмтылыстары
берілген. Николай Журавлевтің «Иткинд портретінде» (1967). Өзге адам ... ... мен ... ... ... аңдауға қол созады.
Басқа да жасырақ мүсіншілердің жұмыстары пайда бола бастайды. ... ... ... ... ... ... тақырыптағы «Қыз басы», Вагиф Рахмановтың тақуа ... ... ... ... (1968) пен ... (1970) ... әдемі
басын, бет-жүзін әсем келтіріп, ұсақ өрілген бұрымын, шашын ұтымды етіп
бере білген. Кескіндемешілерге ... ... ... ... таңданыс тудыратын жағдай болуы мүмкін. Мұны жазық бетте қазақтар
бұрын да ... сала ... ... ... ... Тек фигуралы
кескіндеменің орнына оларда абстрактілі ою-өрнек болды. ... ... – бұл ... ... білу ... сөз. Мүсінші 50 жастан кейін ғана
туады деп айтқан екен Микеланджело. Мұны рас деп ... ... ... онда бізде мүсіншілік графика мен кескіндемеден отыз жыл ... Егер бұл ... ... ... де ... ... онда бізде мүсін өнері
ертерек, кескіндеме мен графиканың пайда болғанына отыз жыл өткен соң туды
/24/.
60-шы жылдары портреттік кескіндеме ... ... ... ... ... ... хош ... леп әкелді. Қараторы және алғызыл жүзді
көңілді де, албырт жас әйелдің үстіндегі қызық кофта мен қара ... ... ақ ... ... жеке ... ... ... айналғаннан
кейінгі бақытты заман туатындығына сенген шат өмірге икемделудің өзінше
символы ... ... ... «Қыз ... (1969) ... ... Қараторы жүзіндегі тұңғиыққа тартқандай
мөлдіреген елік көздері, шынтақшаға, ... ... ... имене қойылған қолдары, ашық сары кофтасы мен үлкен ақ бантигі.
Осының бәрінен батылдығы мен ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерін зерттей отырып суретші бір
уақытта өз бағдарын жинақтауға және жас замандастың типтік бейнесін жасауға
ұмтылады. Өз қызын ... ... ... ол ... «Қыз ... деп
атайды. Ал Шаймардан Сариев керісінше жасайды: типтік ... ... (1967) деп ат ... ... ... ... (1961) мүсіндік
портретінде және Павел Зальцманның ... (1962) ... ... ... ... ... ... жылы Үкі Әжиев салған «Әбілхан Қастеевтің акварельдік портреті» де
ерекше оқиға болды /25/. Адам және ... ... ... мен ... ... ... сипатталады. Біздің алғашқы кескіндемешімізді ... ... ... Қарт суретші құпия шығармашылық актімен, ұяң да ... ... ішкі ... жан ... ... ... пен
түгел айтылмағандық, сәнділік пен түстің баяу тулауын біріктіретін
кескіндеме ... ... ... ұстатпайтындығын және алдын ала
айтып болмайтығын беруге икемделген. Соның нәтижесінде барлығы әдемілік ... ... ... ... Шығармашылық прцестегі жан-жүйесінен туатын
шығармашылық әрекет шағын ғана кеңістіктің көлемінен орын алып ... ... ... ... ... пен ләззат қолдың, қылқаламның,
бояу тақтайшасының, ... бар ... кәрі ... ... ... ашық ... ... мүлдем өзгерген, ең бастысы
адам жүзіндегі шағылысуда балалық пен даналық маңызы біртұтас.
Сонымен 60-шы жылдары нақты ... ... және әр ... ... ... мән беріп зерттеу жалғасқанымен, типтік
портрет жасауға бетбұрыс болды. ... ... ... ... портреттері жас ерекшеліктері, кәсіби не әлеуметтік
специфика негізінде жатқан жалпы ... ... ... ... ... Типтік бейне жасаудағы ізденіс монументальді формаларды тудырды.
Нұрмұхамедовтің «Бульдозерші К.Ахунбековтің портретінде» (1960) ... ... ... ... Сондай-ақ, Мұхит
Калимовтың «Теміржолшысында» (1966) да тәуліктің жарық сәтінде ... ... ... ақ ... ... ... ... Диогеннің «адам
іздеп жүрмін!» дегенін қалай еске алмассын /26/.
60-шы жылдардың ... ... ... ... ... тілін
іздестірудің жаңа толқыны басталды. Салихитдин Айтбаетың тұсындағы буын
картиналардың образды арқауына ... ... ... «Жас ... және ... ... (1969) еңбектерінде түстердің сінділігі мен
фигуралардың түзу ... ... ... ... ... ... бұл ... күрделілеу түстер мен ырғықты шешімдерді
пайдаланады. Бұл субъект-модельге рухани өмірінде жатқан өзіндік болмысын
сақтауға ... ... ... адам ... ... ... елес береді. Өнердің басты
тақырыптарының бірі «адам, орта, ... ... ... ... «Олжас Сүлейменовтің портретінде» сыртқы әлемге ой мен сезім
қуатын ... ... ... ... ... Мергенов адам еркіндігіне
шүбәмен қарайды, оның көңіл-күйінен және қоршаған әлемге ... ... ... ... ... ... бейім. Мергеновтің «Жамалы»
(1975) жүздің бал-бұл жануы, басы мен келісті дене ... ... ... ... ... ... құрылған. Бұл тәсіл –
драматизмнің шартты құралы. Кейіпкер өз дәуіріне ыңғайлы, екпінді, ... ... ... күшіне қарай өзгеріп отырады. Адам – жағдайдың
қолындағы құрбан болған ойыншық /27/.
Адам мен ортадағы баға бергендегі әртүрліліктің қайнар ... 1940 ... бұл ... әр ... ... ... ... керек шығар. Досмағамбетов қоғамда Хрущевтің жылымық кезеңі дәуірлеп
тұрғанда, 60-шы жылдардың бірінші жартысында ... ... ... ... Ал ... Брежневтің тоқырауы жаңа өркен жайып келе
жатқанда, Кеңес адамдарының санасына ... ... және ... ... ... 1973 жылы ... ... институтын тәмамдады.
Классикалық түрлердің жолын қуушылық Досмағамбетовке образдың ... ... ... ... айтып отырғанымыз лирикалық студент қыз
(«Қыз басы»,1966), Амангелдінің қаһарман бейнесі және ... ... Сол ... бастаған Мергенов («Метис»,1961) жоғары тұрғылы
деңгейді мақсат етті. Оның портреттік жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... портреті», 1976).
Адамның әлеммен байланысының ұшталған өткірлігі Мақұм Қисамединовтің «Бір
өмірдің образы» ... ... ... Оның «Ана» және «Лейла»
туындылары (екеуі де 1973) осы ... ... ... ... пен ... ... адам ... ұлы
драмасының образын жасайды. Салихитдин Айтбаевтың да ... ... ... ... ... ... /28/. «Әкенің портретінде»
(1974) суретші ауыр ойға шомған қалыптан тыс адамның образын жасайды. ... ... және ... толы. Толық, әрі салмаққа ие оның
басына ... ... ... Бұл ... ... өмір драмасын сездірсе, ал
таяп келе жатқан кәрілік түрлі-түсті жазықтардың жылжуымен құралған. Ой мен
сезім қозғалысы модельдің ... ... ... ... және бір-
біріне қарай жылжуына үн қосады.
Келісті дене бітімі киімде қою көк және күрең ... ... ... ... ... ... ... адамның ғана емес, оның
арқасындағы кеңістікте басты роль ... Сол ... ... ... әр ... көлеңкесі болса, ал ол жағында ұшы-қиырсыз жайылған
кеңістік көрінеді. Осы ... ... ... мен ... ... ... Алайда, оның негізінде Нидерланд суретшілерінің.
әсіресе Ян ван Эйктің портреттік бейнелердің әсері жатқан секілді. Сөзсіз
Айтбаев «Кардинал ... ... ... ... ... ... Пале образының дәл сипаттамасын, форма құрудағы ... мен ... және ... Қайсы елде болмасын қандай да бір бағытта туындаған
стильді бейнелеу тілін басқа дәуірде, өзге кеңістікте өмір ... ... ... ... ... ... ... мен суретшінің
кездескеніндей, ... ... және ... ... ... әр адам да бөлек-дара. Дегенмен, біз бір-біріне
ұқсамаған адамдарды бірыңғай эпитеттермен – күшті, ... ... ... аламыз. Нәзік сезімтал суретші ... ... ... дәл
белгіленген сәйкестік тууы үшін кенепке белгілі тәртіппен орналастырылған
түрлі-түсті қоймалжыңнан осы күштің, осы ақылдың және осы ... ... ... жиі ... біз ... ... адамдардың бет
әлпетіндегі бүгінге дейін белгісіз нәрселерді таңдана байқап жатамыз.
Суретшінің жан ... әке ... өзге де ... ... танылуы және кеңістіктегі түйірлерден жиналған болуы мүмкін.
Көзбен шолатын және ... ... ... ... бен санамыздың
қалыптасу өнердегі образдар мүше-мүшеге бөлінбеген сезім мен көрініс кесегі
және біздің Өзгенің ... те дәл ... ... ... баға ... бейім
етеді.
Өзге суретшілер өз мінезінең күшіне және 60-шы жылдардағы идеалдарынан,
көңіл-күйден ... ... ... оптимистік қуатын ашық та
қызу бейнелеуге тырысады. Мысалы, Сахи Романовтың «Автопортреті» ... ... ... және ... – Айша Ғалымбаеваның
«Сарықұлованың портретінде» (1974-1975) көрініс тапқан. Ольга Прокопьеваның
әлеммен романтикалық байланысындағы ...... (1976) ... ... КСРО ... ... Е.Серкебаев» /29/.
70-ші жылдары әсіресе, шығармашылық проблемаларына байланысты туындалар
жиі жасалынды. Әли Жүсіпов өзін «Автопортретінде» (1974) жұмыс ... ... ... ... яғни ... ... ... тұр. Оның
қимылға толы фигурасы бір сәт кілт тоқталып-көтерілген қылқаламы тына
қалғандай әуеде. ... қолы ашық ... ... ... ... Бұл
ишара нені білдіреді? Немесе, ол неге мұндай қыр көрсетіп тұр? Ақ ... ... пе, ... па? Я, бұл жәй сілтеу ме теңіз пейзажына,
өйткені сапарынан кейін шеберханасы су, құм, ... ... ... үшін ... көлемі өте үлкен. Демек, суретші өзінің натуралық
әсерін ... ... ... ... ... ... ойланып алады.
Шеберхананың кеңістігі тақуа. Мұнда тек суретшінің өзі, ... ... ... болашақ жұмыстың эскизі және екі кергіш қана бар. ... ... ... ... мен ... да жоқ. Бұл картина
жанмен жазылады деген тұспал шығар? Өнер әлем мен өзіңдегі ... да ... ... ... ... ме немесе кенепті бояумен шатпақтаған
жұмыстың қандай да бір нәтижесі ме? Және аяқ ... ... түс ... ма, ... ... жасалынбайды ма?
Михаил Рапопорт «Есте Сақталған портреті» (1976) графикалық туындысында
тура осындай, аяғының ... және ... ... ... ... ... тұрғындары мен ағаштары орналасқан өз шеберханасы ішінде және
қала кеңістігіндегі тұратын ... ... ... ... ... 1978
жылы Салихитдин Айтбаевтың портретін жасайды. Фигураның пластикасы ... ... ... ... ... мүсіндік композициямен
кездескенде қуанышқа ... Ол екі ... ... қолдарын айқастыра
көкірегіне қойған суретшінің фигурасы және натюрморт. Мүсінші бір көріністі
ғана таңдамаған. Бұл композицияға динамиканы және шындықты ... ... ой ... ... туа ... жағдайда кез-келген уақытта мольберттің
алдында қалшиып тұрып қалуы ... ... бұл ... ... жеке ... да ... мазмұнға ие /30/.
Өнер кеңістігіндегі адам – Александр Ророкиннің ... ... ... ... жас әйел бейнеленген. Оның фонында Павел
Филоновтың шығармаларындағы – ... (1916) көне ... дене ... мен ... (1926) антропоморфтық хайуана
фрагменттері қызмет етіп тұр. Модель ... ... ... ... тұр. Оның ... дейін абайлап көтерген оң қолы шынайылықты айқын
сездіріп тұр. Сол ... ашық ... ... ... ... қаратылған. Еріндердің тарс жабылуы модельдің жан-дүниесіндегі,
қуанышты күйде еліктірген Филоновтың ... ... ... ... міндеттелген рупор сияқты. Фигура суретші мен дәл осы ... ... ... ... әлем арасындағы медиумның, делдалдың міндетін
атқарады. Оның арт жағында ... ... ... ... ғана ... ... барлық компендиумы берілген. Сондықтан да олар Орыс
Мұражайына тиесілі болғандықтан оның ... ... ... Сол үшін ... ... оның ... ... туралы армандау ғана.
Модельді «меңгеруді» тек Қастеев атындағы мұражайдан көруге болады.
Бұл жылдары көп суретшілер ... ... ... ... Оны ... және оның чех ... картиналық
репродукцияларынан білді /31/. Ал 1967 жылы мұражай коллекциясына түскен
суретшінің бұдан бұрын ... төрт ... ... ... оған
қызығушылықты күшейте түсті. Ол кезде мұражай ... ... ... өнер ... деп ... оны ... Георгиевна Плахотная
басқарған болатын. Ал 1976 жылы бұл мұражай Әбілхан Қастеевтің аты берілді.
Сол жылдары бұл туындылар ылғи да ... ... Орыс ... 1929 жылы ... ... ... Филоновтың шығармашылығы
жарық тақырып болатын. Бірақ шеттегі бастықтар ол туралы ештеңе білген жоқ.
Филоновтың жұмыстарымен ( ... ... ... ... ... саналы түрде жұмыс істеп жатқан «формалистерге» назар
аударды.
Филоновқа қызығу Сергей Кимде өзінше өрнек тапты. Асқан ... өз ... сала ... жаңа ... ашуға ұмтылыса да, сол тұстағы акварельшілер
үшін нәзік ойларға қол ... ... жол ... ... Филоновтың
«Городовой формуласы» (1912-1913) графикалық жұмысы, ондағы айқыш-ұйқыш,
трамвайлар, арбалар және қала кеңістігіндегі басқа да ұсақ-түйектер ... ... ... ... ... ықтимал. «Галия Қапақлы портреті» (1981)
акварелі өте нәзік жұмыс. ... ... ... мәңгілік аса қолдан
келмес шеберлікпен жасалып, елеусіз түстердің қозғалысынан-ақ байқалады.
Свитер тоқымасына ... ... және ... басы қоса ... Міне, осындай-ақ Филонов әдісінің әсерін тануға болады. ... ... ... көшелер мен қала шетіндегі ағаштар көрінеді. ... ... ... ... ... планда сол
замандағы қала өмірінің ... ... ... ... ... ... қарай таңдаулы көне корей кескіндемесі мен ... ... жас ... ... портреттерін де еске алуға болады. Әр елдің
және уақыттың қаншалықты ғажап шығармаларын біз өмір сүретін әлем ... ... ... ... ... ... ... әдеміліктің жеке
сезімін айтуға міндеттіміз. Сергей Ким сол жылдары балалар мен қариялардың
портреттерін аз жазған жоқ. Оны, ... ... ... нәрсенің бірақ
енді ғана әлсіз сұлбасына жарық ... енді ғана ... келе ... ... балалық кезінің мөлдір тазалығын сақтаған жеке адам
қалыптасып болған ... ... ... (1981) акварелі көркемсурет өмірінде
айтарлықтай оқиға болды. ... ... ... оны Жан ... ... қатар қоюға әбден ... деп ... ... ылғи да көңіл аударып отыру (Әжиев он шақты ғана ... ... ... ... сияқты қарай білуге үйретті. Өзіңе өзге секілді қарай
білу суретшінің қоғамдық мәртебесіне байланысты шығармашылық жеке ... ... ... ... ... ... бір жақты баға беруге
жатпайтын образ пайда болады: өз көзқарасынан көп аңғарып, ... ... ... қарауы; кейбір менмендік тәкаппарлығының, ... ... ... оның ... әлем сұлулығы мен өз толқуын
бере білетін мейірмандығы мен жомарттығы, байсалды еңбекқордың мойынұсынуы,
тентек тағдырдың ... мен ... ... ... ... ... еске түсіретін жұмыстардың бояуы өнер мен ... өз ... ... ... ... ... Автопортрет «Әбілхан Қастеевтің портретінен» кейін 12 жылдан соң
салынған. Осы жылдарда ... ... мен ... ... ... не ... болды? Камералық, (әйтпесе, әлем шеберхана
көлеміне қарай тартылып, қысылып қалады) Әбілхан Қастеев бар дүниені ұмытып
жасаған кеңістікпен ... ... ... - ... ... ... алмастырады. Мұны Әжиевтің жаңа моделінің ... ... ... қиын ... ... ... ... бейнесі суырып
салмалық рухымен, бастан өткен оқиға бір сәттік рухани баға ... ... бар ... ... ... ... ... – ойланудың, албырттықтың және ... ... ... ... ... орындаушылықтың қызу қиындығына орын ... ... және ... ... ... ... ... – қылқалам
және беретпен ауыстырылады. Суретші енді бала сиқыршы емес, ол шебер өмір
сарапшысы. Әжиевтің «Автопортретін» 50 жыл ... ... ... ... ... ... Қастеев «Автопортретті» жасағанда
жиырма жетіде, ал ... елу ... ... ... ... ... екі жылдық мектебін ғана көрсе, екіншісі 30 ... ... ... өткізді. Алайда, бұл жұмыстар өзінің деңгейі жағынан жеке
адам мен уақытты кескіндеудегі портреттік жанр міндетін бірдей ... ... Ең ... – осы ... ... ... ... жеке адамның өзіне
баға беруі мен суретшінің алмасуы алаңдатады.Қастеев өмір сүру мен ... ... ... ... «ысылмаған» жігіт болып көрінеді. Ал
Әжиев суретші, өзінің шеберлігіне сенген және өзі ... әлем ... құқы бар өзін ... ... ... ... ... қылқалам шеберлерімен қатар өздерін өнердің әртүрлі жанырлары мен
түрлері бойынша ... ... жас ... де жұмыс істеді. Михаил
Рапопорт өзінің ... ... (1984) есте ... ... ... ... басы иығына қарай не түсініксіз әлемге ... не ішкі ... ... бір ойды ... әрекетінде
еңкейген. Мүсінші фактураны пластикалық бейне әуенінде өрнектеген. «Айва
сатушының» жанында ... ... ... Есенбаевтың «Виктор» (1984)
қайратты да қуанышты көрінеді. Шығыңқы иегі, төмен түскен жанарының отты
көзқарасты толық ... ... ... ... да «Кезекші»
(1989) қызықты. Басты төрт түсте – қызыл, қара, ақ, жасылмен ... ... ... ... бірінші оқиғалардың арқасында туған. Мүсін өнері –
бұл табиғатында тамақтардың да, шаң-тозандардың да, адам ... да, ... ... да ... кететін ыдысы-сауыты, вазасы, қыш құмыра. Әскер
қатарында жүргенде тумбочка алдында тұруға, яғни кезекші болуға тура ... арық ... ... ол үшін ауыр ... ... Оның образында
мүсінші әртүрлі жағдайда ұйықтап үйренген кезекшінің ... ... мен ... ... түрлі түстердегі дақтардың тоғысуы
көмегімен жасайды. Мұндағы ақ түс – бақытты өткен ... ал қара түс ... ... ету ... таяу ... ... Әйнеков өзінің «Аманың портретінде» (1989) ... ... ... ... Аса ... емес ... сом ... бірден бет-әлпет
пайда болады. Онда алғашқы адам пайда ... ... Аман атты ... ... ... ... мен сезімдердің тасқынынан дамыл таппайтын сияқты.
Еріндері қысылғаны соншалықты, жұқа мұртының ... ... ... материалы мәдениетпен байланыса отырып, бет әлпен айқындала
отырып, дарынды мүсінші не істей алуы ... ... ... кез ... ... ... мүлде бір-біріне ұқсамайтын, бірақ таңдандыратын
образдар туындайды. Мұнда пластикалық тілін сезінетіндер үшін ... ... өте ... ... ... үшін ... ... әйнековтің «басқа» арналған мүсіндермен салыстыруға болады. Бәрібір
кескіндеме мен ... ... көп ... ... ... ... ... романтикалық образы келтірілген. «Қ.Зекіровтың
портретінде» ... бар ... ... ... өнер ... ... тұр. Мұнда әңгіме жұмсақ шляпада ғана емес, кескіннің
характерінде. Барлық жазықтығында штрих, түзу емес, ... ... қою ... ... ... ... ... жайдары фигурасы
өзіне тартатын сияқты немесе өздеріне ғана ... ... ... ... ... және ... ... қозғалысын береді. Өмірде салмақты,
бірақ өнерде қызуқанды адамның образы шығады. Бейнелеу мәнерінде модельдің
график ... ... ... ... деген ишарасы байқалады.
Көрмеде қағазға орындалған тағы бір портретті атап айтуға болады. Ол Әлия
Хайруллинаның қола ... ... ... ... ... (1988). ... және ... жасалуына қарай акварельдің мәртебесі – графика ... ме ... ... ... еске ... ... шекаралық
жағдайы, яғни балалық пен жас өспірімдік шақтың әлі де ... ... ... ... ... ... суретшіні
қанағаттандырады.
Шаймардан Сариев 60-шы жылдардағы «Тұран полотносын» еске ... ... ... 1987 жылы «Лебиздің ұлының портретін» салды. Тізесін құшақтаған
баланың денесі жарық түсіп тұрған жаққа қою сары ... ... ... ... шартты кеңістікте бейнеленген. Онда оң ... ... ... ... ал оның ... ақ және ашық ... күн ... сияқты. Маңдайындағы қоңыр түске түскен ақ дақтар
тағдырдың ... ... ... денесі еңкіштеу және иілуге бейім,
сонымен қатар тұрақсыз да сенімді қалыпта ... Оның ... ... және әлемге сенгіштік көзқарас байқалады.
Бақтияр Табиев салған «Айтбаевтың портретін» (1988) ... ... ... портретімен» салыстырғың келеді. Полотнолардағы
түстер шешімінің ұқсастығын байқамауға болмас: екі модельде де көк көйлек
пен қызыл кеудеше бар. ... бұл ... ... ... емес. Екі
суретші де не істеп отырғандарын біледі: Айтбаев биылғы жылы 50 ... ... ... ... ... ... ... адам
таңданатын және оған ұқсағысы ... өз ... ... ... ... жоқ) ... мен ... костюмін өлшейтін уақыт болған жоқ
па? Табиев өз досын шеберханада салады: ... мен ... ... ... ... ... ... Айтбаев өз әкесіне ұқсайды да және
құсамайды. Оның өмір ауыртпашылықтарын ... ... аз, ... ... ... мен образдарына шығармашылық үшін қажетті
жұмсақтық пен қайырымдылық ... ... ... ... ұқыптыжәне жылы
сезіммен салынған.
80-ші жылдарда шығармашылық пен өмірдің мәні туралы, ... ... ... тең ... жетілдірумен айналысу туралы мәселені шешу
жалғасты. Бұл жылдары өнер 70-ші жылдардағыдай, өз айтарларын шешімді және
тиімді түрде бере ... Енді ... ... ... пен
тыныштық көбірек болды, бірақ адамның тұлғасын және оның әлеммен байланысын
тереңірек аңдауға ... ден ... ... ... жылдары КСРО-ның құлауына және экономикалық қиындықтар туындауына
байланысты мұражай ұзақ ... өз ... ... алмады. Сондықтан да
экспозицияға суретшілердің шеберханаларынан бірнеше жұмыстар ... ... ... ... «Автопортреті» (2000) және ... ... ... (2001) еңбектері бар. Бұл жылдары
портреттік жанрларға ... азая ... айта ... ... ... де бар. Кеңістік дәуірде суретшілер елдің және
идеологияның «тапсырмасы» бойынша орындалған көптеген ... ... ... ... былайша айтқанда «тойғызып жіберді». Көптеген
көрмелерде колхозшылар мен жұмысшылардың, депутаттар мен Социолистік ... аса ... емес ... кездесіп жатты. Мұндай портреттер
заводтар мен егістіктерге шығармашылық ... ... өте тез, ... зерттеу жүргізбей-ақ жиі салынып жатты. Форма мен ... ... ... ... ... сонымен қатар саяси жүйенің
ыдырауына байланысты өнердің барлық түрі енгізген ... ... ... ... ... ... әлдеқашан ашылған және дамыған
барлық мүмкіндіктердегі «измдермен» көркемдік құралдар арсеналын кеңейтті
және ... ... ... және қызықты тұстарын көрсетуге ... ... ... ... ... Суретшілер қиялдауға қызыға
түсті, бұрын болмаған нәрселерді жасауға тырысты. Өзің қалағанды жасаудан
қызықты ешнәрсе жоқ ... ... ... қату ... ... ... болмады. Кейбіреулер аңыздарға және санаға сыймайтын дүниелерге
кете ... ... ... ... ... ... ... инвайронментамен және инсталляциямен
айналысты. Алайда дәстүрлі бейнелеу өнеріне сеніммен және құралдарды ... ... ... ... екі ... ... істеді.
Кенжебай Дүйсенбаев қылқаламсыз, бояусыз әлем жайында айтуға болатын
пікірлерге жол бермейді. Оның «Ер ... ... (1998) ... ... ... бояу заттарынан «түсінуді», белгілі бір
пікірді қажет етпейтін әлем туады. Мұнда оның ... тең ... ... ... ... ... әуенін, поэзиялық жанының дыбысты
образын сезіне білу қажет. Мөлдір көлеңкелермен байытылған күміс ... әлем ... ... жас жігіттің келбетін сақтаған. Немесе,
нәзік жан өзінің жарығы мен тіршілік кеңістігін гүлдендіреді. Бұл ... ... келе ... ... ... портреті.
Қадыржан Хайруллиннің «Автопортреті» (2000) өте назар аударарлық дүние.
Портрет-картинаның ... ... ... үш бөліктен: ұйқыдағы
адам, пейзаж, телефон трубкасы және ... ... ... ... ... ... «Жер ... кейінгі от; Құдай отта емес; Оттан
кейінгі баяу самал есіп тұр» (Патшалықтың 3-кітабі, 19-тарау, ... ... ... ... ... жоқ, ... ... пікірді
білдіреді. Құндақтаулы жатқан баладай ересек адам ... түс ... ... ... кіре ме? Композиция ондағы элементтер арасында өзара байланыс
жоқ сияқты ... ... ... ... құралған. Оның сыртқы
тәуелсіз өмір ... ... ... ... ... ... отыр. Енді
табиғат, адам және жаратқанның даналығы арасында жасырын байланыстарды
аңдауға болады. Мұндай ... ... үшін адам ... мәні ... дене бітіміне ұқсай беруінде емес.
Егер Хайруллинді адам тіршілігі, әлемнің үсті ... ал ... ... ... ... Оның шығармашылығына бұрыннан
белгілі «Әкелер мен балалар» тақырыбы жасырын арқау болады.
«Ұлымның портреті» (2001) көрме үшін ... ... ... ... айнадай кескінге қол жеткізу мақсатындағы дүние. Осыдан 100 ... ... ... ... мәдениетті қатаң сақтаған бейнедегі суретшінің
алдында ... ... жас ... ... ... салған
болатын. Бұл жас ұлан кескіндемеші-әйелдің назарына ... ... киім ... ол ... ... Жер ... көп ... осылай киінеді. Оның қою қара шашы жалпы ... ... ... Ол ... және әдемі, салмақты және өзіндік ұстанған бағыты бар.
Көзілдірікті жігіттің саусақтары серпінді. Кітаптар ма, ... ме, ... Ол ... ... ол үшін бүкіл әлем дегеніміз – Интернет
жүйесі. Мұның ... сары ... көп ... күн сәулесінің кеңістігі
бар. Және ол сол жарықтың үстімен солдан оңға қарап келеді. Сол ... мен ... үшін бұл жаңа ғана ... ... ... ... ... Алайда ол кенептің бетіне қалай басылған. Текемет немесе
сырмақтағы қазақтың ою-өрнегі сияқты. Сірә, ол ... ... ... ... әзір.
Катина салу – ұзақ қажырлықпен жететін жұмыс.
Суретші, өзінің ... ... ... ... ... сол ... негізі мен картинаның мән-мағынасын ашуға тырысады. Бұл өте күрделі
жұмыс. Оған ... бар ... ... мен ... ... ... уақытын сарп етеді.
Болашақ шығарма жазу жайлы нақтылы бір ой, ... ... ... ... ... Көп ... ... арқасында ойлаған тақырыбыңыз
біртіндеп тереңдей береді. Картина салуда, композиция негізі мен ... орын ... ... ... ... ... ойды қалай ашуға болатынына
баса көңіл бөлінеді. Көріністерді, адамдарды, ... т.б. ... ... ... ашпай-ақ басты ойды іздестіру шарт. ... ... ... ... олардың ара қатынасын ойластырады.
Кейде кейбір заттар картинадағы жарық пен көлеңке, өң-түс ... ... ... ... картинаға кірісер алдында, суретші көптеген
кірісер алдында, суретші көптеген дайындық ... ... ... ... мен ... ... ... жүріп жатуы тиіс.
Эскизді толығымен аяқтағанда, ойлаған ... ... ... ... ... ... ... картонға көшіреді. Тағы да мұқият бір
қарап шығып, өзгерістер енгізгеннен кейін, ... ... ... Енді картина салу жұмыстары басталады. Кейде жүздеген этюдтар
картина жасауға ... ... Ол үшін ... ... ... қажет.
Суретші басқа да қосымша материалдармен бірге ... ... ... ... салу ... ... түседі. Ол кейде жұмысын орта
жолда тоқтатып қайып, біраз уақыт өткізіп ... ... ... ... ... көру ... ... өз ісіне сын көзбен қарау тәсілі болып
табылады.
Шебер, бұл айтылған әдіс-тәсілдер мен ... ... ... салу ... де дұрыс пайдалануға міндетті.
Суретші портрет салуға кіріспес бұрын, портреті салынатын ... ... ішкі ... ... тырысады. Бірнеше
суреттемелер сала отырып, оларды, ұзақ ... ... ... ... ... ... тура ... Бір қарағанда жеңіл
көрінетін адамдар портретінде, суретшінің орасан зор еңбегі мен ізденістері
жатқанын ... ... ... сәндік эскиз, интерьер жасағанда да әр бөлікті ... сан ... ... жөндеп, түзетумен ғана табысқа қол жеткізуге
болады. Салып отырған ... ... ... салыстырып, ұқсамаған жерлерін
түзетіп, қайта жөндеумен суретші өзінің шығармасын аяқтайды.
Композиция жасағанда, заттың ... ... көп ... істеуді дағдыға
айналдырған дұрыс. Көре білу, көргенді есте сақтау қабілеттерін шындай
отырып, қоршаған ортаның сұлу ... ... ... ... білу үлкен
талант. Талант, талап бар да, оның қайнар көзін ашып, үнемі үзбей шыңдау,
машықтандыру, ұштау бар. ... ... көп ... ... ... арттыра, рухани жан дүниені байыту ғана киелі өнер жолында
мұратқа ... ... ... ... өнегелінің жолын ұста»,- дегендей,
ата-баба кәсібінен нәр алған, өмірдің ыстығы мен суығына, ... ... ... ... атамекенінен алыс жүрсе де Өмірзақ Рыстанұлы ... ... ... ... үлес ... Монголия елінде туып, Батыс
Еуропа Германия елінде көркем академиялық жоғары ... ... ... ... үндес көркем туындылары Монголия ... ... ... ...... қиял ... суретші. Сан
ғасырлық тарихы бар ою-өрнекті көркем шығармасына арқау етіп тіл білдірді.
Өрнекті ой елегінен ... ... жол ... ... өзіне тән
қолтаңбасының сыры – көркем өнеріндегі табиғи ұлттық ... ... ... табиғи бұлжымас заңын зерттеп, көркем шығармашылық
композициялық құрылымын шешуде әрі орындау тәсілінде үздік жол таба ... ... жаңа ... ... ... ... артық айтылған болмас еді.
Суретші Ө.Рыстанұлының алуан түрлі ... ... ... туындылары
дербес галерея құрайды. Сондықтан болар Өмірзақ Рыстанұлы «Қазақ бейнелеу
өнеріндегі абстракциялық ой – ою-өрнектен ... - деп ... ... ой ... туындаған көркем шығармалары өрнек арқылы
образ құрып, өзіндік үйлесім тапқан /33/.
Батыс Еуропа елінде жүріп танымал Пикассо, Матисс ... ... ... өнер ... сол халыққа қызмет ететінің білген суретші
Ө.Рыстанұлы ұлттық өнердің өрісі биік ... ... ... ... асылы мен жасығын айыра білу үшін өзге өнердің көшірмесі болудың
қажеті жоқ екендігіне көзі жетті. ... ... ... ... туындысы
екінші ұлттың рухани қазынасы бола алмайды, әр өнердің өмірге ... ... ... ...... дәстүрі және тарихы. Әлемдік өнердің
әуені бір болғанымен ... мен ... әр ... ... өнер ... ... халықтың өнерінің жоғары сапасы. Әр ... ... ... өнер ... ... ... ... болар суретші
Өмірзақ атамекенінен алыс жүрсе де ... ... ... ... етене танысуға құштар болған. Ұлттық өнерді
шыңдауға енген жаңа ... ... ... ... туындының
жасампаздығы мен жаңалығы көркем идеяның мазмұнымен өлшенеді. Өнер жат
елдің қолында күн көре ... өз ... ... өмір ... ... ... суретші Өмірзақ Рыстанұлы туған халқына
қалтқысыз еңбек етуде. Көркем шығарма суға түскен сәуле емес, ол ... ... ... ... ... ... сарп етіп, жанын
живопиське жайып, күндерін көркем ... ... ... ... ... ... ... Оның «Қалпақты жігіт», «Желтоқсан», «Құрылым», атты
көркем туындылары Қазақстан Республикасының ... ... ... көркем шығармадағы баяу үндестігі табиғи тазалығымен қарапайым
өміршеңдігімен дараланып ... Біз оның жазу ... көре ... сурет салудың сырын ашқан суретші ретінде Ө.Рыстанұлы әлемге
таныла бастады. ... ... ... сипатын өрнектеп шешу қазақ
қолөнерінің күре тамырымен ұштасып жатыр. ... ... ... ... ... ... ... Көшпелі халқымыздың ежелден келе жатқан
өрнектерін ... ... ... ... ... нәрсе емес.
Сондықтан болар суретші ... ... тән жеке дара ... бар
екендігі бәрімізге аян. Суретшінің атын ... ең ... ... ... ... ... қыздар» деп аталады. Әрдайым суретшінің
көркем туындылары байыптап қарауы қажет етеді. Өйткені кез келген ... ... жете ... ... Оның басты себебі, өрнектің құпия
кілтін тауып көркем шығармада композиция құрып, басу ... ... ... ... ... атты көркем туынды да жұлдыздар тәрізді
адамға әсерлі ой туғызады. Жарты ай мен жұлдыз тәрізді геометриялық ... ... ... тас ... жол ... ... болып үн
қатады. Ал «Елес» атты ... ... ... ... шым шытырық терең
философиялық ойдан туындаған әр ... ... ... тұлғасынан тұратын
пішінде ортақ көзқарастың ... ... ішкі жан ... ... атты ... туындының басты идеясында адам арасындағы
күншілдік, көре алмаушылық, іштарлық айқын көрінеді. ... ... ... ... ... ... ... шығарма мазмұны арқылы бедерленген.
Суретші Ө.Рыстанұлының кез ... ... ... шығармалары терең
ойлылығымен көркем шеберлігімен көрерменге ұнайды. ... атты ... ... ... ақ боз бие екі ... ертіп шауып барады. Зымырап
өтіп бара жатқан өмір мен ... еске ... ... ... ... биік
белестердің барлығын аңғартады. Алдында тұрған балбал тас өткен ата-
бабалардың мұрасындай ... ... ... ... ... атты ... ақ боз ... үстінде домбыра үнімен әндеткен баланың әуені
шартарапқа жайылып, күн шапағатына бөленіп ... биі» атты ... ... қазақ киіз үйінің ішкі құрылымдық әуенін
аша түседі. Жігіттің домбырадағы күйі көрермен ... ... ... екі ... биі қос аққудай адамға айырықша әсер етеді. Саналы салт-
дәстүріміздің игі ықпалы көркем шығармада бейтарап ... ... ... ... ... ... ... арқылы көптеген көркем
туындылар тудырып бүгінде бейнелеу өнерінің беделін көтеруде.
Тыңнан жол тартқан талантты ... ... ... ... ... өнер ... дәріс береді. Өнер мен ұстаздықты қатар
ұстаған азамат қашанда болса ... ... ... ... ... ... деп ... өз айтқанын қайталадым.
Күпі киген қазақтың қара өлеңін,
Шепкен жауып өзіне қайтарамын» - деп ... ... ... ... Рыстанұлы ою-өрнек арқылы қазіргі заман
талабына сай лайықты ... ұлы ... ... қайтаруды өзіне ұлы мұра
тұтады /34/. Ұлы И.Репин айтқандай: «Сурет – ол өте күрдклі де, өте ... Оны тек ішкі ... ... ... ... Ол ... сезім, белгісіз
құбылыс».
2. Бейнелеу өнерінің әмбебап тақырыбы, идеясы, мазмұны мен қыр-сыры
Өткен жолыңды қорытындылау, жете түсіну және бағалауға деген ... ... ... тән. Сондықтан, адамның осы қасиеті оның ұлттық рухани
түсінігінің жалпылама ... де ... ... ... ... ... ... сезімдері мен принциптері
жүзеге асырылатынын түсінуге бағытталған ұмтылыс, ... ... ... ... ... ... ерекше орын алады. Сол
себепті ХХІ ғасырдың табалдырығын ... ... біз ... ХХ ... 90-шы
жылдары Қазақстанның көркем өнеріне не әкелгені, оған біздің ... бар ... ... ... тұра ... ... ... инновациялармен қатар дербес мәдени феномен ретінде кәсіби көркемөнер
мен мүсін өнерінің ұлттық мектебі қалыптасты және ... өз ... ... тарихи дәуір ғажайып көріністерін ... ... ... ... ХХ ... әр қырынан көрінудің жаңа мүмкіндіктеріне
ие болды. 20-30 жылдары Қазақстандағы кәсібі бейнелеу өнерінің дамуының
негізгі ... ... үшін ... ... келген ақсүектік станоктық
мүсін өнері мен майлы ... ... ... ... ... технологиясы,
әдістері болды. Көрекемөнер мектебінің аяқтан тұруының негізгі парадоксы
өнердің ... ... ... ... ... мәдениеттің рухани ұясында
біртіндеп қайта оралуы, толығу дәрежесінде 90 жылдары ... сана ... ... ... көркемөнер тілін құру болды.
Мәдениетіміздің, бір қырынан алғанды ... ал ... ... ... ... емес жағдайы – күрделі араласулар мен өзара әсерлердің,
бастан кешірген қиысулар мен ... ... ... ... ... ... түрінде көрініс беретін ұлттық сезіміміздің нәтижесі. Мүмкін
соның нәтижесі болар, 90-шы ... ... ... ... ... көру
үшін, сонымен қатар, сол өнердің көркемсуреттік процестерге ... ... пен А. ... ... алғашқы қадамдармен бірге
келіп, ары қарай Х. Наурызбаев, М. Кенбаев, С. ... К. ... ... С. ... Т. Тоғысбаев және басқа да көптеген суретшілердің
өнерінде жалғаса отырып, ... ... ... ... ... басымдықтар
стилдік көріністердің аса бай қырларының ішінде бола ... – ақ ... ... ие ... мен оны ... орта арасындағы нәзік және рухани ... ... ...... ... нәтижесінде әлеммен біртұтастығын,
туыстығын көрсетуге ... ... ... ... және ... ... деген қызығушылығын, мәңгіліктің бір буыны – қас қағым
сәттің әдемілігіне, құндылығына сүйсіну, ... ... ... ... ену және дүниетанымның басқа да қырларын суреттеу – міне осылар,
қазақ ... ... ... ... ... ... бейнелеу өнерінің әмбебап тақырыбы, идеясы,
мазмұны мен ішкі қыр-сыры, ұлттың мәдени әдет-ғұрпымен үйлескен, тұрмыстың
жанданған, ... ... ... ... пен үйлесімділігін қалыптастыру
және адамның шығармашылық жігерін нығайту болды.
Түрлі жағынан көріне отырып, осы дүниетанымдық принциптер дамудың ... ... да ... ... ... тірегі болып отыр және сол арқылы
қазақтың бейнелеу өнерін ... ... ... ... ... ... Осыған орай, бүгінгі күні бейнелеу және мүсін өнері қандай
нысандар мен ... ие ... ... ... ... ... потенциалық қандай суретшілердің ... ... ... ... көре ... ... қалған, ғасырлар
бойы шындалған мұралармен ... ... күні ... ... ... ... қай ... жете алады?
Мәдениет әлеуметтік және саяси оқиғаларға тікелей және дәлме-дәл тәуелді
болмағанмен, қоғамдық ... ... бірі ... ... ... өз ... үнемі адам сезіміндегі шамалы ... оның ... ... ... отырады. Өнер өзінің мәнерлеу
құралдары мен тәсілдері ... адам ... оның ішкі ... ... ... ... көп ... оны ертерек сипаттайды,
алдын алады, сол ... ... ... даму ... ... белгілі бір арнаға бағыттап отырады. Оның дамуының әр ... ... ... ... идеялар шығады. Қазақтың кәсіби бейнелеу және
мүсін өнеріндегі 80-90-шы жылдардың соңындағы қалыптастырудың ішкі логикасы
айрықша талап ... идея ... ... ... тұрғыдан дербес түрде
сипаттау идеясы болды.
Келесі жайды айта ... ... ... және ... ... өз техникасы,
техноголиясы, әлеуметтік қызметі тұрғысынан алғанда Батыстан әкелінген
бейнелеу өнерінің жаңаболса да, оның бүкіл ... ... ... ... ... ... қуатты діңгегінің жаңа көгерген бұлағы тәрізді үйлесе ... ... ... ғана емес, суретшілердің ... ... ... ... ... және бейнелеу тәсілдері, тікелей немесе
жанама түрде бейнелеу және мүсін өнерінің сырттан келген ... көп ... ... ... ... ... ... бар
ұлттық сезімнің қайталанбас лебінің соғып тұруына ... ... ... ... ерекшеліктері ұлттық сана сезімнің парасаттылық,
философиялық дәрежесінің сапалық тұрғыдан алғанда өрлеуіне ықпал ететін,
өнердің ... ... мен ... ... ... ... болды.
Өнердің шартты «ұлттық арнаға түсуі» 80-ші жылдардың екінші жартысында-ақ
анықталды. Қайта құру кезеңі берген еркіндік, сырттан бақыланбайтын ерікті
өнер ... ... ... ... мен мүсіншілердің өз тамырлары мен
пайда болу көздеріне қызығушылығын тудырды. ... осы ... ... ... мирасқорлығы осы жылдары, өз мәдениеті мен әдет-
ғұрыпына деген қызығушылықпен қатар өнер ... ... ... түрлерінің қазақтың ежелгі рухани байлығы жүйесі ... ... да ... берді.
Осы жылдары үшін таңғаларлық оқиға қазақтың, түркілердің, жалпы шығыс
архаикасын ... ... ... ... Өзіндік сипаты бар,
әдеттегі дүниетаным мен образдық ... көру ... ... деп ... қалыптастырылған бейнелеу мифтері, дүниені көркемсуреттік
тұрғыдан өзгерту өнері, жас суретшілердің еңбектері арқылы ... ... ... ... Б. ... Г. ... А. Есдәулетовтың шығармаларында ата-
бабаларымыздың рухтарына деген үндеулер, сананың ежелгі нысандарына деген
тартымшылық, ұлттық ... мен ... ... ... ... ... және санамен ғана шектелмей, Жер шарындағы жалпы адамзаттық ... ... ... ... тәсілмен келтірілген.
Уқыт ағымына сәйкес өзгеріске ұшырай отыра, жаңадан өз орындарын ... олар ... ... нақты көзқарастрға ие болып, жаңа ... ... ... сананың типтері мен дүниетанымы бар, заманының
парасатты ... ... ... Ғылымдағы жаңалықтар ХХ ... ... ... ... олар ... өнері шығармалары мен
дүниені бейнелейтін мүсіндік композицияларда қайта орын ... ... ... ... табиғатына тән, имоциялық ырғағын
тірілтті. Көзге тартымды, метафоралық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... элементтері арасындағы нәзік
үйлесімділік концепсиясында сәйкес ... ... ... ... ... тірі және өлі ... арасындағы бірлік пен
байланыс, шексіз кеңістіктің үстінде қалқып жүрген көшпенділердің елестік
бейнелері арқылы сиптталатын ... және ... ... ... туралы
түсініктер пайда болды.
Жас суретшілердің сол кезеңінің өнер саласына аса ... ... ... атап ... ... ... көбіне Ұлы даланың ежелгі нанымдары
мен сенімдерінетүсініктеме беретін сюжеттер арқылы, мүмкін ... ... ... айтарлықтай баса айтылған сұранысы ретінде тұрақты,
өзгеріссіз, біріне - бірі ауыспайтын құндылықтар мен
түсініктер ... ... да бат ... шығар. Әр кезеңнің ажырамас
біртұтастығы, адамдағы рухани бастаманың беріктігін бекіту, көзге көрінетін
сырт пішінінен көрінбейтін, мүмкін ... ... ... пластикалық нысандардың бетінде сезімдердің нәзік ойын көру ... Э. ... Ш. ... ... мүсіншілердің еңбектерінде орын
алған /36/.
Ежелгі құндылықтарға бет бұру осы ... ... ... оң ... ... қатар тұрақтандырғыштық бастама енгізгеннің зор
қызығушылықпен атап ... ... ... ... және ... арқа ... осы кезеңнің ... ... ... ... ... шексіз көп байланыстар арқылы жалғады. Адамзаттың
тарихы, ... ... күні Дала ... ежелгі ережелер арқылы
шағылыса отырып, ... ... ... көрінеді. Сол
шығармалардың космогоним мен экологиялық сезім, ... ... ... ... ... ата-бабаларымыздың буындарына ғана тән
өнегелік және этикалық құндылықтардың дәл анықталған шкаласы ... ... он ... ... оның бірінші жартысында,
көркемсуреттік нысандардың түрлену процесі қарқынды және ... ... ... ... мен ... ... мен әдістері
рәміздендіру, белгілеу, шарттылық және метафорландыру бағытына қарай күрт
өзгеруде. ... ... ... және ... ... қазақтардың әдеттегі түсініктерімен тығыз байланыстыра
отырып өмірге ... сол ... ... ... ... бірі ... дүние байлығының барлық рәміздерін шоғырландыратын таңбалық
бейнелеу шебері А. ... ... ... ...... ... нысаны мен рухтың жүрек соғысы тәрізді энергиясынан ие тәсілді
байланыстыратын шығармаларын Е. Түлебаев та ... ... ...... ... ... мен түстілік байлықты қанықтыру ... ... ... Заттардың сарқылмас ішкі энергиясы мен күшін күшті
қолдана тежеп отыратын экспрессивтік нысандар К. ... ... ... ... ... ықшамдылығы мен әр түстердің
таңғалақтарының шамасы және ... ... дәл ... ... ... К. ... шығармаларында өзінің үйлесімдік сәйкестігіне
ие болды.
Дүниенің жан – ... ... көп ... ... ... ... құрылымына, оның байлықтарын шексіз мөлшерде өзгеріске
ұшырап отыратын талдамалық қатаң нысандар арқылы ... ... ... Осы бағыттарға арналған еңбектерден М. Нарымбетовтың жер тартылысы
сияқты салмақты бейнелер мен С.
Атабековтың адам демі ... ... ... атап өтуге болады. Немесе,
ұшқыр, алабажақ кеңістікті жылжытатын, кенепке ... С. ... ... қозғалыс және өмірдің жаңа нысандарының пайда болуы
идеяларын таңдайды.
Жаңа бағыттарды іздестіру барысында түрлі дәуір мен ... ... ... ... ... мен ... ... күшті және айрықша
шығармаларды әкелді. Өнерде дүниеге қатысты көзқарастың түрлі қырын ... ... ... ... өнер ... ... бірі жеке ... объектісі немесе тұрақты объктілердің
жиынтығында дүниеқалыптасу потенциялы мен мүмкіндіктерінің кең ауқымды
спектірін ... ... ... ... шығармашылық, ұлттық және
тартымдылыққа ... ... ... көп ... ... ... алынған объектілер немесе сюжеттер түрлі суретшілердің
еңбектерінде өзіндік рәміздер немесе ... ... Сол ... ... және ... ... ұлылығы, қолданымдағы
ережелер, алдағы болашағы сияқты құбылмалылығы мен толықтығын адам көкейіне
жеткізуге тырысады.
Осындай ... ... ... арнасы арқылы Қазақстанның алдыңғы
қатарлы суретшілерінің де шығармашылығы дами береді. А. Сыдыханов ... ... ... ... ... код ... ... рулық рәмізін,
таңбалардың әр түрін ала отырып, оны бірте-бірте ... ... ... ... ... ... алады. Дәуірдің
астан–кеткенінен, стихияларынан, тарих дағдырынан өз тәртібін бейнелеп
шығады. Оның бейнелеу ... қою ... ... ... тән таңба шоғырланады, сол арқылы түсінік, ... және ... ... болады. Шарттылық, түстілік-фактуралық ізденіс А.
Сыдыхановтың бейнелерінде өзіне ғана көзге ... ... ... ... өз заңдарына орай түрлендіреді.
Е. Түлебаев өзінің кеңістіктік түрлі ... ... осы ... ... ... ... пропорциясы «алтын адам»
деп аталатын сақ ...... ... адам ... еске түсіретін,
ұзартылған тұлға бейнелеуге келді. ... ... ... адамның
ішкі өмірімен ұштасып жатқан нәзік метаморфозалар Е. ... ... ... күшке мол шығармаларынан орын ... Осы ... ... бірі ... ... ... мен ... өнерінің
сипаттарын мүмкіндігіне, негізгі мазмұнын жоғалтпай, ... ... ... ... ... ... және ... кеңістікті бейнелейтін шығармалары
мифте және дала аңыздарын еске түсіруге толы бола ... күн ... ... хош ... ... ... Осы бір тұтас дүниетанымның әр
қырларын Б. ... та ... ... Осы заман суретшілердің
көбі ежелгінің анималистік төтемдік
ағымына ұқсас өзіндік бейнелеу ... ... зор ... А. Иса ... ... ... ... абсалют рәмізі
кейіпкерін көрсе, А. Есдаулетовтың ... ... мен ... ... жер ... ... ... сан қырлы тірлігін
қалпына келтіреді, ал А. ... ... ... бейнелейтін шығармаларында,
өткен кезеңді армандау мен өткен ... ... ... Небір түрлі
заттар, атап айтқанда: шәйнектер, сазгерлік ... ... ... ай тәрізді періштелер (Р. Қожахметов, М. Нарымбетов, Э. ... ... ... ... ... ... байланысты (бұрынғы орталықтың қысымдық
әсерінің болмауы, дербес мемлекеттің ішкі сұранысы, сонымен бірге сыртқы
нарықтың кең ... ... ... әр ... ... ... ... қызығушылығын арттырды. Тәуелсіз мемлекетке қажетті көрнекі көркем
суреттік құрылымдар (ұлттық волюта, ... ... ... ... ... шығармалары) қалыптастыратын сәттен бастап, еркін
шығармашылық ізденістерді әр ... ... ... ... ең
қызығы, ұлттық идея үнемі нон – конформистік өнер ... ... олар ... ... ... түсініктерін, түркілердің өз
әрекеттерін, перформанстары мен объектілерін тұрақты ауыстыра пайдаланады.
Алайда 90-шы жылдардың ... ... өнер ... ұлттық
суретшілер мектебінің кемеліне келуінің куәсі болатын бір ... ... ... ... тенденциялары бағыттары мен дербес
ерекшеліктерінің кең ауқымды болуынан көреміз. ... ... ... ... сөйте тұрса да, стилистикалық және ... ... ... ... ... ... да ... реализм де өте қызық арналарын тауып, жаңа кезеңге сыйсып
отырады, жаңа тұрғыдағы обстрактілі кейіпкерлік ... ... ... ... ... импрессионистік бейнелеу өнері де өз көрермендерінің
жүрегінен орын табуда.
Егер де көптеген ... ... ... нақты
реалдылығына деген қызығушылық материалдылық тұрсысқа дейінгі ... ... ... ауыстырып отырса, біртұтас ... ... ... ... ... айдан – анық бейнелеушілер
мен мүшіншілер еңбек етуде. Таңғажайыптылыққа деген нәзік сезімталдыққа ие,
елестік кейіпкерлерге жаны тартып тұратын суретшілер (А. ... ... т. б.) ... нақты нысандарда бізді қоршаған дүниеге танымды
түрде адам мен кеңістік арасындағы үйлесімшілік идеясын абстракті тәсілмен
шешуші жақтаушылар тәрізді ... ... ... сияқты қазақ бейнелеу өнерінің классиктері де өз жұмыстарын
жалғамтыруда. Әйелдердің ... ... ... хош ... ... жылы тынысы оның ... ... ... ... адам ... қайталанбас және табылмас әлеміне әкеледі. М.Каспак асқан зор
шеберлікпен қазақ көшпелілерінің өмірін, тұрмысын және ... ... ... келтіреді. Қазақтардың күнделікті өмірінің реалдылығы мен
этнографиялық ерекшеліктері жалпылама түрде берілсе де, ... ... ... ... ... ... мен ... ымырттығын немесе түс кезіндегі күн сәулесінің бірқалыптылығын асқан
зор шеберлікпен көрсете білу оның ... көп ... ... жоғалып
кеткен және рухани сезімділік дыбыстарын ... ... ... та өз ... ... пен бейнелеудің декоративтік
сапаларын, көңіл күйі мен көңіл ... ... ... ... кей ... Қазақ даласындағы өмір ... ... ... ... және ... отырып, З. Түсіпов, Б. Табиевтер
реалистік әдет-ғұрыптарды ерікті түрде түсіндіреді. Күнделікті ... ... ... ... ... ... жағынан поэтикалық
сезімталдылықпен тартымды болды. Нақты өмірсезімдерінің күші, тартып тұрып
жібере салған кендір сияқты ұшатын экспрессивтик ... З. ... мен ... ... ... Б. Табиевтің суреттердегі
орта ғасырлық қалалардың мешіттері мен тар ... ... ... ... ... Шығыстың жұмсақ өмірін сипаттайды. Осысуретшілердің
қаламдары арқылы берілген, адам және ... ... мен ... ... ... толғамдылық сезімділігімен, мәңгілік, тұрақты
және даланың алтын көкжиегіне ... ... ... ... дала ... ... ... әдемілігімен
ерекшеленеді. Қазақтың әсемдік – қолданбалы өнерінің тәсілдері мен ... ... ... ... трансформациялаудан келетін
шарттылық әсемдік әдет – ... М. ... пен Т. ... ... ... ... ... Авангардты түрде
түсіндірілетін этнографиялық нотаы бар, өзгешелігі бар жаңа ... ... пен А. ... ары ... дамытады. Елестеушіліктің еркін қалқуын
түсіндіре отырып, С. Сүлейменова, А. Меңлібаева, З. Сұлтанғазина, М. ... және ... ойын ары ... ... бүгінгі күнгіөнер туралы сөз қозғасақ, әдетке айналып ... ... ... ... ... ... ... тартымдылық тәрізді көріністерінің де жалғасып жатқанын
атап өтпеуге болмайды. Кәсіби өнердің дамуының осы сәті ... ... ... ... ... ... кешенінің нақты байқалатын
шоғырланушылығымен де сипатталады. Бүгінгі күннің бейнелеу және мүсін өнері
контекстік жағынан аса толықтырылған, кей ... сол ... ... оны ... де ... ... мектебінің қалыптастырылуы
сатысының алдыңғы ... ... ... күні ... болашақтың ісі екенін біле отырып, ... ... ... өзіндік сипатқа ие феномен бола отырып, біртұтас түрде жиналатын
сияқты болады. Түрлі түстер, композициялар, ... ... ... шығу ... жылдар бойы шыңдалған, әдеттегі құндылықтар мен
түсінушіліктермен тығыз байланысқан, дүниенің құрылуы ... ... ... ... ... ... мен мүсіндік
копозицияларда қалпына келтіре отырып, суретшілер небір ... ... ... қалған элементтер мен фрагменттерді жинайды деуге болады.
Осы процесс барысында шығармалардың нысандарымен ... ... ... ... атап өтуіміз керек. Әр алуан түрлі стильдер, ... ... ... ... сол ... ... туындыларды
дүниеге әкелетін бейнелеушілер мен мүсіншілердің шығармаларында нысан ролін
әсемдік ерекшелік факторының ... ... ... эстетикалық
критерийді жоққа шығару арқылы қарқындандыру жүзеге асырылуда. Осы процесс
ұлттық менталитетке тығыз байланысты жаңа ... ... ... байланысты болып отыр. Ол өзінің сыртқы стильдік ... ... ... ... ... немесе тіпті ашықтан –
ашық метафизикалық сипатқа ие болды.
Бүгінгі күнгі ... оның ... ... түрлері бейнелеу мен мүсін
өнерінің арақатынасын анықтау оңай ... ... ... ... ... ... жылдары республикамыздағы кәсіби бейнелеу өнерінің алғашқы қадамдарына
сай ... ... көп ... мен даму ... ... ... ... мүсін өнерінің қала бастауы қайталануда. Ол ... ең ... ... ... ... ... күрделі
жұмыстарға байланысты болуы мүмкін.
Сөйтсе де, Қазақстанда түрлі буын мен ... ... бар ... ... ... ... сәттер де көптеп орын алуда.
Ұлттық тарихқа, түркілік, еуразиялық архаикаға деген қызығушылық та ... ... Оған ... ... және ... ... ... де сәйкес келуде. Ол осы
онжылдықтың ... ... ... ... ... ... ... Пластикада
шығыстың көркемсуреттік әдет – ғұрыптарын трансформациялауға ұмтылыс, оны
тура түсіну мәні ... ... ... ... өнеріндегідей, мұнда да өз
мәдениетінің ежелгі пластарына деген назар аударушылық көрініс ... ... та, осы саты ... ... ... бүгінгі күні жұмыс
атқарып жатқан ... ... ... ... ... ... ... арнасына қайтарып алу талабы осы «шығыстық» ... ... ... ... ... қызмет атқаратын А. Есенбаев, Э.
Казарян, У. Шанов, Ш. Түлешов, Д. Түлеков, С. ... К. ... ... ... әр ... ... ... ежелгі Мысырдың немесе
орта ғасырлық Жапонияның, армян немесе түркілік ежелгі өнер ... ... ... ... ... ... Олардың әрқайсысы
пластика арқылы берілетін өзіндік ... ... ... ... философиясы, жетілдірілген, қайталанбас суреттік нысан
ретінде құйылған рухани құндылықтар жүйесі арқылы тартымды және ... ... олар ... ... ... да ... ... уақытында тарихи кезеңнің біртұтас тізбегін түсінуді, ал ой сананы,
сезімдер мен замандастардың тілектерін, сол сияқты ... ... ... ... ... ... ... ескерткіштері көрсетіп
отырған тәрізді ... ... ... ... Осы ... рухани
тәжірибеге назар аудара отырып, өнердің мәңгілік кеңістігіне тең дәрежеде
шыға тұрып, олар өмірдің мәні мен ... оның ... мен ... ... ... ... ... критерийлері туралы,
өздерінің алдында өмір сүрген өнер қайраткерлерімен уақыттан тыс сұхбат
жүргізуде. Бұл ... ... ... шексіз мөлшердегі байлығы,
пластикалық нысандардың жұмбақтары мен нәзік тұстарының ... ... ... олар өз ... адамдарды мәңгілік толғандыратын
махаббат пен бақыт, өмір мен өлім және өткен мен ... ... ... де ... мен ... қатысты проблемаларға аса қатты назар
аударатын болды. Кей ... олар ... әр ... ... ... ... содан кейін оны жетілдіріп шыңдалған,
шеберлік және көркемдік тұрғыдан тамаша ... ... ... ... ... өз ... ... тоқылған, қайталанбас өрнектерден
тұратын, шексіздікке жылжыған сайын көбейіп отыратын, өзіндік ... ... бар ... ... қалыптастырады. Пластикалық әдет
– ғұрыптарына үңіле қарай отырып, армян архаикасына сілтеме жасау ... ... мен ... ... өзіндік әдіпен ритмдерге
түсініктеме береді, сол арқылы өз кейіпкерлері – діни ойындардағы мәңгілік
қуыршақтардың көңіл күйі мен жан ... ... ... ... алтыннан жасалған пластикасы мен тізбекті геометриялық нысандары
арқылы байланыстырылатын, барлығына түсінікті және ықшамды өнер ... ... С. ... ... ... Тура сол әсемдік – бейнелеу
әдептері өзіндік ... Е. ... ... да
түрлендіреді. Ол қалыптастырған, әйгілі тарихи кезеңдермен тақырыптық
тұрғыдан байланысы бар ... мен ... ... ... рух ... ... сол ... Қазақстанның бүгінгі
суретшілерінің, қазақ жерінің ежелгі өнер мәдениетімен ... ... ... ... ... ... жеңіл тәлкекпен немесе гротескпен айқындала
отырып, ... ... ... ... нысандары айқасып жатқан, У.
Шановтың творчествосында келтіріледі. Пластикалық ... ... ... ... ... ... қатар, өмір стихиясының
динамикасының ... ... Ш. ... ... тән ... ... творчествосының қызықты сәттері ретінде, ... ... ... ... көрсететін шығармаларын атап өтуге
болады. Шағын нысандағы халықтық пластика жанры ретіндегі ... ... жас ... Э. ... ... суретшілер өнердің алуан түрлі деңгейінен оқылатын, қайталанбас
идеялардың бірі ретінде шығармашылық ... ... Осы ой ... ... ... шығармашылық көріністердің кең ауқымды ... ... бір қыры ... ... үшін ... ... іс жүзінде
концептуалды болған өнердегі обсатюттік еркіндік принципі еді.
Мүмкін сол себепті, анық билет тұрған ... ... ... оның ... ... ықпалы жағынан бір-біріне теңеледі.
Қазақстанның бүгінгі күнгі өнері, ... ... ... ... ... ... ... Мүмкін болатын стилистикалардың,
мәнерлердің, ... ... ... ... ... қарама-қарсы
жайларға дейін созылатын, бейнелеушілік және пластикалық ізденістерінің
болуы, оның ерекше сипаттамасы, өзіндік ... бола ... кез ... ... ең ауыр ... ... ... мүмкіндігінің бар екендігіне сенімі бар және сол
туралы көрермендерді де сендіреді. Мәнсіз өнер мен ... ... ... және ... ... деген кенеттен
пайда болған қызығушылық, неопримитивизм мен таза абстракция, символизм
мен экспрессионизм адам үшін ... бола ... ... ... өзі ... ортаны таны процесін жеңілдету мүмкіндігін беретін, көптеген
көрмелерде бір - ... ... ... ... ... қабылдануының
мүмкін болатын вариациялары суретшілердің қаламы арқылы авторлық біртұтас
әлемге, метофоралар мен пластикалық кодтар ... ... ... ... ... ... бейнелеушілер мен
мүсіншілер өз шығармаларының ... ... тілі ... ... ... мен этиканың принципті, ... ашып ... ... болатын. Кәсіби өнердің потециалы
арқылы әдеттегі қазақ мәдениетінің әлемдік универсумын қалпына келтіру,
оның ... мен ... ... формалдық құрылымын қайта
туғызу керек. Қазақстанның ежелгі және орта ... ... ... ... ... ... графикасының, ежелгі алтын
мен қола мүліктерінің мұрасы ежелгі өнер ... ... ... ... творчесволарынан да орын табуда.
Қорытынды
Қазақстанның ХХ ғасырдағы бейнелеушілік өнері 3-ші ... және ... ... түрде аяқ басты. Онда ... ... ... ... ... тапқан және түсіндірілген.
Сол айтылған ... сай ... ... ... адамзаттық
құндылықтардың заман суретшілері дүниежүзі өнеріндегі әдептер және жаңа
бағыттар арқылы, ХХ ... ... мен ... ірі ... өз шығармаларында ашып көрсетеді. Соның қорытындысы ретінде,
инновациялар негізінде бір ... ... ... ... ... қазақ өнері
рухани ерекшеліктерін жоғалтпау мен қатар, соған сай ... өнер ... ... ... сол себепті болар, нақты
көріністердің сан алуан қырға ие ... ... ... ... ... де ... Олар: тұрмыстың экзистенциалдық мәселелерін
қатысты мүдделер; үйлесімділіктің адам мен табиғаттың бірлесе өмір сүруінің
негізі; творчестволық көзқарастардың кең ауқымды болуы; ... ... ... , мұраларының шектеулілігі; дүниежүзілік мәдени кеңістікке ерікті
түрде енуі. ХХ ғасырдың соңғы ... және ХХІ ... ... ... ... мен мүсіншілігін күнделікті өмірдің табиғатпен
үйлесімділігі туралы асықпай айтылатын ... адам мен ... ... ... ... ... ... деп түсінуге болады. Бүгінгі күн, суретшілерінің шығармаларында
жұмбақтық метафоралары және мән мен ... және сол ... адам ... ... ... ... күндегі адам ой –
санасының жаңа ... ... ... мен ... пайда
болады, суретшінің өмірге деген махаббаты, оны ... ... ... да ... ... ... қайта келеді.
Классикалық академиялық халықтың көпғасырлық тарихының өзіндік жылнамасын
жасайды және менің ойымша, Қазақстан өнерінде ең маңызды орынға ие ... пен ... ... ... ... алынған
фрагменнтер, далалық және таулы пейзаждар ... есті ... ... болмыстың мызғымас категорияларын ұғынуға мүмкіндік береді.
Бейнелердің байлығы, олардың мифологиялық мәні, ғасырлар бойы ... мен ... ... ... мәдениеттің трансляция
талабына жауап береді және бейнелеу өнер ... ашып ... ... әлемі дегеніміз? Әрине, мәдениеттігінің бәрі тұтастай ... ... ... ... ... реализмдық әлемі рухани көзге, ... ... ... қана емес, сонымен қатар ішкі ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Қорыта айтқанда, суретші өзінің ойы мен сезімін толық таныту жолында, тек
қана ... ... ... ... яки ... ... ... образдарды жасау
жолында ұзақ дайындықтан өтті. Ол барлық бейнелеу әдіс – тәсілдерін жете
меңгере отырып, ... ... ақ ... ... ... ... түрін
жігерлендіруші қуатты күшті айналдыра білді. Ол бір ... ...... ... ... ... жазып ала бермей, ең ... ... ... және терең түсіну, зат пен құбылыстың құпия сырларын жете
ұғыну, сыртқы жалған көрініске құр ... оның ішкі ... ... көре білу және оны ... өнерінің әр уақытта қолынан түспейтін,
әрқашанда құлапта сақтайтын құралдармен дәл жеткізу қажеттігін ... ... ... ... бояу жаққаннан-ақ, одан кейінгілерінде де
салған суреттерін үнемі шындыққа жанаса ма және оған ... ... ме ... ... дара ... тауып алғанға дейін кедергілергекездесе
береді ғой. Әрине, бояу жағылған ... ... ... ... мазмұны да
жақсара түседі. Суретшінің ойы мен сезімі заттың ... ... ... оның ... ... сырт ... ... тура келеді. Ал,
егер салған туындысына көңілі толмай одан әрі іздене түссе, ілгері қарай
жетілдіре ... ... ... ... іздену үстінде жоғын ... Ал, ... ... тұрғыдан меңгере берудің тіпті де
шегі жоқ қой. Басқалардың творчестосынан үнемі үйреніп және қадағалап отыру
суретшінің өзін-өзі сезінуіне және өз ... сырт ... ... ... ... суретші өз өнерін басқалардың творчествосымен
салыстыра бақылап, оны суреткердің ... ... ... ... ... байланыстыра қарай алуы қажет /38/.
Кең мағыналы «реализм» ұғымының шексіз кеңістігінде ... ... ... ... ... ... ... осы ерекшеліктер 3-ші
мыңжылдықтың басындағы Қазақстанның ... ... ... туралы
менің сенімімді қуаттайды. Бүгінгі танда Қазақстан өнері бірегей ... ... ... ... мен ... ұлы ... атқарады және әлемдік мәдени кеңістікке енуіне жол ашады.
Мемлекеттің негізгі мақсаты – ұлттық қауіпсіздікті сақтау ... ... ...... күштерін нығайтып, ел ішіне енген арам
пиғылды адамдарды аңду ғана ... ел ... ... ... рухы
биік, өз ұлтының барлық асыл қазынасы мен асыл қасиеттерін бойына ... өз ... мен ... ... ... саналы
азаматтарды тәрбиелеп, қалыптастыру /39/. Оның бірден-бір төте де сенімді
жолы біреу-ақ, ол – жас ... ... ... ... ...
көптеген тоғышарлардың түсінігіндей клубтар мен дискотекалар ғана ... – тіл, ... ... ... ... телеэкран, т.б. Біз көп айта
беретін ұлттық идеология ... өзі ... ... ... біз ... ... ... мәдениетті де солай қорғауға
тиіспіз. Қоғам мүшелерінің парасат деңгейі мен ... ... ... ... ... ... іргетасы да соғұрлым берік болмақ.
Осы қағиданы анық түсінгеннен кейін мемлекеттің алдынан мәдени дамудың
бағытын таңдау, оны ... соң сол ... ... ... ... ... ... туралы ойлаудың өзі жалаң идея, сөз
жүзіндегі игі қана боп ... ... ... ... және ... институты осы концепцияны жүзеге асыру үшін ... ... іске ... кетті.
Қазақстан – территориялық, экономикалық және геосаяси жағынан өзге
мемлекеттерге ... ... ... ... Оны ... ... экономикалық, саяси құрылымдары мүлдем әр
басқа. Бұған келіп, республиканың өз ... әр ... ... ... ... және ... әр ... қоссақ, мәдени дамудың
жалпы мемлекеттік стратегиясын жасап шығу ... ... ... Ол ... ... ... діндік және тарихи-мәдени ерекшеліктерді мен заң ... де ... ... ... /40/.
Қазақстан мәдениеті деген үлкен ұғымға негізгі ұйықты болатын ... ... қай ... ... ... Азиялық па, еуразиялық па,
түркілік пе, әлде ... ... ме? ... ... ... ... Қазақстанның қазіргідей саяси жағдайында бір
ғана ұлттық шеңберде ... ... етіп ... өзі ... қалыптасып
отырған бүгінгі таңдағы реалды жағдайды ескермегендік боп табылар еді.
Ұлттық мәдени дамудың перспективаларын ... ала ... біз ... ... да озық ... мәдени дәстүрлер мен ағымдарды есепке алуға
тиіспіз.
Мәдениет ұлтты қорғайды, сол ... ... ... ... мемлекетті
қорғайды. Бұл – дәлелдеуді қажет етпейтін аксиома. Демек, мемлекет те ... ... ... оның ... ... ... отыруына баса
көңіл бөлуі қажет. Мәдениетті күнделікті болып жататын көңіл ... ... ... ... ... ... ... деп қарайтын кез
жетті. Олай болмаған жағдайда ұлт мәдениетінің босаған ... ... ... ... жайлап алады. Ол – жаңғар шапқыншылығынан әлдеқайда қауіпті.
ХХІ ғасырда ... ... ... адам ... ... ... көне
тәсілі қажет бола ма? Жердегі жаңа ... ... ... ... ... ... ... дейін тапжылмай отырып күтуге
уақыттары мен ... жете ме? Өмір сүре ... ... ... ... текке кетпейді дегенге сенгің келеді және екі адам өмір мен өнер
туралы достық рәуіштегі ... ... ... сын ... қарауға
мүмкіндік беретін де күндер туады: суретші ерекше түс белгісін табуды қажет
ететін модель болса, модель ... үшін ... пен ... ... ... ... мәдениетіміздің қайта гүлдеп, жаңа қарқынмен ... ... ... деп ... ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Ә.Х.Тұрғынбаев. «Философия». Алматы. «Білім» 2001; 67-бет.
2. Р.Қарғабекова, Г.Жубаниязова. «Бейнелеу өнерінің тарихы». Алматы-
2004ж; 125-бет.
3. А.Т.Құлсариева. «Эстетика». Алматы-2003; ... ... ... ... ... ... Ғ.Сейдімбек. «Рухты қайдан табуға болады». Қаз.әдебиеті; 1999-2 шілде,
18-бет.
6. ... 4 ... ... ... ... ... 3-
том, 1971, 255-бет.
7. Б.Р.Виппер. «Введение в историческое изучение искусства». Москва,
«Изобразительное ... 1985, ... ... ... ... ... ... Москва, Слово, 1995, 82-бет.
9. О.Жаңбыршиев. «Кескіндеменің техникасы мен ... ... ... ... ... ... ... 135-бет.
11. Д.В.Сарабьянов. «Русская живопись конца 1900-х – начала 1910-х
годов». Москва, «Искусство», 1971,105-бет.
12. Е.Б.Вандравская. ... ... ... ... ... ... ... «Мастера изобразительных искусств Казахстана». Алматы.
«Өнер». 1986, 115-бет.
14. «Искусства Казахстана». Алматы. 1982, ... ... ... ... 1987, ... ... «Павел Зальцман». Көрме каталогы. Караганда, 1983,
58-бет.
17. Ергалиева. «Этнокультура традиции в современной искусстве
Казахстана». Алматы, 1969, 62-бет.
18. «Қазақ портретіне ... ... 2002, ... Jan Kriz. Pavel Nikolayevich Filonov. Praha. 1966, 114-бет.
20. «Қазақстан мен Орталық Азияның дәстүрлі және ... ... ... 120-бет.
21. А.Б.Бишняков, К.В.Ли, Р.Т.Көпбасынов, қазақ тіліне аударған
Д.Т.Базарбаев. «Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... Алматы, «Атамұра», 2001, 331-
бет.
22. Валентин Антощенко – ... ... ... 1983, ... ... ... Казахстана». Очерки – 2 том. Алматы. 2004, 92-бет.
24. А.С.Шипанов. «Әуесқой жас суретшілер мен мүсіншілер». Алматы.
«Мектеп». 1989, 170-бет.
25. Үкі ... ... ... 1984, ... «Современное искусство Казахстана: проблема и поиски». Алматы.
«Мектеп». 1989, ... ... ... ... ... ... ... Алматы. «Рауан». 1995, 46-бет.
28. Бишняков А.Б. Базарбаева Д.Т. Мұхаметжанов Д.А. Ли К.В. Көпбасынова
Р.Т. «Қазақстанның ХХғ. бейнелеу өнері». ... ... 1996, ... ... ... на ... ... Алматы. 2001, 123-бет.
30. Өмірбекова Маргарита Шаяхыновна. «Традиционная культура казахов».
Алматы. «Алматы кітап». 2004, 87-бет.
31. Жарықбаев. «Афоризмы об ... ... 1991, ... ... «Қазақ халқының қолөнері». Алматы. «Қазақстан». 1969, 62-
бет.
33. Есмаханов А. Ли К. «Қазақстанның қазіргі бейнелеу өнері: кескіндеме,
мүсіндеме, графика». ... ... 1998, ... ... ... «Сен де бір ... ... С поддержки Фонда
Сорос-Казахтан. Алматы. 2002, 2-бет.
35. Г.Шалабаева. «Ғасырлар тоғытындағы Қазақстанның көркем өнері». «ОЮ»
көркем ... ... ... 2000, ... ... ... ... «Литература и искусства Казахтана».
Москва. «Наука». 1996, 206-бет.
37. П.Я.Зальцман әңгімелер каталогынан. Алматы. 1998, ... ... ... ... ... ... Алматы.
Художественная галерея «ОЮ»; (на рус, каз, англ. яз.).2004, 23-бет.
39. Андреев С.С. Информационность – критерий содержателности духовных
ценностей // ... ... 1999. №3. ... ... Р.К. ... ... ... Казахстана:
проблема и перспективы. Алматы. Институт философии и политологии МОН
РК, 1999, ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
В.С. Библердің мәдениет диалогы мектебі идеясын жоо-да оқытудың тәжірибесіне енгізу13 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Тәттіні көп пайдалану неге алып келеді?4 бет
ҚР-дағы жекешелендіру мәні, кезеңдері және оны жүргізу әдістері3 бет
1.Ресейдегі И.Грозный және Ұлы Петр: Саяси портреттері 2. М.Тэтчер-темір ханым5 бет
IT технологиялар. оның PR-дағы орны3 бет
Turbo Pascal - дағы енгізу және шығару операторлары26 бет
Turbo Pascal-дағы графика y=f(x) функциясының графигін салу27 бет
Turbo Pascal-дағы жолдық қатарлар15 бет
«Шымкент май» ақ-дағы басқа да дебиторлық қарыздарды аудиторлық тексерудің қажеттілігі69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь