Жоғары оқу орындарында оқыту процесінде студенттердің отансүйгіштік сезімдерін қалыптастырудың педагогикалық шарттары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1. Жоғары оқу орындарында оқыту процесінде студенттердің отансүйгіштік сезімдерін қалыптастырудың ғылыми.теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.1 Педагогикалық теорияда студент.жастардың отансүйгіштік тәрбиесі
мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 8
1.2 Қазіргі студент .жастарды отансүйгіштікке тәрбиелеудың
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 28
1.3. Оқыту үрдісінде студенттерді отансүйгіштікке тәрбиелеудің теориялық
моделі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41

ІІ . Жоғары оқу орындарында оқыту процесінде студенттерді
отансүйгіштікке тәрбиелеудың педагогикалық шарттары және
технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 49
2.1 Оқыту процесінде студенттердің отансүйгіштік сезімдерін қалып.
тастырудың педагогикалық шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 49
2.2 Оқыту үрдісінде студенттердің отансүйгіштік сезімдерін
қалыптастыру технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 56
2.3. Оқыту процесінде студенттердің отансүйгіштік сезімдерін қалыптастыруға бағытталған педагогикалық.тәжірибелік жұмыстың мазмұны мен нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 66
Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 81
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 83
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 112
Зерттеудің көкейтестілігі. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан – 2030» стратегиялық бағдарламасының «Қазақстан мұраты » деп аталатын бөлімінде – еліміздің тұтастығын, оның тыныштығын яғни мемлекетімізге қауіп төндіретін қандай да болмасын ішкі және сыртқы күштерден сақтау міндетінің өзі, жастарымызды отаншылдық, елжандылық, патриоттық рухта тәрбиелеуді жүктейді [ 1 ].
Өзінің «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауында Елбасы қазақстандық патриотизм мен саяси ерік-жігер жаңа Қазақстанды құрудың аса маңызды факторлары екендігін атап өтеді. «Біздің бірлескен шешімдеріміз бен тындырған ісіміздің нәтижелері таңданарлықтай болды, - дейді Н.Ә.Назарбаев, - мұның бәрі де, жаңа жалпы қазақстандық патриотизмнің іргетасын қалап, біздің Отанымыздың -, біздің барша көпұлтты және көпконфессиялы қоғамымыздың, біздің балаларымыздың тамаша келешегі бар екеніне негізді мақтаныш пен сенімдікті туындатады»[2].
«Патриотизм Отанға деген сүйіспеншілік жеке адамның аман – саулығы, мемлекеттік қауіпсіздікке байланыстығын сезіну, әр адам өзінің мемлекетке тәуелді екендігін, олай болса мемлекетті нығайту жеке адамдарды күшейту екендігін мойындау», - деп жазады Б. Момышұлы [3, 71 б.].
Қазіргі таңда жас ұрпақ бойында патриоттық сананы қалыптастыру, ол үшін патриоттық іс - әрекет ұйымдастыру, бұл шараны іске асыру үшін оқу – тәрбие процесінде отансүйгіштік тәрбие беруді жетілдіру қажеттілігі туындап отыр. Үздіксіз білім беру жүйесінің барлық сатыларында оқушы жастардың отансүйгіштік сезімдерін қалыптастыруды жаңа сапалық денгейге көтеру Отанымыз – Қазақстан Республикасының даму болашағының көзденген ұлы мақсаттарымызды іске асырудың кепілі. Осыған байланысты патриоттық тәрбие мемлекеттік, әлеуметтік
орын алатын педагогикалық тұрғыдан зерттеуді қажет ететін маңызды мәселе .
Оқушы – жастарды отансүйгіштікке тәрбиелеу жөніндегі алғашқы еңбектер демократ – ағартушыларымыз Ш. Уалиханов, Ы. Алтынсарын, А. Құнанбаевтардың есімдерімен байланысты . ХХ ғасыр басындағы қазақтың белгілі зиялылары С. Торайғыров, Ә. Диваев, А. Байтұрсынов, Ш. Құдайбердиев, М. Дулатов, Ж. Аймауытов, М. Жұмабаев т.б. өз еңбектерінде ұрпақтар тәрбиесінде отансүйгіштік сезімдерін қалыптастыру
жолдарын ғылыми тұрғыда арнайы қарастырды. Халық қаһарманы, белгілі қайраткер жазушы Б. Момышұлының патриоттық тәрбие маселесі-
не арналған арнайы еңбектерінің теориялық және практикалық маңызы ерекше.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030 . « Барлық Қазақстандықтардың өсіп - өркендеуі , қауіпсіздігі және әл – аухатының артуы » атты жолдауы.-Алматы: Білім , 1998.
2. Назарбаев Н.Ә. Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан. Қазақстан Республикасы Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы// Егеменді Қазақстан, 2007, 1 наурыз.
3. Момышұлы Б. Қанмен жазылған кітап.-Алматы: Жазушы , 1990.
4. Назарбаев Н. Ә. Қазақстанның болашағы – қоғамның идеялық бірлігінде.- Алматы: Қазақстан , 1993.
5. Философиялық сөздік. – Алматы, 1996.- 335 б.
6. Қазақстан. Ұлттық энциклопедия //Бас ред. Ә.Нысанбаев. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы» Бас ред., 1998.-720 б.
7. Иманбаева С. Ерлік тағылымы.-Алматы: РБК, 1998.- 110 б.
8. Иманбетов А. Отансүйгіштікке тәрбиелеу-басты міндет //Қазақстан мектебі, 2005, №5.-38 б.
9. Калыбекова А.А. Теоретические и прикладные основы народной педагогики казахов. – Алматы: БАУР, 2005.- 200 с.
10. Сейдахметова Л. Патриотизм ұғымының маңызы //Қазақстан мектебі, 2006, №1.-52-54 б.
11. Бейсенбаева А., Аукаримова Л. Отансүйгіштікке тәрбиелеу //Бастауыш мектеп, 2005, №9.-30 б.
12. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. – Алматы: Санат, 1995.-496 б.
13. Қалиев С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен тарихы.-Алматы: Рауан, 1998.-128 б.
14. Макаренко А.С. Проектировать лучшее в человека.-Минск: Университет, 1989.-416 с.
15. Сухомлинский В.А. Балаларға жүрек жылуы. – Алматы: Мектеп, 1989.-128 б.
16. Луначарский А.В. О воспитании и образовании. – М., 1976.
17. Селиванов В.С. Основы общей педагогики: Теория и методика воспитания. – М.: Изд. центр «Академия», 2000.-336 с.
18. Блонский П.П. Избранные педагогические сочинения. В 2 т. - М.: Педагогика, 1982.
19. Болдырев Н.И. Сынып жетекшісі. – Алматы.: Мектеп, 1986.-231 б.
20. Столяренко Л.Д. Педагогика и психология.-Ростов на Дону: Феникс, 2005.-520 с.
21. Подласый и.П. Педагогика: Новый курс.-М.: Гуманит. изд. центр «Владос», 2000.-256 с.
22. Сластенин В.А., Каширин В.П.Психология и педагогика. – М.: АСАДАМА, 2003.-278 с.
23. Педагогика: педагогические теории, системы, технологии /С.А.Смирнов, И.Б.Котова, Е.Н.Шиянов и др. – М.: Изд.центр «Академия», 2000.-512 с.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
М. Әуезов атындағы Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ОҚУ ... ОҚЫТУ ПРОЦЕСІНДЕ
СТУДЕНТТЕРДІҢ ОТАНСҮЙГІШТІК СЕЗІМДЕРІН
ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ШАРТТАРЫ.
6 N0103 – Педагогика және психология
Педагогика және психология магистрі академиялық
дәрежесіне ізденудегі ... ... ... ... Алметов ... ... 3
1. ... оқу ... оқыту процесінде студенттердің отансүйгіштік
сезімдерін ... ... ... ... ... ... отансүйгіштік тәрбиесі
мәселесі....................................................................
................................. 8
1.2 Қазіргі студент ... ... ... ... Оқыту үрдісінде студенттерді отансүйгіштікке тәрбиелеудің
теориялық
моделі......................................................................
................................. 41
ІІ . Жоғары оқу ... ... ... студенттерді
отансүйгіштікке тәрбиелеудың педагогикалық шарттары және
технологиясы.............................................................
......................... 49
2.1 Оқыту ... ... ... ... ... ... 49
2.2 Оқыту үрдісінде студенттердің отансүйгіштік сезімдерін
қалыптастыру
технологиясы.............................................................
56
2.3. ... ... ... отансүйгіштік сезімдерін
қалыптастыруға бағытталған педагогикалық-тәжірибелік жұмыстың
мазмұны мен нәтижелері
..................................................................
66
Қортынды................................................................
................................... 81
Қолданылған ... ... ... ... ... ... «Қазақстан – 2030» стратегиялық бағдарламасының
«Қазақстан мұраты » деп ... ...... ... оның
тыныштығын яғни мемлекетімізге қауіп төндіретін ... да ... және ... ... ... ... өзі, ... елжандылық, патриоттық рухта тәрбиелеуді жүктейді [ 1 ].
Өзінің «Жаңа ... жаңа ... атты ... ... Елбасы қазақстандық патриотизм мен саяси ерік-жігер жаңа
Қазақстанды құрудың аса ... ... ... атап ... ... шешімдеріміз бен тындырған ісіміздің нәтижелері таңданарлықтай
болды, - дейді Н.Ә.Назарбаев, - мұның бәрі де, жаңа ... ... ... ... ... ... -, біздің барша көпұлтты
және көпконфессиялы қоғамымыздың, біздің балаларымыздың тамаша келешегі ... ... ... пен ... ... Отанға деген сүйіспеншілік жеке ... аман ... ... ... ... ... әр адам өзінің
мемлекетке ... ... олай ... ... ... ... ... екендігін ... - деп ... ... [3, 71 ... ... жас ... ... патриоттық сананы
қалыптастыру, ол үшін патриоттық іс - ... ... бұл ... асыру үшін оқу – тәрбие процесінде отансүйгіштік ... ... ... ... ... Үздіксіз білім беру жүйесінің
барлық сатыларында оқушы ... ... ... жаңа ... ... ... Отанымыз – Қазақстан
Республикасының даму болашағының көзденген ұлы мақсаттарымызды ... ... ... ... патриоттық тәрбие мемлекеттік,
әлеуметтік
орын алатын педагогикалық тұрғыдан ... ... ... ... ...... ... тәрбиелеу жөніндегі алғашқы
еңбектер ...... Ш. ... Ы. ... ... есімдерімен байланысты . ХХ ғасыр ... ... ... С. ... Ә. ... А. ... Ш.
Құдайбердиев, М. Дулатов, Ж. Аймауытов, М. ... т.б. ... ... ... ... сезімдерін қалыптастыру
жолдарын ғылыми тұрғыда арнайы қарастырды. Халық қаһарманы, ... ... Б. ... ... ... маселесі-
не арналған арнайы еңбектерінің теориялық және ... ... ... классиктері К. Д. ... А. ... С. Т. ... Н. К. ... В. А. ... ... ... теориялық негіздерін қалаған.
Отансүйгіштікке ... ... ... ... ... ( А. П. ... Л. В. Метелица, Г. П. ... Л. ... П. В. ... Э. В. Коваленко, М. М. Ященко т.б.) еңбектерінде
кеңінен ... ...... А. Бижанов, У. К. Санабаев, ... А. Ә. ... Ө. ... Р. Ж. ... К. ... А. А. ... Ж. Ж. ... Қ. Ж. Қожахметова, С. Қалиев,
К. Ж. Бұзаубақова, С. Қ. Қасенов, К. Т. Елемісова, Б. Ү. ... ... С. Т. ... Д. С. ... Ә. ... Ш. ... ... оқушылардың отансүйгіштікке тәрбиелеуге байланысты
мәселелер қамтылған.
Дегенмен, ... ... және оқу - ... арнайы зерттеулерді талдаудың ... ... ... ... оқу орындарында педагогикалық ... ... ... ... ... ... тыс ... келгендігін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... одан
әрі жетілдіруді талап етеді.
Бұл ... ... оқу ... ... ... міндетті деңгейіне қойып отырған
талаптары мен ... ... ... ... ... ... , оны қорғауға , ... ... ету ... арасында сәйкессіздікке әкеліп соқтыруда .
Сондықтан жоғары оқу орындары оқу ... ... ... ... ... ... ... мен оны жүзеге асырудың ғылыми – негізделген педагогикалық
шарттары және ... ... ... ... туындап
отыр.
Демек айқын көрініп отырған қарама – қайшылықты ғылыми ... ... ... проблемасы болып табылады. Осыған орай,
бұл проблеманың теориялық және ... ... ... ... зерттеуіміздің тақырыбын былай деп алдық – «Оқу ... ... ... ... ... – жоғары оқу ... оқу ... ... ... ... ... ... шарттарын теориялық тұрғыда ... ... ... ... – жоғары оқу орындарында оқу – тәрбие
жүйесінде студент – ... ... ... пәні – оқу ... студенттердің отансүйгіштік
сезімдерін қалыптастыру.
Зерттеудің ғылыми болжамы – жоғары оқу ... оқу ... ... ... ... тиімді
болуы мүмкін, егерде:
- оқу ... ... ... ... анықталып, одан мақсатты түрде пайдаланылса;
- тәрбиелеуші оқыту принципі іске ... оқу ... ... ... әдіс – ... ... болашақ маманды кәсіптік тәрбиелеу отансүйгіштік бағдарда
жүзеге асырылса;
- мотивациялық, ... және ... ... ... ... қалыптасатын, студенттердің жеке тұлғасын
интегративтік қасиеті ретіндегі отансүйгіштікті ... ... ... ... ... тәрбиелеудің этникалық –
аймақтық ерекшеліктерін есепке алу, ... ... ... ... мамандардың кәсіптік қалыптасуы және ... ... ... ... даму ... отансүйгіштік
сезімдерін ... ... ... ... оқу ... ... отансүйгіштікке
тәрбиелеудің мәнін, құрылымын және ... ... ... ... оқу ... ... оқу ... отансүйгіштікке тәрбиелеудің мүмкіндіктерін ашу.
3. Оқу ... ... ... ... ... ... ... айқындау.
4. Педагогикалық пәндерді оқытуда студенттердің отансүйгіштік
сезімдерін ... ... ... және эксперименттік –
тәжірибе жүзінде тексеру.
Зерттеудің ... ...... ... ... ... мақсатты ... ... ... ... ... сезімдерін қалыптастыру -
ға негіз болады.
Зерттеу жұмысымыздың әдіснамалық және теориялық ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалық іс - әрекет
теориясы; тәрбиелеуші ... ... ... ... ... ... тұжырымдамалық ережелері; отансүйгіштікке
тәрбиелеудің мәнін ... ... ... ... ... дерек көздері: философтар, педагогтар, психологтар
т. б. ... ... ... ... ... еңбектері; әр дәуірде
өмір сүрген ...... ... ... тәрбиелеу туралы ой- пікірлері; жоғары оқу ... - ... ... ... ... директивті
және нормативтік құжжаттар және ... ... оқу ... ... оқу - ... құралдар, тәрбие жоспарлары;
студенттерді отансүйгіштікке тәрбиелеу бойынша озат ... ... ... ... бойынша философиялық,
психологиялық, педагогикалық ,арнаулы әдебиеттерге ... ... ... оқу ... озат ... жинақтау, талдау
жасау және қорыту; ... ... ... ...... ... ... жоғары оқу ... және ... ...... ... ... сандық және сапалық талдау әдістері.
Зерттеу ... ... оқу ... М. О. ... ... ... университетинің Педагогикалық мәдениет
және өнер институты, Оңтүстік Қазақстан медициналық ... ... ... ... үш ... , жүйелі түрде
бірізіділікпен жүргізіледі .
Бірінші кезеңде ( 2005-2006 ж. бірінші жартысы) – ... ... ... ... ... ... -
әдістемелік әдебиеттерге жоғары оқу орындарының ... мен пән ... ... ... ...... ... жасалынды. Жоғары оқу орындары оқыту
процесінің студенттерді ... ... ... кезеңде (2006 ж. екінші жартысы – 2007 ж. ...... ... ... сезімдерін қалыптастырудың
педагогикалық шарттары анықталды . ... ... ... ... ... ... ...
тәжірибелік жұмыстары барысында тексеріледі.
Үшінші ... ( 2007 ж. ... ... – зерттеу
жұмысының нәтижелілігі тексеріледі, тұжырымдар мен ғылыми - әдістемелік
ұсыныстар дайындалады.
Зерттеудің ... ... ... оқу орындарында студенттерді ... ... ... және міндеттері айқындалды;
- оқу процесінде ... ... ... ... ... оқу процесінде ... ... ... ... ... ... айқындалды;
- жоғары оқу орындарында педагогикалық ... ... ... ... ... қалыптастырудың әдістемесі жасалынып
тәжірибелік – эксперименттік жұмыс жүзінде дәлелденді.
Зерттеу жұмысының практикалық ...... ... ... оқу ... болашақ педагог мамандарды ... ... ... ... ... ... үрдісінде студенттерді отансүйгіштік ... ... - ... ұсыныстар мен тұжырымдар педагогикалық
пәндер ғана ... ... ... ... да ... ... ... қолданыс ... ... ... қағидалар:
1. Жоғары оқу орындарында студенттерді адамгершілікке тәрбиелеудің
мәні, ... және ... .
2. ... ... оқу орындары ... оқу ... ... ... ... ... Оқу ... студенттердің отансүйгіштік сезідерін қалыптастыру
тиімділігінің педагогикалық шарттары.
4. Педагогикалық ... ... ... ... ... ... әдістемелік нұсқаулар.
Зерттеу нәтижелерінің дәлелділігі мен негізділігі:
Зерттеу нәтижелері әдіснамалық және ... - ... ... теориялық дәйектілігімен, кешенді әдіс ... ... ... ... ... ... педагогикалық пәндерді оқытуда ... ... ... шарттары мен әдістемесі тиімділігінің
эксперименттік - тәжірибе жүзінде тексеріліп, ... ... ... оқу – ... ... ... ... нәтижелерін сынақтан өткізу және іс – ... ... ... ...... жұмыс
барысында, зерттеу материалдардың «Қазіргі жағдайда ... ... ... ... ... 2006) ... ... – практикалық конференциясында, «Отандық ... ... ... ... ... атты ... - ... конференциясында (Алматы, 2006) баяндама ... ... ... Жұмыс кіріспе, екі тараудан,
қортындыдан, әдебиеттер тізімінен және ... ... ... ... ... ... ... нысанасы, пәні, болжамы мен міндеттері, әдістері
тұжырымдалып, оларды шешудің теориялық және ... ... ... ... ... сезімдерін
қалыптастырудың ғылыми – ... ... деп ... ... ... ... тәрбиелеудің педагогикалық негіздері
айкындалып, жоғары оқу ... оқу ... ... ... ... ... ... оқу орындарында оқу процесінде студенттерді отансүйгіштікке
тәрбиелеудың әдістемесі» атты ... ... ... ... ... сезімдерін ... ... және ... ... ... жатқан зерттеу жүмысымыздың алғашқы
нәтижелері тұжырымдалады.
Қосымшада кейбір бастапқы зерттеу материалдары ұсынылған.
1. ЖОҒАРЫ ОҚУ ... ... ... ... ... ... ... –ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Педагогикалық теорияда студент-жастардың отансүйгіштік
тәрбиесі мәселесі
Еліміздің презіденті Н. Ә. Назарбаев « ... ... ... ... атты еңбегінде «Әрбір адам біздің
мемлекетімізге,
Соның бай да ... ... оның ... ... қатысты екенін
мақтанышпен сезіне алатындай іс - ... ... ... ... Елдың проблемалары да, келешегіде, барлық адамға ... ... ... тиіс .... ... адам бала кезінен Қазақстан-менің
Отаным, оның мен үшін жауапты екені ... мен де ол үшін ... ... ойда ... ... ... істеген жөн» - деген болатын
[4].
Қазақстанның тәуелсіздік алып, егеменді ел ретінде жаңа даму жолына
түсуі қоғамның ... ... ... жаңа ... ... етеді. Бұған патриотизмді де жатқызуға болады.
Патриотизм – жаңа түсінік емес, ол-қоғамдық сана нысандарының
бірі, бұл тарихи және ... ... ... ... ... ... жаңа
мазмұнмен толығып отырады.
Ғылыми әдебиеттерге жасаған талдау «патриотизм» ... ... ... ... Келтірілген анықтамалар адамгершілік
қасиет ретінде патриотизмнің мәнін неғұрлым дәл ой ... ... ... ... ... ... ... – Отанға сүйіспеншілік, оған шынайы берілгендік, оның өткені мен
бүгінгісі үшін ... Отан ... ... ұмтылу болып табылатын
адамгершілік және саяси ... ... ... ... ... патриотизм «Отанға сүйіспеншілікті, өз Отанына, өз ... ... [5,417]. ... ... ... – адамның Отанына, тұған еліне, оның тіліне, салт-дәстүрі ... ... ... ... деп ... [6, ... ұғымы азаматтардың қоғамдық өмірдің саяси құрылымына
және басқа да компоненттеріне деген идеологиялық қарым-қатынасын білдіреді.
Әрбір адам осы бір ... да ... ... әр ... ... белгілі:
бірі бұл ұғымды өз отбасы, істеп жүрген жұмысы, туып-өскен және ... ... ... ал екіншісі үшін бұл мемлекет, ел, қоғам,
қоршаған ортаны ... ... аса кең ... ... ... ... ... мәдениеттің, ал жекелей алып
қарағанда ... ... ... ... ... мыналарды жатқызған жөн: ... өзі туып - ... ... ... ... ... қарау; Отан мүдделеріне қамқорлық жасау; ... ... ... және ... адалдықты сақтау, оның бостандығы
мен ... ... ... мәдени жетістіктерге деген мақтаныш; Отанның тарихи өткеніне және одан
қалған мұраларға, дәстүрлерге құрметпен қарау; өз еңбегін, күш-жігері ... ... ... ... ... ... мәні туралы сөз еткенде, патриотизм идеялары бағзы
замандардан-ақ қалыптасқанын және бұл прогресшіл ... ... ... ... мәні бар ... атап өткен жөн.
Патриотизм идеясының дамуы, ең алдымен, Аристотель, Платон, Цицерон,
Әл-Фараби, Ж. ... ... ... ... ... ... ... сана-сезімдегі басты мәселе ... ... ... Отан ең ... саяси ортаны, құқықтық қатынастарымен
байланысты адамдардың бірігуін және ... ... деп ... ... ... ... ... нысаны
тұлғаның ой сферасы болып табылатынын атап ... жөн, бір ... ол ... ... процессі арасындағы интеграцияны айқын аңдауға, екінші жағынан-
тұлғамен ... ... ... ... ... әдістемелік ұстанымдар,
формалар тәсіл-амалдардың негізгі белгілерін сипаттауға мүмкіндік береді.
Қазіргі заманғы педагогикалық ғылымда, ... ... ... ... ... ... ... қаланған «тәрбие»
категориясы туралы өте белгілі көзқарас қалыптасты.
ХХ ғасырдың 20-30 ... ... В.А. ... ... А.В. ... т.б. ... «жаңа адам», «үйлесімді дамыған
тұлға» проблемасы мен тәжірибесін оқып зерттеді. А.С. Макаренко тұлғаның
ұжымдағы ... ... ... іс ... ... Осы ... ... «Ұжымды тұлға эгоизмі мен жанасатын барлық нүктелерінде қорғай отырып,
ұжым мұнымен әрбір ... да ... және оның ... ең ... ... ... ... ... талаптары тәрбиелеуші болып
табылады ... талапқа қатысушыларға қатысты... тұлға тәрбиелік әсер ... оның ...... ... ол ... ... мүддесін білдіре
отырып, субъект болады», - дейді. Тәрбиелік процесстің мәні туралы айтқанда
«... тәрбие мәселесін, тәрбие әдістерін сабақ берумен ... ... А.С. ... – « ... ... ... тек ... ғана өтпейді, ол
жер бетінің әрбір шаршы метрінде жасалады» [14, 131-132].
В.А. Сухомлинскийдің тәрбие ... ... жеке ... ... үйлесімді дамыған тұлғаны қалыптастыратын айтылады.
«Тәрбие» - деп көрсетеді В.А. Сухомлинский – «бұл ... ... де ... ... баюы ... көп қырлы процессі» [15, 71].
Тәрбиеге кешенді қарауды А.В. Луначарский тұлғаның жан-жақты даму
қажеттілігіне негіздеді, «... адам – үш ... ... ... ... ... ... ... ... Бір жағынан бұл ақыл, ол фактілер
мен идеяларды ... адам неге ... және ... ... бұл сезім, ой ... ... мен ... ... және оның ... ... ... күші;
сонан соң техника яғни, білгірлік, білім мен сезімдер басшылыққа алып
белгілі нәтижелерге ... ... ... ... жағынан жүреді. Ол идеялы -
теориялық техникалық оқытудан және ... ... ... ... заманда жоғарыда аталған ғалымдардың тәжірибесі мына
педагогтар мен ... ... ... ... Н.И. ... А.А. ... К.Д. Ушинский, П.Ф. Каптерев,
Б.Т.Лихачев, Ю.К.Бабанский, В.А. Сластенин, А.В. Мудрик, И.Ф. Мищенко, Е.Н.
Шиянов, Л.Д. Столяренко, А.А. ... Н.В. ... Н.В. ... ... С.С. Селиванов, Л.В. Байбородова т.б. еңбектерінде ғылыми өз ... ... ... және оның даму ... ... ... басқаша айтқанда, тәрбие бұл жеткіншек ұрпақты өмірге дайындау,
балалар мен жастарды және ересектерді өмір сүру жағдайларына бейімдеу ... ... ... Бұл ... В.С.Селиванов былай деп атап
көрсетеді: «Тәрбие ... ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық және саяси құрылымдар қамтылған:
тәрбие өмір ... оны ... үшін ... ал өмір
педагогтандырылады» [17].
П.П.Блонскийдің ... ... ... ... анықтау, жаңа
адам өмірдің болашақ ... ... оның өзін ... » [18, 21]. Ал ... пікірі бойынша «Тәрбие - бұл
бүтін бір процесс. Адам мақсатты тұлға ... ... ... ... ... сонан соң еңбекке үйретуге;
әуелі эстетикалық тәрбиемен айналысып, сонан соң дене ... ... ... бәрі бір мезгілде жасалады. Тұлға бөлшектеніп емес,
бүтіндей дамиды» [19, 110].
Бізге В.С. ... ... ... ... ... тұлғаны
мақсатты дамытуға бағытталған процесс, ол кең ... ... ... ... ... ... қасиеттері мен
қабілеттерін дамытуға бағытталған, әртүрлі әрекеттерде жүзеге асырылады»
[17, 23].
Солай ... ... ... ... ... бірі ... жалпыға белгілі, ал ол оның барлық ғылыми
мәнін бір жүйеге, нақты жағдайда тәрбие жүйесіне ... ... ... ... және ... еңбекке дайындау мақсатында жаңа ұрпақтық
қоғамдық тарихи тәжірибиені игеруі үшін ... ... ... ... Л.Д. ... [20, 211].
Сонымен педагогика ғылымында осы ұғымның белгілі анықтамасы ... ... ... ... әсер күшімен тұлғаның мақсатты
қалыптасуын білдіреді, ал тар ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттер нақты осы
жағдайда тұлғаның патриоттық сезімдерін тәрбиелеу көптеген ... бір ... екі ... ... тапқан: теориялық және
тәжірибиелік. Осы феномен, ғылыми-педагогикалық зерттеу ... ... яғни ... ... ... ... де, оны жүзеге асыру
талабы, тиісті ... ... және өнер ... дағдыларын игеруді талап етеді.
Жеке адам тұлғасы көптеген факторлардың әсерімен қалыптасып,
дамитыны белгілі: объективті жіне ... ... және ... ... ... ... еркі мен ... тәуелсіз және тәуелді, стихиялы
түрде немесе белгілі мақсаттарға сәйкес әрекеттегі, бұл кезде адам ... ... ... ретінде қабылданады.
Осы тұрғыдан алғанда Л.Д.Столяренконың мына пікірін айта кеткен ... – бұл ... ... және ... ... ... ... алу
және өз бетінше оқудың өзара байланыс процессі кезінде туындайтын тәрбиелік
қатынастар туралы ғылым» [20, 105]. ... ... ... ... тәрбие мәнін, оның заңдылықтарын, даму тенденциялары ... ... ... ... мен ... оның ... мазмұнын, формалары мен әдістерін анықтайды.
«Тұлғаның қалыптасу процессі ретінде тәрбиенің мәні»,-деп көрсетеді
В.С.Селиванов,- « Тәрбиеші мен ... ... ... оның
барысында тәрбиеленуші тұлғасы өзгереді» [17, 26]. Басқаша айтқанда,
тәрбиені тұлғаның дамуы, ... деп ... ... ал оның нәтижесі
тәрбиеленушінің ішкі рухани дүниесінің іс-әрекеті.
Тәрбие процессі диалектикалы және үздіксіз дамуда, ... ... ... деп ... И.П. ... – « ... – тұлғаның қалаптасуын дұрыс жолға қою ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін, өмірлік
жоспарлары мен құнды бағыттылығын табу[21, ... ... ... ... айта кететін нәрсе, ғалымдар
В.А. Сластениннің, А.И. Исаевтың, И.Ф. Мищенконың, Е.Н. Шияновтың, М.И.
Рожковтың, А.И. ... да ... ... ... бар ... бір ... ... яғни екі жақты сипат алады[22;23].Кең мағынада
ол қоғамдық құбылыс ретінде айтылды және іс ... ... ал тар ... ... беру ... ... беру
мақсатын жүзеге асыру жөніндегі педагогтар мен тәрбиеленушілердің арнайы
ұйымдастырылған қызметі нақты жағдайда ол тәрбие жұмысы деп ... ... С.А. ... Б.И. ... Е.Н. ... ... сияқты:
«Тәрбие» мақсатқа бағытталған ықпалды процесс, оның мақсаты баланың өмір
үшін ... ... ... ... және ... ... жүйесінің қалыптасуын игеруі [23, 211].
Жоғарыда айтылғандарды түйіндей келе, «Тәрбие» - бұл ... ал ... ... ... де ... құбылыс,-деп атап өтуге
болады. «Тәрбие» - деп ... С.А. ... ... ... бар
салыстырмалы өздігінше жүретін процесс»: біріншіден, ... ... ... онда ... жол ... ... қоғамдық бағыт қызмет
етеді; екіншіден, көп факторлы. Тұлға көптеген түрлі сипатты ... және тек оң ғана емес ... ... де ... ... ... етеді. Тәрбие нәтижелерінің көп мағыналық эффекті
көп факторлықты айқындайды; ... ... және оның ... рөлі мен ... шеберлігі; төртіншіден, тәрбие бір
мезетте нәтиже бермейді; бесіншіден, үздіксіздігі [23, ... ... ... ... ... ... процесінің құрылымындағы белгілі градициялардың барын нақтылауға
мүмкіндік береді. Олар негізгі элементтердің өзара байланысынан ... мен ... ... мен ... ... ... бағыттарды жіктеуден; ой, сана, еңбек, күш; жалпы білім беру
мекемелерінде; азаматтық, ... ... ... эстетикалық,
еңбектік, экономикалық, экологиялық; институттық белгілері бойынша;
отбасылық, ... ... тыс, ... мектептен тыс: балалар,
жасөспірімдер ұйымдары; мамандандырылған ... ... типі ... демократиялық, либералды, еркін; концепциялы ... ... ... ... ... ... (сатылығы); «эмоциялық жол (бағдар) – ебдігейлік елесті
қалыптастыру және әдеттерге шығару – ... ... және ... ... ...... ... мен қоғам туралы ғылым
негіздерін игеру». Деңгейлер: «әлеуметтік, ... ... ... ... ... жұмысы білім беру
мекемелерінде жеке адамдардың арасындағы қарым-қатынастар мен шыдамдылықтың
күшеюіне, ... ... ... ... ... ... және тілдік
топтардың, ұлттардың өзара түсінушілікті жақсартуға септігін тигізуі ... ... ... жол тек ... ... ғана ... ... мен
әдемілікті көруге құштарлық арқылы да өтеді.
Сонымен, «Тәрбие» ұғымына қатысты ғылыми жұмыстардың талдауы, бізге
мынадай ... ... ... ... Оның ... ... ... бір пікірлерінде қоғамның мақсатты әрекеті, өз
бетінше өмір сүруге және өмірдің қазіргі заманғы бәсекелі ... ... ... ... ... ... қалыптастыру нақты осы тұрғыдан
біздің ойымызша «Патриотизм» феноменіне көңіл ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан оның
көкейкестілігін ойдан өткізу аса маңызды.
«Патриотизм рухындағы халықтар ... діни ... атты ... п. ғ. д., ... ... ... « Тәуелсіз Ресейдің алғашқы жылдары патриотизм
кенеттен национализмге, тіпті фашизммен теңдес ұрысқақ сөз ... ... ... ... мектепте тәрбиелеу керек емес, тек оқыту керек, тәрбие – ... ... ... ... мезгіл». Мұндай түсініктің пайда болуы коммунистік
тәрбие, советтік патриотизмде. Көпшілік қауым неғұрлым тезірек, бар ... ... ... ... ... оның ... ... орнатқысы келеді дей
отырып, міне енді 10 жыл бойы ... ... ... ... дамуда, осы
жылдарда шаруашылық күштің 60 % жоғалттық, ... беру ... ... балалар мен жасөспірімдер ұйымдарын бұздық ... тек енді
ғана қайтадан кемсітпей дұрыс мағынада патриотизм туралы айтудамыз, - ... ... ғой, осы ... ... ... да бар. ... беруді жаңарту, жоғары оқу орындарының оқу процесіне міндетті және
білім стандарттарын енгізу, сонымен қатар он екі ... ... ... ... ғылымның өзінде пісіп жетілген инновациялық түбірлі
өзгерістер, қазақстандық патриотизмнің ... мен ... ... ... ... ... талап етуде.
Бірнеше жүздеген жылдар бойы ... ... ... ... ... қымзет етуде патриоттық сезімдердің жоғарғы
көрінісін тудыратын, әр ... ... ... ... ... байытылды.
В.И. Дальдің сөздігінде «патриот» сөзі қоғамды ... ... ... ... [25]. Патриотизм тұлғаның қасиеті, өзінің Отанына
деген сүйіспеншілігі мен қызмет ... ... ... ...... зор ... ... Ежелгі ата – бабаларымыздың ... ... ... – сырнайының үні, асқақтата салған әсем әні, ғашықтық
жырлары, шешендік сөз, айтыс өлеңдері мен қастандық үшін жері мен ... ... ... ... ... дастандары ғасырлар бойы өз
ұрпағын өнегелі де, ... ... ар – ... ... намысқой азамат
етіп тәрбиелеп келгені тарихи шындық. Олай ... ... туы ... ... болашақ патриот ұрпағын тәрбиелеуде оқушылардың бойына
ізеттілік, қайырымдылық, кішіпейілділік, әдептілік, ... ... ... секілді ең асыл қасиеттерді қаны мен жанына сіңіруде осы ата-
бабамыздың салт-дәстүрін ... ... өте ... ... ... жерге деген ыстық сезім, Отанға деген құрмет пен ... дала ... ... ата, ... ... ... ... т.б. айтып өткен болатын.
Ықылым заманнан бізге жеткен «Қорқыт ата кітабында» тәлімдік мәні
күшті, ... ... мен ... ... ... кездеседі. Мысалы:
«Қолына өткір қылыш алып, соны жұмсай білмеген қорқаққа қылыш сермеп,
күшіңді сарп етпе ... ... ... ... ... оғы да ... ... Атаның атын былғаған ақылсыз баланың әке ... ана ... ... ... ... Ата ... ... өзінің
тегін қуған балаға ешкім жетпейді. Өтірік өрге баспайды, ... ... ... өмір ... көп ... деген екен [30, 71 ].
Әл-Фараби өзінің «Азаматтық саясат», «Поэзия өнері туралы», «Бақытқа
жол сілтеу», ... ... ... ... ... атты
трактаттарында этикалық, эстетикалық мәселелермен бірге көркемдік, сұлулық,
мейірбандық, білім категорияларының бетін ашып, олардың ... ... ... ... ... ... деген сүйіспеншілігін сағынышын
мына бір өлеңінен байқаймыз.
Өткенім жоқ, елім сенен, Атақ, бақыт, тақ іздеп,
Шықтым жалғыз, ... ... ... атты шам ... мен ақ ... ... шамамның,
Ассам дағы сексен жастан. Сәбиіңмін балаңмын...
Айналайын, атам қыпшақ. Туған жерді сағындым.
Өз атыңа құрметіңе. Қайда жүрсем табындым ! [31, 82 ].
М.Қашғаридің – ... ... мен ... ... ... ... болғанмен, дәстүр салтты аттап кетуге жол жоқ» -деген мақалы
ұлттық ... мен ... ... ... [32, 67 ... ... кезендегі халықтың береке бірлігін, ат жалын
тартып мінуге жарайтын қазақ ... ... ... - өз ... ... ... Шалкиіз, Ақтамберді, Бұқар жырау, Шал ақынның өлең ... көре ... [33; 34; ... жырау: Ер жігітке жарасар,
Қолына ... ... ... ... тиген пайдасы,-
деген екен [35, 81].
Қазақ даласының айбынды ... бірі ... ... ... үшін күреске шақырып, қара халықты бақытқа жеткізуді өмір ... ... Ол ... үзеңгілес серігі Исатай мен халықтың ерлігі,
олардың ... ... жыр ... ... ... ғылыми теориялық талдауы мынаны көрсетеді,
бұл мәселенің түрлі аспектілері ... ... ... ... ... ... неміс философтарының, орыс революционер –
демократтарының сонымен қатар өз халқына, ... ... ... ... ... ... ... т.б. еңбектерінде
зерттелген.
«Қазақтар патриотизмі» дегеніміз Мұстафа Шоқайұлының айтуынша өз
еліне, осы жердің негізгі ... елді – ... ... ... ... ... ... барын, өмірін аямайтын адам [37]. Ал ... ...... ... ... ... ... берісі
2030 жылдың төңірегіндегі тәлім – тәрбие саласында ... ... ... ... ... болуы керек.
Ш.Уалиханов патриотизм халықты ... ісі ... ... ... жалпы адамзаттық ағарту ісін игеруі, оның
осы мақсатқа жету үшін белсенді күресі, даму мен ... ... ... ... ... мақсаты, тек шынайы білім ғана күмәннен ... тек сол ғана ... өмір мен ... тұрмыс жағдайды бағалауға
үйретеді, дегенмен халықтың қалыпты өсіп ... үшін ең ... ... ... ... - дей келе ... ... сезімім ірбіт
сандығындай мен ең алдымен отбасымды, ... ... ... ... екен [38, 214 ].
Ал қазақтың ақыны ағартушы, философ А.Құнанбаев еңбектерін зерделеп
қарайтын ... ... ... патриотизмге баулап, намысын, ар
-ожданын, ... ... ... ... ... [39; 40]. Оның ... ... сүй бауырым», -
деген сөзі барша жұртты ... күш ... ... ... тек тату ... өмір ... ... Жеткіншек ұрпақты тәрбиелеу туралы және қазақ
халқының гуманистік ... ... ... ... адамгершілік
туралы көзқарастарын білдірген. Ол өз заманы үшін прогрессивті адамгершілік
этикасы идеяларын ұсынды: адамгершілік ... ... және ... ... ... ... дәуірі» адамзаттық заңнама және
адамдардың өмір тіршілігі адамгершіліктің жалпы алғы шарттарының ... ... ... және егер де адамгершілігі болмаса, онда оған
замандастары кінәлі», - деп атап көрсеткен [40, 66].
Ұлы ағартушы Ы. ... ... ... негізгі
қасиеттеріне патриотизм, гуманизм, ... ... ... ... ... [41]. ... және ...
адамгершілігі мол адамның маңызды белгілері», - деп «Қырғыз хрестоматиясы»
еңбегінде атап өткен [42, 122]. ... қоса Ш. ... ... ... ... ұят, ар, еңбек сүйгіш, адамды ... ... ... терең сыйластық секілді гумандық сезімдерінен көреді
[43, 81 ].
Жоғарыда аталған ... ... ... мен ... ... ...... өз елін сүю, Отан үшін күресу, еңбек
ету. Өсіп келе ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Ғалымдардың көрсетуінше, біздің елімізде
қазіргі заманғы шарттарда ... ... ... өнер ... ... ... төмендеп отыр. Қоғамның санасында дәстүрлі
патриоттық сезімнің жоғалуы, ал керісінше шыдамсыздық, өзімшілдік, ... ... ... оның ... және ... ... ... пайда болуы байқалып отыр, әскери және
мемлекеттік қызметтердің (престижность) төмендеп отыр. ... ... ... ... ... жаңа ... ... мен дамыту
қажеттілігі туды. Ол жүйе әлеуметтік мағыналы байлықтарды қалыптастыруға
және барлық дәрежелі ... ... ... және ... ... қызметтерін біріктіруге бағытталған.
Біздің ғылыми ... ... ... ... А.В. ... В.А. Сухомлинскийдің, С.Т.
Щацкиидің, А.А. Данилов, Н.И. Скаткин, И.Я. ... Ю.К. ... ... Ю.П. Азаров, В.С.Селивановтың және ... ... ... ... М.С. ... А.Г. Бижанов, У.
Қасенов, М.М. Скибицкий, И.П. Камарин, А. Бектуров, А. ... ... Ә. ... Б. ... А. ... П. ... ... еңбектерінде өз көрінісін тапты.
Оның методологиялық негізі – жаңа қоғам құрушыларды тәрбиелеудегі
педагогика классиктерінің ілімінде, олар ... мен ... ... ... ... ... негіздеп, нағыз патриотизмнің
тамыры ... ... ... ... [44; 45; 46; ... ... ... ойынша «Патриотизм» ғасырлар және
мыңдаған жылдар бойы бекіген ең бір терең сезімдерінің ... ... ... ... ... нақты ойы қоғамға деген ... - ... [48, ... ... ... ... ... анықтамасын
ҮСЭ, философиялық, педагогикалық сөздіктерде «Патриотизм ... адамгершілік
және саяси ұстаным, әлеуметтік ... оның ... ... ... оның ... мен ... мақтаныш, Отанның барын қорғауға
ұмтылу сезімі болып табылады» [49, 335]. «Патриотизм (грек тілінен patriots-
отандас, patrio-отан) Отанды сүю, оған берілгендік іс-әрекеттерімен ... ... ... – Отанға деген сүйіспеншілік ... ... үшін ... ету. ... ... ... жәй ғана сүю сезімі емес,
Отан тағдыры үшін ... ... ... ... ... оқимыз [50,
86].
Қазан революциясы тарихынан біздің білетініміз, патриотизмның жаңа
түрі – кеңестік патриотизммен ... ... ... ... анықтама беріп, теориялық жағына негіздеді: ол қоғамдық саяси ... ... ... ... және ... ... ... қоғам
дамуының әлеуметтік – экономикалық және саяси жағдайларының өнімі болып
табылады. Сонымен ... ... ... ... ... айту керек, сонымен қоса, ... ... ... сүю, барлық ұлттардың еңбекшілеріне ... ... өмір ... ... ... алғанда, социализм патриотизмнің жаңа түрін туғызды, ол
интернационализммен қосылған қоғамдық ... ... ...... ... ... көрінісі, олар өз
дамуында өзара байланысқан. К.Маркс пен ... ... даму ... адамзат дамуының бір деңгейінен екіншісіне, неғұрлым жетілген
жоғарғысына өтуі әлеуметтік – экономикалық тұрғыдан – бұл ... заң, ... ... ... сәйкес «деңгейлердің ауысуы өтпелі, әрбір жаңасы
ескінің негізінде туады», - дейді [51].
Бұл ... ... ... ... ... ... ол ... Қазақстанның идеялогиясы мен мемлекеттік
саясатының жаңа парадигмаларын ендіру мен ... ... Сол ... ... ... кеңестік патриотизм мен
интернационализм негізінде өсіп шыққан, оған азаматтық ... ... ... ... ... тұлғаның рухани тірегі болып табылатын ұғым
деп түсінеміз.
Зерттеушілер А. ... ... ... патриотизм»
негіздері болып табылатындар: «Қазақстан халықтарын құрайтын этностарының
тарихи тағдырының жалпылылығы, ... ... ... олардың республиканың экономикалық потенциалын құруға ... ... ... [52]. ... ... ... бұл
негіздердің потенциалы бүкіл халықты мемлекетпен теңестіру жолындағы
әрекетіне Қазақстанның бүтіндігін ... мен ... ... оның
экономикалық қуатына, халықаралық абыройы мен ... ... ... ... ... Н.Ә. ... Қазақстан
халықтарының ассамблеясында ІІІ сессиясында ... ... ... ... қазақстандық патриотизмді қалыптастыру
туралы сөйлеген сөзінде атап өткені: «Біз бүгін ... ... ... ... ... ... секілді мен жаңа қоғамда
құрылып жатқан, жаңа ... ... ... Егер осы ... ... ... ... қоғамның дамуында бағытталған болса, онда ол
әдеттегі процесс болып табылады. Біздің интелегенцияның ... ... оны ... құрметтеу жолына, ұлттық патриотизмді көтеруге
бағыттайтын кез келді» [53].
Сондай-ақ Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә. ... ... ... «Ең ... - өз-өзіңді тану, жас ұрпақты
Отанға деген шынайы сезімге тәрбиелеу, жалпы ... ... ... мен ... ... ... ... дәрежеде
тұлғаның құқықтары мен бостандығын көтеріп, бір ... ... ... ... пен ... ... ... жауапкершілік сезімі рухында, Қазақстандық
патриотизмнің дамуына көңіл бөле отырып өзінің «ХХІ ғасыр ... ... Н.Ә. ... ... ... «Егер әр адам бала кезінен
Қазақстан менің Отаным, ол мен үшін ... мен ол үшін ... ... ... ... өссе [54, ... себепті біздің елімізде өткен кеңес дәуірінен қалған бірқатар
ұғымдарды қосып демократиялық ... ... ... ... ... ... дәстүрлер жаңа арнамен дами бастады. Сонымен бірге
әлемдік нарық ... ... және оны ... экономикасына
енгізу тәжірибиесі, біздің қоғамның дамуына ... ... мен ... өзіндік түзетулерін әкеледі.
Ол білім беру саласындағы ұлттық саясат, ... ... ... «білім кеңестігін сақтауға және оған ... ... ... ... ... береді» - деп көрсетеді
зерттеушілер Ш.Т. Таубаева, С.Н. Лактионова [55, 7]. ... ... ... ... ... жаңа ... оқылым табуда.
Осы зерттеу контекстінде Л.Байсеркеев «қазақстандық патриотизмның
қалыптасуы аса маңызды әлеуметтік педагогикалық ... оны ... ... қоғам шешеді», - дей, Қазақстан халқы өзіне лайық ... ... ... сәтті жалғастыруға, қоғам байлығын көбейтуге,
ғылымды, көп ... ... және ... қарым-қатынас дәстүрлерін
дамытуға қабілетті ұрпаққа ... Әрі ... ... тұлғаның азаматтық
жауапкершілігін дамыту туралы ойын көрсете ... ... ... ... ... ... сезіну үшін, аса өнегелі азаматтық,
патриоттық
және интернационалдық ... ... ... жеткіншектерде патриоттық
сезімдердің қалыптасуына ар-намыс , ұят, абырой, ... ... ... ... міндет пен жауапкершілік
сезімдерінің қалыптасуына ерекше көңіл бөлу керек», - дейді [56, 129].
Ал ... Г.Р. ... ... ... ... жаратылысында патриотизм сезімі, толеранттық және ұлттық келісім
жатыр» [57]. Оқушыларға әскери-патриоттық тәрбие беру негіздерін зерттеген
Е.Утегенов «Қазақстандық ... ... ... ... ... деген сүйіспеншілігін және Отан қорғаушыларының
азаматтық жауапкершілігі арқылы рухани күш – қуатын ... ... ... ... ... жеке ... оң ... рухани
қасиеттері дамуында жатыр, олар адамда жаңа ... ... ... ... ... - деп санайды Д.М.Жусубалиева және т.б.
[59, 111].
Зерттеуші Б.Абуова «патриоттық тәрбие жүйесін құруда ұлттық
менталитет, ... ... ... ... ... ... керек», - дейді [60, 216].
Сонымен, осы ұғымның ... ... ... келісе отырып біз өз тарапымыздан былай дейміз: «Қазақстандық
патриотизм жоғары азаматтық сезім, ол жаңа ... ... ... ұрпағының тұлға адамгершілігін қалыптастырудың рухани тірегі болып
табылады».
«Патриотизм», «Советтік патриотизм», «Қазақстандық ... ... ... өзара байланысы мен сіңісуі әрекеттік
себептерден құрылады, жер ... ... пен ... үшін ... ... ... «Патриотизм» және «Тәрбие» ұғымдарының интеграциясы
мақсатқа бағытталған бір «Патриоттық ... ... ... ... ... ... дамытудың маңызды импульсы ретінде «Патриоттық ... екі ... ... асады: жалпы
адамдықта, не ... ...... ... ... ... іс-әрекетте көрінуі және саясатта рациональды – идеялогиялық,
мақсатқа бағытталған әлеуметті – педагогикалық ықпал жасау барысында жеткен
тәрбие-идеялық жұмыстар нәтижесі. ... ... ... жүйесіндегі
барлық компоненттерінің бірлігін, соның ішінде патриотизмді де ... ... мен ... тәжірибиесі өскелең ұрпаққа патриоттық
және эмоциональдық тәрбие беру теориясы мен әдістемесін дамытуда үлкен үлес
қосты. Патриоттық тәрбие проблемасы өзекті және ары ... ... ... ... қазіргі кезеңде өскелең ұрпақтың нағыз адамгершілік
қасиеттері мен сезімдерін қалыптастыру және ... ... өте ... ие ... ... ... патриотизмді тәрбиелеу приоритеттік
бастамасы.
Қазіргі кезеңдегі орасан жылдамдық алған өркендеу ... ... ... беру мәселесін қазақстандық қоғамның
сезіне білуі және өз ... өмір ... ... ұғынуы, тәрбиені
ұйымдастырудың жаңашыл жолдарын жасауға мүмкіндік туғызады. Атап айтқанда,
қазіргі нарықтық ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуде қоғамның тапсырыстары мен сұраныстарын қанағаттандыру
мәселесі, ауыспалы жағдайда жылдам ... ... ... өз ... дұрыс іске асыра алатын, барлық жағдайда, іс-әрекетке даяр
болуға, шығармашыл тұлғаның дамуына бағытталған ... ... ... Н.В. ... А.А. Реан ... ... азаматтық
қасиеттері тәрбиелеуді «отбасы, өзге адамдар, өз халқына, туғаг жеріне,
әлемзат тағдырына ... ... ... ... болып
қалыптасу» деп түсінеді [61, 88].
Жоғарыда айтылғандармен келісе отырып, біз жеке тұлғаның ... ... ... әділдік үшін күресе білу, ... ... ... және т.б. ... тәрбие» феноменін қарайтын
жеке-әлеуметтік бағытты құндылықтар деп айта аламыз.
Біздің ... ... ... ... ... беру ... К.Д. Ушинский, А.С. Макаренко, В.А. Сухомлинский, А.В. Луначарский және
т.б. ғалымдар еңбектерінде ... өз ... ... ... ... кеңестік педагогиканың қалыптасуы мен дамуына үлес ... ... ... «халықтыққа негізделген тәрбие ... Отан ... ... ... ... ... мен өзге ... бағытталуы керек» [62, 29].
Ал А.С. Макаренко: «егер адамға өз ... ... білу ... оның ... ... ... ... онда ерлікке тәрбилеу мүмкін емес» - деді [63, 21]. Соған қоса
ұлы педагог-ғалым А.В. ... ... ... ... ... азаматтық борыш, ... ...... ... Осы қасиеттер қалыптасқан адам ғана, өзін біздің идеяға,
біздің қоғамға шын ... ... ... ... ... ... сөздерін
құптай отырып патриоттық сезімді тәрбиелеу мен Отанының ... ... ... А.В.Луначарский «жауапкершілік ... ... - деп ... [16, ... ... ... ... мен моральдық ерік-жігерлік
қасие – Отан идеяларын түсіну, оның бүгінгісі мен болашағын ойлау, ... ... ... ... ... жауына деген өшпенділік, Отаны
үшін жанын беру сезімі арқылы ... ... ... ... ... бекітеді осы арқылы тәрбиеленеді,- деп есептейді [64, 111].
Автордың, «қоршаған әлемнің ... ... ... ... сезімді ояту мүмкін емес. Оқушыларға аға ұрпақтың бақытты
балалық шаққа қандай қиыншылықпен қол ... ... ... бұрын,
олардың назарын алдымен туған табиғаттың әсемдігіне аудару керек. Кішкентай
сәбидің жүрегінде туған жері ... ... ... ... ұлы
Отанға деген сүйіспеншілік осыдан басталады ... ... ... көңіл
аударады.
Соңғы кездері адамқоғамының дамуының жаңа бағытында патроттық тәрбие
мәселесі өзекті және оның адамгершілік негіздерін ғылыми ... ... ... рухани қалыптасуы мен даму заңдылықтарының түрлі салалары
туралы Л.М. Архангельский [65], А.И. ... [66] ... ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттері,
көрсеткіштерінің деңгейлері О.С.Богданова [67], Н.И.Болдырев [68],
Е.В.Бондаревская [69], ... [70], ... [71], ... ... [73], ... [74], И.Ф.Харламов [75] және т.б.
зерттеді.
А.А.Бейсенбаева патриоттық тәрбие мәселесін зерттей келе, «дүниетану
көзқарастары, идеялық ... ... ... ... ... дайындық патриоттық тәрбиенің құрамдық бөліміне ... жеке ... ... ... ... оның ... белсенді негізі болып қалыптасады», - деп анықтама береді [76, 23
].
Зерттеуші Д.С. Құсайынованың көзқарасы бойынша, ... ... туа ... ... ... емес, ол-әлеуметтік, тарихи
қалыптасқан Отанға деген ... ... ол ... ... ... - деп ... берілген [77, 31 ].
С. Нүрмұқашева [78] патриоттық тәрбиенің тек әсері астектісін ... ... Оның ... ... әдіс-амалдарына тоқталып, 60-80
жылдар аралығындағы әскери-патриоттық тәрбиеге ... ... ... ... ... ... ... арқылы ерлікке
баулаудың педагогикалық негіздері» атты зерттеу жұмысында [79] ата ... ... ... ... ... бала ... ... ерлік
сезімді ояту тәлім-тәрбиенің алғашқы шамдарынан бастап, бізге жеткен ақын-
жыраулар шығармалары, нақыл сөздері, ... ... ... бойында елін, жерін сүйетін ... ... ... мол ... дәлелдеген.
Жұмыста қазақ халқының басынан қаншалықты ауыртпалық тауқымет,
соғыс зардабын өткерсе де, ... ... ... ... ... жерін жауға бермей, ұлан-байтақ өлкесін артындағы ұрпағына мәңгі
қоныс еткен түркі халқының ... ... ... Орда ... Ер ... ... алакөл сұлама» заманындағы ерліктің өшпес ... ... ... Наурызбай, Хангелді, Көкжал Барақ, Қарабай,
Баян, Райымбек сынды ерлердің ерен ерліктері ... ... атқа сай ... ... оның бүгінгі ұрпақты тәрбиелеуде басты орын алатыны ғылыми –
теориялық тұрғыда негізделген. Зерттеу ... ... ... ... және ... ... мәнін ашып көрсеткен.
Е.Жұматаеваның диссертациялық жұмысында [80] Қазақстан майдангер
жазушыларының шығармалары арқылы ... ... ... ... ... ... [81] Ұлы Отан соғысы жылдарындағы сыныптан тыс
уақыттағы тәрбие жұмыстарда оқушыларға ... ... ... ... олардың шыңдалуына, есеюіне үлкен әсер еткендігін
ашып көрсетеді. Соғыс жылдарындағы майнандағы және ... ... ... ... ... ... ... алдына мақсат
етіп қояды. Аталған еңбекте де пән сабақтары мен сыныптан тыс жүргізілетін
шараларды ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарының негізінде береді.
Ғылми-зерттеу жұмысы патриоттық – интернационалдық тәрбие мәселесіне
арналған ӘЖұмақановтың ... ... ... ... ... бір - ... ... отырып жүргізу көзделеді. Патриоттық-
интернационалдық тәрбиені адамгершілік, ... ... және ... ... байланыстыра
жүргізу қарастырылады. Ғылымның соңғы шыққан еңбегінде аға ... ... ... ... ... ... ... оқушыларының патриоттық сезімдерін
жетілдіру, дамыту мәселесіне айрықша көңіл бөлінген [82].
Патриотизмде өз ... ... ... ... және сый-
құтмет; интернационализмде - өзге ұлттармен ынтымақтастық және оларға деген
сый-сияпат идеясының негізі ... «Өз ... ... үшін ... ... қызмет етуге кіріскенде, өз ... ... ... ... сақ болу және ... қарау; кіші отанын,
туған жерін сүйе білуге тәрбиелеу; Отанын қорғауға ... оның ... және ... ... өзге ... ... өкілдерімен
бауырластық және достық қарым-қатынасты орнатуға және әр ... ... мен ... оқып ... тәрбиелеу процесінде патриоттық
тәрбие және халықаралық ... ... ... іске асады»,
- деп патриоттық тәрбиенің маңыздылығын атап өткен ... ... [22, 111] ... біз еш ... ... ... ана тілінің маңызын көрсете келіп, С.
Қалиев: «патриоттық сезім ана тілін ... ... ... кеңес мектебінде орысша оқыған ата-аналардың өздерін үйрету керек.
Бұл орайда олар әр мектепте ата-аналар лекторийлері мен ... ... ... ... ... ... және ... шығу тарихының тәлімдік мәнін ашуға
арналған сұхбат-хабар циклдерін үздіксіз беруді ойластыру қажет. Оснда ғана
ұлттық тәлім - ... өріс ... ... ... ... ... ... тигізеді», - деп ұсыным берген.
Сонымен, жоғарыда аталған ғалымдардың ғылыми жұмыстарының талдауы,
қазіргі кезді жаңа білім беру ... ... ... кеңінен
түсіндірілуде, деген тұжырым жасауға мүмкіндік береді. Мектептердің жаңа
типтерінің ... ... ... лицейлер, элиттік колледждер,
жекеменшік мектептер, рухани жаңару мектебі, білім беру бағыттарына еркін
таңдау жасауын ... ... ... ... ... ... білім беру процестері, оқытуға ... ... ... ... ... ... жоғарыда айтылғандар
білімнің құндылығын бағалап, білім алуға ұмтылатын, ... ... ... ... ... ... ... ерлігін, Отанына
деген патриоттық сезімдегі сүйіспеншілігін көрсете білетін жаңа ... ... әсер ... ... ... [83] ... «ХХ ... соңғы он жылдығында
гуманистік педагогика парадигмасының қалыптасуына және оның ... ... ... ... ... алғы ... ... бітті». Есепке
алар болсақ, гуманистік педагогика Ж.Ж. Руссо парадигмасы, И.Г. Песталоцци,
Л.Н. Толстой, Я.К. Коменский, В.А. ... ... ... педагогика мақсаты, әлеуметік —
мәдени ортада өздігінен дамитын және ... ... ... және ... бағалауға қабілетті, еркін ойлайтын,
шығармашыл жеке тулғаны толыққанды ... ... ...... ... ... Ол адамды жеке тулға ретіне бағалайтын, оның
еркіндікке деген ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік институттардьң іс-әрекетінің бағалайтын критерилер
адам ігілігі үшін деп саналатынын, теңдік ... ... ... ... ... қалайды» - деп, философияльқ сөздікте
қарастырылған. [83, 130].
Қ. Атемованың [84] көзқарасы бойынша «Гуманизм ... - ... ... барлық жоғарғы құндылықтарды енгізді, яғни адамзаттың ұзақ
қарама-кайшы даму жасында өңделген және жалпы ... тән ... ... ... сүю еркіндік және әделдік, жеке ... ... ... пен ... ... және ... [84. 32].
Біздің зерттеуіміздің мақсатын аньқтай отырып, ... ... ... ... ... мен ... ... және эстетикалық тәрбиелеу негізінде қалыптасатынын
атап өтеміз. ... ... ... ... ... ... элементі бола тұра, баланың жеке ... ... ... ... әсер ... деп айтуға болады. Білім
берудегі және тәрбиелеудегі гуманистік аспект адамның рухани ... ... оның ... қабілеттерінің ашылуына негізгі факторы
болып табылатыны сөзсіз.
Казіргі ... ... ... ... ... ... қол жеткізіп отыра, қазіргі педагогикалық идеялар ... ... В.Г. ... [85], ... [86], Е.Н. ... В.А. ... [88] т.б. еңбектерінде сипатталған. Бұл мағынада білім
беру гуманизациясының мақсаты, жеке тұлғаның өзіндік құндылықтары ұстанымы
басым болуын, ... ... ... ... ... оған ... көңіл
аудару және тәрбиешілердің жеке тұлғаға адамгершілік тәрбиесін үйрету.
Бұл позиция жағынан алып қарастыратын болсақ, оқушының жеке ... ... ... ... ... ... ... баулу азаматтық, адамгершілік нормаларды сақтауға даярлық:
қоғамдық, ... ... ар ... сезімі, ұжымшылдық, жолдастық, өзара
түсінушлік, адамдық, сезімталдық, ... ... ... келе ... ... ... құрайтындар -
азаматтық жауапкершілік пен оқушылардағы патриоттық сезімді дамыту. ... ... ... ... ... ... ... дәрежесәнің
жоғарлатуын қажет ету және жаңарту, олардың жалпы адами және рухани
құндылықтарын ... ... ... ... ... қосу,
жеке тұлғаның өзін-өзі тануын анықтауымен ... Бұл жеке ... және ... ... дамуы ішкі және сыртқы механизмдердің
дамытылуына ... ... ... - ... тұлғаның интегралды мінездемесі», адамның адамға
қатынасын сипаттайтын қасиеттер жиынтығын ... ... ... берудегі гуманистік мақсат, ол үздіксіз мәдени мұғалім
жеке тұлғасының ... және ... ... ... ... қатар мұғалім
- адам, адамзат және муұғалім - маман арасындағы алшақтықты қысқартады. Сол
себепті педагогикалық технологияның негізін - ... ... ... оның ... білімі, икемі, дағдысы құрайды деп түсінеміз.
«Білім берудегі гуманизация маңыздылығы ... ... және оның ... мен қағидаларын теориялық ұғыну -
білім беру процесіндегі стратегиялық бағытты анықтап ғана ... ... ... мақсаттарды жүзеге асырудың тактикалық бағдарламасын
меңзейді» [89; 90].
Бұл ... ... ... ... және ... ... мен оқушылардың әрбір адамды тұлға ретінде қабылдауы ал нақты
жағдайда оқушын өзінің ... жету ... ... ... ... ... ... білім алу адамзаттың алдағы дамуына ықпал ететін ... бірі деп ... ... Ең ... мемлекеттік
құрылыстық моделін модернизациялаудағы барлық ... ... ... ... ... беру ... және жаңа азаматтық өзіндік
сананы қалыптастыруды жеделдету процесі, мемлекеттік — патриоттық ... ... асуы және енуі жас ... ... гуманизация
процесіне негізделген, ол Қазақстан Республикасының ресми заң құжаттарында
аталып өткен.
Қазақстан ... ... ... ... (1994); ... ... ... беру мекемелеріндегі
кешенді тәрбие беру ... (2000); ... ... ... ... (1993); Қазақстан Республикасының білім
берудегі этномәдени тұжырымдамасы (1996); Қазақстан Республикасының білім
беру туралы заңы (1999); ... ... заңы « ... мемлекетік жастар саясаты» (1999); Педагогикалық білім
тұжырымдамасы. (2001); 2015 жылға ... ... ... беру ... ... (2003); Қазақстан Республикасының
Президенті ... ... ... ... ... әлеуметтік және саяси жеделдету модернизация жолында (2005).
Мысалы, Қазақстан Республикасының «Білім беру ... ... (1999) ... және ... ... ... ... өз Отанын - Қазақстан
Республикасын сүйе ... ... пен ... ... ... ... ... кез-келген
конститутцияға қарсы және қоғамға қарсы ... ... ... және әлемдік мәдениет жетістіктерін игеру, қазақ халқының және өзге
ұлттардың салт-дәстүрін, тарихын оқып білуге, сонымен ... ... орыс және шет ... ... ... болып табылады.
Соған қоса «Қазақстан Республикасыньң гуманитарлық білім беру
концепциясының» негізгі ... жеке ... ... ... ... беру мен ... ... және мәдениеттің комплексті
тұрғыдан ықпал жасау. Атап айтсақ, гуманитарлық білім беру тұлғаны дамытуда
«біржақтылық пен жуйесіздікті» әсер ... және де ... ... ие
болуға бағытталып, индивидтіің өзіндік ішкі творчестволық ... ... ... береді. Сонымен қатар құжатта ... ... ... қоғамды демократиялық ағарту мақсатында гуманитарлық білім
беру адамдардың әлеуметті - экономикалық әдептілігіне ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа, жаңа мемлекеттік тепе-
теңдікті қалыптастыруға, азаматтық өмірлік бағдарына және құндылықтар қалау
жүйесіне гуманды қоғамдық менталитетке әсер етеді ... ... ... беру мекемелеріндегі кешенді тәрбие
беру бағдарламасының» жобасында (2000) әртүрлі типтегі және әртүрлі білім
беру ... ... ... ... үшін ғылыми-әдістемелік,
ұйымдық, кадрлық, ақпараттық және басқа да қажетті жағдайлармен қамтамасыз
етуге ерекше көңіл бөлінген [91]. Нақтыласақ, ... ... ... ... ... ... ... ету қажеттілігі аталып, жеке
тұлғаның ... ... ... мәдени дүниетанымын, әлеуметтік
экономикалық тапсырмаларды жүзеге асруға себепші ... ... ... білім беруін, Қазақстан Республикасы халықтарының
арасында бейбітшілікпен тыныштықты ... ... ... қалыптастыруға
стратегиялық бағдары болып табылады. Республиканың нарықтық қатынасқа өту
алдында мынадай көкейкесті мәселелер тұр. Ашып айтсақ, олар ... ... ... дамыған, азаматтық құндылықтарды игеруге
творчествалық дағдылар мен ептіліктерді ... ... ... бейім, өмірлік қиын мәселлерді шешуде жылдам әрі тапқыр болуға
тұлғаны ... ... ... ойымызша соңғы уақытта жастардың ... ... ... ... немқұрайлықпен қарайтыны жалпыға
мәлім, бұған, құжатта көрсетілген келесі факторлар қатары өз ... ... ... ... ... ... ... жеке
тұлғаның индивидуалды ерекшеліктерінің мәніне жеңіл ... ... ... ... ... ған құптау, тәрбие жұмысында ... ... ... ойымызша, осы факторлар жастарды ... ... ... ... көз ... ... туындатады.
Міне, осы сөздің өзі жеке ... ... ... ... өз ... ... деп ойлаймыз. Бірақ дал ... ... ... ... мәселе болып ... ... ... ... ... , ... тәрбиелеп
өз Отанының патриоты болуға ... ... ... ... ... ... қандай дәрежеде қалыптасқан? Патриоттық
сезімнің қа-лыптасуна кері әсерін тигізіп отырған ... ... ... ... жоқ ... сонымен қатар түрлі
жарнамалар жас ... ... кері әсер етіп ... ... Ал, осы ... ... бұрыс немесе дұрыс
жолға қойыл -
ғаны ма? Оған біз ... ... ... сезім оқушылардың бойында бір күнде даритын ... Ол ... әрі ... ... үшін ... ... өмірмен ұштастыру секілді педагогикалық ... ... ... ... етіп алуы ... ... мәселесі екені белгілі.Біздің пікірімізше осы бағытпен мемлекет
түбегелі шұғылдануы керек деп ... ... ... ... ... ... алғашқы ұрығы балалық шақта себілетіні белгілі.
Осы жылдарда баланың миы мен ... ... ... ... Жас ... ... мен ... олардың жан
дүниесінде терең өшпейтін із ... С. ... ... ... деген: « Баланың қандай адам
болатыны негізінен оны сен бес ... ... ... ... Егер бес ... дейін дұрыс тәрбие бермесең, кейін оны
қайта тәрбиелеуге ... ... ». ... сәйкес біздің
қазақтың
« Тәрбие ... ... », « ... жастан » деген пікірі А. С.
Макаренконың сөзіның дәлелі ... ... ... біз ... ... патриотизм анықтамасына тоқталып
өтейік: «Патриотизм » - ... ... ... ... patrio- ... жер ) ... ... сүйіспеншілік, бойындағы күш – қуаты мен
білімін Отан ... мен ... ... ... жерін, ана-
тілін, елдің әдет-ғұрпы мен дәстүрін құрмет тұту ... ... ерте ... ... бастайды- деп көрсеткен [92, 168].
Қазақстан ... ... ... ... 8 ... беру жүйесінің басым міндеттерінің қатарында жеке тұлғаны ... ... пен ... өз Отаны- ... ... ... рәміздерді құрметтеуге, халық ... ... ... және ... ... кез- келген
көрі-ністерге төзбеуге тәрбиелеу » - деп ... [93, ... ... « Педагогика оқулығында « Патриотизм ... (
грек тілінен ... ... ... ... ... ... деп
күрделі жиынтығында көрініс ... ... ... ... ... қоғамдық және адамгершілік принцип»,- деп
көрсетілген [94, 163].
Б. Т. ... « ... ... ... ... Отанына, оның мәдениетіне, дәстүріне ... ... ... ... өз ... ... және ... арттыруға бағытталған әлеуметтік ... ... ... ... ... ... даяр болу тән », - ... [95, 240].
Б. Момышұлы « Патриотизм - Отанға деген сүйіспеншілік, ... аман - ... ... ... ... ... тікелей сезіну өзінің мемлекетке тәуелді екеніңді ... ... ... - жеке ... ... екенін мойындау,
қысқасын айтқанда, патриотизм дегеніміз - ... ... ... жеке ... ... ... : ... бүгінгі күнімен және
болашағымен қарым - қатынасын ... - деп атап ... ... 96, ... ... жоғарыда айтылған анықтамалардың барлығы
белгілі бір іс - ... өз ... ... ... ... ... баса ... .
Патриотизмге тәрбиелеу проблемаларын зерттеушілер : С.Әбілдина,
Г.Белгібаева, [97], Қалмырзаев Э. [98], ... ... [100], ... [101] т.б. ... Олар ... ... дамуына түрліше ... ... ... ... деген сүйіспеншілік халықтың өз
жеріне қатысын , бір-біріне құрметін айта ... ... ... ... ... деп санайды. Кең байтақ жеріміздің ... ... ... ... бір ... ... халық
құрайды және сондықтан Отан деген тек ғана оның үйі ... ол ... ... ғажайып тамаша табиғатымен берілген
ғаламшар. ... ... ... үлгі ... ... ... ... патриотизмге тәрбиелеу пропагандасын
ақпарат құралдары мен ... ... ... деп ... ... ... бойынша зерттеуші ... ... ... ... әсер ... ... ... сезімді жеке тұлға әр түрлі
түсінуін, соған ... ... ... ... ...... ... Отанға деген ... де әр ... ... ... өз ... ... ... сүйгендей сүйсе, басқа ... одан әр ... ... ал ... бұл сөзді жиі айта ... ... ... ... - деп Отан ... ... жеке тұлғаның
түсінуін меңзейді [101, 13 ; 102].
А. Құсайыновтың еңбегінде жоғары ... ... ... сағаттарының және осыған орай жарыстардың өткізілуі, ... мен ... ... ... ... ... жалпы
орта білім ... ... ... басталарда Қазақстан
Республикасының Мемлекеттік әнұранын ... ... ... ... « Патриотизм » - дегеніміз адамның туа біткен, ... ... ол ... ... ... ... ... деген
сүйіспеншілік сезім, ол Отанға қызмет етуден көрінеді, - деп ... [103, 58-70 ... ... ... бір түсіндірме ... ... ... түсінік анықтамалар ... ... ... бағыттарына ... ... ... келе, қазақстандық патриотизмге
тән ерекшеліктерді мынадай деп ... ... ... даяр ... қағидаларын берік ұстану; моральдік оптимизм; бейбітшілік
сүйгіштік, бейбіт өмір және ... ... ... деген
махаббат, сүйіспеншілік пен мақтаныш сезімі; ... ... ... ... ана – тілін қадірлеу, ... ар мен ... ... ... туған өлкенің гүлденуіне үлес қосу; ата –
бабалардың өшпес ... үлгі ... ... ... даму жолдарын ... ... ... ... ... ... атап ... керек.
Бірақ, бұл жүйеде біздің көзқарасымыз бойынша ... ... ... ... ... ... ... патриотизмге тәрбиелеу технологиясын қарастырмаған. Технология
өзіне дүниені бар ... ... ... ... ... және құбылыстарды тартады. Баланың қалыптаспаған психикасына
жүйелендіріген педагогикалық әсер ету ... ... ... ... тәрбиелеуіміз қажет.
Студенттерге патриоттық тәрбие беруде ... ... ... Кез – ... мемлекетте әнұран үлкен рөл атқарады. Моральдық
ұйымдастырушылық маңызы бар ... ... ... ... жаңа ... ... ... Сондықтан Қазақстан
Республикасының Мемлекеттік ... ... ... және ... ... ...... музыкалы өлеңдік шығарма. Онда соғыс
қиыншылықтары, Ұлы Жеңіс ... ... ... ... халықтық
қозғалыстың белсенеді күші, халықтар ... ... ... ... ... ... қатысын айта келе егеменді
Қазақстанның тарихи даму ... кең ... ... ... құрылымды жолымен эмоцианалды көріністе көрсетілген. Біздің
көзқарасымыз бойынша әуеннің ... ... ... ... ... гүлдену жолындағы толық он жылдарды қамтиды. Әні ... ... ... ... ... бірге үлесімін тапқан.
Міне , осыны оқушының қабылдауы мен ... әсер ... ... негізі қортындыланады.
Болашақ мамандарды патриотизмге тәрбиелеуде күнделікті сабақ
басталарда ... ... ... керек деп ойлаймыз. әнұранды
орындау кезінде ... ... ... ... оның ... ... жеткізе білуі, сонымен ... ... ... ... тәрбиелеуміз ... ... ... ... нақты музыкалық құрылымы мен адамның
жаны мен жүрегіне ... ... ... ... шақырады. Жаһандану кезінде біздің әнұран ... ... ұлт ... демократиялық атмосферасын
сақтап, дүние жүзі елдері арасында жас ... ... ... ... ... жасайды.
1.2 Қазіргі студент –жастарды ... ... ... ... ... бері ... оқу-тәрбие ісіне ұдайы көңіл бөлініп келеді. Оқу - тәрбие
ісінде назар ... ... ... ... бірі – отансүйгіштік
тәрбие. Қазақстан Республикасы – көп ұлтты іргелі ел.
Жаңа қоғамның дамуындағы ең ... ... – оның ... жаңа адам ... ... алып, оны ауыр күрестерде қорғай
білген, барлық сын-сынақтардан өтіп, өзі адам танымастай болып ... ... ... ... мұраттылықты қосып, өмір сүрудің
тәжірибелерінен қуат алып, ... жеке ... ... ... ... мәреден көріне білетін адам.
Ұлттық дәстүрге берік, елін, жерін сүйетін азамат ... ... ... ... қасиетті қалыптастыру өскелең
өмір талабынан туындап отыр.
Қазіргі кезеңде «қазақстандық отансүйгіштік» ұғымына зор ... Көп ... ... ... отансүйгіштік сезімін
қалыптастыратын – ... ... ... ... ... ... ... ұлтты келісім, ішкі үндесім барша халқымыздың ынтымағы
мен өзара жарасымдылығында [99; 100; 101; ... жер, ... оның ... тіл, ... ... Туған өлкедегі тамаша киелі ...... ... ... де ... қалдыра алмайды. Олар сөзсіз адам
көкірегінде жылылық, жақындық, туыстық ... ... ... ... ... ... қасиетті ұғым.
Қазақстандық отансүйгіштікке келсек, ол тек ... ғана ... ... емес, онда мекендейтін бүкіл ұлт пен ... ... ... дүние. Бұл сезімнің мағынасы терең, аумағы кең,
құдіреті күшті. Ол өз ... өз аясы бар, ... ... ... айналмайды, бұл сезімнің оянып, бірте-бірте күш ... ... ... ... ... бар ... ... ұласуы объективті
шарттылықтарды қажет етеді.
Отанын адамның өзі ... ... Оны жете ... ... ... ... жолын, қиындық мехнаттарын, рухын, тар жол, ... көз ... ... ... сезе білгенде, елдің ... жат ... ... ... ... ... қанын төгіп
қайсарлықпен қорғап алған ерліктерін сезіп білгенде ғана, соған деген
мақтаныш ... ... ... – ұлт ... ... айнасы, өлшемі. Елбасы
өзінің халыққа Жолдауында азаматтардың отаншылдық сезімі мен өз ... ... ... ұлттық қауіпсіздікті сақтаудың ... бірі ... ... ... ... ... үшін алғы ... пісіп
жетілуі керек. Сол алғы шарттардың пісіп жетілуімен ... ... ... жаңа құндылықтарды, оның ішінде отаншылдық сезімді
бойына ... ... ... сана-сезім болса, ол – отан құндылығы көрінісінің
нәтижесі, өткендегі өмір ... ... ... ... мен
ұитылысына, құлшынысынан ... ... ... адамдардың
санасындағы қажеттілігі мен қызығушылығы ... ... ... өмір ... ... қандай ғылым болмасын
адамзаттың ... ... ... ... аян. ... ... байланысты тәлім-тәрбиелік тұжырымдамалар халық тәрбиесі
мен ғылыми ойдың ажырамас туындысы. Ал, халықтық тәлім-тәрбие әр ... ... ... ... да этнопедагогика
педагогиканың ... нәр ... ... ... ... біз ... ұғымының тікелей «студент жастар»
ұғымымен талдаймыз. Өйткені бұл екі ұғым ... бір жас ... ... ... ... ... ... бүгін, біздің
айналамызда, елдің дамуымен бірге, ... ... бар ... ... оқып зерттеу мәселесінің методалогиялық қағидасы
төмендегідей бекітіледі.
- жастар әлеуметтік-демографиялық ерекше топ түсінігі;
- жастардың ... бір ... сол ... ... ... ... ... белсенділігі, қызығушылық әрекеттері
арқылы анықталып, бағдарлама жасалуы;
- жастар мәселесінің үстемдік етер ... ... ... әлуметтік саяси , экономикалық базасында ғана олардың
шешілу мүмкіндігі;
- жастар қозғалысына нақты тарихи ... ... ... Олар әрдайым
үлкендерді, өткен тарихты өздеріне ... ... ... ... шешудегі өз тәсілдері, нысандары бар екенін
есепке алу қажеттілігі [104, 192].
Арнайы ... ... жас ... байланысты кеңірек
түсініктерге ие боламыз. Оның ... ... ... ... критерийлер алынған. Біздің көзқарасымыз бойынша, жас
шекарасын анықтауда әлеуметтік ... ... ... ... ... кеңістік, еңбек өтімі, біліктілік, әскери міндеттен өту, төл құжат
алу, азамат құқығын ... ... ие болу т.б. ... ... ... ... зерттеудің айрықша белгісі жас және әлеуметтік
шекараны анықтау ... ... ... 30 жасқа дейінгі жас
адамдар тұратын қоғамның ерекше тап тобы: олардың қоғамдағы орны мен рөлі,
құнды ... ... ... ... ... ... ... қатынаспен, тарихи жағдайымен негізделген», - деп
жастар ... ... ... [104, ... жағдайы қоғамның әлеуметтік құрылымындағы өндіріс жүйесімен,
әлеуметтік-кәсіпқой бағдар орнымен ... ... В.В., ... ... В.П., ... И.Н., ... Л.Я., Жук О.Л., Богар И.В.,
Бескровная О.В. ... ... ... ... ... ... өз еңбегінде бұл мәселені нақты топтастырып көрсеткен:
а) еңбек жастары;
б) ауыл ... ... оқу орын ... жас қызметкерлер мен интеллегенциялылар [104, 193].
Жастар – белгілі жас ... өмір ... ... әлеуметтік мінездемесі, әлеуметтік-психологиялық өзгешелігі бар
қоғамның бір бөлігі. Олар белгілі қызығушылықтар, ... ... ... деңгейлерімен ерекшеленеді.
Қазіргі қоғамда жастар туралы ғылымды студент жастарынсыз ашу мүмкін
емес.
Студенттік кезең-адамдармен ... ... ... ... ... жаңа ... өрби ... өйткенмен, оның
дәстүрлік түсінігінде «Әке мен баланың» мәселесі емес.
Студент жастың осы ... ... ... ... шешілу керек. Бірінші курстан бастап барлық студенттер оқу-зерттеу
мен ғылыми-зерттеу жұмыстарына ... жас – ақыл ... ... және тоериялық
білімнің нығайып практикаға ұласу кезеңі. ... ... ... ... ... ... көрініс береді.
Ой-өрістің дамуы оқу мен тәрбиені нысанаға ... ... ... дамуымен тығыз байланысты. Бұл жаста тек ғана дене-
бітімі емес, психологиялық процестер (қабылдау, ... ес, ... ... ... даму ... ... А.К. ... осы кезеңді оқу
және кәсіпқой дайындық үшін өте ... деп ... ... ... ... ... [100, 19].
Анатомиялық-физиологиялық ерекшелік тұдырысынан қарағанда, бұл
кезең – тұрақталу және ... ... ... ... Бұл-
физикалық жақтан, бойсалмақтың баяу дамитын кезеңі. Мінез-құлық нығайып
адамгершілік ... ... Бұл ... ... ... толық
көрінбеген-өз мақсатына талпыну, табандылық, ұйытқы болу, өз-өзін ұстай
білу сыңды қасиеттер беки түседі. ... ... ... ықылас
ауады (мақсатқа, өмірге, борыш-міндетке, махаббатқа, адалдыққа т.б.).
Студенттік кезең әлеуметтенудің мән-маңызын ашуға ұйытқы болар
адамзат ... ... ... ... ... ... әлеуметтену
кезеңіне байланысты әр түрлі ынғайлы түрлер кездеседі. Мәселен, көпшілік
авторлар [86; 87; 92; 98] және т.б. мына үш ... алға ... ... ... ... кейінгі. Мұнымен қатар, бір сатыда тұрмыс жағдайы
мен әлеуметтенуі әр түрлі ... ... те ... ... ... дейінгі және жоғары сынып оқушылары, еңбек сатысында-жиырмадан
елуге дейін.
Студенттер өмірге ... ... ... ... не болмаса
психологиялық бірлесу жағынан құрдас тобына бірігеді. Құрдас тобында бірдей
жастардың болуы міндетті емес. Ол жас ... ... ... бар,
бірақ белгілі ортақ құндылықтарға ие, өзгелерден жекенудің белгілі бір
қағидаларымен ерекшеленетін қатынас ... ... ... ... ... ... ... тобының маңызы балалық шақтан жастық
шаққа қарай тұрақты өседі, кейіннен жас келе төмендей түскенмен, ... ... ... ... ... кезеңінде құрдас тобының
маңызы қайтадан мәнді бола алады).
Топ құрамының мінездемесі мына белгілерді есепке алады: жас ... – бір ... ... ... ... ... ... жиірек); жыныс
(көбінесе бір жіністі кіші жеткіншек топтары, бөзбала мен ... ... ... ... тек ... тен қана ... немесе т.б.
Ғылыми әдебиеттерде «Құрдас ... ... ... мазмұнмен
қарастырылады: әлеуметтік жүйеде құрдас ... ... ... мен ... ... болып бөлінеді, яғни, қоғам таныған, қандай да бір ... ... ... ... біршама ұйымдастыру құрылымына,
мүшелікке және өзіндік өмір сүретін ресми ... ие. Олар ... ... ... тән болу тобына бөлінеді. Онда адамдар ... ... ... ... немесе достық топтары) және референт
топтардан тұрады. Адам оған ... тән ... ... ойша ... ... ... өзінің мінез-құлқын, өз бағасын сәйкестендіреді. Топтар
тұрақтылық, ұзақтылық деңгейі бойынша тұрақты және уақытша ... ... [87, ... оқшаулығы бойынша олар белгілі бір мекеме аясында қызмет ете
алатын аулалы, кварталды және ... ... ... алыс ... ... ... болады.
Жетекшілік және басшылық түрі бойынша демократиялы немесе авторитарлы
бола алады.
Жеткіншектер мен бөзбалалар бір уақытта формализмге, не ... ... жол ... әр ... ... ... Формализм тобы
(сынып, университет, колледж, лицейлердің оқу тобы, спорт лекциялары ... мен ... ... ... өмір ... ... ... көзқарасына, мүшелері үшін маңыз деңгейіне
тәуелді бола отырып, әр түрлі рөл ... Егер ... ... өзара
мағыналы болса, жеткіншектер мен бозбалалар тек тең ... ғана ... ... ... жатса, бұл жағымды маңызға ие болады [92, 120-127].
Белгілі жас ерекшеліктеріне ие бола ... ... ... топ қызметі былай анықталады:
• берілген қоғам мәдениетіне ... ... ... ... ... ... ... бейімдеу (белгілі жастағы әрбір жыныс
өкілін үлгі ете, мінез-құлқын ұсынып, талқылау арқылы);
• топ мүшелерінің этникалық, діни, ... ... ... сай ... ... топ ... өзіндік сананы, өзін-өзі анықтауды, өзін-өзі
бекітуді дамыту үшін шарттар тудыру [104, ... ... ... ... ... және мазмұнды
бағыттылығымен мыналарға тәуелді болып, іске асады: топ мүшелерінің ... және ... ... ерекшеліктерінен; топ құрамының
кәсіпқойлығынан; топтың бағыттылығынан және оның ... ... ... ... ... аймақтың, әлеуметті мәдениет шарттарынан.
Студенттік кезеңде әлеуметтік байланыс, ... ... аясы ... ... әлеуметтік белсенділікнің субъектісіне айналады.
Әлеуметтік-саяси белсенділіктің субъектісі ретінде ... ... ... ... екі ... Бірінші жақ әлеуметтік
процесімен байланысты, екінші жақта әлеуметтендірумен жастар ... ... ... ... ... жасайды. Бұл ішкі белсенділік
студенттің сана ... ... ... ... идеалдарымен,
мүдделерімен анықталады.
Еңбекті қоғамды бөлуде айқын ... ... ... ... жас ... ... ... өзін көрсетуге
ұмтылумен, басқалардың пікіріне шыдамсыздық ... ... ... саяси және экономикалық жүйесінде, ... ... ... ... әлеуметтендірудің қоғамдық шартының өзгерістері ұрпақтар
арасындағы өзгешелікті көбейте түсуде.
Кейбір ғалымдардың ... В.А., ... Н.А.) ... ... ... ... ... талдау, қоғамдағы және ондағы
олардың алатын орнын бағалауда студент жастардың көп ортақтастығы бар. ТМД
елдеріндегі ... ... ... ... ... материалдар
тізбесінен студенттердің қоғамдағы атқаратын рөлі ерекше екендігі
көрсетілген [104, ... сана – ... Отан ... ... ... ... ... Отан жеке адам, адамдар топтары, тұтас
алғанда халық үшін ... ... мен ... тұрмыстың елеулі мәні бар элементтерін қамтиды.
Патриоттық сана – ... ... ... ... ... көзқарастардың күрделі басқарылатын ... ... ... ... ... Отанды дамыту мен қорғауға
бағытталған сезімі мен көңіл-күйі.
Ол өзіне үш ... ... ... ... ... ... ... элементтер дегеніміз-ұлттық
мақтаныш сезімі, Отанға, ұлттық мәдениетке, тілге және т.б. ... ... ... ... мемлекетте мұнда тұратын ұлттар
мен ұлыстардың жалпы мемлекеттік және ұлттық - өзіндік мүдделері жарасымды
үйлесіп жатуы тиіс [101, ... сана ... ... рухани күш бола тұра,
халықтың күш-жігерін тәуелсіздікті нығайтуға бағыттайды. Сондықтан елдегі
тәлім-тәрбие идеологиясы мен ... ... ... ... ... төл ... ретінде сезінетіндей көңіл-күй қалыптастыруы
тиіс. Отаншылдық, елжандылық туған отбасына, туып-өскен ... ... мен ... ... ... басталады. Демек, отансүйгіштіктің
қайнар көзі адамгершілік қасиеттері болмақ. Отансүйгіштіктің іргетасы-
ұлтжандылық. Өз ұлтын сүйіп оның ... ... ... жоқтайтын азамат қана
отаншыл болады. Отансүйгіштікті рухани құбылыс ... ... ... басқаруымен енгізу мүмкін емес. Тәрбиеге қатысы бар
барлық білім беру ... ... ... әрі ... ... ғана ... қасиеті санаға сіңеді.
Ғылыми әдебиеттерде «Отан» ұғымының мән - мағынасына бірқатар
анықтамалар берілген. Бұл ... жеке ... ... түрлі
көзқарастарына баса назар аударылады. Әйтсе де бұл көзқарастарды тек
адамгершілік ... ғана ... ... ... Олардың мағынасы
неғұрлым кең және өзіне жеке адамның ... ... ... оның ... сана-сезімі мен мінез – ... ... ... ... ... патриотизмді моральдық қасиет ретінде
сипаттайды. Олай ... ... ... ... ... ... ... құдіретін, өзінің онымен рухани
байланысын қажеттігін сезінетін, қандай жағдайда болмасын елін ... ... ... ... ... айқындау қажет [104;
105].
Отансүйгіштік қасиетті қалыптастыруға мынадай факторлар әсер ... ... ... ... ... ... ... игі дәстүрлер, ұлттық
парыз, бірлік және міндет. ... ... ... ... ... қасиеттерге жан-жақты сипаттама беріледі. Солардың ішінде
автор әсересе ұлттық парыз ұғымына аса мән ... Оның ... ...... ... сүйіспеншілік, сыртқы жаулардан елін, жерін
аман сақтап, ата-баба дәстүріне өте сезімталдықпен, жауапкершілікпен қарау.
Парыз сезімі қиындықтан қаймықпай, ... ... ... ... Отан үшін ... демі ... ... етуге
даяр болу сезімінен туады, нәтижесінде бұл ... ... ... ... ... сөзімен айтқанда,- табиғат сыйы емес,
ең алдымен, ... ... және ... ... ... ... пен ... болу сезімінен қорғай отырып, адамның ең ұлы сезімін,
азаматтық парызын орындау үшін осындай адамгершілік ... ... түсе ... ... коллектив өмірінің игілігін ғана емес, қауып-
қатерін де бөлісіп, жауды ... жою, ... ... аяусыз деп кек
алу жолымен жеке басыңды және отандастарыңды қауіпсіз етуге ұмтылу, ... ... бас ... [106, 100].
Ерлікті бұлай түсіну оның патриотизммен байланысты сипатын айқындауға
мүмкіндік береді. Осы ... ... ... жеке ... жоғары патриоттық
сана-сезіміне, патриоттық сенімдеріне, Отанға қызмет ... ... ... сай ... ... әдісі болып табылады.
Адамның ерлігі өзінің бұрын иеленген ең таңдаулы ... ... ... ... әзірлігін іс жүзінде ашу қажет болған
жағдайларда пайда болады. Демек, адамның ерлігі оның патриотизмінен туады,
сондықтан ерлік патриотизмнің жоғарғы ... ... ... Егер ... ... сезімдер болмаса, ерлік қылық та болуы мүмкін емес.
Ғылыми ... ... ... мен ... ... ... олар сан қырынан қарастырылады: «Батырлық-айбындылық, даңқты ерлік,
жанкештілік; ... ... ... ... ... батырлық, жан аямас батылдық, айбындылық» [101; 107; 108;
109].
Бұл арада «батыр» сөзі ... ... ... ... ... ... ... батылдық, табандылық қасиеттері орын
алады. Тіл мен әдебиетте бұл ... ... ... ... ... әрекеттер немесе басқа маңызды тапсырмалар орындаған кездегі ең
маңызды істерін атап көрсету қажет болған жағдайда қолданылады. Бір ... ... сөзі және осы ... ... ... да ... ... «айбындылық», «қайтпас қайсарлық», «табандылық»,
«төзімділік», «адалдық» секілді патриотизм санаттарымен үйлесімді ... ... ... мен ... ... ... ... отырып,
ерлік-патриоттық сана мен ерлік іс-әрекеттің қорытпасы болып табылатын жеке
адамның күрделі біртұтас қасиеті ретінде көрініс алады.
Патриотизм ұғымы әр жылдардағы саясат пен ... ... ... ие ... ... кеңестік кезеңде «советтік
патриотизм» деген ұғым елеулі рөл ... Бұл ұғым ... ... ғылыми
еңбектер жарияланып, өте көп тұжырымдар ... ... ... ... ... ... құнды идеялары
революционер-демократтар да, орыс педагогикасының атасы К.Д. ... ... ... ... (М.И. ... Н.К. ... А.В.
Луначарский) мен педагогтар да (А.С. Макаренко, В.А.Сухомлинский) ұсынады.
Олардың пайымдауынша, патриотизм тәрбиенің маңызды міндеті ғана емес, ... ... ... болып табылады, өйткені адам жеткіншек жаста
өзін таниды, өзінің ... ... ... ... ... ... қасиеттері күйзеліс, толғаныс арқылы тәрбиеленеді [14;
15; 16; ... ... ... ... ... ... саяси тарихына
назар салсақ, әрі оған объективті баға ... ... ... ... ... ұғым ... адамдардың санасынан,
психологиялық күйінен өз орнын алғанын әсте жоққа ... ... ... ... ... адам ... ... патриотизмді
емес, коммунистік догмаларға негізделген, жалпыодақтық, жалпыкеңестік
патриотизмді тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... адамдардың жаңа әлеуметтік қауымы-кеңес
халқын қалыптастыруда негізгі құралы етуге ... ... ... пен ... бағытталған патриотизм ұғымы кеңестік қоғам
жағдайында Компартия идеологиясының құрбанына айналды. Барлық ... ... ... ... ... ... ... мен ұлыстардың ұлттық мүдделері мен мақсаттары аяқ асты етілді.
Мысалы, кезінде қазақ ... ... ... ... ... ... зиянды, ұлтшылдық рухтағы шағармалар
деген айып тағылды. Бұл ретте ... ... және т.б. ... ... ... еске алса ... Мұндай жағдайда «советтік патриотизм» кеңестік құрылыстың
рухани терегінің бірі, көп ... ... ... идея ... Бүкіл кеңестік саяси жүйенің, саяси сананың дағдарысқа ... ... ... ... ... «советтік патриотизм» идеясын да
дағдарысқа ұшыратпай қоймады. Сөйтіп, советтік патриотизм өзінің игілікті,
жасампаздық, біріктірушілік ... ... ... ... кейінгі
тоқырау жылдарында ол ұлттық даму мүдделеріне қайшы келетін, ... ... ... ... ... жалпы ұлттық өркениетке бөгет, кертартпа
құбылысқа айналды. Өйткені кеңес халықтарының келешегі енді ортақ кеңестік
тағдарға ... әр ... жеке ... ... ... тарихи-әлеуметтік жағдай қалыптасты. Дегенмен жаңа тарихи-
әлеуметтік жағдайда патриотизм ұғымы ... ... ... ... пен ... ие болу ... Қазақстан қоғамында
«ұлттық патриотизм», «жалпыұлттық патриотизм», «қазақстандық патриотизм»
ұғымдары жиі пайдаланылады. Ұлттық ... ... өз ... оның
мәдениетіне, тіліне, дәстүрлеріне деген сүйіспеншілік пен
жанашырлық, осы ... ... ... ... ... ... ... өзін мемлекет халқының бір бөлігі ретінде сезінуді
білдіреді, яғни түрлі ұлт қауымдастықтары өкілдері үшін ... ... мен ... шегі ... кеңи ... ... ... – Қазақстан мұнда тұрып жатқан барлық ұлттардың ұлттық
Отаны ... ... ... ... ұлттық патриотизмдердің синтезі [9; 10;
60; 100; 101].
Сонымен, «патриотизм», ... ... ... ... ... «қазақстандық патриотизм» ұғымдары мазмұны
олардың бір-бірімен аса тығыз байланысты екенін, мазмұнының әр жылдардағы
саясат пен ... ... ... ... ... ... ұжымның ықпалында, патриоттық тәрбиенің негізінде ... ... ... ескере отырып, өз зерттеуімізде патриоттық тәрбиеге
және оның жүйелік сипатына түсінік береміз.
Патриоттық ... ... ... ... ... ... ғылыми теориясына сүйенеді, олар жеке
адамның патриоттық тәрбиелілігінің мінсіз үлгісін және оған ... ... ... принциптерді, нысандар мен ... ... ... ... тәрбиенің құралдары болып халықтың,
нақты ұлттың және оның қарулы күштерінің ... ... ... ... ... ... ... сенімділік, өз Отанына, ана тіліне,
еліне, жеріне, мәдениеті мен ... ... ... ... ... өз ... ... үшін жоғары жауапкершілік, туған
Отанның экономикалық, ғылыми, ... және ... ... ... оны идеологиялық және саяси жағынан қорғауға даярлық
қалыптасады.
Соңғы уақыттарда басылым беттерінде «патриоттық тәрбие», «азаматтық
тәрбие» ... ... ... келеді [95, ... ... ... ... мен ... ... ұғымдары бір-
біріне қайшы келмейді, керісінше, бірін-бірі толықтырады. «Патриоттық
тәрбие», «азаматтық тәрбиенің» бір ... ... ... оны нақтылай және
тереңдете түседі, жеке тұлғаның Отанды сүю, өз ... ... ... ... азаматтың адамгершілік негізін құрайтын қоғамдық
мәнді қасиеттерінің қалыптасуына себептігін тигізеді. Патриоттық тәрбие
ұрпақтар сабақтастығының жалғасуына ықпал ... де ... ... ие. ... ... жеке тұлғаның әлеуметтенуіне көмектеседі және әлеуметтік
тұрғыдағы қабілеттіктерінің дамуына да тигізер ... ... ... ... ... жауапкершілік сезімдері құрайды.
Бұл-азаматтық қоғамның құқықтық ... ... ... азаматтық қоғамның қалыптасуы жағдайында жеке тұлғаның құқықтық
мәдениеті үлкен мәнге ие, ол азаматтық және патриоттық тәрбиенің ... ... ... тіс. ... ... де, «патриоттық тәрбие»
де жеке ... ... ... және ... ... ... негізінде құрылуы қажет. Біз «азаматтық» және «патриоттық
тәрбие» ұғымдары біріктірілуі тиіс деп санаймыз.
Патриоттық ... ... ... ... ... ол ... тәрбие мен патриоттық сана-сезімнің жүйесі арқылы айқындалады.
Жүйелі патриоттық сана ... ... ... ... ... ... ... эстетикалық және т.б.
элементтерінсіз өмір сүре ... ... сана ... ... ... ішкі даярлық пен қабілетті қалыптастыруға білгілі бір әлеуметтік-
саяси бағыт береді. Сөйтіп, патриоттық тәрбие басқа ... ... ... ... ... ... ... тәрбиенің соңғы
нәтижесі ретінде патриоттық сана өз Отанын өркендету жолындағы күресте, оны
нығайту және қорғау ... ... ... ... ... ... тиісті ерлік, жауынгерлік және ұлттық дәстүрлер түзе отырып, олар
кейіннен тәрбиелеуші факторға айналады.
Патриоттық тәрбиенің жүйелілігі, ... ... ... біртұтастығынан; екіншіден, отбасында, ұжымда, еңбек және әскери
ұжымдарда патриоттық тәрбиенің сабақтастығы мен бірмәнді бағыттылығын талап
ететін қоғамдық өмірдің барлық ... ... ... ... негізгі принциптері мен жалпы заңдылықтарынан және төртіншіден,
негізгі мұраты жеке ... ... және ... тәрбиелеу болып
табылатын тәрбиенің неғұрлым ... ... ... ... туындап жатады.
Патриоттық тәрбие қоғамдық-саяси қызметтің күрделі, салыстырмалы
дербес жүйелерінің барлық ... ие ... ... ол өзара
байланысты құндылықтардың белгілі бір құрылымын иеленеді. Патриоттық тәрбие
жүйесі ... ... ... төрт негізгі топтарын ... ... ... адами құндылықтар [101, 16-18]. Осы
құндылықтардың ... және ... ... ... ... ... жаңа сапалық айқындылықты белгілейтін оның құрамдас бөліктерінің өзара
іс-әрекеттестігінің әдісі ретінде, патриоттық тәрбие жүйесінің салыстырмалы
түрде алғанда ... ... ... айқындайды. Екіншіден,
патриоттық тәрбие жүйесіне оның міндеттерінен көрінетін өзіндік белсенділік
тән. Үшіншіден, патриоттық тәрбие дегеніміз - ... тән ... ... мен ... басшылық құралдары мен әдістері бар, өзін-өзі
басқаратын жүйе. Саналы басқару – бұл ... ... тән әрі ... Төртіншіден, патриоттық тәрбие дегеніміз – уақыт пен кеңістікте
дамытып отыратын жүйе, оның өз тарихы және өзіне тән заңмен ... ... ... мен даму ... бар. Кез ... ... ... тәрбиеде де әрдайым өткеннің қалдығы, бүгінгі күннің
негіздері және болашақтың ... ... ... ... негізгі
функциясы жастарды ұлт-азаттық майданға, ... ... ескі ... күресуге, жаңа Отанды құруға
даярлау болып табылады.
Патриоттық тәрбие жүйесі қазақ ... ... ... ұлт-азаттық
қозғалыстан кейін айтарлықтай күрделеніп, бірқатар жаңа құндылықтарға
жетіп, өзінің тұтастығын сақтап ... Оның ... ... бұқара
халықты Отанның қол жеткізген барлық құндылықтарын қорғауға және дамытуға
даярлау ... ... ... қазақ халқының патриоттық ... ... және ... ... ... оның өзі ... ... ішкі және сыртқы байланыстарын өзгеруі мен пайда болуы,
атқарылатын ... ... ... ... ... ... ... патриоттық тәрбие жүйесі оқшау емес, әлеуметтік тұрғыдан
алғанда да, табиғи жағынан келгенде де басқа жүйелермен тығыз ... ... ... қоғам патриоттық тәрбиенің қызмет атқару мен даму
процесіне ... ... ... ... оның тәрбиелік жүйесін жаңғарту және
толықтыру көзі болып табылады. Мұнсыз патриоттық тәрбие ойдағыдай дамып,
қызмет атқара ... ... ... ... ... ... байланыста болады.
Оның жүзеге асуына макроорта мен микроортаның әсері мол. Яғни, патриоттық
тәрбие оқшау өмір сүре ... Ол ... ... ... ... біртұтас, өзін-өзі басқарып отыратын, белсенді де дамушы жүйе болып
табылады және тәрбиенің барлық негізгі бағыттарында жүзеге ... ... ... ... ... талап етеді.
Кешенді тәсілдің негізгі идеясы - жеке ... ... ... жиынтығын және патриоттық тәрбие ... ... ... ... ... ... әдістері және
т.б.), сондай-ақ сыртқы жүйелерде де (тәрбие, экономика, саясат, идеология
және т.б.) тәрбие ... ... ... ... ... бірлігін қалыптастыруды қамтамасыз ету болып табылады [110; 111].
Қазіргі ... ... ... ... тәсілі материалистік
диалектиканың әдіснамалық талаптарына негізделеді және ... ... ... жағдайлары мен субъективтік факторларын келісімді түрде
іске асыру негізінде патриоттық тәрбие жүйесін жан-жақты дамытуды, ... ... ... ... ... жеке адам ... ... қалыптастыру үшін неғұрлым тиімді жолдарды, құралдар мен әдістерді
таңдауды ... ету ... ... (Сурет-1).
Патриоттық тәрбиедегі кешенді тәсіл оның негізгі ұйымдастырушылық-
басқарушылық, мазмұндық және әдістемелік принциптерін практикада жүзеге
асыруды ... ... ... ... ... ... мынадай принциптерді атауға болады:
• Жалпыға бірдей принциптер, бұл әр ... ... ... үшін ... ... ... ... және т.б.
принциптер);
• Жалпы принциптер, бұл жалпы тәрбие процесіне арналады ... ... ... ... жекелеп және даралап қарау және
т.б. принциптер);
• Ерекше принциптер, бұл ... ... ... ғана ... пен ... ... сабақтастыру, тәрбиешінің жеке
басы үлгісі, эмоциялық тұрғыда ықпал ... және т.б. ... ... ... ... ... ... жоспарлаудағы мақсатты тәсіл
Қалыптастырушы
Тәрбиеленушілердің өмірі
факторлардың (макро, микро ... ... ... ... ... ... әдістемесі
Дәстүрлерде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және дербес
ескере отырып ... ... ... және ... ... тыс мерзімдегі тәрбие
құралының мақсатты бірлігі
Сурет 1- Патриоттық тәрбиеге кешенді тәсіл принциптерінің жүйесі
Жалпыға бірдей және жалпы принциптерді ... ... ... болатыны сөзсіз. Сонымен бірге, патриоттық тәрбиені тікелей
талдаудан туындайтын және осы ... ... ... ... ... де бар ... ... болмайды. Патриоттық тәрбиедегі
кешенді тәсіл принциптеріге келсек, бұл принциптерді ... ... да, ... жүйесін құрылымдау туралы да қалыптасқан пікірлер жоқ.
Бұл тұрғыда біз патриоттық тәрбиедегі кешенді ... ... ... ... ... [113], ... ... [115] және т.б. ғалымдардың орнықты пікірлеріне тоқталамыз.
Солардың ... ... ... ... ... Оның
анықтамасы бойынша, «кешенді тәсіл-патриоттық тәрбиені ұйымдастырудың және
өткізудің жоғары деңгейі және бұл сапа принциптер жүйесін одан әрі дамытуды
қажет ... [115, 82 ]. ... ... ... ... ... ... тәрбиенің негізделмеген және ойдағыдай қолданылып жүрген,
жалпыға ... ... де ... тұра ... ... ... тәрбие мазмұнын анықтауға арналған кешенді тәсіл принциптері
негізінен осы ... ... ... ... ... жатса, кешенді
тәсілдің ұйымдастырушылық-басқарушылық және ... ... ... ғана тән ... Оқыту үрдісінде студенттерді отансүйгіштікке тәрбиелеудің
теориялық моделі
Жоғары оқу орындары студенттерін патриотизмге ... мен дәл ... ... жай – ... зерттеу барысында оның
әдісі , тәсілі мен формаларының сан алуан ... және ... күн ... ... қолданудың мүмкіндігі мол екендігіне
көзіміз ... ... оның ... ... ... сол кездегі
идеологияға қызмет еткендіктен, сыңар жақты болғаны да ... , ... онда ... ... ескерілмей қалған. Сол
себепті « ұлттық ... », « ... сана » ... ... ... ... көп ... терең зерделенбеген [99, 19-20].
Қазақстан ... ... бір топ ... басын
ашып
алмай тұрып патриоттық тәрбиені дұрыс ... қою ... емес ... ... бір саяси құрылымнан екіншісіне ауысып,
басқару жүйесі жаңа ... ...... бет ... өтпелі
кезеңде мектептегі тәрбие ... ... ... ... ... ... ағымына қарата пайда болган тың ... , ... ... беру ... ... ... ұғымдар
арқылы оқушылар санасында білім қалыптасып , ол өз кезеңде оның ... ... ... ... ... пайымдауымызша, патриотизмге
тәрбиелеуде ... ... ... ... ... ... ... ». Ұғым дегеніміз заттар мен құбылыстардың
жалпы айырмашылықтарының белгілі бір ... ... ой ... ғылыми және тәжірибелік білімдерді қалыптастыруда қолданады.
Ұғымдар негізінде ... ой ... ... ой
қорытындылар мен пайымдаулар жасалады. Бұл жерде ... ... ... ... ұғымдары арқылы Отан, туған жер, ел,
атамекен, мемлекет, туған ... ... ... ... ... ... ... арта түспек. Ал түсінік дегеніміз – бір ... мен ... ... ... ... және ... ... анықтама беру, олардың мазмұнын құрайтын: отансүйгіштік
сезімін ... ... салт – ... ... мен ... ... ... т.б. тәлім – тәрбиелік мүмкіндіктерін
кеңейте ... ... ... жүргізген зерттеу еңбегімізде
педагог, психолог, философ ... мен ақын – ... ой ... ... ... «ұлттық патриотизм» және «қазақстандық
патриотизм» ұғымдарына анықтама ... ... ... – ақ ... ... ашып ... жас буындарды тәрбиелеуде ... ... ... ... туындап отыр [99; 100; 101;
116; ... ... ... ... ... деген
отансүйгіштілік, ұлтына сенімі, нанымы, саяси көзқарасы, ... ... өзі өмір ... күн ... ... мемлекетін
– «Отаным» деп ... оның ... ... ... қазақ
ұлтына сыйластық оның заңдарына бас ию, ... ... ... ... ... ... жолын
қарастыру қазақстандық патриотизмнің ... ... ... ... ... ... ... егемендік алғаннан ... ... ... патриотизм» және « ұлттық патриотизм »
жайлы сұрақтар ... оған ... ... ...... өз
пікірлерін білдірген болатын. Сол пікірлерді және басқа да ... мен ...... ... ... келе ... «Советтік патриотизм» ұғымы «қазақстандық патриотизм» ... деп ... Оның ... ... ...... айланыма
енуі өз қолымызда. Берілген ... ... ... ... ... , ... ой – сана сезімдерінің белгілеріне қарап оған
сипаттама беруге ... Бұл өз ... жас ... ... ... мысалдарды көлденең тарту арқылы өнеге көрсетуге ... ... ... ... ... Субъект қажеттігі және
сол қажеттікті қанағаттандыруға бағытталған ерекше қызметіне орай ... ірі ... ... ...... ... ... мазмұнына
жаңа, айрықша мән қосып, оларды қанағаттандыру әрекетінің сеп-түрткісіне
айналдырушы сезімдер. Мұндай ... ... ... аса қажетсіну
қажет. Көңіл-күй серпінісі қажеттілікпен ... ... ... ... оған ынталандырады және бағыт – бағдарлы ... ... ... ... ... сәйкестікке түседі [99, 13].
Екінші эмоциялық құбылыстар тобына-жетекші ниет, яғни басталған ішкі
не сыртқы іс-әрекет туындайтын ... ... ... сол ... ... ... жағдайларға, жетіскен нәтижелерге немесе
қалыптасқан не мүмкін болар ситуацияларға субъектінің қатынасын сипаттайды.
Күшті ... ... ... ие. Олар ... ... ... кезеңдерде мән-мағынасы мен көріну формасын ауыстырып ... ... өмір ... ... ұқсас, тіпті оқиғаның өзіне жасаған
қатынасы бірін-бірі қайталамайды. ... ... ... ... және
ауыспалы элементтердің түбірлігінен құралады. Бұл сезім желісінде, ... бір ізді ... ... ... ... пайда болу-өрбу
шыңына жету, екінші жағынан, әр түрлі толғаныстар түйдегінен түзілген ұзақ
мерзімді сезімдер ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейдегі саналы ... ... ... ... ... адам өміріндегі орны туралы К.Д.Ушинский
«Біздің өзімізді, біздің дүниеге қалыптасуымызды біздің сөзіміз де, ... ... ... да ... анық және ... білдіре алмайды, біздің
сезімдеріміз де жеке ой ғана, шешімдер ғана ... адам ... ... ... түгелдей көрініп тұрады»,- деп дәл сипаттама берген [62, 30].
Адамгершілік ... ... мен ... ...... ... – экономикалық формацияларда қалыптасып отыратын мінез-құлық
нормалары. Адамның жоғары ... ... ... ... ... ... өзінің жеке басына, елдік қасиеттеріне, Отан алдындағы
жауапкершілікті сезінуінде жатыр.
Елдік қасиеттер ... ... ... ... Өзі ... ана сүтімен ұйыған елжандылық арнасында өскен ортасы мен азаматы
ретінде қалыптастырған қоғамы дарытар терең де, текті ... ... ... Республика Президенті Н.Ә.Назарбаев «Қазақстанның болашағы-
қоғамның идеялық бірлігінде» деген еңбегінде: «Біздің тағы бір аса ... ... ... ... - ... ... бірі ... алға тартуының сырын содан іздеген ... ... ... ... деген ұғымды бала бойына ерте бастан ... Мұны ең ... ... жер, атамекен, ел, жұрт деген ұғымдармен
барынша кеңінен байланыстырған. Сондақтан да болар, соншама кең далада ... де, ... үшін ... ұғымы- әрдайым қастерлі де қасиетті
ұғым.
Патриоттық сезімнің объектісі мен қайнар көзі – Отан десек, ... ... оның ... тіл, ... тарихи ескерткіштер, туған
өлкедегі тамаша киелі орындар. Олардың адам көкрегіне жылылық, жақындық,
туысқандық ... ... ізгі де ... ... қайнар көзіне айналуы
патриотизмге тәрбиелеудің арқауы.
Патриоттық сезім тұлғаның тектілігінен ... Ол ... ... жетіліп патриоттық сана түрінде қалыптасады. Ұлттық патриотизмді ұлт
және патриотизм туралы екі ұғымның жадағай қосындысы деп ... ... ... ...... ... туа біткен қасиеттерді
тәрбие арқылы ... ... , ... ... ... сүйіп соған қызмет ету,
ұлттың барлық қасиеттерін ардақтау» деп көрсетеді [101, 16].
Туған халқымыздың ... ... көз ... ... ... ... көреміз .Бүгінгі
күні егеменді ел ... ... ... ұлт болып отыруымыздың өзі ... ... жоқ ... арқасы. Тарихи мәліметтерден
байқайтынымыздай, жоңғар шапқыншылығы кезі мен одан ... ... ... алып ... ... ... ешқайсысы
бүгінгідей жүйелі патриотизмге тәрбиелеудің тезіне салынбаған. ... ... , ... қорғауда жанын, тәнін аяп қарап қалмаған.
Жоғары оқу ... ... ... ... оқу процесінің мүмкіндіктері мынандай ... :
- оқу ... ... ;
- ... ... формалары мен әдіс – тәсілдерінің
студенттерге патриоттық ... ... ... ... оқу орны оқытушысының тұлғасы [118, 22 ].
Жоғары мектепте қоғамдық ... ... ... ... ... мол. ... бұл ... көлемінде студенттерді патриоттық тәрбиенің негізгі ұғымдары
мен ... ... ... мен ... идеялармен
қаруландыруға мүмкіндік пайда болады [100; 101; 118]. ... ... ... студенттердің тарихи санасын ... ... ... ... ... бүгінгі тарих, мемлекетті ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты мәселелер мен таныстырады.
Кәсіптік – арнаулы пәндер студенттердің болашақ ... ... ... ... ... ... – ақ бұл ... олардың болашақтағы ... ... ... ... ... бұл ... ... бағыттайды.
Студент өз мамандығына сәйкес ғылым және өндіріс салалары бойынша
отандық ... ... Бұл ... ... ... ... ... сол сала дамуына , оны нығайтуға үлес
қосуға ... ... ... [100; ... ... сезімдерді қалыптастыруда тәрбиелеуші
оқыту принципині іске асыру ... ... ... ... үрдісінде
оқыту әдістеремен тәрбие әдістерін ұштастыру ... ... ... ... жүзеге асырылады. Мысалы, түсіндіру,
әңгімелесу, пікір талас, сендіру, ... үлгі - ... ... ситуациялардан пайдалану, жаттығу т.б. ... ... ... қалыптастыру
мақсатына
пайдалану ... ... ... өмір ... ... ... ... бұл процестердің субъектісі ретінде әрбір адамның, әлеуметтік
қауымдастық пен топтардың рөлі артып, жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... мән-маңызы одан сайын артып, басымдылыққа ие
болады. Өміріміздің ... ... атап ... ... ... ... ... міндеттерді шешудің тиімділігі мен
сапасы көбіне-көп тәрбие жұмысының идеалдары мен ... ... ... ... ... ... ... Жас ұрпаққа рухани-адамгершілік,
патриоттық тәрбие беру, оларды азаматтық белсенділікке баулу осы процестің
түпкі мәнінен ... ... ... ... даму ... ... ... болу үшін тәрбие идеологиясы қандай мазмұнда болу керек.
Бұл сұрақтың шешімі осы ғасырда ... тиіс деп ... ... үшін аса ... және ... ... ... мәселелерге
назар аударғымыз келеді. Сөз жас ұрпақтың бойында патриотизм, Отанына, өз
халқына деген сүйіспеншілік, мемлекетті ... ... ... ... ... дамыту туралы болмақ.
Назар аударатын бір жайт, патриоттық тәрбиенің рөлі мен ... ... ... ... космополиттік көзқарасқа
сәйкес ұзақ уақыт бойы ... ... ... Ал оны ... ... ... жылдарда қарқынды сынға ұшырады, сондай-ақ
бұқаралық ... ... өнер ... ... да ... ... ... Бұның бәрі осы уақытқа дейін
патриоттық тәрбиені ұйымдастыру мен жүргізуде жинақталған ... ... ... ... ... ... ... тұлғасын қалыптастыру
мен дамыту идеясының маңызын белгілі бір деңгейде төмендетіп ... бұл ... ... ... ... оның іс жүзінде шешімін
таппауы, аяқсыз қалуы одан сайын ... ... ... ... ... себебін Отанымызды қайта өркендету мен оның ... ... ... ... ... ... ... жөн.
Қазақстанда болып жатқан өзгерістер, бұрынғы идеологиялық бағдарларды
жаңа, алайда әлі де ... емес ... ... ... ... оның қоғамдық өмірдегі орнын, жастарды Отанына ... ету, ... ... қызмет атқару мінедетіне дайын болуға тәрбиелеу ісінің рөлін
қайта қарап, ой ... ... ... етеді. Бүгінде қоғамымызда аса
маңызды ... ... және ... ... ретінде шынайы
патриоттық сезімін ... ... жас ... ... ... ... ... қасиеттерді қалыптастыру басты міндет
болып отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... оның негізін нығайту мен жетілдіруде, еліміздің шебін қорғауға
байланысты қызметтерде көрсетіп, іске
асырады.
Осы ... жету ... ... ... ... ... Бұл ... ең алдымен, жастардың философиялық-дүниетанымдық ... ... ... ... ... ... ... сана-сезімін
қалыптастыру, заңды, ұжымдық өмір ... ... ... және ... ... ... ... болып отыр. Адам
бойындағы мұндай қасиеттер өз Отанының әл-ауқаты мен оның іргесінің берік
болуын қорғаныс ... ... ... танытудан көрінеді.
Патриоттық тәрбиенің бүгінгі міндеті оның ... ... ... ... ... азаматтық және әлеуметтік белсенділік рухында тәрбиелеуді
мақсатты түрде жолға қою арқылы арттыру болып табылады [119; 120; ... ... ... мынадай шарттарды сақтағанда ғана ... 1) ... ... ... рухани, адамгершілік, дене тәрбиесі
тұрғысынан дамытуға мүмкіндік туғызуда ... ... ... ... толық түрде әлеуметтендіруге мүмкіндік туғызу, оларды әлеуметтік-
экономикалық, мәдени, ғылыми, ... және ... ... шешуге
белсенді қатыстыру; 3) қоғамда жастардың ... ... ... мен ... ... мәдениеті мен тарихи
мұраларына, елімізде мекендейтін ұлттар мен олардың діни ... ... ... ... 4) ... ... әсіресе,
әскери қызметтің мәртебесін арттыру.
Патриоттық тәрбие жүйесін, оның ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін негізгі ... ... ... тиіс. Институттық емес деңгейде мұндай ... ... ... ... ... шаралар шеңберіндегі патриоттық
және әскери-патриоттық бағыттағы түрлі ұйымдардың жұмысына қатыстыру арқылы
жүзеге асады. Біздің пайымдауымызша, патриоттық тәрбие жүйесі ... ... ... ... ... орта білім беретін мектептердің жоғары
сыныптарында ер ... ... ... ... ... жиындары, сонымен қатар жергілікті жағдайға және оқу орнының
типіне байланысты ... да ... ... бастауыш әскери білім беру,
мәселен, әскери ойын түріндегі екі ... ... оқу, ұзақ ... және т.б. Бұдан кейін әскери мамандарын ... ... ... ... кафедралардың қызметін атауға болады. Мемлекеттік және
қоғамдық ұйымдар, Қазақстан Қарулы күштері, тиісті азаматтық ... ... ... жөніндегі мемлекеттік комитет; Денсаулық сақтау
министрлігі, кейібір жастар бірлестіктері мен ұйымдары, т.б. ... ... ... да аса ... ие. ... ... ... және әскери-патриоттық, мәдени-тарихи және әскери-тарихи, әскери-
техникалық және спорт клубтары мен бірлестіктерін, арнайы ... ... ... секцияларын құру; ... ... ... оқу ... сабақтар ұйымдастыру
болып табылады. Бұл істе бұқаралық ақпарат құралдары, шығармашылық одақтар
да зор рөл ... олар ... ... беру ... ... ... ... шешіп, зерттеп бейнелуі тиіс [122, 30].
Егер әлеуметтік және ... ... ... ... ... бірлестіктердің нақты мүмкіндіктерін ескерсек, Қазақстан
жастарына патриоттық тәрбие беру ... ... ... ... ... Біздің ойымызша, жүйелі түрде топтастырылған бұл шарттардың
негізгі ғылыми-практикалық ... ... ... ... Патриоттық тәрбиені институттық және ақпараттық тұрғыда ... ... ... аса ... ... бірі ... ... Мемлекеттің, қоғамның, тұлғаның мүддесімен тығыз
байланыстыра отырып, ... ... ... ... және нақты
толықтыру. Патриоттық ... ... ... ... ... мұнымен қоса қалыптасып қалған келеңсіз жағдайларды жою.
Жекелеген мемлекет және қоғам қайраткерлері тарапынан ... ... ... пиғылдарына қарсы әрекет ету. ... ... ... ... ... ... күш министрліктерінің белсенді
қатысуы арқылы жастарды барлық ... ... ... ... ... мақсатты түрде пайдалана білу.
2. Патриоттық тәрбиенің нормативті-құқықтық негіздерін құру. ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің
құрамдас бөлігі ретінде олардың рөлін, орнын, ... ... ... ... ... бұл ... ... өзара
байланысы мен өзара ... ... ... ... ... ... ... жасап, әзірлеу. Мәдени-
тарихи, әскери-тарихи, рухани-адамгершілік, идеологиялық және басқа да
компоненттерді, ... ... ... ... ... ... ... оның мазмұнын негіздеу және байыту.
4. Патриоттық тәрбие беруді педагогикалық және әдістемелік тұрғыда
қамтамасыз ету. Министрліктер және ... ... ... ... ... ... тәрбие беру формалары мен әдістерін ... ... ... ... тиімді және жоғары сапалы деңгейде шеше
алатын педагог кадрларды даярлауда Қазақстанның нақты өміріне сай жаңа ... ... ... ... етуге байланысты тереңдетілген кейбір
кәсіби даярлық бойынша жалпы білім ... ашық ... оқу ... ... ... ... ... патриоттық тәрбие берудегі негізгі
бағыттарды жүзеге асыру модельдерін жасап, әзірлеу; оны ... ... ... ... ... ... патриоттық одақтар,
бірлестіктер, ... діни ... ... ... ... ... жақын және алыс шетел мемлекеттерімен
бірлесе отырып халықаралық ... ... ... ... деңгейінде ведомстволық және ведомостворалық
тиісті арнайы құрылымдар қалыптастыру. Олардың мақсаты ... ... ... ... орай ... ... өзара әрекеттестікті жолға
қою болып табылады. Олардың ... ... ... ... ... ... ... ұйымдары, мемлекеттік құрылымдардың басқа да
элементтерімен, ... ... ... ... ... ... ... беруді қаржылық-экономикалық жағынан қамтамасыз
ету. ... ... ... ... құру және мемлекеттік, ведомстволық
және жеке ұйымдар ... ... ... ... ... ... іске асыруда қажетті экономикалық және қаржылық көмек көрсету
үшін ... ... ... және ... да кәсіпкерлік құрылымдарды
тарту.
Жастарға патриоттық тәрбие беру қызметін ... ... ... ... түбегейлі жаңа шешімдерді іздестіруді қажет етеді.
Нақтылай айтсақ, теориялық-зерттеушілік және ... ... ... ... ... жан-жақты, ұзақ мерзім барысында түпкілікті
шешу қажеттігі туралы сөз болып отыр. Бұл айрықша талқылап, талдауды ... ... ... ... ... ... ... позициясы,
патриоттық сезімі Қазақстанның жаңғырып өркендеуіне, оның ... ... ... ... мейлінше мүмкіндік береді.
Патриоттық тұрғыда тәрбиеленген жастар арқылы бүгінгі қоғамымыз аса ... ... ие ... ... Бұл ең ... ... болашағына деген жауапкершілікті өз мойнына алуға әзірлігімен
айқындалады. Жас ... ... ... ... мен ... тағылымдары
рухында қоғамдық-патриоттық тәрбие беру идеясын жақтаушылардың ... ... ... және ... істер күннен-күнге қанатын
жайып келе жатқаны анық. Қоғамымызда болып жатқан көптеген фактілер ... ... бола ... ... ОҚУ ... ОҚЫТУ ПРОЦЕСІНДЕ СТУДЕНТТЕРДІ ОТАНСҮЙГІШТІККЕ
ТӘРБИЕЛЕУДІҢ
ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ШАРТТАРЫ
2.1 ... ... ... ... ... ... патриоттық тәрбиенің ұйымдастыру принциптері – ... ... ... талаптар. Кез-келген өз ге де әлеуметтік
жүйе секілді, патриоттық тәрбие ... де ... ... етеді.
Басқару ұйымдарының құрылымы, олардың қызметі, құқықтары мен міндеттері
патриоттық тәрбие ... ... ... ... мен ... және оның ... бағыттарымен айқындалады.
Патриоттық тәрбиенің жүйелілігі, оның құрылымдығы мен біртұтастығы
барлық деңгейде және барлық ... ... ... ... ... ... ... факторларды ескеруге мүмкіндік береді. Басқарудың
қажеттілігі объект пен субъектінің, макро және ... ... ... ... қажеттігімен айқындалады [112, 70].
Патриоттық тәрбие жүйесін басқару ұйымдары қызметтің мынадай түрлерін
өзіне қамтиды:
- жоспарлау;
- тәрбиешілер қызметі мен кіші ... өз ... ... ... ... орындалуын бақылау мен тексеру;
- тәрбиеде дербес негіздерді дамыту және пайдалану;
- идеологиялық ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз ету;
- патриоттық тәрбие нәтижелерін зерттеу және түзету [101, 38].
Басқару ...... ... ... ... ... қызметі, мазмұны, бағыты, құралдары, түрлері
мен әдістері жатады. Сондықтан ... ... ... ... ... бірге патриоттық ... ... және ... ... аса маңызды факторы болып табылады.
Патриоттық тәрбиені жоспарлаудағы нысаналы көзқарас принципі Президент
Н.Ә.Назарбаевтің Қазақстан 2030 ... ... ... әрі
ағымдық және болашақтық жоспарлауды жетілдіру, тиімді патриоттық тәрбиені
күшейтудің құралы болып ... ... ... ... кешенді көзқарасты жүзеге
асыруда маңызды болып табылады және оның кешендік ... ... ... ... ең ... ... ... дұрыс бағдарлауға, патриоттық
тәрбиенің барлық күштері мен құралдарын, ... ... ... ... ... ... Енді ... деген
ұғымның мәнін ашатын болсақ, оған ұлттық энциклопедиялық сөздікте ... ... ... ... енген, байланыс, ... ... ... заттардың, белгілердің, т.б. жиынтығы дегенді
білдіреді. Жүйелікті, жиынтықты білдіретін бұл ұғым ... ... ... ... философия мен ғылымда жиі қолданылады.
Ал, жоспарлау, ұғымына тоқталатын болсақ, осы ... ... ... ... ... мен ... орындалу мерзімі
көрсетіліп, нақты кезеңге межеленген шараларды жүзеге асырудың белгіленген
тәртібі мен реті деп берілген. Жоспарлаудың ... түрі бар: ... ... ... 10-15 ... ... мерзімге арналғаны 3-5 жылға
лайықталған), ... ... ... деп ... ... түрі ... ... деп, патриоттық тәрбие ... ... ... мен ... айтамыз.
Жоспарлауға нысаналы көзқарас тәрбиенің барлық негізгі бағыттарында
патриоттық тәрбие бірлігін, ... және ... ... ... ... ... ... бөлімшелердің күш-жігерін үйлестіруді
жеңілдетеді. Нысаналы жоспарлаудың артықшылығы ... ... ... ... мазмұны, бағыты және барлық бағыттарының өзара
байланысы ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... бел шешуі көрінуге тиіс.
Біздің еліміздің жоғары оқу орындары болашақтық жоспарлау тәжірибесі
сексенінші ... ... және ... орта ... ... Алқасы
«Оқудың бүкіл кезеңіне арналған жоғары оқу ... ... ... үлгі ... ... ... ... жоспарлаудың нысаналы сипатын қазіргі жоғары оқу орындарының
көпшілігі қабылдағаны, идеялық-тәрбие жұмысының ... ... ... ... ... ... ... күрделілігі жоғары білікті қазіргі
заманғы мамандарға қойылатын үкіметтің талаптары, ... оқу ... ... мен ... ... ... міндеттерін іске
асырудың бір мезгілділігі, ... мен ... ... ... және т.б. сияқты көптеген факторларды ескеру қажеттігінде
жатыр. Сонымен бірге, нысаналы кешенді жоспардың ... ... ... жоспарлаудың қызметін атқаруға, тәрбиенің түпкі нәтижелерін
болжауға, оның жеткілікті түрде жинақы және көрнекі болуына әсер ... оқу ... ... ... ... бөлімінде,
әдетте, тәрбие жұмысының мақсаттары мен ... ... ... ... [93] ... ... отырып, жоғары оқу орнындағы
тәрбие жұмысының ... ... ... Осы ... ...... ... студенттік жеке басының сипаттамасы
берілуі мүмкін. Жоспардың екінші ... ...... ... мен оның факультеттер және оқыту курстары бойынша
ерекшіліктері деп аталады.
Оқыту ... ... курс ... ... ... ... ... жұмысының негізгі бағыттарын бөлу де түрліше жүргізіледі. Ақыл-
ой, атеистік, гигиеналық, ... ... ... ... ... және дене ... т.б. патриоттық тәрбие
жүйелілігінің ықпалдасу сипатын ... ала ... ... ... ... ... негізгі бағыттарын, оның кіші жүйелерін бөліп
шығару арқылы жүзеге асырған дұрыс ... еді [122; 123; ... ... және ... тәрбие түрлерінің,
нысандарының, құралдарының, әдістері мен ... ... ... ... бірқатар жоғары оқу орындарында бұл бағыт
ерекше бөлек жүргізіледі. Егер тек бұл ... ... ... ... ... ... шаралар тәрбиенің басқа
бағыттарында бөлігі алынып, олардың бәрі жүйеге біріктірілсе, ... ... деп ... ... ... бағыттарын анықтаумен қатар жоспарда негізгі
шаралар бөліп көрсетіліп, олар да бөлімдер бойынша топтастырылады. Мысалы,
идеялық-саяси тәрбиенің кіші ... ... ... ... тарауларды
қамтиды:
1) студенттердің жинаған материалдарын зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ғылымдардағы патриоттық тәрбиенің қыр-сыры
(халықтың Отан ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеу талдамасына қатысу);
3) әскери, жалпы ғылыми және арнаулы даярлықтық дүниетанымдық-тәрбиелік
бағыты (ғылымдардың дүниетанымдық ... және т.б. ... ... патриоттық тақырыптар бойынша саяси ағарту (лекциялар, саяси
ақпарат, әскери басылымдарға жазылу ... үгіт және ... ... ... ... ... ... және т.б.
кездесу);
6) қоғамдық-саяси қызмет (қоғамдық-саяси ... ... және ... даңқ ... жасау, әскери-басшылық жұмыс
және т.б.);
7) патриоттық тәрбиенің тиімділігін (Отанды дамыту және ... ... ... түсіну деңгейін, жоғары оқу орнында,
практикада, жаратылыстану факультетінде және оңды ... ... ... ... танымдық, қыметтік және қоғамдық-саяси ... ... [101, ... ... ... ... тәрбиелеу жөніндегі кеңестік
болашақтық жоспарын қарап көрелік. Жоспар мынадай бөлімдерден тұрады:
1. ... ... ... ... от басынан басталады», «Отанды
қорғау ел салты», «Тәрбиенің түп тамыры ерлік», «Отаншылдық ұрпақтар ұраны»
т.б. ... ... ... конференциялар, лекциялар,
баяндамалар, әскери-патриоттық тақырыптарға әңгімелесулер өткізу);
2. Көрнекі насихат;
3. Бұқаралық ақпарат құралдарын, баспаларды, ... ... ... ... ... ... өткізу;
5. Спорттық-олимпиадалық ойындар өткізу;
6. Ерлік патриоттық тақырыпқа студенттерге ғылыми жұмыс, оқу ізденіс
жұмысын ... ... ... ... ... ... ... шығармаларының оқушыларға патриоттық тәрбие берудегі
мәні» және т.б.
Болашақтық жоспардың үшінші ... ... ... ... ... ... ... осы жүйені жетілдірудің жолдары енгізілуге
тиіс. Дәлірек ... ... ... ... ... ... ... жоғары оқу орнының бөлімшелері мен ... ... ... ... көрсеткіштерді талдап жасау және
тиімділікті, тәрбие мақсаттарына жету ... ... ... ... ... ... ... тәрбие объектісінің
жай-күйін, тәрбиешілердің даярлығын, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... осы негізде ғана патриоттық тәрбие мақсатының нақтылығын ... ... ... ... ... құралдары мен әдістерін
оңтайлы жоспарлауға болады. Осы проблемалардың ... ... ... ... ... енгізіледі.
Кешенді көзқарас жылына, немесе айына бір рет жүзеге асырылатын
болашақтық ... ... ... және ағымдық (күнпарақтық) жоспарлауды
табиғи үйлестіруді талап етеді. Ағымдық жоспарлау патриоттық тәрбиенің
жалпы стратегиясы негізде ... ... ал ... ... ... тәрбие жұмысының іскерлік ырғағына ауысады [111].
Сонымен патриоттық тәрбиені нысаналы жоспарлау принципін іске ... ... ... жету үшін ... ... ... ... қызметін үйлестіруге;
2. барлық бөлімшелердің, ұйымдар мен идеологиялық кадрлардың ... ... ... ... ... барынша жұмылдыруға;
3. патриоттық тәрбиенің барлық субъектілерінің қызметін үйлестіруге;
4. патриоттық тәрбие құралдарын, нысандары мен ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Демек, патриоттық тәрбиені нысаналы жоспарлау тәрбиенің барлық
бағыттарында оларды іске ... үшін ... ... ... ... тәрбиенің болжанып отырған нәтижелері мен оларды
бағалау өлшемдерін айқындай отырып ... ... мен ... салаларында барлық тәрбиешілермен тәрбиелік ықпалдың тиімді
құралдары мен ... ... ... ... ... келісілген ықпал ету принципі бүкіл
тәрбие субъектілері қызметін үйлестіруді, сыртқы ... ... ... кіші ... түрлері, нысандары, құралдары мен әдістері ... ... ... және ... ... ... әкімшіліктің, біріншіден, кәсіподақ, жастар ұйымдары мен
бүкіл жұртшылықтың ... ... ... ... мен
проблемаларын үнемі талқылап отыруын көздейді.
Екіншіден, әрбір бөлімше мен қоғамдық ұйым қызметтерін өзара келісуді,
патриоттық ... ... ... мен ... олардың қызметінің
сабақтастығын, қарқыны мен бағытын ... ... ... ... ... мен ... ... қызметтерін үнемі
келісіп отыру «көлбеу сызық бойымен де ... ... ... ... ... патриоттық тәрбие үшін жауапты, жастар
комитетіндегі патриоттық тәрбие жөніндегі кеңес) жүзеге асырылады. Мұндай
көзқарас Қазақстанның бірқатар ... оқу ... ... асырылуда және
шаралардың қосарласа қайталануын болдырмауға, студенттер ... ... ... ... тәрбие жұмысымен қамтуға, ... ... ... ... ... ... принцип сондай-ақ патриоттық тәрбие жүйесіндегі атқаратын
қызметін сыртқы факторлармен, жүйелермен ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымдары қызметін, қалалық, облыстық,
халықаралық жастар ұйымдарының ... ... және бұл ... ... ... пайдаланудың патриоттық тәрбие мәселелерінде
ерекше маңызы бар. Мәселен, Алматыда патриоттық тәрбие мәселелері ... ... ... ... ... кәсіподағының және т.б. үнемі
басты назарында болып отыр. Жоғары тұрған жастар ұйымдары өз ... оқу ... ... ең ... тәрбие жұмысын жоспарлау мен
ұйымдастыруға кешенді ... ... ету, ... ... және ... тәрбиелік ықпалын, жеке тәрбиелік жұмысты және ... ... ... ... үлгерімі мен тәртібі сапасын арттыруға
бағыттап отырады. (Өлкетану мұражайы, Абай мұражайы, Ә.Қастеев атындағы
өнер мұражайына ... және ... ... ... ... ... принципі
тәрбиені жүзеге асырушы мамандармен тұрақты жұмыс жүргізуді, патриоттық
тәрбие ... ... ... ... ... ... ... талдау
өткізілген шаралардың сапасын және патриоттық тәрбие
жоспарларының орындалуын ... ... ... оның ... кері әсер ... ... жолға қоюды.
Патриоттық тәрбие жүйесінің нақты және дұрыс жұмыс істеуі көп ... ... ... жеке ... ... ... ... жоғары оқу орындарында профессор-оқытушы құрамы, белсенді
студенттер ішінен ... ... ... ... ... ... қатыстыру, олардың дербес жұмыс істеуі
үшін қолайлы жағдайлар жасау арқылы да ... ... ... ... оқу орындары оқытушыларының жастар одағы ұйымдастырған әдістемелік
семинарға қатысуға мүмкіндігі бар. Мұнда ... ... ... ... ішкі және ... ... ... қарастырылады.
Қызметтің барлық салаларында жастарды патриоттық тәрбиемен ... ... ... ... ... ... патриоттық тәрбие мақсаттарына
жету үшін айтарлықтай маңызды. Сондықтан патриоттық тәрбиеде істі бірде бір
адам одан тыс қалмайтындай етіп ... ... Оның ... осы
принцип адамдар қызметінің барлық салаларында: оқу, еңбек, қоғамдық және
өзіне-өзі қызметі көрсету ... ... ... ... ... ... семинарлардағы, теориялық конференциялардағы
тәрбие ықпалы тұрғылықты жері, ... орны ... ... ... ... және т.б. жалғасып жатуға тиіс.
Патриоттық тәрбиеге кешенді ... ... ... ... ... ... тиімді қолданылуда. Қолда бар тәжірибе
сондай-ақ кешенді көзқарастың неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... философиялық , психологиялық ,
педагогикалық және арнаулы ... [77; 78; 79; 80; 82; 99; ... ... ... ... ... оқу орындарының ... іс – ... оқып – ... және қорыту студенттерде
отансүйгіштік сезімдерін қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін анықтауға жағдай
жасады. Алынған нәтижелерді біз ... ... ... ... ... ... тұжырымдадық.
Оқу процесінде студенттерде ... ... дың ... ... атап ... Оқу ... мазмұнының отансүйгіштікке тәрбиелеу
мүмкіндіктерін анықтау және олардан ... ... ... ... ... принципін іске асырып оқу үрдісінде
отансүйгіштікке тәрбиелеудын ... әдіс – ... ... ... ... ... тәрбиелеуді отансүйгіштік
бағдарда жүзеге асыру.
4. Мотивациялық, когнитивтік және ... ... ... негізінде қалыптасатын, студенттердің жеке ... ... ... отансүйгіштікті қалыптастыру технологиясын
пайдалану;
5. Оқыту процесінде отансүйгіштікке тәрбиелеудің этникалық – аймақтық
ерекшеліктерін есепке алу, халықтық салт-дәстүрлерді ... ... ... ... ... және азаматтық –
субъектілігін позициясының ... даму ... ... ... ... атап ... ... шарттарға сипаттама
береміз.
Бірінші педагогикалық шартты іске ... үшін ... ... ... шешу ... ... оқу ... оқытылатын ... ... ... ... ... ... ... оқу бағдарламаларына , оқу - әдістемелік кешендерге
, оқулықтар мен оқу ... ... ... ... оқу пәндерінің нақты ... , ... ... ... ... іске асырудың жолдары мен
әдіс – тәсілдерін ... ... ... тәрбиелеуді күтілетін
нәтижелері ... , ... ... ... және ... белгілеу.
Екінші педагогикалық шартты іске ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу міндеттерін
шешеу мен ... ... ... ... оқу орныда сабақ
барысында бірнеше ... ... ... ... ... Бұл ... ... барлық пәндерді оқу бағдарламалары ... ... ... тиіс. Оқытудың тәрбиелік әсерін
күшейтудың алғашқы ... ... ... әр бір пәндің
тәрбиелік ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы ... ... ... әдіс – ... ... ... Студенттердің отансүйгіштік сезімдерін қалыптастыру
мақсатымен оқу ... ... мәні ... ... т.б. ... арқылы жеткезіледі.
Үшінші педагогикалық шартты жүзеге асыру үшін ... шешу ... :
- ... ... ... баулу отансүйгіштік
бағдарда іске асырылады;
- студенттер ... ... ... тарихи, оның
бүгүні және даму болашағымен таныса отырып сол ... ... ... ... алады , бұл жетістіктерден мақтаныш
сезімі оятылады;
- болашақ мамандың ...... ... қалыптастыру
олардың патриоттық сезімдерін дамытумен ... ... ... ... ... ... ... ғасыр табалдырығын білім мен ... ... ... ... ... аттауымыз үлкен үміттің ... ... ... ... ... халықтың болашағы бұлыңғыр болмайды»
дегендей, жас ұрпаққа сапалы, мән-мағыналы, өнегелі ... мен ... ... ... ... ... [87, 96].
Тәуелсіз мемлекетімізге еңбекқор, кәсібін ... ... ... мен ... ... ... білетін маманда қажет. Осы айтылған
міндеттер – мамандар дайындайтын жоғарғы оқу ... ... ... ... Өйткені халыққа білім беру реформасы «ғылыми негізге
сүйенген пәнді оқытудың жоғары деңгейімен қамтамасыз ... ... ... оқу ... ... ... талапкерлер студент болған соң, жоғарғы
оқу орны шарттарына орай бейімделу кезеңінен өтеді. Бұл кезең өзінде ... орта мен ... оқу ... оқу және ... ... ... қызмет шарттарына дағдылану жағдайларын қамтиды.
Ұзақ жылдар бойы студенттермен жұмыс жүргізу нәтижесі барысында бірінші
курс стурденттерінің көпшілігі кітап, лекция конспектілерімен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ала отырып
аудиториядан тыс орындалатын жұмыстарға берілетін уақытты тиімді ... ... ... орай ... ... ...... студенттерін жаңа жағдай шарттарына бағдарлануға тәрбиелеу, оларды оқу
және оқудан тыс уақыттарын тиімді пайдалануға үйрету, болашақ ісінің кәсіби
шеберлігіне деген ... ... ... Сонымен қатар ұйымдастырушының
әдеттері мен іскерлігін дамытудың қалыптасуына, кәсіби білімді меңгеру ... оқу ... өз ... ... ... ету [123, 100-102 ... курс ... өзінің жас ерекшілігі және дара ерекшілік
қасиеттерінің дамуын бастан кешіреді. Осы ... көп ... ... бірі Л.С. ... [125] ... Ол ... ... екі өрісі – актуальды және іргелес өрісі болатынын дәлелдеді.
Актуальды даму өрісі адамның ... ... және ... негізінде
танымдық және басқа да мәселелерді өзі дербес шеше алатын әдіскерлік пен
дағдылар жүйесіне әсер ... ... ... ... іргелес өрісті,
яғни оқу процесінде баланың өзі немесе үлкендердің көмегімен игере алатын
іскерлік өрісін ... ... даму ... ...... ... ... ұйымдастырылған мақсатты педагогикалық процесс ... өзі ... ... әрі ... өтеді. Егер сыртқы жағдайлар
ішкі күштердің кез-келгенінің дамуына ... ... ... ... ... ашылмай қалуы да мүмкін немесе қызмет ... ... ... ... [125, ... даму ... актуальды даму өрісімен өзара қызметтесе отырады.
Адам оны біртіндеп игереді. Сөйтіп адам актуальды дамудың жаңа ... де ... ... жаңа өріс ... ... ... алшақтай беретін көкжиекпен салыстыруға болады.
Алайда мұнда ... ... ... ... ... болатын айырмашылық
бар. Актуальды даму өрісі адамның жасы өскен сайын тақаудағы даму ... ... яғни ... мүмкіндіктер өздерінің қалыптасуын
тоқтатады.
Психиканың ... ... ... ... ... қызметі
өрістеуіне мүмкіндік береді. Бұл процесте ол, бірінші жағынан, өзінің
іскерлігі мен ... ... ... жаңа ... ... жағынан материалдық және рухани байлықтар жасап, сол арқылы жалпы
адамзат мәдениетіне өз ... ... Адам ... осы ... дамудағы іс-
әрекеттің танымдық, еңбек және басқа да қызмет түрлерінің әдістерін байыту
кезеңі деп айтуға болады. Адамның потенциалдық ... ... ... ... ... (есейген кезде) оның қызметі соғұрлым мазмұнды,
жан-жақты, табысты болады. Оны жүзеге ... ... ол ... меңгеріп, жаңғырта алады [126, 166-173].
Оқыту мен дамудың ара қатынасы жөніндегі мәселелердің ... ... ... ... ... ... ... меңгерген нәрсесі - оның
кешегі күні, өткен кезеңі болып ... ... ... кезеңіне
негізделген оқыту мен білім беру табыс әкелмейді, ол студенттің ... ... Оның ... ... ... ... қанағаттандыра
алмайды. Үстіртін берілетін білім оны ынталандырмайды және ұзақ есте сақтау
қабілеті мен дүниетанымын кеңейте ... ... ... ... ... деңгейден озып, тақаудағы даму
өрісіндегі күштерді қозғалысқа келтірсе ... ол ... дату ... ... ... ... кешегі күніне емес, оның ... ... ... Тек ... ғана ол ... ... ... даму
өрісінде жатқан даму процестерін өмірге келтіре алады. ... бала ... ... ... ... деңгейінде емес,
дамуға бейімделген тенденциялардың деңгейінде болады. Оның ертеңгі күнін
дәл осы ... ... Бұл ... Л.С. ... одан әрі ... «Оқыту мен даму тікелей сәйкес келмейді, олар бір-бірімен өте
күрделі ... ғана екі ... ... ... тек ... ... ғана ... жетістіктің нышаны» [125, 72]. ... ... даму ... ... ... ... бірқатар функцияларды
оятып, өмірге келтіреді. Оқыту тақау даму өрісін анықтайтын ... ... ғана ... ... болмақ.
Студент мәселені шешуге ынталанып, нақты бірақ өзінің әлі ... ... де ... ... ... Сондықтан жалпы оқу
процесін өзін ықтиярсыз мәжбүрлеу емес, еліктеу, сабақ білмеуден білуге
жетелейтін ... жолы ... ... кешіреді.
Қорытындылай келгенде, еліміздің болашақ мамандары қоғам талабына сай
жан-жақты қарулануы үшін ... ... ... ... орындау қажет:
1. Әрбір ұстаздың өз пәнінің білікті, білімді ... ... ... ... ... және ... даму ... дәл анықтауға бағыт
беріп, келешекпен байланысты сенімді қалыптастыру.
3. Студенттің әрбір ... ... ... ... шешу ... дамыту.
4. Студенттің кәсіби білікті, білімді шебер тұлға қасиеттерін санасына
құйып, дүниетанымын кеңейту [126, ... жас ...... Қазақстан азаматы. Олар өзімізді қоршаған
ірі өркениет орталықтарын, түрлі мәдениетті меңгеріп, өзін сыйлата алатын,
рухани дүниесі бай, ... ... ... ... де ... ... сай ... шарт.
Бастауыш мектепте тәрбие жұмысын жан-жақты ұйымдастыра отырып,
оқушыларды ... ... ... ... үшін ... алатын, Отанын
сүйетін, нағыз патриот тұлға етіп даярлауға бағытталады.
Жалпы ... ... ... ... ... тәрбиелеу
мәселелерін зерттеген ғалымдардың еңбектерінің ... мен ... ... ... ... қорытындыларына
сүйене отырып, біз мектептегі патриотизмге тәрбиелеу – оқушылардың нақты іс-
әрекеті, мінез-құлқын ұйымдастыру, оған бағыт ... ... алу ... деп
шештік. Патриотизмге тәрбиелеу үрдісінің танымдық ... ... ... ... ол әрбір оқушыда патриоттық сана, патриоттық сезім
қалыптастырудан бастау алғанда ғана ... ... [77; 78; 79; 80; ... ... ... тәрбие берудің іс-тәжірибелерін
зерттеушілер ... ... ... мен ... ... С.Иманбаева, Л.Сейдахметова, т.б.) ғалымдардың еңбектеріне
сүйене отырып, патриоттық ... ... ... ... ... ... ... сана.
3. Патриоттық іс-әрекет [79; 81; 99].
Қазіргі қоғамның әлеуметтік сұранысын ... ... ... талап
тұрғысынан қарастырғанда, патриоттық білім беру маңызды мәселе болып отыр.
Патриоттық білім ол қоғамда ... тез және ... ... ... туындауда. Өйткені оқушылардың мектепте алған ... ... ... ... ... ... ... ғылыми және техникалық
ақпараттардың ағымына бағдар ұстау дағдысын ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға бағыттау үшін қажет.
Патриоттық білім – оқушылардың іс-әрекеті ... ... ... ... іскерлік пен дағдыны игеруге даярлау.
Патриоттық білім қасиеттілігі осы заманда ... ... ... [95, ... ... – бұл адамзат өмірінің барлық жағына ақыл-ой,
қызметтің интеллектілік құндылығы мен ... ... ... ... туатын объективтік үрдіс. Осыған орай білімді ақпараттандыру
бүгінде оқушылардың жан-жақты дамуының басты шарты болып ... ... ... ... ақпараттандыру нарықтық қарым-қатынас жағдайында
оқушыларды өмірге жан-жақты даярлауды талап етеді.
Патриоттық білім - тұлғаны жан-жақты дамыту, ... сана мен ... ... ... ... ... ... өткен
замандағы қоғам құндылықтары:тұлға отбасы, білім, ... ... ... ... ... ... патриоттық тәрбие жекелеген
бағыттарға ғана емес, қоғам құндылықтарына қарай бағыт ұстайды. ... ... ... ...... оның ... туған жер,
табиғат, дін, тіл, дәстүр, ... ... ... Олар жеке ... ... ... сезіміне баулып, патриоттық сезімнің қайнар көзі
болады. Ал Қазақстандық патриотизм дегеніміз - Қазақстанда ... ... ... яғни ... ... ... ... деген
сүйіспеншілігі. Әрине, Отанды сүю - ... ... ... ... «Бұл ... ... әр кезеңде (әр түрлі жаста)» ... ... ... біржола буыны қатып, тәжірибемен, ... ... ... ... ... ... және қоғамдық
әлеуметтік институттардың әсерімен ... деп ... [99, ... ... ... ... жерге құрмет, патриотизм – тұлғаның
дамуындағы ең жоғарғы деңгейді сипаттайтын аса маңызды ... ... Ол ... Отан ... үшін ... етуінен, қажет болса, сол мақсат
жолында ғұмырын құрбандыққа шалуға ... ... ... ... ... ... әрбір адамның жеке басы ... ... ... қызмет етуге жағдайы жоқ ... ... ... ... ... да қадірлейтін, ана мен ... ... ... ... ардагерлер мен ... ... ... қоғам құруды аяқтауға тиіспіз. Бұл-Қазақстанның
шынайы патриоттарының басты ісі. Сондай-ақ «қазақстандық патриотизмді»
еліміздің ... ... ... ... - ... күттірмейтін мәселе.
Ұлтына, нәсіліне, сенімі мен нанымына, саяси көзқарасы мен ұстанған ... т.б. ... ... ... әрбір азаматы
өзі өмір сүріп, ауасын жұтып, игілігін пайдаланып отырған мемлекетін
«Туған ... ... деп ... ... ... ... ... отырған
ұлттың салт дәстүріне құрметпен қарау, оның тілі мен ... ... ... рәміздерін ардақтап, жетістіктеріне шаттану – қоғамның
әрбір мүшесінің басты міндеті [128; 129].
Патриоттық сезімді қалыптастырудың жолдары
Сурет – 2. ... ... ... ... ... сана – ... және сабақтан тыс іс-шараларда Отанды сүю,
елін қорғауға байланысты басты ұғымдарды ашып көрсету арқылы қалыптасады.
Елімізде болып ... шын ... ... ... ... ... ... ұлт арқылы қатынастар үрдісі Отанымыздың ортақ тағдыры ... ... ... ... ... талап етеді. Осыған
байланысты мектеп ұжымдарының жас ұрпақтың патриоттық санасын ... ... ... ... ... мен тұжырымдардың
мәндерін тереңірек анықтау қажет.
Қазіргі қоғамдағы патриоттық сана екі топтан тұратын ... ... ... ... ... өз ... мәдениеті мен ана тілін меңгеру
негізінде дамыту;
2. Әлемдік өркениет жетістіктерін, жалпы адамдық қасиеттер ... ... ... яғни ... өз ... ... мен мәдениеті
дәстүрлерін үйрену, интеллектуалды және эмоционалды дамуы, сондай-ақ әлем
халықтары мәдениетінің ... ... ... ... түсінігін
қалыптастыру.
Жоғарғы оқу орынында патриоттық сананың негізгі жүйесін мына ... ... ... ... мемлекеттік рәміздерін құрметтеуге үйрену;
2. Ұлттық дәстүрлер мен әдет ... ... ... ... ... ... ... үлгі ете отырып,
ұлтжанды, намысшыл, ұлттық тілді меңгерген, тарихын білетін ... ... ... Ту, ... ... ... өткен өмірі
тарихы, бүгінгі игілікті істері айшықталған. Осы ... ... ... ... ... бағыт-бағдарын анықтайды,
адамгершілік ... ... ... ... өз іс-әрекеттеріне жаупкершілігін арттырады және Отан игілігі
жолында қызмет етуге ұмтылдырады. Сондай-ақ қазақ халқының озық гуманистік
құндылықтары негізінде ... ... ... қазақстандық
патриотизмге, отансүйгіштікке, жастарды ашық пікір таласқа, ... ... [130, ... ... даму ... ... ... болдады, мұндай
ісәрекеті өзінің мақсаттары, ... және ... ... ... мұқтаждарын қанағаттандыру мен таным
немесе психикалық үрдістерін қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... әл – ... салдарынан патриоттық сезім , ... ... ... Дегенмен бұл , өтпелі кезеңнің уақытша қиындықтары
екендігін ... , ... ... ... ... ... мен
рухани мәдениет деңгейіне сәйкестендіріп тәрбиелеу қажет [131; 132;
133].
Қазақстан гуманистік ... ... енді , олай ... , ... ... мақсат – мүддеге қайшы ... ... Бұл ... көп ... құрамы ескерілуі қажет. Осы жағдайларды
ескере отырып , ... ... ... мына ретте ... ... ... ... ... ... , ... өмір талабына сай ... ... ... ... ... ... білуге, құрметтеуге тәрбиелеу.
3. Қазақ халқының озық ... ... ... ... ... , отансүйгіштікке тәрбиелеу . Жастарды
ашық пікірталасқа, сөз бостандығына тәрбиелеу.
Осы тәрбиені пайдалана ... ... оқу ... ... ... ... ұйымдастыруға болады. Олар: лекциялар, жарыстар,
кездесулер, дөңгелек стол, пікір сайыс, ойындар ... – ақ ... оқу ... ... ... ... оқу - ... процесінің мақсаты мен міндеттері:
1. Оқушыларға қазақ ... ... ... ... ... ... жасау.
2. Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін құрметтеуге
үйрету.
3. Қазақ ... әдет – ... салт – ... ... ... ынталандыру.
4. Батыр бабалар дәстүрлерінше патриоттық, ерлік, қаһармандық
рухинда тәрбиелеу [101, 19-20].
Демек ... ... ... ... ... бойында
мынандай патриоттық сезім қалыптасады:
- Қазақстан халқының тарихын ... ... ... білу , ... ... ... мүмкін емес.
- Салт – дәстүр , әдет – ғұрыпты білу.
Сонда ғана қазақстандық патриотизм ... ... ... әр бір ... ... ... Отаным деп
түсінуі керек. Сол уақытта Отанына деген перзенттік ... ... ... [109, 118; ... ... оқу – тәрбие барысында студент жастар бойына
сіңіру ... ... ... ... бірі ... ... Ол үшін
жастарды тәрбиелеу ісін мемлекеттік тұрғыда ... алу ... ... ... ... құрамдас бөлігі және
жастардың патриоттық , жоғары ... ... ... ... ... және ... ... педагогикалық үрдіс болып табылады.
Патриоттық тәрбие негізін дамытудың мәні жеке ... ... ... ... және ... идеялық –
адамгершілік , моральдық ... , ... және дене ... ішкі ... ... және ... болып
табылады.
Патриоттық тәрбиеде қолданылатын іс - әрекет ... ... ... ... анықтайды.
Қазіргі кезеңде біздің республикамызда білім берудің жаңа ... ... ... беру кеңестігіне енуге бағыт алуда. Бұл педагогика
теориясы мен оқу-тәрбие үрдісіндегі елеулі өзгерістерге байланысты ... ... беру ... ... ... ... ... жаңырып, жаңа
көзқарас, басқаша қарым-қатынас, өзгеше менталитет пайда болуда.
Қазір республика оқу ... ... ... ұсынылып
отырған көпнұсқалыққа байланысты өздерінің қалауына сәйкес кез келген үлгі
бойынша қызмет етуіне мүмкіндік алады. Бұл бағытта білім ... ... ... ... ғылымға және тәжірибеге негізделген жаңа
идеялар, жаңа технологиялар бар. Сондықтан ... оқу ... ... мен ... жас және психологиялық ерекшелеріне орай таңдап,
тәжірибеде сынап қараудың маңызы зор. Қазіргі ... беру ... озық ... ... ... ... ... болу
мүмкін емес. Жаңа технологияны ... ... ... ... рухани, азаматтық және де басқа ... ... ... игі ... ... ... дамытып, оқу – тәрбие
үрдісін тиімді ұйымдастыруына көмектеседі.
Қазіргі кезде педагогикалық технология ұғымы біздің педагогикалық
лексиконымызға берік еніп ... ... оның ... ... ... ... ... сөздікте: «Технология-бұл қандай да болсын
істегі, шеберліктегі, өнердегі амалдардың ... ... ... ... оқу ... белгілі бір мақсат көздей ... ... ... деп ... Ал, ... ... ... нәтижеге жетелейтін бірліктердің белгілі бір жүйесі ретінде
көрсетеді және педагогикалық технология түпкілікті өзгермейтін механикалық
құрылым емес, қайта бала мен ... ... ... ... өзара қарым-
қатынасының өзегі, мазмұнды ұйымдастырушы құрылым дейді.
ЮНЕСКО-ның анықтамасы бойынша, педагогикалық технология – бүкіл оқу
үрдісі мен ... ... және адам ... олардың бір-біріне өзара
әсерін, білім берудегі формасын оңтайландыру міндеттерін ескере отырып
меңгеруді ... ... ... ... ... «Педагогикалық
технология – бұл педагогикалық мақсатқа қол жеткізу жолындағы қолданылатын
барлық қисынды ілім ... мен ... ... ... ... ... ... реті»,-деп жазады. Біздің пікірімізше, педагогикалық үрдіс
технологиясы дегеніміз ... ... ... әдіснамасы негізінде
мемлекеттің қазіргі таңда білім беру саласына ... ... ... анықталып, іріктеліп, реттелген оқытудың мазмұн, форма, әдіс-
амалдарының, дидактикалық ... ...... жиыны. Оқыту таехнологиясы мектепте оқу үрдісіне ... ... ... ... ... ... ... – педагогикалық
іс-әрекеттердің жүйелі кешені ретінде пайдаланылады. Ол оқушының тәртібіне,
оқуға ынтасына, оқу іс-әрекетіне игі әсер етумен қатар, педагогиканы ... ... ... ... ... ... табылатын педагогикалық іс-тәжірибесінің нәтижелілігіне, жинақылығына
ұтымды әсер ететіндей оқу-тәрбие процесінің басты күре тамырының ролін
атқарады. ... ... ... ...... шығармашылықпен терең ойластырылған көптеген факторлардың
үйлесімділігі оқыту мен ... ... ... ... жанды
құрамдас бөлігі.
Зерттеу барысында оқыту процесінде студенттердің ... ... ... ... Бұл ... ... ... беруге әрекет жасадық.
Оқыту процесінде студенттердің отансүйгіштік сезімдерін қалыптастыру
технологиясы:
• Қолданулы деңгейіне сай: жалпы дидактикалық және жеке ... ... ... факторына сай: социогендік;
• Меңгеру тұжырымдамасына сай: ... ... ... ... ... құрылымдарға бағдарланғандығы бойынша: білімдер, іскерліктер,
дағдылар (ЗУН) тұғаның өзіндік басқару механизмдері (СУМ) адамгершілік
қасиеттері әрекеттік практикалық сала;
• Мазмұнының ерекшелігіне сай: білімдік тәрбиелік, ... ... ... ... басқару типіне сәйкес: кіші топтар жүйесі
«тьютор», «куратор»;
• Ұйымдастыру формаларына ... ... ... ... ... тұлғасына қатынас бойынша: дидакто орталықтық, тұлғалық –
бағдарлық;
... әдіс ... ... ... өзіндік дамытушылық;
• Жаңарту бағыты бойынша: «Ағылшын тілі» пәні ... ... ... ... ... ... әдістемелік
жетілдіру.
Тұжырымдамалық (концептуалдық негіздері):
• тәрбиеге тұлғалық, іс-әрекеттік көзқарас;
• патриоттық тәрбие, патриотизм туралы ең ... ... ... педагогикалық ережелер;
• тұлғаның әлеуметтік дамуының психологиялық теориялары;
• тұлғалық-барлық қатынас теориясы;
• тәрбие ... ... ... ... теориясы;
• әлеуметтендіру теориясы;
... ... ... ... мамандардың бойында патриоттық сана-сезімдерді олардың
кәсіптік іс-әрекетте және өмірде іс-жүзіне ... ... ... ... және әдістемесінің ерекшеліктері: ЖОО да «Ағылшын ... ... ... ... ... ... оң ... қалыптастыруға, азаматтық –патриоттық
мазмұндегі білімдерді меңгеруге, мінез-құлықпен іс-әрекетте ... ... ... ... ... ... ... оқу
материалдары ендіріледі. Сонымен қатар мынадай педагогикалық іс-қимылдар іс-
жүзіне асырылады:
а) студенттердің патриоттық құндылықтарға оң қатынастарын қалыптастыру;
б) ... ... ... ... ... болашақ мамандарда оқуда, белсенді азаматтық позицияда, нақтылы іс-
әрекетпен ... ... іске ... терең патриоттық
сезімдерді қалыптастыру.
«Ағылшын тілі» сабақтарында студенттер ... ... ... ... ... жоғары оқу орындарындағы оқыту
процесін ұйымдастыруда пайдаланылатын дидактикалық жұмыстың формалары мен
әдіс-тәсілдерінен, ... ... және ... ... ... ... арқылы іске асырылды. Ағылшын тілі сабақтарының ... ... ... ... ... ... жұп, ұжымдқ формаларынан пайдаланылады.
Патриоттық мазмұндағы дебаттар, шығармалар жазу, рефераттар даярлау
және қорғау, пікірталастар ұйымдастыру кеңінен ... ... ... ... ... олардың қарым-қатынас
қабілеттерін және патриоттық сезімдерін дамытатын тәрбиелеуші ... ... ... ... ... ... ... Отанды дамыту мен қорғауға бағытталған сезімі мен
көңіл-күйі ... ... ... ... ... және ... ... жоғары бөлікті маман тұлғасы.
2.3. Оқыту процесінде ... ... ... ... ... ... мен нәтижелері
Жоғары оқу орындарында оқыту процесінде ... ... ... ... тәжірибелік – эксперименттік жұмыс
2006/2007 оқу жылдарында М.Әуезов ... ОҚМУ ның ... ... «Шет тілі» екі шет тілі мамандығының студенттерімен өткізілді.
Тәжірибелік – экесперіменттік жұмысты ұйымдастыру, даярлау және ... ... ... Студенттердің патриоттық сезімдерін ... ... және ... ... әсер нәтижесіндегі
өзгерістерін анықтаудың диагностикалық әдістемесін жасау (өлшемдерін,
көрсеткіштерін анықтау);
2. Айқындау эспериментін өткізу, ... және ... ... ... ... ... бастапқы
деңгейін анықтау;
3. Қалыптастырушы эксперименттік ұйымдастыру және өткізу (және ... ... ... ... ... барысында анықталған ... ... ... ... технологияның ... ... ... және ... оқу ... ... ... студенттердің отансүйгіштік
сезімдерін ... ... ... мен ... үшін ... ... ... бұл сапаның
тәрбиеленгендігінің критерийлерін, ... және ... ... Оқыту үрдісінде студенттерде қазақстандық патриотизмді тәрбиелеудің
және оның негізгі сапаларының (сана, өзіндік тану және ... ... ... – жастардың жас ерекшеліктерін ескеру, оқыту процесінде
болашақ мамандардың ... ... ... ... ... жасау негізінде оның критерийлері, өлшемдері және көрсеткіштерін
анықтадық.
Жалпы оқыту процесінде ... ... ... үш ... ... бөліктерін ажыратуға болады: [100, 20-
22].
1) мотивациялық компонент ... ... ... ... бейнелейді; кәсіптік-патриоттық
бағыттағы білімдерге болған қатынасын белгілейді; өзіндік ... ... ... ... позициясын анықтайды);
2) когнитивтік компонент (студенттің азаматтық, патриоттық-кәсіптік
және субъектілік мазмұндағы білімдерін анықтайды);
3) мінездік компонент (сана мен ... ... ... жоғары оқу орындарында ... ... ... ... ... ... ... ретінде).
Зерттеу барысында жоғары оқу орындарында болашақ мамандарды ... ... ... ... ... [99; 100; 101; 112; ... 120; 122; 134] талдау, бізге бұл саладағы жұмыстың негізгі үш ... ... ... береді.
- азаматтық;
- кәсіптік;
- субъектік.
А.К. Калимодаеваның [100] диссертациялық жұмысында бұл компоненттер
болашақ мамандарды патриотизмге тәрбиелеудің ... ... ... ... бұл аспектілірді ажыратып көрсету рәміздік ... ... атап ... ... бірлігі және өзара қатынасы болашақ
мамандардың кәсіптік және өз ... ... ...... ... мүмкіндік жасайды.
Студенттердің патриоттық сезімдері жоғары ... ... ... ... ... ... ... процесінде студенттердің патриоттық сезімдерінің қалыптасқандық
критерийлеріне, белгілері және көрсеткіштеріне тоқтап өтеміз.
Мотивациялық ... ... ... қазақстандық патриотизм
құндылықтарына жағымды қатынас кәсіптік – патриоттық ... ... ... ... позицияға оң қатынастар таңдалынып, оған
мынандай көрсеткіштер тиісті:
... ... ... ... оны ... ... ретінде сезіну;
• Отанға қызмет ету, оның дамуына үлес ... ... ... ... Өз Отаны – Қазақстан Республикасына махаббат және садықтық;
... ... ... қазақ халқының тілі, мәдениеті, салт-
дәстүрлерін құрметтеу және оларды меңгеруге ұмтылыс;
• Отандық тағдырына, оның ... ... ... Болашақ мамандығын, кәсіптік білімдерді, іскерлік пен дағдыларды
ігерудегі қалау, ұмтылыс, оларды Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... өмірінде белсенді субъектілік позицияға ие болуды қалау және
оған қажеттілік.
Когнитивтік компонентің критерийлері ретінде азаматтық-патриоттық
мазмұндағы ... ... ... кәсіптік-патриоттық мазмұндағы
білімдердің барлығы, азаматтық ... ... мәні ... болуы қарастырылды. Олардың көрсеткіштері ретінде ажыратылды:
• Қазақстаның патриотизмнің мәнін, оның ... ... білу ... Қазақ халқының, Қазақстанда мекендейтін басқа халықтардың тілін,
тарихын, ... ... білу және ... ... ... ... ... (гербы, әнұраны, туы,
Қазақстан Конституциясын) білу және түсіну;
• Отандық экономикалық – саяси, әлеуметтік даму ... ... даму ... және ... ... үлесін мүмкіндіктерін білу;
• Кәсіптік білімдерді терең меңгерудің, жоғары білікті маман ретінде
қалыптасудың қажеттілігін білу және ... ... ... ... жаңа формация маманы болып қалыптасуы,
үздіксіз білім алуы қажеттігін, оның ... ... ... ... кәсіби жетілдіру әдіс-тәсілдерін білу;
• Қоғамдық белсенді позициясының мәнін, патриоттық маңыздылығын
білу;
• Жоғары ... ... ... ... патриоттық рөлін білу.
Мінездік компоненттің критерийлеріне мыналар жатады: ... ... ... ... ... мен ... ... субъектік қызмет тәсілдерін меңгеру. Бұл критерийлер
төмендегідей көрсеткіштерде көрініс табады:
• Қазақтандық патриотизм туралы білімдерін практикада ... ... ... патриотизм құндылықтарын іс-тәжірибеде басшылыққа
алады;
• Қазақ халқының тілі, мәдениеті, салт-дәстүрлеріне қызмет көрсетеді;
• Қазақстанның саяси ... ... ... ... және ... ... Отан ... тәуелділігін
сезінуін көрсетеді;
• Болашақ мамандығын меңгеруде ... ... ... пен ... ... белсенділік сапаларын
көрсетеді;
• Жеке мінез – ... ... ... өз ... ... ... етуін көрсетеді.
Сондықтан, оқыту процесінде студенттердің патриоттық сезімдерінің
қалыптасқандығын алғашқы жағдайы және ... ... ... ... қолдану нәтижелілігін анықтау мақсатымен ... ... ... ... ... және көрсеткіштері
нақтыланды (Кесте 3).
Кесте 3. Оқыту процесінде ... ... ... ... ... ... |
| ... | ... | ... |
| ... |
|- ... ... |- ... |- қоғамдық-саяси ... ... ... ... ... ... тәсілдерін |
|жағымды қатынас; |болуы; ... |
|- ...... кәсіптік-патриоттық |- ... ... ... ... ... ... барлығы;|мен ікемділіктерін |
|жағымды қатынас; |- ... ... ... дәрежесі; ... ... ... мәні ... |- ... ... ... |білімдердің болуы. ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... патрио- тизм|
|өркендеуін, гүлденуін |мәнін, оның маңызын, қызметін |туралы білімдерін ... оны ... ... және ... ... ... ... қажеттілік |Қазақ халқының, Қазақстанда |алады; ... ... ... ... ... ... патрио- |
|Отанға қызмет ету, оның|тілін, тарихын, мәдениетін, ... ... ... үлес ... ... білу және ... басшылыққа|
|өзіндік боры- шы ... ... ... қабылдау; |Қазақстан Республикасының саяси|Қазақ халқының тілі, ... ...... ... ... ... ... салт-дәстүр- |
|Республи- касына |туы, Қазақстан Конституциясын)|леріне қызмет ... және ... және ... ... ... ... ... |Отандық экономикалық – саяси, |рәміздеріне құрмет ... ... ... даму ... ... |
|ның тілі, ... ... ... ... |Мінез-құлқында және |
|салт-дәстүрлерін құр- |-касының даму стратегиясы және |іс-әрекетте ... Отан ... және ... ... оған ... ... ... лігін|
|меңгеруге ұмтылыс; |мүмкіндіктерін білу; ... ... ... ... ... білімдерді терең |Болашақ мамандығын ... ... ... ... ... белсенділік |
|жауапкершілік сезімі; |маман ретінде қалыптасудың ... ... ... ғын, ... білу және ... ... пен |
|кәсіптік білім- дерді, |Өзінің ... ... ... ... ... пен ... ... болып |белсенділік сапаларын |
|ігерудегі қалау, ... ... ... ... ... ... ды ... оның ... ... ... – қылықы, |
|Қазақстан Респуб- ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру |іс-әрекеттерімен өз ... ... ... ... ... ... |
|қажеттіліктің сезі- ... ... ... ... ... |
|нуі; ... ... ... ... ... ... ... белсенді|маңыздылығын білу; | ... ... ... ... ... ... | ... ... ... және ... ... рөлін білу. | ... ... | | |
| | | |
| | | ... ... ... ... деңгейлерін анықтау
және оларды анықтау әдіс-тәсілдерін нақтылау ... ... ... мамандарды патриоттыққа тәрбиелеу технологиясын тиімділігін оң
бағалауда ... ... ие. Сол ... ... ... ... өлшеу
және тәрбиелік деңгейлерін анықтау мәселелеріне арналған жұмыстарды талдау
арқылы зерттеушілердің іс-әрекетімен ... ... ... ... ... ... патриоттық сана-сезімдерінің қалыптасқан
ықпалымен үш деңгейі (жоғары, орта, төменгі) бұл тұлғалық сананың ... ... ... ... табатындығын диагностикалауға
негіз болады.
Жоғарыда анықталған кретирилер және мінез-құлықтың көрініс табуының
ықтималды үш ... ... ... ... ... ... отан ... сезімдерін қалыптастырудың мынандай деңгейлері
атап көрсетіледі.
Студенттердің отан сүйгіштік сезімдерінің қалыптасқан деңгейлерінің
сипаттамасы (мотивациялық компонент) 4- кестеде берілген.
Кесте 4. ... ... ... ... ... ... ... бойынша)
|Деңгейлер | ... ... ... ... ... ... өркендеуін, гүлденуін қалағанымен, оны |
| ... ... ... ... ... қызмет ету, |
| |оның ... үлес ... ... ... ... ... ... деген махаббатты, Отанның тарихын қастерлеуді аса |
| ... деп ... ... ... ... мәдениетін, |
| ... ... және ... ... ұмтылыс |
| ... ... ... оның ... |
| ... сезінбейді.Блашақ мамандығын, кәсіптік |
| ... ... пен ... ... ... |
| ... оларды Отанды өркендету мақсаттарына жұмсауға |
| ... ... ... ... өмірінде белсенді |
| ... ... ие ... оған ... және |
| ... ... ... (орта деңгей)|Отанның өркендеуін, гүлденуін қалағанымен, оны міндет, |
| ... ... ... ... ... Отанға |
| ... ету, оның ... үлес ... ... ... ... ... бірақ оны іске асыруда кездейсоқ белсенділік |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... аса қажет деп біледі. Қазақ халқының тілі, |
| ... ... ... және ... меңгеруге|
| ... ... ол ... ... тағдырына, |
| ... ... аз ... ... |
| ... ... ... ... пен ... |
| ... ... ... ол ... ... ... |
| ... және іскерліктерін Отанды өркендету мақсаттарына|
| ... ... ... ... оған ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... оның ... оған ... мен ... аз |
| ... ... (жоғары |Студент Отанның өркендеуін қатты қалайды, оны міндет, ... ... ... ... ... Отанға қызмет ету, |
| ... ... үлес ... ... ... ... қабылдайды. |
| ... ... ... ... ... ... аса |
| ... деп біледі. Қазақ халқының тілі, мәдениеті, |
| ... ... және ... ... ... |
| ... көрсетеді. Отанның тағдырына, оның қауіпсіздігіне |
| ... ... деп ... ... ... кәсіптік |
| ... ... пен ... ... қызығушылық |
| ... ... ... ... мақсаттарына жұмсауға |
| ... өте ... ... ... ... ... |
| ... позиция көрсетеді, оған қалау және қажеттілігі |
| ... ... ... ... ... 100; 101] ... ... білімдер жүйесінің ... ... ... және азаматтық белсенді позицияның мәні ... ... ... ... ... ... компонент
бойынша Отан сүйгіштік сезімдерінің ... ... ... ... 5 ... 5. ... Отан сүйгіштік сезімдерінің қалыптасқандығы
деңгейлерінің сипаттамасы (когнитивтік компонент бойынша).
|Деңгейлер | ... ... ... ... ... ... патритизімінің мәнін, оның маңызын, |
|деңгей) ... ... ... ... жауап бере алмайды. |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... тарихын, мәдениетін, салт-дәстүрлері туралы кейбір |
| ... ғана ... бере ... ҚР ... рәміздерінің |
| ... ... бере ... ... даму |
| ... және ... туралы білімдері өте аз; кәсіптік |
| ... ... ... ... түсінбейді; үздіксіз |
| ... ... ... ... ... алу ... |
| ... Қоғам белсенді позицияның патриоттық маңыздылығын |
| ... ... ... ... ... ... патриоттық |
| ... ... ... ... ... ... патриотизмнің мәнін, оның маңызы мен |
|деңгей) |қызметін жалпы дұрыс түсінеді; ... ... ... ... ... ... жол ... Қазақ халқының және |
| ... ... ... тілі, мәдениеті тарихы, |
| ... ... ... бар, ... олар ... |
| ... жауап беруде қателіктерге жол қояды: ҚР саяси |
| ... ... ... Қазақстанның даму стратегиясы және|
| ... ... ... ... ... ... |
| |ғана түсіндіре алады; кәсіптік білімнің ... ... |
| ... ... ... ... ... жаңа формация |
| ... ... ... ... оған қол ... |
| ... айтарлықтай біледі; қоғамдық белсенді |
| ... ... ... ... ... ... |
| |мектепте сапалы білім алудың ... ... ... бірақ |
| |дәлелдей алмайды. ... ... ... ... ... білімдері ... ... ҚР даму ... мен ... ... ... |кәсіптік білімдерді терең меңгерудің ... ... |
| ... ... өзінің бәкеге қабілетті, жаңа формация маманы|
| ... ... ... ... анық біледі; кәсіби |
| ... ... ... ... ... жоғары |
| ... ... ... ... ... ... ... бағалайды.|
Жоғарыда ажырытылған студеттердің патиоттық сезімдерін қалыптастырудың
мінездік ... ... және ... үш ... сәйкес,
Отансүйгіштік сезімдерін мінездік бөлігін қалыптасқандық деңгейлерінің
мынадай сипаттамасын ... ... ... 6. ... ... ... ... сипаттамасы (мінездік компонент бойынша)
|Деңгейлер | ... ... ... ... ... ... патритизм туралы кейбір білімдерін |
|деңгей) |ғана практикада ... ... ... ... |
| ... ... ... алатындығы айқын |
| ... ... ... тілі,тарихы, мәдениеті, |
| ... ... ... ... бұл ... |
| ... ... ... алмайды. Қазақстанның саяси |
| ... ... ... ... алмайды. Мінез-құлқында|
| ... ... ... Отан ... ... |
| ... ... көрсетпейді. Болашақ мамандығын меңгерудегі|
| ... ... ... ... ... ... |
| ... Жеке мінез-құлқы, практикалық іс-әрекеттерімен|
| ... ... ... ... көрсетпейді. |
|ІІ (орта |Студент Қазақстанның ... ... ... ... ... қолдана алады. Қазақ халқының тілі, |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... Мінез-құлқында және іс-әрекетте өзінің Отан |
| ... ... ... ... ... |
| ... мамандығын меңгеруге белсенділігі орташа. |
| ... және ... ... ... |
| ... кейбір ауытқулармен көрсетеді. Жалпы мінез-құлық|
| |пен ... өз ... ... ... ... |
| ... ... байқалады. ... ... ... ... ... ... ... жүйелі |
|деңней) ... ... ... ... ... ... тарихы, |
| ... ... ... ... және |
| ... ... алатындығын айқын көрсетеді. |
| ... ... ... құндылықтарына |
| ... анық ... ... және |
| ... Отан ... өзін ... сезінуін|
| ... ... ... ... ... жоғары |
| ... ... ... белсенділік сапалары |
| ... ... Жеке ... ... |
| ... өз ... ... ... ... |
| ... ... көрсетеді. ... оқу ... ... ... ... ... ... зерттеу барысында жасалынған жүйесін тексеру
мақсатымен ұйымдастырылған педагогикалық ... екі ... ... ... анықтаушы эксперимент, онда мынандай міндеттерді шешу
белгіленеді:
1. Студенттердің отансүйгіштік сезімдерінің ... ... ... ... ... талдау.
2. Когнитивтік компонент бойынша студенттердің отансүйгіштік сезімдерінің
қалыптасқандығын алғашқы деңгейлерін ... ... ... ... студенттердің отансүйгіштік сезімдерінің
қалыптасқандық деңгейлерінің алғашқы күйін анықтау.
Осы міндеттерді іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... бойынша студенттердің
отансүйгіштік сезімдерін қалыптастыру деңгейлерін ... үшін ... ... ... 4) ... ... ... жасалынып, оған сәйкес
студенттердің қазақстандық патриотизм құндылықтарында болған қатынасы,
кәсіптік-патриоттық бағыттағы білімдерге, ... ... ... ... қай ... қалыптасқандығы белгіленеді. Анкета сұрақтарына
ықтималды жауаптар ажыратылған деңгейлерге сәйкес ... ... ... ... ... қалайсыз?", "Қазақстанды гүлденген,
экономикалық сәтті мемлекет болуына өзіндік үлес ... ... деп ... ба?" ... ... ... Б].
Бұл анкетаның жәрдемімен негізінен студенттердщің отансүйгіштік
сезімдерін ... ... ... ... бағалай алу
мүмкіндігіне ие болдық.
Эксперименттік жұмыс М.Әуезов атындағы ... ... және өнер ... ... Қазақстан медициналық академиясы
және Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университетінің ... ... ... ... Кездейсоқ сұрыптау әдісінен
пайдаланып әрбір аталған жоғары оқу орнында біреуден экспериментальдық және
бақылау топтары ... ... ... бақылау тобында-N=68 адам
б) эксперименттік топта-N=66 адам.
Бұл топтарда бақылау жұмыстары өткізіліп экспериментті ... ... ... жасалынды. Эксперименттің басында студенттердің
отансүйгіштік сезімдерінің ... ... ... анықтау мақсатымен анкеталау өткізілді. Анкеталаудың нәтижелері
бақылау және эжксперименттік топтарда студенттердің қазақстандық патриотизм
құндылықтарына оң қатынастары деңгейінде ... ... ... ... 7. ... ... ... отансүйгіштік сезімдерін
мотивациялық компонентінің қалыптасқандық деңгейлеріне сай бақылау ... ... ... ... ... |Бақылау тобы(N=68)|Эксперименттік |
| | | ... |
|1 |І ... ... ... |
|2 |ІІ ... деңгей) |20(29,4%) |17(25,7%) |
|3 |ІІІ ... |5(7,3%) |4(6,0%) |
| ... | | ... компонент бойынша ... ... ... ... ... үшін эксперименттік және
бақылау топтары студеттермен бақылау ... ... ... білімдерінің болуын анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... нені ... ... қандай көрсеткіштермен анықталады?
3.Қазіргі ұғымда қазақстандық патриотизмнің міндеті, қызметі неде деп
ойлайсыз?
4.Қазақ тілі қай дәрежеде ... деп ... ... ... ... ... қандай салт-дәстүрлерін білесіз?
6.ҚР рәміздерінің мағынасын ашып көрсетіңіз?
7.Отандық әлеуметтік-саяси, экономиканың өркендеуі үшін өзіңізді
қанша жауапкер сезінесіз?
8.Қазақстанда бәсекеге ... ... ел ... ... өзіндік
үлес қоса аласыз? (Қосымша В).
Студенттердің азаматтық-патроттық білімдерін анықтау үшін сонымен
қатар ... ... ... ... ... қазақ халқының салт-
дәстүрлерін, тарихын, әдет-ғұрыптарын қай ... ... ... ... әдісінен пайдаланылды. "Қазақ тілі", "Мәдениеттану", "Қазақстан
тарихы" пәндерінен студенттердің үлгерімі талданды.
Когнитивтік ... ... ... отансүйгіштік
сезімдерінің эксперимент басындағыы қалыптасқандық деңгейлері 8- кестеде
көрсетілген.
Кесте 8. Когнитивтік ... ... ... отансүйгіштік
сезімдерінің қалыптасқандығы туралы мәлімет (эксперимент басында)
|Р\С ... ... тобы ... тобы |
| | |(N=68) |N=66) |
|1 |І ... ... ... |
|2 |ІІ ... ... ... ... |
|3 | ІІІ ... |3(4,4%) |2(3,1%) |
| ... | | ... экспериментінде мінездік компонент бойынша студенттердің
отансүйгіштік сезімдерінің қалыптасқандық деңгейлерін анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... тәсілдерін қаншама меңгергендігін, Қазақстандық
патриотизм білімдердің ... ... ... алатындығын көрсетеді
(Қосымша Г).
Мінездік компонент бойынша студенттердің ... ... ... қалыптасқандық деңгейлері 9-кестеде көрсетілген.
Кесте 9. Эксперименттің анықтау ... ... ... ... ... ... қалыптасқандық деңгейлері
|Р\С |Деңгейлері ... ... |
| | | ... |
|1 |І ... ... ... |
|2 |ІІ ... ... ... ... |
|3 |ІІІ ... |2(2,9%) |1(1,5%) |
| ... | | ... ... ... талдау эксперимент басында студенттердің
отансүйгіштік сезімдерінің барлық компоненттері бойынша зерттелуші тұлғалық
сапаның ... ... ... ... ... ... мінездік компонент бойынша отансүйгіштік
сезімдерінің қалыптасқандығы бақылау ... ... 2,9% , ал ... 1,5% ... ... ... көрсеткіш бергендігін дәлелдейді.
Екі топ студенттерінің басында бөлігі (73,6 ) және 78,8%) төменгі деңгейде
қалыптасқан отансүйгіштік сезімдерін ... ... ... ... ... ... сезімдерін қалыптастыру деңгейлері төмендігін, бұл бағытта
арнайы, мақсаткер жұмыс ... ... ... көрсетті.
Тәжірибелік-эксперименттік жұмыстың қалыптастырушы кезеңінде
зерттеу ... ... ... оқу орныныда ағылшын тілін ... ... ... ... қалыптастырудың
технологиясын қолдауды көздеді. Атап айтқанда, ... ... емес ... ... ... тілінен сабақ беру барысында
болашық мамандарда Қазақстандық патриотизм ... ... ... технология жоғары оқу ... ... ... ... сезімдерін қалыптастырудың зерттеу барысында
жасалынған теориялық үлгісі және оның ... ... ... ... негізделіп жасалынған.
Қазақстандық патротизмді тәрбиелеу технологиясы «Ағылшын тілі»
сабақтары мазмұныныда студенттерде ... ... ... ... ... азаматтық-патриоттық білімдерді меңгеруге,
мінез-құлқы мен іс-әрекетте ... ... ... көрсетулеріне
жағымды ықпал ететін арнайы материалдарды ендіруді көздейді (Қосымшалар ... Е). ... ... ... ... ... ... сезімдерін қалыптастырудың негізгі үш компоненттері
(мотивациялық, ... және ... ... ... ... ... тілдік емес мамандықтар үшін бағдарламасы
мазмұнына қосымша ретінде кірітілген азаматтық-патриоттық материалдар ... ... ... технология төмендегі педагогикалық іс-қимылдарды да
кірістіреді:
- студенттердің қазақстандық патротизм және дәстүрлеріне ... ... мен ... ... ... ... білімдерін қалыптастыру;
- студенттерде оқуда, азаматтық позицияда, нақтылы ... ... ... іске ... ... патриоттық сезімдерді қалыптастыру.
Эксперимент барысында ағылшын тілі сабақтарында студенттер тарапынан
азаматтық-патриоттық қосымша ... ... ... жоғары оқу
орындарындағы оқыту процесін ұйымдастыруда пайдаланылатын дидактикалық
жұмыстың формалары мен ... ... ... ... оқыту әдістерінен тиімді ... ... іске ... тілі ... ... кезеңдерінде студенттердің оқу-танымдық іс-
әрекеттерін ұйымдастырудың топтық, жеке-дербес, жұп, ұжымдқ ... ... ... мазмұндағы дебаттар, шығармалар жазу,
рефераттар даярлау және ... ... ... ... Студенттерді әлеуметтік белсенді мінез-құлыққа ... ... ... және ... сезімдерін дамытатын
тәрбиелеуші жағдайларды қолдануға ерекше мән берілді.
Студенттерге ... ... ... ... ... ... ... жерінің тарихы,Отаны мыздың ұлы тұлғалары, ... ... ... мен ... ... тәуелсіздік жыларындағы жетістіктері, ҚР әлемнің ... ... ... кіруі стратегиялық мақсаттары туралы мәтіндер ұсынылды.
Сонымен ... ... ... ... ... азаматтық-
патриоттық мазмұнда жазылған ең жақсы мақалаларды таңдау, оларды ағылшын
тіліне аудару, немесе шет ел ... ... ... ... мақалаларды жинау тапсырылды.
Эксперименталдық әдістеме ..технология.. тиімділігі ... ... ... ... кешенді
әдістерінен пайдалану арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ауызша сынақтар, проблемалық жағдайларды шешу т.б.
диагностикалық әдістер қолданылады.
Эксперименттік ... ... ... ... барлық
ажыратылған компоненттер бойынша студенттердің отансүйгіштік сезімдерінің
қалыптасқандық деңгейлерінің ... ... ... ... ... ... 10. ... процесінде
студенттердің отансүйгіштік сезімдерін
қалыптастыру компоненттерінің ... ... | | ... тобы (БТ) (N1=68) | ... топ (ЭТ) (N2=66) |
| | | | ... |Деңгейлері | | |
| | | ... | ... | ... | ... |
| | ... ... ... |кезеңі |
| |І ... | 43 (62,2 %) | 41 (59,7 %) | 45 (68,3 %) | 6 (9,0 %) |
| | | | | | ... | | | | | |
| |ІІ ... | 20 (29,4 %) | 20 (29,4 %) | 17 (25,7 %) | 23 (34,8 %) |
| |ІІІ ... | 5 (7,3 %) | 7 (10,9 %) | 4 (6,0 %) | 37 (56,2 %) |
| |І ... | 41 (60,3 %) | 39 (58,3 %) | 44 (66,6 %) | 8 (12,1 %) |
| | | | | | ... | | | | | |
| |ІІ ... | 24 (35,3 %) | 25 (37,1 %) | 20 (30,3 %) | 27 (40,9 %) |
| |ІІІ ... | 3 (4,4 %) | 4 (4,6 %) | 2 (3,1 %) | 31 (47 %) |
| |І ... | 50 (73,6 %) | 48 (70,6 %) | 52 (78,8 %) | 10 (15,1 %) |
| | | | | | ... | | | | | |
| |ІІ ... | 16 (23,5 %) | 17 (25,5 %) | 13 (19,7 %) | 28 (42,4 %) |
| |ІІІ ... | 2 (2,9 %) | 2 (3,9 %) | 1 (1,5 %) | 28 (42,5 %) ... ... ... ... аяқталған соң,
сынақтан өткендердің екі тобандағыларының да әсіресе, ... ... ... ... қалыптасқандық
деңгейлерінде мәнді өзгерістер болғандығын сандық және сапалық талдау
мәліметтері көрсетеді. ... ... ... ... ... екі ... да ... мамандардың патриоттық сапаларының
жоғарыланғандығы, ал эксперименттік ... оның ... ... ... ... ... ... тобы студенттерінің
мотивациялық ... ... ... ... ... ... 60% құраса, қалыптастыру кезеңінде бұл
көрсеткіш 56,2% құрайды. Бақылау тобында бұл ... әлі ... ... (7,3%, 100,9%) Ал ... ... ... деңгейлері
бақылау тобындағылармен салыстырғанда мөлшері азайғандығы көрінеді (экспери
мент кездеріне сай 68,3% және 9,0%)
Дәл ... ... ... ... ... студенттердің
отансүйгіштік сезімдерінің қалыптасқандық деңгейлері ... ... ... талдау мәліметтері де көрсетеді. Мысалы, тәжірибелік-эксперименттік
жұмыстың алғашқы казеңінде, эксперимент тобындағы студенттердің азаматтық-
патриоттық білімдерінің қалыптасқандығы ... ... 3,1% ... ... соңында бұл көрсеткіш47% құрайды. Ал бақылау тобында
бұл деңгей әлі төмен екендігі көрінеді(4,4%, 4,6%)
Мінездік компонент бойынша студенттердің ... ... ... ... екі топта да болашақ мамандардың
патриоттық сапаларының жоғарыланғандығын, ал эксперименттік ... ... ... ... анықтау кезеңінде бақылау тобында мінездік
компонент бойынша студенттердің патриоттық сапалары қалыптасқандығының
жоғары ... 2,9% ... ... ... 3,9% ғана ... ... эксперимент тобында бұл көрсеткіш 1,5% (анықтау кезеңінде ) ... ... ... ... ... ... нәтижелерін талдау, оқыту
процесінде студенттердің ... ... ... көрсеткіштерімендеңгейлерінде сандық және сапалық өзгерістер
болғандығын көрсетті.
Сонымен, тәжірибелік-эксперименттік жұмыстың ... ... ... ... ... зерттеу
барысында анықталған педагогикалық шарттарын және олардың негізінде
жасалынған бұл ... ... ... ... тиімділігін
дәлелдейді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Отандық жоғары ... беру ... ... қазіргі
жағдайларда оған жаңа сапа мен қоғамдық бедел беруді , оны ... ... ... ... ... , ... ... мен
бейімделуін бірінші кезекті міндет болған ... сала ... ... ... Жаңа ... ... ... және кең
фундаментальды білімдерге ие , ... , ... ... ... ... ... ... алатын , ұжымда жұмыс
істей алатын болуы керек.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... патриоттық сезімдері даму ... ... арта ... ... мамандың отансүйгіштік сезімдері оның
Отанға деген шексіз ... , ... , ... ... ,
өркендеуіне өз үлесін қосуға үнемі ұмтылыс , Отан ... ... , ... еліне тәуелді екендігін , Отан ... ... ... мен ... ... ... тұлғасының отансүйгіштік сезімдері ... оқу ... оқу ... әсері мол . ... ... ... тек қана оқу ... ... беру мүмкіндіктері мақсатты және жүйелі ... ... ... ... ... , ... ... қолдану арқылы тиімді нәтижелер ... ... ... қол жеткізген нәтижелер мынадай қортынды
жасауға мүмкіндік береді :
1. ... күн ... сай ... оқу ... ... ... мақсатындағы барлық іс -
әрекеттер тұтастай және ... ... ... ... ... .
2. Зерттеу тақырыбы ... ... ... ,
педагогикалық және ғылыми - әдістемелік әдебиеттерді талдау оқу ... ... оқу ... ... ... ... мәнін ашуға , оның құрамды бөліктерін және міндеттерін
анықтауға септігін тиізді.
3. Жоғары оқу ... оқу ... ... ... ... іске ... болашақ
мамандарда патриоттық сезімдерді қалыптастырудың тиімділігін қажетті
шарты екендігі ... .
4. ... оқу ... оқу ... ... , оқыту
процесінің студенттерге патриоттық тәрбие берудегі ... Оқу ... ... ... сезімдерін
қалып - тастыру әдістемесін жасау мақсатындағы ...... ... ... ... ... қалыптасқандағы критерийлерін көрсеткіштерін, деңгейлерін
айқындауға, олардың өмір ... ... ... ... ... ... тақырыбы бойынша теориялық еңбектерді және
озық ... іс – ... ... ... оқу ... ... ... қалыптастырудың төмендегідей
педагогикалық шарттары анықталды:
- оқу пәндері ... ... ... ... ... мақсатты түрде пайдалану;
- тәрбиелеуші оқыту принципін іске асыру жағдайында ... ... ... ... әдіс – ... болашақ маманды кәсіптік тәрбиелеуді ... ... ... Зерттеу барысында анықталған педагогикалық шарттар
негізінде ... оқу ... ... тілі сабақтарында студенттерді
отансүйгіштікке тәрбиелеудың әдістемесі ... және оның ... ... тұрғыда дәлелденді.
8. Жоғары оқу орындарында оқыту процесінде студенттердің
отансүйгіштік сезімдерін қалыптастырудың зерттеу ... ... ... ... ... және ... тыс тәрбиелік жұмыстарды
үйымдастыруда, жоғары мектеп мамандарын даярлауда, педагог ... ... ... ... мүмкін.
Ұсынылып отырған мәселе күрделі болғандықтан, оның көптеген ... шығу ... емес және ... ... ... ... одан әрі жетілдіруді қажет етеді.
Зерттеудің болашағы, біздің ойымызша, төмендегідей мәселелерді жеке
зерттеуді қажет етеді:
- ... ... ... ... ... кәсіптік
тәрбие мен азаматтық тәрбиеның ара қатынасы;
- студенттерді отансүйгіштікке ... оқу және ... ... ... ... тыс ... ... отансүйгіштік сезімдерін
қалыптастырудың инновациялық формалары мен әдіс-тәсілдері.
Пайдаланылған ... ... ... Н.Ә. ... – 2030 . « ... ... - өркендеуі , қауіпсіздігі және әл – ... ... » ... ... , 1998.
2. Назарбаев Н.Ә. Жаңа әлемдегі жаңа ... ... ... ... ... ... Жолдауы// Егеменді
Қазақстан, 2007, 1 наурыз.
3. Момышұлы Б. Қанмен ... ... ... , ... ... Н. Ә. Қазақстанның ...... ... ... ... , 1993.
5. Философиялық сөздік. – Алматы, 1996.- 335 б.
6. Қазақстан. Ұлттық энциклопедия //Бас ред. ...... ... Бас ред., ... ... Иманбаева С. Ерлік тағылымы.-Алматы: РБК, 1998.- 110 ... ... А. ... ... міндет //Қазақстан
мектебі, 2005, №5.-38 б.
9. Калыбекова А.А. ... и ... ... ... ...... ... 2005.- 200 с.
10. Сейдахметова Л. Патриотизм ұғымының маңызы //Қазақстан ... ... ... Бейсенбаева А., Аукаримова Л. Отансүйгіштікке тәрбиелеу ... 2005, №9.-30 ... ... Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. – ... ... ... Қалиев С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері мен ... ... ... ... ... А.С. ... ... в человека.-Минск: Университет,
1989.-416 с.
15. Сухомлинский В.А. ... ... ...... ... ... ... А.В. О воспитании и образовании. – М., 1976.
17. ... В.С. ... ... ... Теория и методика
воспитания. – М.: Изд. центр «Академия», 2000.-336 с.
18. ... П.П. ... ... ... В 2 т. - ... 1982.
19. Болдырев Н.И. Сынып жетекшісі. – Алматы.: Мектеп, 1986.-231 б.
20. Столяренко Л.Д. Педагогика и ... на ... ... ... Подласый и.П. Педагогика: Новый курс.-М.: Гуманит. изд. центр
«Владос», ... ... ... В.А., ... В.П.Психология и педагогика. – М.: АСАДАМА,
2003.-278 с.
23. ... ... ... ... ... ... Е.Н.Шиянов и др. – М.: Изд.центр «Академия»,
2000.-512 с.
24. ... Н.Д. ... в духе ... ... ... //Педагогика, 2000, №5.-44 с.
25. Даль В.И. Толковый словарь живого великорусского языка. – М., 2006.-
С.24.
26. ... Н. ... ... ... ... 2005, №6. – б. ... Бейсенбаева А. Жастарға патриоттық тәрбие берудегі шетелдіктер
тәжірибесі // ... 2003, №3-4. – 255-256 ... ... А. О ... патриотизма как содержательном компоненте
воспитания //Ұлт тағлымы, 2005, №4. – б. ... ... Ж. ... ... ұлы ... – Алматы: Ана тілі, 1995.-
190 б.
30. ... ата ... ... ... ... Эпос. – Алматы:
Жазушы, 1986. – 128 б.
31. Әл-Фараби. Әлеуметтік – этикалық трактаттар. –Алматы, 1975. –382 ... ... ... ... ... –Алматы: Жазушы. 1992.
33. Қалиев С. ... ... ... ... ... –Алматы: Рауан, 1990.
34. Бес ғасыр жырлайды. Альмахан //Құраст.: Мағауин.М.- Алматы: Жазушы,
1989.- 384 б.
35. ... Қ. Дала ... ... Білім, 1989. – б. 22.
36. Мағауин М. Ғасырлар бедері. Әдеби зерттеулер. –Алматы: ... – б. ... ... К.Т. ... ... (1890-1941) қайраткерлік
қызметі негізінде патриоттық тәрбие беру. Пед.ғыл.канд.дисс. –Шымкент,
2002. – 147 б.
38. ... Ш. ... ... –Алматы: Жазушы, 1985. – 560 б.
39. Абай. Қара сөз. ... ... ... ... ... Ел, ... ... Джанабаева Р. Абай шығармаларының патриоттық тағылымы // Бастауыш
мектеп, 2006, №10. – б. 34-36.
41. ... ... ... Әдеби-сын мақалалар мен зерттеулер
/Құраст.: М.Жармұхамедов. –Алматы: Жазушы, 1991. -384 ... ... ... ... –Алматы, 1991.
43. Шәкерім Құдайбердиев. Шығармалары (өлеңдер, ... ... ... ... ... ... ... С., Мұхамединова Н. Патриоттық тәрбие берудің әдіснамалық
негіздері //Бастауыш мектеп, 2005, №10. – б. 57-59.
45. Кожахметова К.Ж., ... Ш.Т., ... Ш. ... общей
и этнической педагогики в логико-структурных схемах. –Алматы: Алжан,
2005. – 174 с.
46. ... С.К. ... ... ... ... –Алматы, 1992. –б. 14-15.
47. Узакбаева С. Методология общей и этнической педагогики // Парсасат,
2000, №4. – б. ... ... А.Г. и др. ... ... ... –М.,
1983. -364 с.
49. Қазақ совет энциклопедиясы. –Алматы: Қазақстан, 1973.Т.2. – 168 ... ... ... Т 2. –М.: АПН ... ... ... Д.Ф. Основы философии. – Алматы: Ғылым, 2005.- 272 с.
52. Бижанов Ә. Қазақстандық патриотизм-ынтымақтастықтың қайнар көзі ... 1997, №11. -10 ... ... Н.А. ... ... ... согласие и
демократические выборы-гражданский выбор Казахстана //Доклад на ІV
сессии Ассамблеи народов ... // Каз. ... 1997, 7 ... ... Н.А. ХХІ ғасыр табалдырығында. –Алматы: Қазақстан, 1997.
55. Таубаева Ш.Т., Лактионова С.Н. Педагогическая инноватика как ... ... ... в ... ... ... фонд и
перспективы развития. Книга 1. ... ... ... ... Л. ... ... и многонациональный
интернационализм // Поиск, 1997, №2. – С. ... ... Г.Р. ... ... ... в ... образования как основа достижения // ... 2004, №1. – С. ... ... Е. К ... ... военно-патриотического воспитания
школьников // Высшая школа Казахстана, 2005, №3. – С. 78-79.
59. ... Д.М. и др. ... ... в современных
условиях // Материалы межденародной научно-практической ... ... и ... ... 2005. – С. ... Абуова Б. Патриотическое воспитание молодежи как элемент системы
формирования ... ... // Ұлт ... 2005, №3. – С. ... ... Н.В., Реан А.А. ... ... Питер, 2001.- 304 с.
62. Ушинский К.Д. О нравственном элементе в русском воспитании. Пед.
сог. в ... / ... ... ... 1988. – Т.2. –С. ... Макаренко А.С. Ата-аналар кітабы. –Алматы: Мектеп, 1985. -88 б.
64. ... В.А. ... жас ... ... ... ... Л.М. ... проблемы теории личности.
–М.: Мысль, 1974.- 218 с.
66. Титоренко А.И. ... ... ... ... ... – М.: ... 1974. – 278 с.
67. Богданова О.С. Метод наблюдения в исследованиях проблем воспитания.
– Сов. Педагогика, 1970. - №11. – С. ... ... Н.И. ... ... ... ... Алматы:
Мектеп, 1987.
69. Бондаревская Е.В. Формирование нравственного ... ... ... 1976. – 192 ... ... Л.Ю. Воситывать коллективистов. –М.: Просвещение, 1986.
71. Коротов В.М. Воспитательные аспекты педагогического проектирования
//Педагогика, 1997, №5. – С. ... ... Е.Ю. О ... ... ... ... слов на учащихся средней ... // Сов. ... №2. – С. ... ... Б.Т. ... ... ... к
действительности // Сов.педагогика, 1981, №2. – С. ... ... И.С. ... ... ... ... школьников:
Учебное пособие для студентов педагогических институтов. – ... 1980. – 183 ... ... И.Ф. ... воспитание школьников. Пособие для
классных руководителей ( из опыта работы). – М.: Просвещение, ... ... А.А. ... ... ... ... ... эпоса //Дисс. канд. пед. наук.
–Алматы, 2004. – 138 с.
77. ... Д.С. Әлия мен ... ... ... ... ... ... Пед.ғылым.канд. дәрежесін алу үшін дайындаған
дисс. –Алматы, 1999. – 135 ... ... С. ... ... воспитания
старшеклассников в ... ... ... ... ... 1992. – 138 ... ... С.Т. Оқушыларды ұлттық жауынгерлік дәстүр арқылы ерлікке
баулудың педагогикалық негіздері. Пед. ғыл.канд.дисс. – ... ... 125 ... Жұматаева Е. Қазақстанның майдангер ... ... ... ... ... беру. Пед.ғыл.канд.дисс. – Алматы,
1995.- 166 б.
81. Ешимханов С.Е. ... ... ... во ... в годы Великой Отечественной войны. Дисс. канд. пед. наук..
–Алма-Ата, 1975. – 194 с.
82. ... А.Р. ... и ... ... ... –Алма-Ата: Мектеп, 1971. – 110 с.т
83. Корнетов Г.б. К ... о ... ... ... ... Вып. 2. ВЛАДИ., 1993. – С. 20-21.
84. Атемова Қ. ... ... ... ұйымдастыру жолдары.
–Алматы, 2002.- 60 б.
85. Бондарев В.Г. Современные парадигмы ... На пути ... и ...... ... школа, 2003.- 220 с.
86. Сластенин В.А. Мищенко А.И. Целостный педагогический ... ... 1998.- 350 ... ... Е.Н. ... аспекты обучения ... ... ... к педагогической профессии:
практика, концепции, новые ...... 1992. – С. ... ... В.А. ... образование //Педагогика,
1994, №5. – С. 16-21.
89. Қазақстан Республикасының гуманитарлық білім беру концепциясы. ... ... 1994. – 40 ... ... ... 12 ... ... орта білім ... // «12 ... ... ... ... ... 2005. – 7-11 б.
91. Қазақстан Республикасының білім беру мекемелеріндегі кешенді тәрбие
беру бағдарламасының жобасы. –Алматы, 2000. – 17 ... ... А.Г. ... ... – М.: ... МГУ, 1990. – 367 ... Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Алматы: Данекер,
2001.
94. Бабанский Ю.И. Педагогика. – М.: ... ... ... Б.Т. ... Курс ... – М.: ... 1998. ... с.
96. Жаңабаева Г. ... ... және Б. ... ... 2005, №8. – Б. ... ... С., ... Г. Патриоттық ұрпақ мектебі //Бастауыш
мектеп, 2007, №1. – Б. 3-5.
98. ... Ә. Біз – ... , ... еркіндік аңсаған. – Алматы:
Ғылым, 1998.
99. ... Л.Т. ... ... ... патриотизмге
тәрбиелеудің дамуы (1970-2000 жж.). Пед.ғыл.канд.дисс.автореф. –
Алматы, 2002. – 31 б.
100. Калимолдаева А.К. ... ... ... ... в
целостном педагогическом процессе вуза в ... ... ... ... пед. ...... 2003. – 30 ... Джанабаева Р.А. Қазақ халық ... ...... ғылыми негіздері. Пед. ғыл. докт. дисс. автореф. – Алматы,
2006. – 45 б.
102. Жапарғалиева Л. Ел мен жерді ... ... ... ... 2001, №8. – Б. ... ... А. ... оқушыларының әскері-отансүйгіштік тәрбиесі. –
Алматы.: Мектеп, ... ... А. ... әлеуметтендіру процесінің ерекшеліктері
//Ізденіс, 2004, №2.
105. Қатубаев. ... ... // ... ... 2004, №2 ... Б. ... ... Б. Психология войны. – Алматы: Казахстан, 1996. -176 ... ... Н. ... ... мұралары арқылы оқушыларды
патриотизмге тәрбиелеу (ХХ ғасырдың басында) //Бастауыш мектеп, 2005,
№1. – Б. ... Ақыш Н. ... ... ... // Ұлағат, 2006, №6. – Б.
93.
109. Саханова А. Жастар тәрбиесіндегі ... ... ... орны //Ізденіс, 2004, №2. – Б. 182-183.
110. Афанасыв В.Г. Системность и ... –М.: ... 1980. – 320 ... Джанабаева Р. Патриоттық тәрбиенің жүйелік сипаты //Абай ат. Қаз ... ... ... ... ... 2006, №1. – Б. ... Джанабаева Р. Патриоттық тәрбие принциптерінің жүйесі // ... ... 2006, №3. –Б. ... ... Л.И. ... пен ... қалай тәрбиелеу керек. – Алматы:
Мектеп, 1999. – 125 б.
114. ... Л.Н. ... ... в ... воспитательной
работе.- М.; Мысль, 1981.- 80 с.
115. Раев Д. Қазақстандық патриотизм мен гуманизм // Ақиқат, 2005, № ... ... ... К. ... тәрбие бастауы //Бастауыш мектеп, 1986, №9.
– Б. 16-18.
117. Нұрмұхаметова Р., Баярстанова Э. ... ... ... ... ... 2005, №9. – Б. 30-33.
118. Карпыкбаева А. О патриотическом воспитании в высшей школе //Поиск,
2006, №3. – С. ... ... А. Роль ... образования в возрождении
патриотизма // Қазақстан мектебі, 2004, №4. – Б. 24.
120. Шәріпова О.Б. ... ... беру ... ... 2006, №1. ... ... Санабаева У.К. Воспитания патриотизма //Бастауыш мектеп, 2004, №5. –
С. 30-33.
122. ... Р. ... ... и ... организации воспитательной
работы в вузе // Ұлт тағлымы, 2005, №3. - С. 132.
123. Тлеуова С.С. Жоғары мектеп педагогикасы. – Шымкент: ... ... ... ... Г. ... ... ... кейбір тиімді формалары. –
Алматы: Мектеп, 1976. – 80 б.
125. Выготский Л.С. Педагогическая психология //Психология: ... –М.: ... ... ... И.А. ... ... – Алматы, 2005. – 384 б.
127. Пионова Р.С. Педагогика высшей ...... ... ... 2005.
– 303 с.
128. Дүйсенбаев А.Қ. Ерлік ... ... ... ... ... //Білім, 2004, №1. – Б. 8.
129. Шәріпова О.Б. ... ... беру ... //Білім, 2007, №6. –
Б. 43.
130. ... Е. ... ... ...... Балауса, 1993. – 80
б.
131. Дүйсенбаев А.Қ. Ұлттық білім жүйесіндегі патриоттық тәрбие мәселесі
//Білім, 2006, №4. – Б. ... ... Г.Р., ... Н.Ы. ... халқының этномәдениеті –
патриоттық тәрбие берудің негізі // Білім, 2006, №4. – Б. 36-38.
133. Бөлеев Қ. Болашақ ... ... ... ... ... ... ... және практикасы. – Алматы: Нұрлы әлем, 2004. – 304
б.
134. Санабаев У.К. ... ... ... ... // ... мектеп, 2004, №5. – С. 16-18.
ҚОСЫМШАЛАР
Қасымша – А
Студент ... ... мына ... ... жауап беруіңізді сұранамыз. Сіз
өзіңіздің әділ ... ... ... ...... тәрбиесінің жайын білуге және оны келешекте жақсартудың
жолдарын ... ... ... ... Іске сәт !
1. ... дегенде нені түсінесіз?
2. Отансүйгіштік ... ... ... тұлғалық қасиеттері
арқылы бейленеді?
3. Отансүйгіштік тұлғаның қандай іс - ... ... Сіз не үшін ...... ... ... ... дамыған елдерде маман ретінде жұмыс істеуге
ұсынған жағдайда сіз сол ... ... ... қалуды қалайсыз ба?
Ия
Жоқ
Білмеймін
6. Өзіңіздің Отанға тәуелдік екеніңізді қаншама сезінесіз?
7. Қазіргі жастардың ... ... ... ... жақсы
Жақсы
Қанағаттанарлық
Қанағаттанарсыз
8. Студент жастарды патриоттық ... ... үшін ... іс – ... жүзеге асыру қажет деп
ойлайсыз?
Қосымша – Б
Студенттер үшін анкета
Мақсаты: студенттердің қазақстандық патриотизм ... ... ... ... ... ______________________________________
Мамандығыңыз ______________________________
1. Сіз Қазақстанды болашақта қандай көруді қалайсыз?
а) бәсеке ... ... ... ... мемлекет, құқықтық қоғам
б) жауап беруге қыналатын
2. Отанның ... ... ... ... ... деп есептейсіз ба?
а) әрқашан міндетім деп есептеймін
ә) кезде өз міндетім екенін сезінемін
б) өзімдің міндетім деп ... ... ... ету, оның ... үлес ... өзіндік борышыңыз
ретінде сезінесіз ба?
а) әр қашан
ә) кез-де
б) тек кейбір жағдаяттарда
4. Қазіргі жастарда ... ... және ... Отан ... аса ... ... сапа деп білесіз ба?
а) ия
ә) жоқ
5. Қазақ халқының тілі, салт-дәстүрін қай деңгейде меңгергенмін деп
есептейсіз?
а) жеткілікті деп ... ... ... ... ... білемін
6. Қазақ халқын тілін, тарыхын, мәдениетін, ... ... ... ... мен ... ... ... маңызы зор деп білемін
ә) қажеттілік деп есептеймін
б) жауап ... ... ... ... ... тарыхын, мәдениетін, салт-дәстүрлерін терең
меңгеруге өзіндік ұмтылыстарыңызды қандай бағалайсыз?
а) жоғары бағалаймын
ә) жеткіліксіз деп ... ... ... ... ... тілін, тарыхын, мәдениетін, салт-дәстүрлерін терең
меңгеруге ұмтылуыңызға не себепші болды деп есептейсіз?
а) Отанға деген махабат, оның алдындағы борышты ... ... ... өмір ... ... ... ету, адамдармен
қарым-қатынаста болу;
б) педагогтардың талабы
9. Өзіңізді Отан тағдырына, оның қауыпсіздігіне жауапкер ... ... әр ... өйткені менің қарапайым үлесімде қоғам тағдырына әсер
етеді деп ... ... ... ... ... міндеттер жүктелгенде,
б) жоқ, өйткені қоғамда менің зор әсер күшім жоқ
10. Болашақ мамандығыңыз бойынша жұмыс істеуді қалайсыз ба?
а) ия, өте ... онша ... ... орны ... ... ... қаламаймын
11. Университетте кәсіптік білімдерді, іскерлік пен дағдыларды
игеру болашақтағы кәсіптік қызметіңіз үшін ... ... деп ... өте ... деп ... онша қажет емес деп білемін, өйткені ... ғана ... ... кәсіптік білімдерді меңгеруге қызықпаймын
12. Кәсіптік білімдерді ... ... ... ... ... ... деп ... өте қажет, өйткені әр білікті кәсіпкер ғана Отан дамуына өз
үлесін қоса алады
ә) ... ... деп ... ... бір ... ... ... елеулі
әсер етпейді
б) қоғам өркендеуіне үлес қосу үшін кәсіптік білімдердің аса ... деп ... ... ... қалай қатысасыз?
а) ұдайы шұғылданамын
ә) кезде, тапсырма берілсе ғана шұғылданамын
б) ... ... ... ... ... ... не себепші
болған?
а) өзіндік ынталылық
ә) деканаттың, кураторлардың тапсырмасы
б) деканаттың, кураторның, старостаның тапсырмасымен лажсыздықтан.
Қосымша – В
Бақылау жұмысы
Мақсаты: ... ... ... ... анықтау.
Тапсырма: төмендегі сұрақтарға қысқаша, нақты ... ... ... ... ... нені ... Қазақстандық патриотизм қандай көрсеткіштермен анықталады?
3. Қазіргі ұғымда қазақстандық патриотизмнің міндеті, ... неде ... ... тілі қай ... меңгергенмін деп есептейсіз? Өзіндік
деңгейінен қанағаттанасыз ба?
5. ... ... ... ... ... ҚР ... ... ашып көрсетіңіз?
7. Отандық әлеуметтік-саяси, экономиканың ... үшін ... ... ... ... бәсекеге қабілетті, дамыған ел болуына қандай өзіндік
үлес қоса аласыз?
Қосымша – Г
Студенттердің қоғамдық-саясы іс-әрекет тәсілдерін ... ... ... білімдерін практикада қолдану
деңгейлерін бағалау үшін тест сұрақтары.
Тапсырма 1. Патриотизм ұғымының ... ... ... өзі туып-өскен жеріне сүйіспеншілік сезімі
ә) ана тіліне құрметпен қарау
б) Отанға адалдықты сақтау
в) Отанның тарихи өткеніне және ... ... ... өз ұлтына басқа ұлттардан жоғары қою
Тапсырма 2. Өз отанының нағыз патриоты болған азамат қандай сапалар
мен ерекшеленеді.
а) өз ... ... мен ... Отанның гүлденуіне
арнауға ұмтылады
ә) Отанға адалдықты сақтайды
б) Отандың бастандығы мен тәуелсіздігін ... ... ... өзіндік жеке мүдделерін қоғамдық мүддеден жоғары қояды
г) Отан ... ... ... 3. ... ... анықтаңыз:
1. Қазақстан Республикасы...
а) тәуелсіз, демократиялық және құқықтық мемлекет;
ә) ... ... ... республика;
в) федератив мемлекет;
г) конфедерация
2. Қазақстанның мемлекеттік құрылым формасы...
а) унитарлы
ә) федеративті
б) конфедерация
в) республика
г) барлық жауаптар дұрыс
3. Қазақстан ... ... ... ... азаматының абыройлы міндеті, қасиеті, борышы, парызы
а) Отанды қорғау;
ә) алым-салықтарды төлеу;
б) сөйлеу және ... ... ... өз ана ... ... ... ... Конституциясына сәйкес Қазақстан
Республикасы қызметінің ... ... ... ... ... ... ... татулық және саясы тұрақтылық;
б) халық ігілігін көздейтін экономикалық даму;
в) қазақстандық патриотизм;
г) мемлекет ... аса ... ... ... шешу.
5. Отанға деген қарым-қатынас пен байланысты идеялар мен
көзқарастардың күрделі ... ... ... ... ұлттық қоғамдастықтардың Отанды дамыту мен қорғауға бағытталған
сезімі мен көңіл – күйі бұл...
а) патриоттық сана-сезім
ә) патриотизм
б) «Отан» ... ... ... патриоттық - ерлік тәрбиесі
Тапсырма 4. Сізге 18 сұрақ ұсынылады. Оларға «ия» немесе ... ... ... деп ... ... ... ... мәні мағынасын жақсы түсінемін, ол
туралы білімдерді өмірде, іс-тәжірибеде қолдана аламын?
2. Қазақстандық патриотизмның ... ... ... ... ... ... ... басшылыққа аламын.
3. Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерін құрметтеймін.
4. Қазақстанның ... ... ... ... ... ғылыми, әлеуметтік мүмкіндіктерге қатысты екендігі,
тарихи тағдырының тұтастығын сезінемін.
5. Қазақстанның гүлденуі, экономикалық сәттілігі, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... және ... байланысты деп білемін.
6. Университетте оқу-танымдық, қоғамдық саяси, ғылыми-зерттеу іс-
әрекеттерінде ... ... әр ... ... ... процесіне жеңіл
кірісемін.
8. Өзіндік дербес жұмыс, өз ... ... ... ... түрде
шұғылданамын.
9. Жаңа білімдерді іздену мен меңгеруге, қалыптан тыс емес
шешімдерді ... ... ... көрсетемін.
10. Өзіндік дербес жұмыс, өз бетімен білім алумен жүйелі түрде
шұғылданамын.
11. Өз мүмкіндіктерім дұрыс бағалаймын, ... ... ... ... күшті және әлсіз жақтарым білемін.
12. Өзіндік қызметтің тұлғалық және ... ... ... ... ... ... шешімдер қабылдай білемін.
13. Сыртқы жағдайлар және ішкі ... ... ... жоспарын
құру және өзгертуде шілгіштік көрсете аламын.
14. ... ... ... талдау жасай аламын, қоғамда
қабылдаған әлеуметтік және адамгершілік нормаларға сәйкес қойылған мақсатқа
қол жеткізудің ең қолайлы әдіс-тәсілдерін таңдай ... ... іс- ... мен Отан ... ... ... қоршаған өмірні жақсартуға ұмтылыс жасаймын.
16. Өз мақсаттарымды, өз әрекеттерімдің салдарын айқын көре аламын.
17. Өзімді Отан ... ... ел ... ... ... Өз ... нәтижелерін талдай аламын, оларға сын тұрғысынан
қараймын, жағдайды дұрыс ... ... және ... ... ... талдау: «Ия» - 3 балл, «Жоқ» - 2 балл, «Жауап беруге
қиналамын» - 1 ... 37-54 балл - ... ... 26-36 балл – ... 18-25 балл – ... ... – Д
Ағылшын тіл сабақтары мазмұнында студенттердің қазақстандық патриотизм
сезімдерін қалыптастыруға ... ... ... кіріту
үлгілері
Практикалық ағылшын тіл пәнінің кунтізбелік-тақырыпты жоспары
Мамандығы: Киім дизайны – 050421
Оқу формасы: ... 2 ... ... саны: 3
Саған саны:
Барлығы: 135
Практикалық: 45
ОБСӨЖ: 45
СӨЖ: 45
Аралық бақылау (МАБ) 2
Қорытынды ... ... ... – ТАҚЫРЫПТЫҚ ЖОСПАРЫ
|№ |Топ |Күні |Сабақтың ... мен |С ... ... ... |
| | | ... ... ... турі |(әдебиет №, |
| | | | | | ... ... |
| | | | | | ... |
| 1| 2| | 4 | 5| | 7 |
| | |3 | | |6 | |
| 1| | ... | 1 ... ... | "Еnglish |
| | | ... | ... ... |for ... | | |Indefinite, Present | ... ... |р. 413-446. |
| | | |Cont. | ... | |
| 2| | ... ... | 1 ... ... ... for |
| | | | | ... ... ... р. |
| | | | | ... әдісі |420-423. |
| | | | | | ... |
| | | | | | |Studies ". р. |
| | | | | | |42-43 |
| 3| | ... | ... ... | ... |
| | | ... | ... әдісі |for students".|
| | | |tasks. | | |р. 424-427. |
| | | | | | |"400 ... |
| | | | | | |тем ... |
| | | | | | ... р. |
| | | | | | ... |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| 4| | ... Раst | 1 ... ... | ... |
| | | ... ... |жеке-даралық |Studies ". р. |
| | | | | ... |46-49 |
| | | | | ... ... | |
| 5| | ... Раst | 1 ... кітаппен |"400 устных |
| | | ... ... ... ... |тем ... |
| | | | | ... ... р. |
| | | | | ... ... ... |
| 6| | ... Fashion | 1 ... |"400 ... |
| | | |in our life. Past | ... |тем англ, |
| | | ... | ... ... р. |
| | | | | ... әдісі |479-442. |
| | | | | | | |
| 7| | ... Fashion | 1 ... ... ... |
| | | |in our life. Past | ... ... |grammar tasks |
| | | ... | ... ... |. |
| | | | | | | |
| 8| | ... ... | 1 ... жеке |"400 ... |
| | | | | ... |тем ... |
| | | | | ... ... р. |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... | |
| 9| | ... ... Lexical | 1 ... кітаппен |"400 устных |
| | | |grammar tasks | ... ... |тем ... |
| | | | | ... ... ... р. |
| | | | | ... |276-282. |
| | | | | | | |
| 10| | ... ... Grammar | 1 ... |"400 ... |
| | | |tasks. | ... |тем англ, |
| | | | | ... ... р. |
| | | | | ... бақылау |303-307. |
| | | | | ... | |
| 11| | |Text Astana. Grammar | ... ... |"400 ... |
| | | |tasks | ... – |тем ... |
| | | | | ... ... ... р. |
| | | | | ... ... |
| 12| | |Text: Astana. Grammar | ... жеке |"400 ... |
| | | |tasks. |1 ... |тем ... |
| | | | | ... ... р. |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... | |
| 13| | |Text: Astana. Lexical | ... ... |"400 устных |
| | | |Grammar tasks. |1 ... ... |тем ... |
| | | | | ... ... ... р. |
| | | | | | ... |
| 14| | ... | ... жеке ... | | | |1 ... |r tests. |
| | | | | ... | |
| | | | | ... | |
| | | | | ... | |
| 15| | ... | ... ... |"Some facts |
| | | | |1 ... |about |
| | | | | ... ... ... |
| | | | | ... |p. 4-10. |
| 16| | |Grammar Test. Lexical | ... |"Some facts |
| | | |Test |1 ... |
| | | | | ... ... ... |
| | | | | ... ... |p. 26-27. |
| 17| | |Grammar Test. Lexical | ... |"Some facts |
| | | |Test |1 ... |
| | | | | ... ... |Kazakhstan", |
| | | | | ... ... |p. 26-27. |
| 18| | |Text: Almaty | ... ... |"Some facts |
| | | | | ... ... |about |
| | | | | ... |Kazakhstan", |
| | | | | ... ... |p. 14. |
| 19| | |Text: Almaty | ... ... |"Some facts |
| | | | | ... ... |about |
| | | | | ... |Kazakhstan", |
| | | | | ... ... |p. 14. |
| 20| | |Almaty. Present | ... жеке ... facts |
| | | |Perfect | ... |about |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... |p. 12-10. ... | | |Almaty. Present | ... жеке ... facts |
| | | |Perfect | ... |about |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... |p. 12-10. |
| | | | | | | |
| 22| | |Almaty. Grammar Tasks | 1 ... ... |"Some facts |
| | | | | ... -жазбаша |about |
| | | | | ... ... ... |
| | | | | | |p. 35-36. |
| 23| | |Almaty. Grammar Tasks | ... ... |"Some facts |
| | | | | ... ... |about |
| | | | | ... ... ... |
| | | | | | |p. 35-36. |
| 24| | |Working with the text.| ... жеке ... facts |
| | | |Auding |1 ... |about |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... |p. 37-38. |
| 25| | |Working with the text.| ... жеке ... facts |
| | | |Auding |1 ... |about |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... |p. 37-38. |
| 26| | |Text: ... Types | ... ... ... | | |of ... |1 ... ... |ar tests. |
| | | | | ... | |
| | | | | ... ... | |
| 27| | |Text: ... Types | ... кітаппен |Lexical-gramm|
| | | |of ... |1 ... ... |ar tests. |
| | | | | ... | |
| | | | | ... ... | |
| 28| | ... | ... жеке ... ... |
| | | | |1 ... |тем ... |
| | | | | ... ... р. |
| | | | | ... ... |
| 29| | ... Grammar | ... жеке ... ... |
| | | |Tasks. |1 ... |тем ... |
| | | | | ... ... р. |
| | | | | ... ... |
| 30| | |Quiz ... | ... жеке даралық|"400 устных |
| | | | |1 ... |тем ... |
| | | | | ... ... р. |
| | | | | ... ... |
| 31| | |Quiz ... Work | ... жеке ... ... |
| | | |on mistakes. |1 ... |тем ... |
| | | | | ... |языка", р. |
| | | | | ... ... |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| 32| | |Text: Shymkent | ... жеке ... ... |
| | | | | ... бақылау |тем англ, |
| | | | | ... ... р. |
| | | | | | ... |
| 33| | |Text: ... | ... жеке ... ... |
| | | |Lexical Grammar Tasks | ... ... |тем англ, |
| | | | | ... ... р. |
| | | | | | ... |
| | | | | | | |
| 34| | |Text: Great Britain | ... ... ... | | |Plural forms of nouns | ... бақылау |ar tests. |
| | | | | ... | |
| 35| | |Text: Great Britain | ... ... ... | | |Plural forms of nouns | ... ... |ar tests. |
| | | | | ... | |
| 36| | |Text: Great Britain. | ... ... |"400 ... |
| | | | |1 ... ... ... ... |
| | | | | | ... р. |
| | | | | | ... |
| 37| | |Text: Great Britain. | ... ... ... | | |Lexical tasks. |1 ... бақылау |ar tests. |
| | | | | ... | |
| 38| | |The USA. ... | ... жеке ... | | |article ... |1 ... ... |ar tests. |
| 39| | |The USA. ... | ... ... ... | | |article ... |1 ... әдісі |ar tests. |
| 40| | |The USA. Lexical test | ... ... ... | | | |1 ... ... |ar tests. |
| 41| | |The USA. Lexical test | ... жұптық |Lexical-gramm|
| | | | |1 ... ... |ar tests. |
| 42| | ... for the | ... жеке ... | | ... |1 ... ... |ar tests. |
| 43| | ... for the | ... жұптық |Lexical-gramm|
| | | ... |1 ... ... |ar tests. |
| 44| | |Final Test | ... ... |Lexical-gramm|
| | | | |1 ... ... |ar tests. |
| 45| | |Final Test | ... жеке ... ... |
| | | | |1 |, ... |тем ... |
| | | | | ... ... р. |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... | |
| | | | ... | 45| | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ...... тілі пәні ... ... ... студенттерге арналған
әдістемелік нұсқауы.
Тақырыбы: Қазақстан - менің Отаным.
Сұраулы сөйлем түрлері.
I) Тақырыбы: Қазақстан - менің Отаным.
Грамматика: Сұраулы ... ... Оқу ... ... 8 ... сабақ)
III. Тақырып өзектілігі:
Ағылшын тілін оқыту барысында ... ... ... Өз ... ... ... ... жеріміздің
байлықтары жайында, басты ... және ... ... ... тілінде мағлұмат беру. Сонымен қатар тіл ... ... ... Жаңа ... өту ... ... және отансүйгіштігін дамытып және оның тәжірибелік жұмысында
ағылшын ... ... ... ... ... ... ... Сабақтың мақсаты:
- студент білуге тиіс:
а) тақырып бойынша ағылшын тілінде сөйлеуді меңгеру.
б) лексикалық минимумды қолдана отырып сұраулы сөйлем құрау.
- студент ... ... ... сұраулы сөйлемдерді ауызекі сөздерде қолдануға тиіс.
б) өз еліміздің географиялық орны жайында картамен жұмыс істей алуға тиіс.
в) қазақ тарихы жайында ... ... ... ... ... ... ... Негізгі білім бойынша:
а) сұраулы сөйлемдер қалай жасалады?
б) сұраулы сөйлемдер қалай қолданылады?
в) сұраулы ... ... ... ... түрлері?
- осы сабақ тақырыбы бойынша:
а) What kind of is Kazakhstan?
б) What is the territory of Kazakhstan?
в) What are the main towns in ... How many parts are there in ... With what ... does Kazakhstan border to?
VI. Ақпаратты- дидактикалық блок.
1) Мәтін: Kazakhstan, General information.
2) Грамматиканы түсіндіру.
The Republic of Kazakhstan is a ... is ... ... ... the centre of the Eurasian continent. The official language is ... Russia language is ... used on equal grounds along with ... The republic ... its Independence Day on December 16.
According to the most recent data, the ... of ... at ... of 1997 was 15.5 million: 55% -urban, 45% ... ... of the country ... 1600 km from north to south
and 2800 km from west to east: a total area is 2.7 million square ... borders Russia to the North, China to the East, ... and ... to the South, and the Caspian Sea to ... The landscape of Kazakhstan is diverse. The northern forest –steppe
becomes steppe, semi- desert and desert in the south. The climate ... varies widely ... the country. Average ... range from-19C in the north to 3C in the south, ... in northern regions may fall as low as -40C or ... ... ... ... түрлері.
Ағылшын тілінде сөйлемдер 4 топқа бөлінеді:
а) Жалпы сұрақтар (general question)
б) ... ... (special question ... ... сұрақтар ( alternative question)
г) Бөлшекті сұрақтар ( disjunctive question)
1) Жалпы сұрақтар (general question)
Can Peter read English books?
Жалпы ... – be, have, shall, will, may, must, can ... ... ... сөйлемнің басында зат есімнің алдына қойылуы арқылы
жасалады. Олар оқылғанды дауыс ырғағы ... ... ... Мысалы: Is
he a worker? Yes, he is.
No, he
is not have.
Have I have a pen? Yes, I ... I have ... I must read the book? Yes I ... I must ... you will go to the cinema? Yes I ... I shall not.
Does Peter read English book?
+ +
2) ... ... (special question ... -кім? ... ... Whose – ... What –не, қандай? Which
–қайсысы? When –қашан? Where-қайда? Why-не себепті? How many? How ... ... ... ... сөздері бар сұраулы сөйлемдегі сөздердің
орналасу тәртібі мынадай:
|Сұраулы сөз |Көмекші |Зат есім ... ... сөз |
| ... | ... ... ... |Do |You |Know |About |
| | | | ... |
|When |Will |You |Go |To Astana ... ... ... Өз бетімен атқаратын жұмыстар.
а) Сұраулы сөйлемдерге өз мысалдарын келтіру.
б) Мәтіндегі жаңа сөздерді аудару.
Surface area
Fresh ... ... ... ... Оқытушымен бірге атқаратын жұмыс.
а) Сөйлемдерді сұраулы сөйлемге айналдырыңыз
Climate in the Kazakhstan is ... are many river in natural ... ... арнаулы сұрақтарға мысал келтіру.
-Негізгі және қорытынды білім деңгейін бақылау.
Exercise 5
What, when, where, which, немесе ... ... ... ... ... ... сұраулы сөйлем жасаңыздар.
Believe - сену
Know- білу
Decide - шешу
Suggest-ұсыну
Explain- ... out - ... ... ... – таң қалу
Exercise 6
Мәтіндегі мына сөз тіркестерімен, сөйлемді аяқтау:
You should know that…..
I must say that…..
What is your position ... think I should mention here ... ... орнына қажетті сөзді жазыңыз:
1) Climate in ... ... ... ... ... The Southern ... ... morals
b) camels
c) ketl breeding
Сабақ № 2
VI. Ақпаратты- дидактикалық блок.
Граматика: 3) Альтернативті сұрақтар (Аlternative)
4) Бөлшекті сұрақтар ( disjunctive)
3) Альтернативті ... ( ... ... сұраққа ор жалғаулығы қосылу арқылы жасалады. Яғни, 2 ... ... да, ол екі ... ... шындыққа сай екенін айқындау
үшін қойылады;
Мысалы:
Are you a student or a teacher? I am a ... ... бе, әлде ... бе? Мен студентпін
Is he here or there?
Is it a book or is it a copy book?
Will he come today or will he come ... +
4) ... ... ( Disjunctive question)
Бөлшекті сұрақтарды біз тыңдаушыдан өзіміз берген сұраққа келісітіндігі
немесе бекітетіндігі ... ... алу үшін ... ... сөйлем
болымды, я болымсыз болып басталып, оған көмекші ... я ... ... ... ... is reading, isn`t he?
He can read, can`k he?
He has a book, hasn`t he?
He works at school, does`t ... ... ... ... емес пе?
My friend didn`t help you, did he?
Менің досым саған көмектеспеді, солай ма?
VII. Сабақтың мазмұны:
- Өз бетімен атқаратын жұмыс.
а) ... жер ... ... ... ... Оқытушымен бірге атқаратын жұмыс:
а) Сөйлемді аяқтау:
He is there….?
He isn`t there…..?
He has a book…..?
The land is very good….?
б) ... ... ... ... ... ... ең ... студент кім?
Сен неге кешіктің?
Сіздер не туралы әңгімелестіңіздер?
Ол бүгін немесе ертең келеді ме?
- Негізгі және қорытынды ... ... ... ... сөзді қолданып, сөйлемді түйіндеңіз:
There climate of Kazakhstan varies widely throughout the country (As you
know)
Kazakhstan is a major producer and exporter of ... product. ... to ... the fact ... are many highly developed industrial towns in ... ... ... that…..)
Exercise 2
Төмендегі сөйлеммен келісетін немесе келіспейтіндігіңізді дәлелдеңіз.
Kazakhstan is a ... ... is rich in natural ... ... ... ... ... Kazakhstan
According to the surface area Kazakhstan is the largest State in the
world. Its surface area is about of 2 point 7 million square km. ... to the one of the ten biggest ... in size. The county in ... of Eurasian ... The absence of exit to the ocean ... on the economy –geo ... of Kazakhstan. However it is
central position makes favorable, and it is further ... ... the north ... borders on Russia. In the cost and in ... it borders on Kirgizia and China. In the South on ... ... In the west it washes with the Caspian Sea. ... ... land state. The shore of ... is washed by the past of Aral and
Caspy. It has several big lakes as Balkash, Alacol, Tengiz and ... are many rivers in ... They are Ily, Ishim, Ural, Tobol ... and others. However ... needs fresh water, ... in
central Kazakhstan.
New words
A sovereign language
Urban
Rural
Border
Steppe
Semi-desert
Desert
A major producer
Exporter
Economic condition
Heavy machinery
Non-ferrous metallurgy
Machine – building
VII. ... ... Өз ... ... ... ... тіліне аударыңыз.
Қазақстан Республикасы Еуразия континентінің ортасында орналасқан
егенменді, жас дамушы ел. ... ... 16 ... өз ... ... ... экономикалық және климаттық жағдайына байланысты
5 үлкен бөлікке бөлінеді.
- Оқытушымен ... ... ... 5
Жақшаны ашып, сұраулы сөйлемге айналдырыңыз.
1)(When \ was \ built \ this house\)- when was this house ... (How \ cheese \is\ ... (When\ ... the computer\ was\)
4) (Why\ Saule\ working \isn`t\ today\)
5) (What time\ coming\your friends\are\)
6) (Why \was \cancelled\the concert\)
7) (Where\your mother\was ... (Why\ you\ to the seminar\ ... (Why \ this machine\ doesn`t\ ... (How\ the ... ... және ... ... деңгейін бақылау:
а) «Kazakhstan» мәтіндерін оқып, аудару.
б) Мәтінге сұрақ қою.
в) Қазақстан туы, әнұраны туралы мағлұмат жинау.
Exercise ... ... бере ... өз пікіріңізді жазыңыз.
What do you think about the future of ... there any ... of ... the ... №4
VI. Ақпаратты- дидактикалық блок.
а) «Kazakhstan» мәтіндері.
б) Жаңа сөздермен сұраулы сөйлем құрау.
Vast, sovereign, stretch, divide, ... to ... surface ... to breed, solid ... ... мазмұны:
- Өз бетімен атқаратын жұмыс:
Exercise 7
Жақшаны ашып, жауапқа туралап, сұраулы сөйлем жасау.
1) Where are you from? –From Shymkent ... (Where \live\ now\) – in ... (How long\ ... – 12 years.
4) (Where\ next year?)- We don`t know yet.
5) ( How often/go/on ... once a ... ( He/ enjoy / his/ job)- Yes, very ... ... ... атқаратын жұмыс.
Exersise-8
“ Kazakhstan”мәтініне байланыстырып,мына сөз тіркестерін қолданып, диалог
құраңыз.
1. I think that your proposal is ... I`ll have to consider that very ... Why we should not agree to ... I give my final word.
4. Ok, it`s an ... ... және ... білім деңгейін бақылау:
а)Қазақстанның 5 бөлігін (Орталық,Оңтүстік,Шығыс,Батыс,Солтүстік) баяндау.
б) Қазақстандағы білім беру орталықтары( ... ... ... орнына қажетті сөзді жазыңыз.
The Republic of Kazakhstan is an … state in the centre of the ... ... ... ... official language is ... English
• Ozbek
• Kazakh
The republic celebrates its … day on December 16.
• Republic
• Independence
• Victory
The territory of the country ...... 1600 ... 1500 ... ... total area is … million squares km.
• 2.8
... ... belongs to the one of ten biggest ... in … ... ... ... Developing
In the west it washes with the … ... Caspian ... The lake ... The river ...... plan of ... ... My Motherland is Kazakhstan.
Grammar: Сұраулы сөйлем түрлері.
Aim: 1. to develop ... speaking skills based on ... of the ... aids: 1.Texts, ... texts, ... ... moment:
- Good afternoon students!
- Good arternoon teacher!
- Thank you,take you ... is on duty ... is on duty ... is absent ... are ... let`s begin our lesson. Today we have a lot of works to do. First
let`s remember our last lesson. Our last lessin was “ ... Now I`ll remember you what kind of ... do we have ... of you should give me your own ... Everybody should write their sentences on the chalkboard and the rest
have to find mistakes if this students has a mistake on his ... ... finished our ... and now,I`ll give you test which ... fulfill. I think 10 minutes is enough to do this ... This task is to match this ... For the first team I`ll ... stories and the team get cue-cards. Whom I gave story they
should to fill the gaps,the other group have to put in order ... the end of this ... they have to find ... by ... The next task will be a ... which prepared by Sulukhan ... Now, let`s listen to ... should prepare the topic about our Motherland-Kazakhstan using ... you are ready, please, come to the ... and speak ... ... have a rest for 5 ... ... our ... lexical theme is “ My Motherland is
Kazakhstan”. Now, tell me some information about Kazakhstan
( area,population, money, national symbols etc., ).
- ... I asked them what is and where this pictures are ... pictures were ... Gold Man, herb, flag etc.,
- Our next task was game. I devided into 2 groups and one of them ... win. We had a tree, on the tree there were coloured ... Each apples had question and from one team the leader have come to ... chose an apple then should answer for this ... student can`t answer the next team can answer and gain a ... Proverbs:
1. He who loves not his countries, can love nothing.
2. So many countries, so many customs.
3. East or West, home is ... ... ... and ... own, my native ... them I ... Empire of the west
The dearest and the best
Made up of all the ... love them ... very much. Your ... for the next lesson is the text “ ... must read and ... Their ... Good bye, now you may ... етістік
Бастауыш
Негізгі етістік
Патриоттық сезімді қалыптастыру
Патриоттық білім
Патриоттық сана
Патриоттық іс-әрекет
Оқу пәндеріндегі білімдерді, іскерлік пен дағдыларды жүйелендіруге
бағытталады.
Студенттердің ... ... Отан ... қалыптастыруға бағытталады.
Отанын қорғауға, ерлік көрсетуге, қызмет етуге бағытталады.
Ұлтжанды, Отаншыл тұлға
Модальды етістік
Бастауыш
Негізгі етістік
Жалпы сұрақ
or
Жалпы сұрақ

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 124 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары мектеп оқытушысының тұлғасы4 бет
Педагогтың қарым-қатынастық мәдениеті7 бет
"Халықаралық тасымалдарды рәсімдеу шарттары"3 бет
"Қайрақ" ЖШС шарттарындағы абердин ангус тұқымды малдардың сипаттамасы39 бет
12 жылдық білім беруге бейімдеудің психологиялық – педагогикалық шарттары64 бет
Fast Ethernet стандартындағы жоғары жылдамдықты жергілікті есептеуіш желісін жобалау64 бет
Gigabit Ethernet жоғары жылдамдықты технологиясы24 бет
Turbo Pascal - жоғары деңгейлі программалау жүйесі22 бет
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
«Бек+» ЖШС шарттарындағы әр түрлі ізге жататын сиырлардың сүт өнімділігі49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь