Студенттердің экологиялық білімін арттыруда инновациялық технологияларды пайдаланудың педагогикалық шарттары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1 Жоғарғы оқу орындарында студенттердің экологиялық білімін арттырудағы инновациялық технологияларды пайдаланудың теориялық негіздері.
1.1 Жоғары оқу орны студенттеріне экологиялық білім беру мазмұны мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.2 Жоғарғы оқу орындарында студенттердің экологиялық білімін арттыруда инновациялық технологияларды пайдаланудың педагогикалық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
1.3 Студенттердің экологиялық білімін дамытудағы инновациялық технологияларды пайдаланудың қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
2 Студенттердің эколгиялық білімін арттырудағы инновациялық технологияларды пайдаланудың жолдары және экспериментті зерттелуі.
2.1 Студенттердің экологиялық білімін дамытудағы инновациялық технологиялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
2.2 Студенттердің экологиялық білімін дамытудың бағдарламалық әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .71
2.3 Студенттердің экологиялық білімін дамытудың экспериментті зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..90
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...101
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..104
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...113
Зерттеудің көкейкестілігі: Қазақстан Республикасы тұрақты дамудың жаңа жолына түскен кезеңде жастарды ізгілікке, парасаттылыққа баулитын экологиялық білім мен тәрбиенің маңызы арта түсуде. Себебі «табиғат-қоғам-адам» жүйесіндегі қарым-қатынастардың шиеленісуі жылдан-жылға күшейіп, экологиялық зардаптар жердегі тіршілікке қауіп төндіріп отыр. Адам мен табиғаттың, қоғам мен ортаның өзара әрекеттестігі, оның өнеркәсіпті өндірістің қазіргі таңдағы көптеген жарамсыз технологиялармен қарқынды өсу жағдайында өмір сүруі, өиындықтың шама-шегіне жетті. Адамзат тіршілігінің өзіне қауіп төнді: табиғат қорлары үзіліссіз сарөылысқа түсті, ортаның ластануынан адам өміріне қауіп төнді. Бүкіл әлемде экологиялық дағдарыстар мен апаттар ұлғая түсуде. Экологиялық апаттар биоортадағы жағдайларға еткен әсері арқылы дүние жүзінің әрбір аймағындағы құбылыстардың дамуына айтарлықтай ықпал жасауда.
Үшінші мыңжылдықта адамзаттың ғаламдық экологиялық мәселелерінің шешілуі жоғарғы оқу орындары студенттерінің қоршаған орта туралы сапалы білім алуына байланысты. Сондықтан студент жастарға экологиялық білім беру бүгінгі күн тәртібіндегі бірден-бір қажетті кезек күттірмес мәселе екендігі «Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналға экологилық қауіпсіздік тұжырымдамасында» (2003 ж) және «Қазақстан Республикасында көпшілікке үздіксіз экологиялық білім берудің ұлттық стратегиясында», «Білім туралы» заңда көрсетілген.
Бұл құжаттар экологиялық білімді үздіксіз білім беру арқылы ғана жүзеге асатыны баса айтылды.
Олар:
- биосфера тұрақтылығынсақтау үшін ағарту жұмыстарын ұйымдастыру арқылы;
- адам баласына туылғанынан бастап, өмір бойы экологиялық білім беру;
- халық арасында экологиялық пікірталас өткізу.
Орта ғасыр ғұламалары да табиғатты қорғауға байланысты өз көзқарастарын, пікірлерін келтіріп өткен. IX-XV ғғ. Қазақ топырағынан шыққан ғұлама ғалымдар Әл-Фараби [1], Ж.Баласағұн [2], Қожа Ахмет Иассауи [3], М.Қашқари [4] және т.б. табиғат, қоғам, адам дамуының заңдылығын, біртұтастығын, өзара байланыстылығын өздерінің ғылыми дүниетанымына арқау ете отырып, ұрпақ тәрбиесінің қайнар көздеріне үлкен мән берген.
Сонымен қатар, ағартушылар Ш.Уалиханов [5], Ы.Алтынсарин [6], А.Құнанбаев [7], қазақтың ұлы зиялылары Ж.Аймауытов [8], А.Байтұрсынов [9], М.Дулатов [10], М.Жұмабаев [11], Ш.Құдайбердиев [12] шығармаларында табиғат құбылыстарын, оның әсем көріністерін «табиғат - адам» қарым-қатынасымен байланыстырып қарастырған.
Бүгінгі таңда бұл проблемаға философтар, психологтар, педагогтар ерекше мән беріп, әр қырынан зерттеуде. Мәселен, оның философиялық негізін ТМД ғалымдары (С.С.Аверенцев [13], Э.В.Гирусов [14], М.С.Каган [15], Р.С.Карпинская [16], Д.С.Лихачев [17], Ф.Я.Полинчак [18], Н.Ф.Реймерс [19], И.П.Сафронов [20], К.О.Стошкус [21]), республикамыздың ғалым философтары
1. Әл-Фараби. Философиялық трактаттар. – Алматы: Ғылым, 1994. - 115 б.
2. Баласұғын Ж. Құтты білік. – Алматы: Жазушы, 1987. – 301 б.
3. Яссауи Қ.А. Ақыл кітабы. – Алматы, 1995. – 262 б.
4. М.Қашқари
5. Уәлиханов Ш. Таңдамалы. - Алматы: Жазушы, 1986. – 560-б.
6. Алтынсарин Ы. Шығармалары. – Алматы: Жазушы, 1986. – 201-б.
7. Құнанбаев А. Қара сөздер. –Алматы, 1996. – 67-б.
8. Аймауытов Ж. Шығармалары.- Алматы: Жазушы. 1989.- 120 б.
9. Байтұрсынов А. Тіл-құрал. –Алматы: Рауан, 1998. – 120 б.
10. М.Х.Дулати. Тарих-и-Рашиди. – Алматы: Жалын, 1996. – 327
11. М.Жұмабаев Шығармалар. Т. 2,3. – Алматы: Білім, 1996. – 512 б.
12. Ш.Құдайбердиев
13. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында. Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы – Астана: Елорда, 2006. – 48б.
14. Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы. Қазақстан Республикасы Президентінің 2000 жылғы 30 қыркүйектегі №448 Жарлығымен бекітілген. Заң актілерінің жиынтығы. – Алматы: Юрист, 2004. – Б. 57-72.
15. Конституция Республики Казахстан. Алматы, 1995, С. 13.
16. Закон Республики Казахстан «О защите окружающей среды».
17. Карибжанова В.П. Педагогические основы взаимосвязи нравственного и экологического воспитания младших школьников7 Автореф. дис. докт. пед. наук. Алматы, 2001, 47 с.
18. Лигай М.А. Экологическая подготовка преподователя физики в системе непрерывного образования. Дис. докт. пед. наук. Акмола, 1995, 309 с.
19. Мукушева Г.К. Методические основы проведения химических экспериментов экологической направленности на лабораторных занятиях. Дис. канд. Пед. наук. Алматы, 1999, 155 с.
20. Сабденалиева Г.М. Педагогические условия экологического воспитания школьников: Автореф. дис. канд. пед. наук. Алматы, 1998, 24 с.
21. Сарыбеков М.Н. Теория и практика подготовки будущих учителей. Дис. докт. пед. наук. Тараз, 1998.
22. Тлебаева К.Б. Формирование готовности будущих учителей к экологическому образованию школьников: Автореф. дис. канд. пед. наук. Алматы, 2001, 23 с.
23. Рыков Н.А. Экология в школьном обучении: Новый аспект образования, М., 1982, 96 с.
        
        Қ.А.Ясауи атындағы халықаралық Қазақ – Түрік университеті
ӘОЖ 51.378.172
Қолжазба құқығында
СИХЫМБАЕВА ЖАМИЛЯ СӘРСЕНБАЙҚЫЗЫ
Студенттердің экологиялық білімін арттыруда инновациялық ... ... ...... ... ... және білім тарихы,
этнопедагогика
Педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған
диссертация
Ғылыми
жетекші:
Жолдасбеков А.А.-педагогика
ғылымдарының докторы,
профессор.
Қазақстан Республикасы
Түркістан, 2008
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.........................................3
1 ... оқу ... ... ... ... ... ... пайдаланудың теориялық негіздері.
1.1 Жоғары оқу орны ... ... ... беру ... ... ... оқу ... студенттердің экологиялық білімін арттыруда
инновациялық ... ... ... ... экологиялық білімін ... ... ... ... жағдайы…………………………….37
2 Студенттердің эколгиялық білімін арттырудағы инновациялық технологияларды
пайдаланудың ... және ... ... ... ... ... дамытудағы инновациялық
технологиялар……………………………………………………………….…..57
2.2 Студенттердің экологиялық ... ... ... ... ... білімін дамытудың экспериментті
зерттелуі...………………………………………………………………………..90
Қорытынды……………………………………………....................................101
Пайдаланған ... ... ... ... ... ... жаңа
жолына түскен кезеңде жастарды ... ... ... білім мен тәрбиенің маңызы арта түсуде. Себебі «табиғат-қоғам-
адам» жүйесіндегі ... ... ... ... зардаптар жердегі тіршілікке қауіп төндіріп отыр. Адам мен
табиғаттың, қоғам мен ... ... ... оның ... ... ... көптеген жарамсыз технологиялармен қарқынды өсу
жағдайында өмір сүруі, өиындықтың шама-шегіне жетті. Адамзат тіршілігінің
өзіне қауіп ... ... ... үзіліссіз сарөылысқа түсті, ортаның
ластануынан адам өміріне қауіп төнді. Бүкіл әлемде ... ... ... ... ... ... апаттар биоортадағы жағдайларға еткен
әсері арқылы дүние жүзінің әрбір аймағындағы құбылыстардың ... ... ... ... адамзаттың ғаламдық экологиялық мәселелерінің
шешілуі жоғарғы оқу орындары студенттерінің қоршаған орта ... ... ... байланысты. Сондықтан студент жастарға экологиялық білім беру
бүгінгі күн ... ... ... ... ... ... ... Республикасының 2004-2015 жылдарға арналға ... ... (2003 ж) және ... ... үздіксіз экологиялық білім берудің ұлттық ... ... ... ... құжаттар экологиялық білімді үздіксіз ... беру ... ... ... баса ... ... тұрақтылығынсақтау үшін ағарту жұмыстарын ұйымдастыру арқылы;
- адам баласына туылғанынан бастап, өмір бойы экологиялық білім беру;
- халық арасында ... ... ... ... ... да ... қорғауға байланысты өз
көзқарастарын, пікірлерін келтіріп өткен. IX-XV ғғ. ... ... ... ... ... [1], Ж.Баласағұн [2], Қожа Ахмет Иассауи
[3], М.Қашқари [4] және т.б. ... ... адам ... ... ... ... өздерінің ғылыми дүниетанымына арқау
ете отырып, ұрпақ тәрбиесінің қайнар көздеріне үлкен мән ... ... ... Ш.Уалиханов [5], Ы.Алтынсарин ... [7], ... ұлы ... ... [8], ... [9],
М.Дулатов [10], М.Жұмабаев [11], Ш.Құдайбердиев [12] шығармаларында ... оның әсем ... ... - ... ... ... таңда бұл проблемаға философтар, психологтар, педагогтар
ерекше мән беріп, әр ... ... ... оның ... ... ғалымдары (С.С.Аверенцев [13], Э.В.Гирусов [14], ... ... [16], ... [17], Ф.Я.Полинчак [18], Н.Ф.Реймерс [19],
И.П.Сафронов [20], К.О.Стошкус [21]), республикамыздың ... ... ... Әбділдин Ж.М. [23], Әбішев Қ.Ә. [24], ... ... Г.К. [26]), ... ... оның ... ... ... дидактикалық негіздерін ғалым педагогтар М.Н.Сарыбеков
[27], К.Иманғалиева [27], Ө.Танабаева [28] ... атап ... ... ... ... ... ... нәтижесінде, атап
айтқанда: Ресейде (Габаев Я.И. [29], Голубец М.А. [30], ... С.Д. ... ... ... Б.Г. [33], ... Е.В. [34], Кучер Т.В.[35],
Миронов А.В.[36], ... ... ... ... ... ... Хакимов Э.[40]) және Қазақстанда (Аймағанбетова
Қ.[41], Бейсенова Ә.С.[42], Бірмағанбетов Ә.Б.[43], ... ... ... ... ... ... ... Тілеубергенов
С.Т.[48], Торманов Н.Т.[49]) экологиялық білім мен тәрбие берудің теориялық
негіздерін, мазмұнын, ... ... мен ... қарастырғаны
айқындалды.
Экологиялық білім беруде жоғары оқу орындары оқытушылары тарапынан
инновациялық технологияларды ... ... ... ... мәселе болып табылады.
Инновациялық үдерістерді зерттеу барысында жүйенің бір ... жаңа ... ... және ... ... ... ... жасау
мәселелерін зерттеу маңыздылығы К.Ангеловски [50], ... ... [52], ... ... [54], ... [55],
Т.И.Шамова [56], О.Г.Хомерики [57], Н.Р.Юсуфбекова [58] және т.б. ... ... ... және ... ... ... ғалымдар
инновациялық үдерістерді зерттеу барысында жаңалықтың жүйелілік, әрекеттік
тұжырымдамасын ұсына отырып ... ... ... ... ... ғылымилық, жалпы әдіснамалық) талдаудың қажеттілігіне
ерекше көңіл аударады.
Инновациялық-педагогикалық іс-әрекеттің ... және ... ... П.И.Пидкасистый [59], А.И.Пригожин [60],
Ю.Н.Кулюткин [61], А.К.Маркова [62], ... [63], ... [64], ... Л.Н.Фридман [65] секілді біршама ғалымдар
зерттеген.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ерекше мән беріп (Қ.Қ.Қабдықайыров [66], Ш.Т.Таубаева ... [68], ... [69] және т.б.) ... ... ... инновациялық әдіс-тәсілдерін пайдалану ... бұл ... ... оқу ... ... экологиялық
білімдерін арттырудағы инновациялық технологияларды пайдалану туралы ғылыми
тұрғыда жеке мәселе ретінде зерттелмеген.
Демек, ... ... ... инновациялық
технологиялар арқылы студенттердің экологиялық білімін арттыру мәселесіне
сараптама жасау оның негізгі қарама-қайшылығын ашуға мүмкіндік туғызды. Бұл
... оқу орны ... ... ... ... ... ... сұраныстың болуы мен осы салада теориялық және
әдістемелік жолдарын зерттеу арасында және студенттерге экологиялық білім
беру ... мен ... ... жүйесі арасындағы қарама-қайшылықтар
туындап отыр. Мәселенің бүгінгі күнге ... ... ... тұрғыда қажетті деңгейде қарастырылмауы зерттеу жұмысымыздың
тақырыбын «Студенттердің экологиялық білімін ... ... ... ... шарттары» деп таңдауымызға негіз
болды.
Зерттеудің мақсаты: Студенттердің экологиялық білімін арттыруда
инновациялық ... ... ... ... ... ... және ... өткізу.
Зерттеу нысаны: Жоғары оқу орындарындағы оқу процесі.
Зерттеу пәні: Жоғары оқу орындары студенттерінің экологиялық ... ... ... ... ... ... ... егер, жоғары оқу орындары студенттерінің
экологиялық білімдерін арттыруда инновациялық технологияларды пайдаланудың
теориялық негізі анықталса, және ... ... ... ... ... шығарылса, онда инновациялық технологиялардың
студенттердің экологиялық ... ... орны ... болғаны,
өйткені инновациялық технологиялар студенттердің экологиялық білімдерін
арттыруда жаңаша әдіс-тәсілдер рөлін атқарады.
Зерттеудің міндеттері:
1. ... оқу ... ... экологиялық білімін
инновациялық технологияларды ... ... ... ... ... ... ... білімін арттырудағы инновациялық
технологияларды пайдаланудың ... ... мен ... ... Студенттердің экологиялық білімін арттыру ... ... ... ... ұсыну.
4. Ұсынылатын инновациялық технологияларды ... ... ... ... ... ... ... идеясы: Инновациялық технологияларды пайдалана
отырып студенттердің ... ... ... жоғары оқу орындарындағы
оқу-тәрбие процесінде мақсатты түрде жүзеге асыру қажет.
Зерттеудің әдіснамалық және ... ... ... ... ой
дамуының жалпы заңдылықтары, теория мен практикалық диалектикалық бірлігі,
жүйелі-құрылымдық қатынас, философиялық және ... жеке ... ... ... дамыту теориясы, дамыта оқыту
теориясы, ғалым мен практиканы интеграциялау теориясы т.б.
Зерттеу көздері: ... ... ... ... ... ... ... еңбектері, Қазақстан
Республикалық «Білім туралы» заңы, ҚР ... ... ... ... ... ... ... оқу орындарының оқу
жоспарлары, бағдарламалары мен оқу-тәрбие процесі.
Зерттеу әдістері: философиялық, ... ... ... ... ... оқу орындарының тәжірибелерін
зерделеу, талдап, қорыту; оқу ... ... ... жоғары оқу
орындары оқытушыларымен, студенттерімен әңгімелесу, сауалнама жүргізу,
бақылау, ... ... ... ... ... ... және оның нәтижелерін талдауда логикалық ... ... ... ... математикалық статистика әдістерін
пайдалану.
Зерттеудің кезеңдері: зерттеу жұмысы үш кезеңде жүргізілді.
Зерттеудің бірінші кезеңінде (2004-2005 жылдар) – ... ... ... ... ... ... философиялық әдебиеттерге және инновациялық білім ... ... ... және шетелдік тәжірибелерге жан-жақты талдау
жасалды. Олардың ... ... ... ... Жоғары оқу орындарындағы инновациялық технологияларды ... ... ... ... ... ... ... екінші кезеңінде: (2005-2006 жылдар) – теориялық-әдістемелік
тұрғыдағы жұмыстары жүргізілді; әдістемелік жұмыс өзінің оң нәтижесін беруі
үшін, жалпы педагогикалық-психологиялық ... мен ... ... жасау арқылы, зерттеу барысындағы жетекші теориядан туындайтын
талаптарға сәйкес бір жүйеге келтірілген үлгі ... ... ... және ... ... ... ... мақсатында арнайы
тексеру жұмыстары жүргізілді.
Зерттеудің үшінші кезеңінде (2006-2008 жылдар) – эксперименталды –
қорытындылау жұмыстары ... ... ... ... ... ... және сапалық тұрғыда өңделіп,
қорытындыланды. Деректер статистикалық өңдеуден ... ... бір ... ... ... жұмыс талап бойынша
дайындалды.
Зерттеу базасы: Тәжірибелі-эксперимент жұмысы ... ... ... ... ... ... қазақ-түрік университетінде, Шымкент
университетінде және Шымкент Әлеуметтік-Педагогикалық университетінде
жүргізілді.
Зерттеудің ... ... мен ... ... ... оқу ... студенттеріне экологиялық білім беру мазмұны
мен міндеттері оны ... ... ... байланысты болатындығы теориялық тұрғыда айқындады.
2. Студенттердің ... ... ... ... жоғары оқу орындарында пайдаланудың қазіргі ... ... ... ... ... ... әдістері, жолдары
педагогикалық шарттар ретінде ұсынылды.
4. ... ... ... ... арттыру бойынша
экологиялық білімдерін арттыру бойынша пайдаланылған ... ... ... оң ... бергені
анықталып, әдістемелік нұсқаулар енгізілді.
Зерттеудің практикалық мәнділігі:
- Студенттердің экологиялық білімін арттырудың мазмұны мен міндеттері
сұрыпталды.
- ... ... ... экологиялық білімдерін
арттырудағы инновациялық технологияларды пайдаланудың педагогикалық
шарттары анықталды.
- Экологиялық білімдерді студент ... ... ... ... ... ... бағдарламалар
ұсынылып, жоғары мектеп тәжірибесіне ендірілді.
Қорғауға ұсынылатын қағидалар:
- Жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... оны арттыру мақсатындағы инновациялық
технологияларды пайдаланудың ... ... ие ... ... ... білімдерін арттырудағы инновациялық
технологияларды ... ... ... ... оқу орындары студенттерінің экологиялық білімін арттырудағы
инновациялық технологияларды пайдаланудың ... ЖОО ... ... ... ... ... ... пайдалануға нұсқаулар мен ұсыныстар.
Зерттеу нәтижелерінің дәлелділігі мен ... ... ... ... ... ... жұмыс мазмұнының ... ... ... ... ... ... барабар әдістер кешенін пайдаланумен; зерттеу ... ... ... ... ... әдістеменің тиімділігімен; бастапқы және соңғы
көрсеткіштердің нәтижелерін қорытындылауымен; олардың ... ... ... ... және ... кешенді ендірілуімен дәлелденді.
Диссертацияның құрылымы: диссертациялық жұмыс ... ... ... ... ... ... ... тұрады.
Кіріспе бөлімінде зерттеудің ғылыми аппараты: көкейкестілігі, мақсаты,
зерттеу пәні, нысаны, міндеттері, ғылыми болжамы, зерттеудің жетекші идеясы
мен ғылыми ... ... ... теориялық және іс-тәжірибелік
маңыздылығы, зерттеу ... ... ... ... ... сипатталды.
1 Жоғары оқу орындарында студенттердің экологиялық ... ... ... пайдаланудың теориялық негіздері
1.1 Жоғары оқу орны студенттеріне экологиялық білім беру мазмұны ... ... адам ... ... мен ... арқылы қолдана
бастаған құрал – жабдықтар, дамыған өндірістік күштерді қолдану нәтижесінде
және адамзаттың табиғатқа қатынасы, биосферадағы ішкі ... ... ... ... ... ... ... қалпы өзгеріп,
экологиялық тепе-теңдіктің бұзылуына алып келуде. ... өзі ... ... адам ... қамқорлығы қажеттігін тудыруда. Ірі оқиғалар ... толы ХХ ... ... ... ... ... де алдыңғы кезекке қойды. Бұл бағытта ... ... ... ... ... беру ... көңіл бөлу.
Экологиялық білім халықаралық ұйымдар арасында жоғары ... ... ... ... білімнің маңыздылығы, оның мазмұны
түрлі халықаралық форумдарда нақтылай айтыла бастады.
Қоршаған ортаны қорғау бойынша білім беру мәселелеріне ... ... екі ... ЮНЕП ... орта бойынша БҰҰ бағдарламасы) және
екінші ЮНЕСКО (мәдениет, ғылым, ... ... БҰҰ) ... ... Осы
ұйымдардың басшылығымен қоршаған ортаны қорғау ... ... мен ... әлемдік деңгейдегі шаралар өткізілуде. Мысалы, Рио-де Жанейродағы
халықаралық конференцияда экологиялық білім ... ... ... ... оның ... ... ... [70].
Жалпы бүгінгі күні экология, экологиялық білім беру мәселесі бұқаралық
сипатқа ие болуда.
Ал, экологиялық білім мазмұнына келетін болсақ, ол әсіресе ... ... ... ... ... тұрғысындағы мәселелерді түрлі
деңгейлердегі білім беру жүйесінде қарастыруға арналған.
Қоғамдағы өндіріс орындарының артып, ғылым мен техникалық өркендеуіне
байланысты, қоршаған ... ... ... және ... ... ... қазіргі күннің өзекті көкейкесті мәселелерінің бірі болып ... ... ... ... ... мен техникалық ... қате ... ... ... ... және жер бетіндегі
оганизмдердің қалыптасқан ... ... ... ... ... проблемларды шешуде, табиғат пен адамзат қоғамының
арасындағы қарым-қатынасардың орны ... Бұл ... ... адамзатқа үлкен қауіптер туғызуы мүмкін. Табиғат ресурстары мен
өзіндік құны арзан қажетті ... алу, ... ... ... ... ... себептерінің бірі. Қуатты энергия ... ... ... ... техникамен қаруланған адамзат табиғатқа
елеулі әсерін тигізе алары ... Егер бұл ... мен ... ... ... ... жылдар бойы орныққан байланыстарды бұзса, оның
соңы-катастрофалық салдарларға ... ... ... ... ... ... өз іс-әрекеті нәтижесінде туындаған апаттармен ... ... ... қоршаған ортаға әсері мен оған ... ... ... ... ... ... орны
ерекше болып отыр.
Өткен ғасырдың екінші жартысында жер ... ... ... өте ... кетті. Мамандардың мәліметтері ... ... ... ... ... ... ... ортаның ластануы
тікелей байланысты. Осындай қиын жағдайлардың орын алуы- экологиялық
проблемаларды шешу ... ... ... туындаған шешімдердің
дұрыс қолданылмауы немесе оған дұрыс мән берілмеуінен болып отыр [71].
Оқу орындарында қоршаған ортаны ... және ... ... ... ... 60-70 жылдарына дейін оқу бағдарламаларына енген емес.
Қоршаған ... ... ... ... ... де ... Мұның бәрі,
сайып келгенде, өндірістері дамыған мемлекеттерге қоршаған орта тазалығын
бұзуға ашық ... ... ... ... ... ... ... беріп отырған мамандар жүйелі түрде дайындалмады. ... ... ... сол ... тек ... ғана ... ... кетуге болмайды. Бірақ, биологтар, ғалымдар қоршаған орта
тепе-теңдігінің бұзылуынан туындаған зардаптардың организмдерге ... ... ... ... ... бір-біріне әсері мен
олардың қоршаған ортамен қарым-қатынастарын қарастырды. Биосфера тепе-
теңдіктерінің адам ... ... ... ... ... терең
және жан-жақты мән берілмеді. Сондықтан да болар, қоршаған орта ... ... ... бөгет боларлықтай қарсы тұра алмады.
Жалпы экология мәселесіне ... ... ғана ... одан да
жоғары көзқарастар мен түсініктермен ... ... ... ... пен қоғам
арасындағы гармоникалық байланыстарды дұрыс шешу жоғары ... ... ... ... ... ... интелектуалды
дәрежесі жоғары болған сайын, қазіргі күннің экологиялық ... ... ... да сияқты. Экология жаратылыстану және әлеуметтік ғылымдар
саласына жатады. Жаратылыстану ... ... де, ол ... ... ... ... ал әлеуметтік ғылым ретінде оны табиғаттан бөліп қарастыра
алмаймыз.
Қазіргі таңда экологияның бірнеше салалары бар ... ... ... ... ... географиялық экология, өндірістік экология,
өсімдіктер экология, жануарлар экология, социалды экология, адам экологиясы
т.с.с. Бүгінгі таңдағы ... ... ... ... ... ... ... және оның бұзылуының қоршаған ортаға
әсерін ... ... ... ... Мысалы, химиктер-химиялық
элементтердің және олардың қосылыстарының биосферадағы тепе-теңдігін жан-
жақты қарастырып, оның бұзылу ... ... және ол ... келтіру мәселелерімен шұғылдануы қажет ... ал ... ... тепе-теңдік тұрғысынан зерттеулер жүргізіп және
антропогенді факторлар ... ... ... ... ... ... ғасырдың орта кезеңдерінен бастап, өндірістердің ... ... өсуі ... ... ортаға әсерін күшейте түсті. Бұл ... ... ... ... көзқараспен қарап, оны пайдалану
жөніндегі ойлар тек баю пейілінде күрт өсуімен есте қалды. Деген бұл ... XX- ... ... ... ... ... дәл осы ... адамдардың
қоғамдық сана-сезімі де өсіп, табиғат ... ... ... неге ... ... ... бұзу әрекеттерінің
адамзатқа үлкен зардаптар тигізетіні де белгілі болды.
Соңғы уақыттарда жер бетіндегі ... саны ... өсіп ... бойынша ХVIII ғасырдың басында 600млн. Адам болса, 1850жылы ол
млрд-қа дейін өсіпті. Ал, ... ол 2,5 ... ... жер бетіндегі адам
саны қазір 6 ... ... ... ... XVIII ғасырдың басынан адам
санының бірінші екі есе өсуіне 150жыл қажет ... ... рет екі ... 100, ал ... – 30-40 жыл ғана ... кеткен. Адамзаттың өмір
сүру үшін туындаған қажеттілік, адам ... ... ... ... Адамдардың табиғи байлықтарды пайдалану ... ол ... шын ... қажеттілгіне қарағанда жоғарылау екен. Осындай үздіксіз
үдемелі түрде өсіп ... ... ... ... ... өндіріс өнімділігін жоғарылату арқылы ғана ... ... ... ... ... ... ... қолдану негізінде
ғана іске асырылады. Әр жылы, адамзат жер ... ... ... тонна
табиғи заттарды өндіреді; олар-руда, көмір, мұнай, газ, ... ... ... су т.б. Бұл ... қоршаған ортаның ластануына
ықпал жасайды. Табиғат пен ... ... ... адамдардың
табиғат заңдылықтарын ескермей жасаған әрекеттері қоршаған ортада ... ... ... ... тірі ... арасындағы тепе-
теңдіктің сақталмауы, тірі емес заттардың ... ... ... ... тірі ... әсер етуі арқылы үлкен экологиялық
проблемалар туғызуда.
Қазіргі таңда адамзаттың алдында өте ... екі ... тұр: ... ... және табиғатты қорғау, екеуі де-жер бетіндегі
тіршілікке ... ... ... Егер ... ... ... басшылары мен саясаткерлердің қолында болса, табиғат тазалығын
сақтау ғалымдардың, оның ... ... ... Сол ... жоғары
білімді, салиқалы эколог мамандар дайындау кезек күттірмейтін мәселе.
Қазіргі күнге дейін экология ғлымына және ... ... ... ... ... Бірақ, кәсіби білікті эколог ... ... ... ... Сол себептен, ғылыми-әдістемелік
зерттеулер тұрғысынан эколог мамандарын ... ... ... ... түсу ... ... ... мақсаты-биосферадағы тепе-теңдікті сақтау,
оның бұзылу себептерін болжау және алдын алу. Бұл ... ... ... ... ... ... Париж қаласында 1968жылы өткен ... ... ... ... және ... атты ... Онда, алғаш рет әлемдік деңгейде биосфера ресурстарын қорғау
және тиімді пайдалану ... ... ... 1971 жылы ... жылы ... «Табиғатты қорғау», «Қоршаған ортаны қорғау»
мәселелері және бағытта білім бер туралы шешімдер ... . 1992 ... ... ... ... 190 ... жоғары басшыларының
басын қосып конференция өткізіп, «XXI-ғасырдың күн ... ... ... Бұл ... ... ... ... сақтау тұрғысындағы бағыттары жан-жақты көрсетілді. 1972-1973 оқу
жылдарынан бастап ... ... ... пәні ... ... Одағында
алғаш рет оқу жоспарына ... ... ... оқу орындарында
оқытылған.
Қазіргі таңдағы ... ... етіп ... кең ... мына мәселелерді шеше алатын болуы тиіс:
- қоршаған ортадағы өзгерістер мен олардың экожүйеге ... ... ... ... ... зерттеу;
- экологиялық қауіпке алып келетін тепе-теңдіктің бұзылуының шынайы
себептерін анықтау арқылы, жергілікті жердің экологиялық ... ... ... ... ... жердің экологиялық
жағдайын зерттеу және болжау, антропогенді экологиялық кризистердің дер
кезінде алдын алу;
-экологиялық ... ... ... ... ... қатысты
өндіріс қалдықтарын өңдеу мен ... ... ... ... ... ... ұсыныстар жасау;
- қоршаған ортаны бұзушыларды жауапкершілікке тарту, жергілікті
жердің экологиялық картасын, шаруашылық ... ... ... яғни кәсіпорынның экологиялық картасы, зиянды заттардың ... ... ... ... ... білу т.б.
Қоршаған ортаның ластануының зардаптарымен ғана айналысып жүрген
биологгар мен ... ... ... ... кезекте коршаған
ортаның ластануын алдын алуға әрекет жасауы қажет және өндірістің зиянды
калдықтарынан ортаны залалсыздандыру ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды пайдаланудың ғылыми негіздерін құрай
алады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... пен адам арасындағы елеулі қайшылықтарға ... айта ... жөн. ... ... ... ... ... түзетудің ешқандай көпе-көрінеу жатқан әдістері жоқ
екені ... ... ... ... ... ... ... келеңсіз көзқарасы
үшін адамға тағылатын кінә да, өзендерге шайынды ... ... ... ... ... найзасы мен мылтығы,
автомашиналардан ... ... қала ... ... кеңеюі сияқты белгілі
фактілерден құралмауы тиіс. Адамға ... ... ... жатқан
заңдарға тиесілі дәрежеде көңіл бөлмегендігі үшін айып тағылуға тиіс»,- деп
жазады [72].
Экология деп жаратылыс ... ... ... ... салдарынан қоршаған табиғи ... ... ... оғам ... және ... заттар мен
құбылыстарды анықтайтын жаратылыстану ғылымының бір ... ... ... ... ... ретінде шамамен 1900 жылдары қалыптасты.
«Экология» терминін 1869 жылы ... ... ... ... ... неміс ғалымы Э.Геккель, ғылымға бірінші болып енгізді
[73]. Латын ... ... үй, ... мекен, ал «логос»- ілім, ғылым деген
мағынаны ... яғни ... ... ... ... ... ... ұғым бойынша, экология қоршаған ортаны сақтаудың ... ... ... ... ғылымына берілген көптеген анықтамалар бар,
дегенмен, осы заманғы зерттеушілердің ... ... ... ... ... ету ... және ... мен олардың
тіршілік ету ортасы арасындағы өзара байланыстарды зерттейтін ғылым - деп
есептейді. ... ... өте ... сондықтан оның қай қырына баса
мән берілуіне қарай, оның анықтамаларының тұжырымдалуы да ... ... ... ... ұзақ ... ... экология - қоршаған ортаның
экологиясы деп аталды.
Ғалымдар экологияның анықтамаларын ... оның ... ... ... ... 1920 жылы ... ... Ф.Клементс -
экологияны бірге өмір сүретін өсімдіктер мен жануарлар туралы ... ... ... ... ... -экологияның негізгі міндеті -
түрлердің популяциясы мен ... ... ... ... - деп
ұғындырды[75].
XX ғасырдың 55жылы Киевте өткен III Экологиялық ... ... - ... ... ... ... және өзара әрекеттесуші түр
топтарының-биоценоздардың- дамуы процестеріне байланысты, организмдер мен
қоршаған ортаның өзара ... ... ... ... тиіс ... ... жылы К. ... экологияны- табиғи комплекстердің мүшесі
ретінде, ол тіршілік иелері туралы ғылым деп ... ... ... ... ... туралы ғылым десе, американ ғалымы Х.Б.Одум
(1963 ж.), экологияны - табиғи құбылыстарды ... ... ... ... ... ... ... деп атады [76].
Жалпы экология ілімі туралы ... ... ... ... бар. ... ... ... баласының іс-қимыл қарекеті
нәтижесінде коршаған ортада туындаған өзгерістерді есепке ала ... ... сол ... ... байланыс заңдылықтарымен зерттейтін
ілім, - деп те айтуға болады (В.А.Радкевич,1972ж).
Бұрынғы кеңестер Одағының ғалымы С.С.Шварц, экологияны -өсімдіктер ... ... ... өмір сүру ... ... ... деп атаса,
ал француз ғалымы Р.Дажо: экология тірі организмдердің өмір ... ... мен ... ... байланыстарын зерттейтін ғылым- деп
көрсетті [77].
Эколог Л.С.Данилевский: «экология экологиялық жүйелердің құрылымы мен
қызметі туралы және ... ... ... ... ... ... - деп ... берген. XX ғасырдың ақырғы ... ... ... келтірілген[78]:
«экология пәні- организмдер мен орта арасындағы байланыстардың ... ... ... анықтама, экологияның мәніне көбірек сәйкес келеді.
Алайда, неғұрлым дәл және ... ... өз ... ... ... жылы) [79] бергенін айтуға болады: Экология деп, біз ... ... ... ... - жануарлардың оны қоршаған
органикалық және ... ... ... оның ... ... немесе
жанама қатысатын жануарлармен және өсімдіктермен өзара ынтымақтастық ... ... бар ... ... ... Бір ... экология, Дарвин тіршілік үшін күресті туындатушы жағдайлар ... ... ... қарым-катынастарды зерттеу болып табылады.
Экология ғылымының зерттеу объектілері мен міндеттері туралы келтірілген
анықтамалардың, ... ... мен ... ғылымдарына ерекше
бағышталуы түсінікті де. ... де бір ... ... ... пен
экологтың өз пәндерін түсінудегі айырмашылығын, 1930 ж. Плантефоль жақсы
анықтап берді: физиолог жасанды ортаға әкеліп орналастырылған ... де, ... ... ... ... ... болса,
организмді үнемі өзгеріп тұратын күштер әсер ететін табиғи ... ... ... ... ... пәндер бойынша эволюциялық
принцип жетекші орын ... ... ... ... нақтылануы
тиіс. Экологияның міндеті, организмдерді қоршаған ортамен байланысын
зерттеу ғана ... ... ... ... мен ... олардың өмір сүру жағдайларына байланысты зерттеу де болмақ.
Экология ғылымының қоршаған ортаның тазалығын сақтау ... ... ... таласы жоқ, бірақ бұл анықтама емес. Экология ғылымының
анықтамасы - коршаған ортаның тазалығын сақтаудың ... ... ... ... ... бұл ... экология проблемаларын жан-жақты
шешетін, негізгі нақты түйіні көрсетілуі ... ... ... ... қоршаған ортаның ластануын болдырмайтын тәсілдерін де көрсетеді.
Кейбір аймақтардағы апат, немесе, қоршаған ортаның тазалығының бұзылуы
туралы мәліметтерді жиі ... ... ... ... ... Себебі неде?
Мұндай апатты болдырмауға ... мa еді? ... ... ... осы
сұрақтарға толық жауап беруі тиіс.
Жоғарыда көрсетілген экологиялык ... ... орын ... ... болсақ, онда мынадай тұжырымға келеміз. Экопогиялық
проблемалардың болуы, сол аумақтағы химиялық, биологиялык және басқа да
тепе-теңдіктердің бұзылуы, әртүрлі ... ... ... ... ... кез ... ... химиялык, биологиялық және басқа да
тепе-теңдіктер сақталса, ол жерде экологиялық проблема болмайды және болуы
да мүмкін ... ... - ... тепе-теңдікті жан-жақты
қарастыратын, оның бұзылуының себептерін болжайтын және анықтайтын, сонымен
қатар ... ... ... ортаға әсерін зерттейтін ғылым
саласы.[80]
Сонымен, биосферадағы тепе-теңдіктердің бұзылу себептерін болжау және
оны болдырмау - ... ... ... ... ... ... ғылымының негізгі мақсаты. Биосферадағы тепе-теңдік бұзылса, оның
өсімдіктерге және жануарларға әсерін - биологиялық ... ... - ... ... ал ... ... - ... экология, сол
өндіріс калдықтарын болдырмау немесе азайту, және де бұл ... ... ... экология салалары зерттейді.
Экологияның негізгі салалары мен ... ... ... маңызды
мәселелер бар. Оларды шешу жолындағы жетістіктер, бүкіл экологияның алға
басуын ... ... ... күш ең алдымен сол ... ... ... ... ... зерттеу-табиғи өзгерістердің заңдылықтарын
толық білуге, тануға мүмкіндік ашпайды. Сондықтан, ... ... ... ... сол ... ... ... отырып, оларды
жан-жақты зерттеу-синэкологияның мәселесі болып табылады.
Экология обьектілері, көбінесе биологияның өзге-физиология, генетика,
биофизика, эволюция ... ... ... ... ... цитоэкология, өнімділік-энергетикалық экология, эволюциялық
экология т.б. пәнаралық және синтетикалық бағыттардың қалыптасуына әкеліп
соғады. Экология-химия, ... ... ... ... және ... емес ғылымдармен де тығыз сабақтас.
Соңғы кезде географиялық ... ... ... ... ... ... ... қолданылып жүр.
Адамзат санасы қоршаған ортаның қасіретті жағдайын терең ... ... ... ... ... ... ... өмір жалғаса берері сөзсіз.
Бүгінгі таңда, Қазақстанда экологиялық білімі мен ... ... ... ... ... ... Экологиялық білімі
мен тәрбиенің түрлі аспектілеріне Қазақстан ғалымдарының көптеген ... ... ... ... ... ... ЖОО-дағы экологиялық білімнің стратегиясы мен технологиялары
анықталып мазмұндалған [84]. Ғалым мен болашақ ... ... ... ... ... ... ... мен нәтижелері жүйелерін, мақсаттылық жүйелері ... ... пәні ... ... ... ... Длимбетова, жалпы экологиялық және ... ... ... ... ... ... оқу
процесін эколоизациялаудың ғылыми-әдістемелік негіздемелерін ашып көрсетті.
Ғалым, жоғарғы оқу орындарындағы радиоэкологиялық ... ... ... ... ... ... ... процесінің төрт блоктан тұратын ... ... ... іс-әрекеттілік; 2блок-экотәрбиелік іс-
әрекеттілік; 3блок-әлеуметті-экоағарту іс-әрекеттілік; 4 ... эко іс- ... Осы ... ... ... ... процесіне болжамдық ұсыныстар жасады [85].
Ж.И. Балстагулованың еңбектерінде , қазіргі кезеңдегі жоғарғы сынып
оқушыларының ... ... ... ... ... ... негіздері әзірленген. Осы еңбекте, оқу прцесінің
аксиологиялық, жеке іс-әрекеттіліктері, аймақтық және ... ... ... ... ... білім берудің
мазмұндық потенциалы ашып ... ... ... ... оқушыларын экологиялық тұрғыда тәрбиелеудің кешенді бағдарламасы
әзірленді. Осы бағдараламада, дәстүрлі мектеп ... ... ... ... ... танымдық іс-әрекеттіліктің сабақтан
тыс формалары мен әдңстемелерін ұйымдастыру бағыттары қарастырылған.[86]
Н.А. ... ... ... тұрғыда зерттеді.[87] Автор,
физика және каллиодты химия курсының мазмұнын эколизациялап, студенттердің
бойында экологиялық ... ... ... шарттарын
анықтаған.
А.К. Сатынская (бастауыш мектеп) және К.Б. Тлебаева (орта мектеп)
өзерінің диссертациялық зерттеу ... ... ... ... экологиялық тәрбиеге дайындықтарын қалыптастыру мәселелерін
қарастырады.[88, 89] А.К. ... кіші ... ... ... ... ... мына ... педагогикалық
шарттардың бірлестігінде қалыптастыру қажет деп есептейді: білім мазмұнының
экологиялық бағыты; төменгі сынып оқушыларының ... ... ... зерттеу жқмыстары және педагогикалық іс-тәжірибелік
бағыты. Автор, мектеп оқушыларын экологиялық тәрбиелеудегі ... ... ... ... әдістемелік нұсқау әзірлеген.
Экологиялық білім мен тәрбиенің дидактикалық шарттарын әзірлеу және
оны жетілдіру мәселелеріне Егинисова А.К., В.П. ... ... Т.И. ... зерттеу еңбектері арналған [90,91,92].
А.К. Егинисова, бастауыш сынып оқушыларын ... ... ... ... жетілдірудің педагогикалық шарттары, туған жер және ... кіші ... ... ... ... мен
тәрбиелеудегі мазмұнына қолданудың әдістемелік негіздерін анықтады. Осыған
ұқсас мәселелер, Г.М. Сәбденалиеваның жұмысында анықталады, онда ... ... тыс ... ... 8 ... ... ... мысалында нақтыланады.[93]
Т.И. Тарасова, табиғатты қорғау жайындағы дидактика мен ... ... кіші ... ... ... қорғаудағы мына
төмендегідей дидактикалық шарттарын анықтады: оқушыларға түсінікті
табиғатты қорғау ... ... ... ... ... ... ... табиғатты қорғау іс-әрекеттерін белсендіретін әдістемелер
мен ережелерді қолдану; табиғатты танудағы ... ... ... ... ... ... оқушысының оқу жұмысы мен
сабақтан тыс іс-әркеттіліктерінің байланысы. Табиғатты қорғау мазмұнды ашып
көрсетілді. Табиғат пен адам ... ... ... ... ... ... ... Табиғатты қорғау жүйесінің моделі беріледі
(«әсемдік ... ... ... ... ... ... мотивтері» және т.б).
Бүгінгі күні, экологиялық білім мен тәрбиенің ... ... және ... мектептердің буындары үшін анықталған, жоғарғы
мектептері үшін осындай жүйелерді анықтау.
М.Н. Сарыбековтың айтуынша ... ... және ... туралы пәндер арасындағы байланыстылықтары, студенттерді, болашақ
педагогтарды ... ... ... ... ... ... берудің қажеттілігі туындады. Мамандықтар
мысалында болашақ оқытушыларды экологиялық ... ... ... ... [94]. ... ... ... білім
практикасында, мамандарды экологиялық ... ... ... ... тек қана ... компоненттерін
ашып көрсетеді, ал оқытудағы педагогты экологиялық білім мен тәрбиенің
ерекшеліктері- педагогикалық және ... ... ... екі ... ... ... жоғарғы оқу орындарында инженерлік білімді
экологизациялау мәселелерімен А.А. Бондарь, А.К. ... ... К.А. ... Ю.В. ... [96] айналысқан. Ол авторлар,
экологиялық білімнің мазмұнын, экологиялық білім формалды ... ... ... ... ... ... шолу ... анықтағанымыздай, инженер-педагог кадрларды
экологиялық біліммен тәрбиелеудің мәселелері В.В. Егоров, Б.К. Момынбаев,
В.И. Норти, Г.М. ... ... орын ... ... инженерлі-
педагогикалық білімді экологизациялаудың қажеттілігін ... ... ... экологиялық білімі мен тәрбиесінің мазмұнын
анықтаған.[97]
Осы бағыттағы теориялық және практикалық ... ... ... ... ... өзекті. Осы ғылыми-
теориялық әзірлемелер, республикада эколог мамандарды экологиялық ... ... ... ... ... .Иргибаева, Ж.Б. Чильдебаевтармен,
«Қазақстан Республикасының жалпы білім беру жүйесінде экологиялық білім
беру мен ... ... ... [98] Концепцияда, экологиялық
білімді-күрделі аспектілі кешенді түрде қарастырады: біріншіден, қоғам мен
табиғаттың байланыстылығындағы білімнің ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу. Концепцияның авторлары,
экологиялық білімге жалпы мемлекеттік ... ... ... ал ол үшін
білім берудің ... ... ... жалпы оқулар ұйымдастырылу
қажеттілігін айтады.
1.2 Жоғары оқу орындарында студенттердің экологиялық білімін арттыруда
инновациялық технологияларды пайдаланудың педагогикалық аспектілері.
Жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... ойлау мәдениетін қалыптастыру, жеке тұлғаның ішкі әлемін,
өзіндік түсінуін, өзіндік дамуын қамтамассыз ету, ... ... ... жету ... ... ... инновациялық
технологияларды пайдалану мәселесін алдыңғы қатарға қойып ... ... ... ... жұмыстарына енгізуді жоғарғы
қарқынмен жүргізу үшін замани оқыту технологияларына негізделген білім ... жаңа ... құру ... ... ... Жеке тұлғаның өз
шығармашылық потенциялын толық аша ... өз ... ... ... ... ... ... жағдай жасалуы оқыту үдерісіндегі
жемісті нәтижелерге жетелейді.
Технология ... ... ... ... инновацияға байланысты
педагогика ғылымының құрамына енді.
Түсіндірме сөздіктердің авторы, ұлы ғалым Вл.Даль-«Технология -техника
туралы ғылым. ... ... ... ... ... ... және оларды істе пайдалану», («Технология- наука техники. Техника
искусство, ... ... ... ... и ... их к ...... Ал оның алғашқы мағанасы өнімді өндіру ... ... ... ... ... әдістерінің жиынтығы дегенді білдірген. Яғни
технология – адамның басқаруымен техникалық ... ... ... ... арқылы өнім алу процесі. ... ең ... ... ... ... Технология: techne-өнер, шеберлік және logos-ғылым,
яғни «шеберлік туралы ... ... ... ... ... ... деген ұғым кең мағыналы ғылыми-өндірістік ұғым. Философиялық
жалпы ғылыми ұғым ретінде ол ... ... ... ... білдіреді.
Белгілі бір өндіріс саласына қатысты, энциклопедиялық ... ... ... ... бұйым алу үшін өндірістік, процестерде пайдаланылатын
шикізаттың, материалдың ... шала ... ... ... өзгерту,
оларды даиындау және өндеу тәсілдерінің
жиынтығы деп ұғамыз. Таза ғылыми мағынада, шикізатқа, материалдарға және
шала өнімдерге өндіріс ... ... әсер ету, ... ... ... ... - ... тәсілі немесе ... ... ... ... ғана ... ... ие бола ... біртекті немесе ұқсас бұйымдар ... үшін ... ... ... ... және жалпы өндірістік процестің бөлігі
болып саналады. ... ... ... ... ... орындалу тәсіліне т.б. сипаттамаларына сәйкес)
жобалық, жұмыстық, типтік, бірлік, ... ... т.б. ... тұрғыдан дара тұлғаның қалыптастырылуы әлеуметтік
прогрестің ... ... ... ... ... ... жеке адам тарихи-әлеуметтік прогрестің жемісі. Ол қоғамдық ... ... Дара ... - ... қоғамдық қатынастардың жиынтығы»
(К.Маркс). Адамның іс-әрекеттік мағыналылығы (деятельностная ... ... ... бұл ... ... ... негізі болып
саналады [100]. Өйткені, адам тек ... ... ... ... ... ... ... дамиды. Іс-әрекет үстінде адамның психикасы ... ... ... дара ... дамуы тұрақты қызмет атқарады
деуге ... Адам ... ... ... ... даму процестнде
коғам мүшесіне айналады.
Мұндай жетекші ... ... ... ... ... ... ... дамытылды [101].
Оқыту технологияларына байланысты түсініктерге тоқталып өтейік. Біз
талдайтын ... ... ... сөзі жиі ... ... ... ... ол- "өнім шығару процестнде жүзеге
асырылатын шикізат ... ... ... ... ... ... қалып-күйін, қасиеттерін өзгерту ... ... ... ... ... ... - практикадағы ең тиімді
өндірістік ... ... және оны ... ... ... механикалық және де басқа заңдылықтарды анықтау" [102].
«Оқыту» ... ... ол - ... бір ... ... ... ... тұрақты жүзеге асырылатын, педагогтар,
дағдыларды меңгеру процест".
Бұдан бұрын ... ... де ... ... ... түсінігінің анықтамасын беруге тырысайық. ... ... ... ... ... ... техниканың белгілі ... ... жету ... ... ... ... тұрақты
жүзеге асырылатын білімді, біліктілікті және дағдыларды меңгеру үдерісін;
2) оқыту, өздігінен білім алу және ... ... ... ... ... ... шарттарды қалыптастыруды қамтамасыз ететін
әдістер, тәсілдер, құралдар жиынтығы.
«Технология», «оқыту технологиясы» дәстұрлі ... ... ... ... ... бұл ұғымдарды оқыту процестндегі жаңа
ұғымдар деп ... ... ... ... процестнің өзіне тән дәстұрлі
оқыту технологиясы бар, олар оқытушы оқу ... ... және ... ... әдістер мен құралдар арқылы сипатталады. ... бір ... оқу ... ... ... және ... ... мен құралдардың жиынтығы болса, екінші жағынан ... - ... ... ... ... ... ... құралдарды пайдаланып студентке әсер ету әдістері туралы ғылым.
Оқыту технологиясының көптеген ... бар. ... ... ... ... ... және білім қабылдау процестн жасаудың
жүйелік әдісі ретінде қарастырылады. Оның мақсаты ... ... ... және ... ... ... ... білім беру
тұрлерін тиімділендіру.
Бастапқыда «оқыту технологиясы» термині, оқытудың техникалық құралдарын
және бағдарламалап оқыту әдістерін ... ... ... мен ... ... ретінде дамуына байланысты «оқыту
технологиясы» терминінің ауқымы кеңейіп, оның мазмұны жүйелік ... ... ... жобалауға байланысты толықтырылды. Осы ... ... ... ... бар ... көрініп тұр. Технологияға
жақын оқыту әдістемесі және әдістері деген ұғымдар, оқу процестнің бір ғана
сипатаммасын білдіреді. Біз ... ... ... ... ... - бағдарламаларда көрсетілген оқыту мазмұнын жүзеге
асыру әдісі, ол алға койьтлған ... ең ... ... ... ететін формалар, әдістер және кұралдар жүйесі ... ... ... жасау реті көрсетілген.
Ақпараттық тұрғыдан жеке қарастыру тиімді емес. ... ... беру ... ... ... замани әдістерінсіз, алынған
нәтижені талдаусыз жоне түсіндірусіз іске ... ... ... педагогикалық технологияда (пән-аралық
деңгейде) және оқыту технологиясында ... пән ... ... ... ие болады. Осы жоғарыда айтылғандарға сәйкес
педагогикалық технологияның ... ... ... технологиясы» деген сөз тіркест ... мен ... ... жаңа ... құрт ... оған сәйкес замани
жабдықтардың пайда болуын және ... ... іске ... ... ... ... шекараларының және оған
сәйкес келетін оқыту құралдарының қайшылығынан пайда болады. Мысалы,
ақпаратты аудиокөрсеткштік, компьютерлік құралдар арқылы беруді ... ... ... әдістердің шығуына әсер етті (мысалы шет тілін үйрену).
Технология шеберлікпен өнім алу, ... ... ... ... моделмен оқыту дегенге саяды. Осы мағынаны негізге ала отырып, В.П.
Беспалько, М.В.Кларин, ... [103] т.б. ... оны ... білім беру
процестне қатысты педагогикалық ... ... ... ... технология - оқытудың арнайы ... ... ... ... ... ... ... процесті ұйымдастырудың әдістемелік аспабы (Б.Т.Лихачев)
[104], оқу процестн іске ... ... ... практика жузінде
асырылатын белгілі бір педагогикалық жүйенің жобасы (В.П.Бесапалько) ... ... ... ... жетудің сипаттамасы (И.П.Волков) [106].
Оқыту технологиясының негізгі мақсаты - берілген үлгі бойынша "өнім" алу,
оқытудың тиімділігін, сапасын ... ... ... ... ... ... ... ғылым ретінде, оқыту үдерісіне колданылатын
тәсілдер, принциптер мен ... ... ... ... ... сипатталады.
Оқыту технологиясы білім беру тәжірибесінде бір-біріне байланысты үш
тұрлі деңгейде қолданылады.
Жалпы дидактикалық ... ... ... ... ... ... ... жалпы білім беру үдерісін сипаттайды.
Жеке әдістемелік деңгей. Жеке пәндік оқыту мен тәрбиелеудің мазмұнын ... ... іске ... ... мен тәсілдерінің жиынтығы ретінде
колданылады.
3) Модульдік деңгей. ... ... ... ... лсеке
Дидактикалық мақсаттарын шешуде қолданылады.
Оқыту технологиясының құрылымы:
• оқытудың ... ... ... оқытудың әдістері мен тәсілдері;
• оқытудың нәтижесін айқындау.
Технология жоба, үлгі ретінде ... ғана ... ... табылады. Оқыту
технологиясы әдістеме ғылымымен тығыз байланысты. Әдістеме «Нені оқыту?»,
«Не үшін ... ... ... ... ... жауап іздесе, оқыту
технологиясы «Қалай ... ... ... ... ... ... технологиясы мен әдістеменің мақсаты бір, яғни оқытудың тиімді
құралдарын ... ... ... ... ... оны ... амалы болса, ... ... - ... ... ... ... ... үлгі.
В.П. Беспалько «педагогтың рөлі және оның шеберлігі оқыту бары-
сында ... ... ... және өз ... ... ... ... кетеді» - деп атап көрсетті [107]. Автордың айтуынша, дербес
компьютерлер техникасының дамуымен психологиялық-педагогикалық ... ... ... беру ... алға ... пікірінше, тұлғаландырылған білім беру барлық ағарту
жүйесінің жаңа кезеңіне жол ... Тек ... ... ... бар ... ... ... оқушының жеке тұлғалы
бағыттылығына парапар және осы мәселені шеше ... ... ... ... ... білім секірісін жасауға болады.
Т.С.Назарованың еңбегінде «оқыту ... және ... ... шығу ... ... ... жүргізілді [108]:
«60-шы жылдардың ортасында осы терминнің ... ... шет ... педагогикалық басылымдарында және халықаралық
конференцияларында кең түрде талқыланды, онда оны ... әр ... осы ... зерттеулер деңгейі мен нәтижелеріне байланысты екі
бағыты анықталды.
Бірінші багытты жақтаушылар техникалық құралдар мен ... ... ... ... Екінші багытты қолдаушы өкілдер ... ... ... ... және ... идеяларды
техниканың қарқынды дамуынан қалып қоюын жоюды ұсынды. Сонымен, ... ... ... құралдарды» анықтаса, екінші ... ... ... «оқу ... ... деп ... (ИльинаТ.А.)
[109].
XX ғасырдың 70 - жылдарының соңы мен 80 - жылдарының басында «оқыту
технологиясы» мен ... ... ... оқу-тәрбие үдерісі
құралдарының, ұйымдастыру әдістерінің және басқаруының жүйесі ... ... ... педагогикалық технологияның екі салаға бөлінді:
практикалық міндеттерді шешуде жүйелік білімнің ... және ... ... ... ... бұл ... тең ... деп есептемейді, ... ... ... ... оқыту мен кәсіби дайындау жүйесін
құрастыру деп, ал «педагогикалық технология» деген терминді
беру кеңістігінің қағидаларын және ... ... деп қана ... ... ... ... педагогикалық технология ұғымын былайша
түсіндіреді; «Педагогикалық технология дегеніміз мұғалімнің ... ... ... және жоспарлап койған нәтиженің соңына жетуіне
кепіл беретін ... ... ... ... Т.С.Назарованың ұстанымы жақын келеді.
педагогикалық технологияны «оқыту мақсаттарына жету ... ... ... және ... пайдалану теориясын құрамына
енгізетін білім саласы» ретінде есептеді [112]. ... ... ... саласы өзіне ғылым мен ... ... ... ... ... ... мүмкін: жаңа ақпараттық
технологиялар, өнеркәсіптік (индустриалды), ... ... және т. ... ... - педагогикалық технологияға жақын түсінік, бірақ
педагогикалық технологиямен тепе-тең емес, ол өз ... ... ... ... бір пән, ... мәселе шеңберінде таңдалған
технология шекарасында игеру жолын көрсетеді, Оқыту технологиялары
жеке әдістемелерге баламалы және тумалас» [113].
Т.С.Назарованың осындай мәселе қоюына байланысты төмендегіше тұжырымдауға
болады:
педагогикалық ... мен ... ... ... және ерекше ара
қатынаста болады;
педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... қайта жаңғыртатын жалпы стратегияда көрініс алады.
Т.С.Назарова үздіксіз білім беру ... ... беру ... ... ... ... деп атап көрсетеді.
Оқыту технологиясының тұлғалық сипаты, біздің көзқарасымыз бойынша,
үйренушілердің кәсіби ... ... ... және дамытуға
бағдарланады.
Біз өз еңбегімізде «технология» ұғымына оқыту үдерісіне ... ... ... ... ... ... ... дефиницияны құрастыру едәуір
құрделі іс, сондықтан біздің ойымызша, ол тек мына ... ... ... жаңа ... танымда жаңа, «күтпеген» қырды ашса. Сонымен қатар, біз
өз түсінігімізді ең болмаса жалпы ... ... ... ... біз
былай есептейміз:
Оқыту технологиясы дегеніміз - ол ... ... ... ... ... мен ... ... жүйесі, сондай-ак осы
жүйені ғылымға негізделген дидактикалық процесті ... ... ... ... ерекшелігінен тыс межелі нәтижеге жеткізудегі жобалау
теориясы мен практикада пайдалану құралы.
Сонымен, оқыту технологиясы тұлғалық, ... және ... ... ... ... құрылады.
Оқыту технологиясының мұндай ұғымы белгілі бір мағынада Г.Г.Гранатов
ұсынған рефлексивті - ... ... ... негізделеді.
Қосымшалық әдісінің және осы ... ... ... ... ... ... ... табылады, оны Г.Г. Гранатов мына
түрде ... «кез ... ... мен ... ... ... ... және соның ... ... ... мен ерекшеліктер салыстырмалы орнықты асимметриялы
келіседі, олардың бір мезгілде және бірдей айқын білінуі мүмкін емес немесе
аз ыктималды» [114].
Кепілді нәтиже үйренушінің тек қана ... ... ... ... оның ... жігерлендіруін және шығармашылық
қабілеттілігін дамытуын ... ғана ... ол осы ... ... өзін-өзі жігерлендіруімен де, шығармашылықты өсуімен
де, соның нәтижесінде бұл тәжірибе жаңа ... ие ... ... ... педагогикалық процесті жобалаудың анықталған
заңдылықтарының негізінде ... ... ... ... процесті жүзеге асырудың теориясы мен технологиясын ғалым-
педагог Н.Д. Хмель толық, тыңғылықты ... ... ... ... ... ... негізіне алынған жүйе
құрушы компоненттерді меңгеруі, оған осының негізінде жекелеп оқыту
технологиясын, яғни оқылатын пәннің ... және ... ... бейімделген ... ... ... ... ... технологияны жобалауға мүмкіндік береді.
Ол принциптер оқылатын пәннің ерекшеліктеріне және маманның кәсіби
қабілеттеріне, касиеттеріне бейімделген.
Технологиялар ... ... беру ... - технология -оқыту
технологиясы) ескере отырып, болашак эколог мамандарды дайындауда оқытудың
технологиясын жобалауда тірек ... ... ... ... - ... ... ... отырып, біз оқыту
компоненттерінің әр тұрлі құрамын кездестіреміз.
Оқыту процестнің негізгі компоненттері білім беру және ... ... ... мазмұны (В.И. Загвязинский) [116].
Т.А.Ильина оқытушының оқыту компоненттерінің құрамына оның қолданатын
құралдарын және мазмұнды ... ... ... шешу ... ... ... оқу ... көрнекі және техникалық құралдармен
жалпы жабдықтауды кіргізеді [117].
М.М.Левина оқыту процестн жүйе ... ... оны ... ... педагог пен білімгерлердің іс-әрекеті құрастырады [118].
В.И. Орлов оқытуды басты үш ... ... ... ... ... - мазмұнды оқу ... ... ... ... мазмұнды оқу ақпаратын оқыту процестнің ең
маңызды элементі ретінде қарастырады [119].
Мазмұнды оқу ... ... ... - ... ... ... болу керек, сонымен қатар қайта жаңғыртушы әсер ету ... ... ... жарамдылығы. Мазмұнды оқу ақпаратының мақсатқа
лайықтылығы оның мағынасымен ... және оқу ... ... ... ... бағалылығымен анықталады. Бұл ... ... ... ... ... ... Егер оқыту барысында ол
білімгердің түсінігіне ауыр болса, онда таным процест нәтижесіз ... ... өзі ... ... ... ... оқу ... ... ... ... бастамалардың бірлігіне ... ... ... ... ... ол ... жетекші аспектілерді бөледі: перцептивті-
ауызша, перцептивті - қисынды. Яғни, ақпаратты деңгейлердің ... ... - ... ... ... ... ... Бұл деңгейде
ақпаратты заттар (процестер, құбылыстар) және олардың бейнелері көрсетеді;
ауызша - мұғалім мен оқушының ауызекі және ... ... оқу ... текст түрінде берілген ақпаратты меңгеру және т.б.
перцептивті - қисынды, ол оқу - танымдық бейне ... ... ... мұны мұғалім затты көрсету және бір мезгілде ауызша (немесе тұрлі
қисынды түрде белгіленген фигураларды пайдалану ... оның ... ... ... ашу ... қалыптастырады. Мұнымен қатар
іскерліктің және дағдының мазмұнын ... ... ... ... болуы мүмкін, былайша айтқанда технологиялық үдеріс элементтері.
Ақпарат перцептивті - қисынды ... ... егер ... ... ... ... ғана атқарып қана қоймай, сонымен қатар ... ... ... немесе көрнекілікті, тіпті болмаса оның
шартты түрін камтамасыз етсе. Ол объектілердің ... ішкі ... ... ... Қатынастарын (математикалық үлгі, қандайда бір
процестің жүруі, ноталық жазу) ... ... ... ... ... ... даярлауда мазмұнды оқу
ақпараты В.И.Орлов белгілегенмен ... тағы ... ... ... ... ... негізгілеріне - іргелілік пен ... ... ... Осы талаптарды орындау жаратылыстану пәндері
мұғалімінің әдіснамалық мәдениетінің қалыптасуының негізі болып табылады.
Сонымен, ... оқу ... ... ... ... ... және оны ақпаратты ықшамдау ... сөз бен ... ... ... ... анықтау, педагогикалық ... ... ... ... табылады.
Бұл қорытындыны оқу технологиясын дайындауда оқу ақпаратын ... ... ... та ... [121]. Онда ... ... жағынан көрсеткен мынадай тәсілдер ұсынылды: заттык, графикалық және
белгілік тұрпішінде моделдеу, ірілендірілген жаттығу, тақырыптың ... ... ... ... ... бүтақтары және т.б.
Оқу ақпаратын ықшамдау тұжырымдамасы П.М.Эрдниевтің зерттеулерімен сәйкес
келеді. [122].
Біздің көз қарасымыз бойынша, оқу ақпаратын ... ... ... бар, ... ол ... тұрғыдан қараудың маңызды принципі -
дамыту принципіне ара қатысты болады. ... [123] ... ... ... негізгі өзгешелігі білімгерлердің білімді меңгеру
ғана емес оны алудың тәсілдері де болады». Шын мағынасында дамыту ... және жеке ... ... ... ... ... ... оқу ақпаратын ықшамдау мәселесі оқу ... ... ғана ... ... өздігінен орындайтын жұмысының керектігіне,
шығармашылық тұрғыдан карауды дамытуына және соған сәйкес ... ... ... ... бұл ... оқыту әдістерінің жүйесі мен оқу процестн
ұйымдастыру формаларымен келісілген болу ... ... ... ... ... ... ... элементтердің жекелей немесе толық болмауына әкеледі.
Г.И.Саранцев айтқандай [124], 60-шы жылдардың ортасында И.Я.
Лернер мен ... ... беру ... оның төрт ... ... мен дағдылар; шығармашылықты іс-әрекет тәжірибесі;
үйренушінің төңірегіне және өзіне қатынасын бөліп, мазмұнның осы
барлық тұрлеріне ... ... ... ... ... Соның
нәтижесінде негізінде оқушылардың танымдық іс-әрекетінің сипаты
жататын әдістердің жаңа жіктемесі пайда болды: түсіндірілмелі -
көрнектілік, репродуктивтік, жарым-жартылай ізденіс, проблемалы баяндау
және зерттеушілік әдіс ... ... ... ... үйренушілердің және де оқытушы
өрекетгерінің нормалары мен ережелерін ... ... ... ... ... ... беру ... жоне оқу әдістерінің
бинарлық жіктелуі [126] анағүрлым оңтайлы болып ... ... ... ... ... ... бір ... салуды»
құрамына енгізеді.
А.В. Коржуев оқу-танымдық іс-әрекет деңгейлерш жіктеудің тагы бір ... ... ... басымды репродуктивті іс-әрекет, оның негізінде оқушылардың үлгі
бойынша көшіру әрекеттері жатады;
оқу ақпаратын қайта жаңгыртатын репродуктивті іс - ... ... ... мен әдістерін жалпылайтын элементтері, бар және олар
оқушыларга үлгі ретінде ұсынган міндеттерден құрделілеу міндеттерге жарым-
жартылай ... ... оның ... ... ... және ... ... тәсілдерінің элементтері бар, сонғыларды
эталондық және одан біраз айырмашылығы бар танымдық міндеттерге жатқызуға
болады;
шығармашылықты – репродуктивті ... оны ... ... стандартты емес жағдаяттарда белгілі білім мен тәсілдерді
қолданады және ... ... ... ұсынады.
Біздің пікірімізше, ... ... ... танымдык іс-әрекет деңгейлерін жіктеудің дұрыс
аныктамасын
Н.А.Половникова ұсынады [128]:
көшіруіш;
шығармашылықты - қайта ... - ... ... ... ала ... ... дегеніміз, біздің
міндетіміз- оқу ... ... пен ... үйлесімділігін анықтау, бұл өз ретінде оқытудың әрбір кезеңінде
мазмұнды оқу ақпаратының осы ... ... ... тұрлеріне және
көрсету деңгейлеріне парапар әдісін таңдаумен қамтамасыз етіледі. Басқаша
айтқанда, жетекші әдісіі таңдауда мына сұрақтарға ... ... жөн: ... ... ... - ... репродуктивтік әдіске жатқызуға
болады, ал кдйсысын проблемалық жағдаяттарды жасау және оқу ... ... ... ... ... сипатқа жатқызуға болады?
И.Я.Лернер «жоғары оқу орнындағы оқытуда проблемалық баяндау
басты болу ... [129] деп ... А.М. ... еңбектерінде
оқытудың проблемалық әдістері студенттердің оқу жұмысының барлық
тұрлеріне енгізу қажеттілігіне негізделген. Ол психология мен
педагогикаға диалогиялықгық ... ... ... онда
мұғалім мен студенттің бірлескен іс-әрекеті проңесіерінің мәні, олардын
оелсеңділігі толығырақ және барабар беріледі [130].
М.И.Махмутов ... ... үш ... [131] ... монологтық,
көрсеткіштік және диалогиялықтық. Мопологтық ... ... әдіс ... ... ... - ... ... оқу
жобаларын кеңінен енгізу болып табылады. Бұл әдіс білімгерді жеке тұлға
ретінде ... ... ... беру жүйелерінің тәжірибелері және шығармашылық негізде
жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... арқылы жұмыс істеуді талап ететін педагогикалық ситуациялардың –сан
алуан болатындығын ... ... ... ... ... бір оқу жылына арналған жобалар;
жеке тақырыпты оқыту немесе зерттеу ... ... пән ... ... жобаларға дейінгі жобалар;
тұтас бір бағыттағы телекоммуникациялық жобалар.
Жобалық әдіс технологиясын ... ... ... ... ... ... оқу жобаларының нақты орындалуымен тікелей байланысты.
Сондықтан оқу жобаларын құру ... пән ... ... бұл ... ... ... ... мақсат, міндеттерін айқындап алуы кажет.
Сонымен қатар, ол ... жаңа ... ... ... ... ... жария ету тәсілін т.б. жәйіттерді болжайды.
Басқаша айтқанда, жаңа оқу жобасын ... табу және ... үшін ... ... білу ... Бұл әдіс ... ... сай болуы
тиіс:
жобаның кезеңділігі;
нәтижелілігі;
орындалу мерзіміне және орнына сәйкестілігі;
нәтиженің ... ... оқу ... - ... өз бетінше, топтаса, әрі
шығармашылықпен жасаған іс-қимылдары негізінде кол жеткізіп, ... ... ... ... ... қатаң түрде тұжырымдалмаған
тапсырма.
Іс жүзінде тақырып беріледі, мақсаты және ... ... ... ... ... және ... - техникалық қамсыздандыру
жағдайлары туғызылады.
Біздің пікірімізше, «жобалар әдісі» - өнімді жасау процестнде алатын
білімді ... ... ... ... ... Осы ... басты
мақсаты- әдеби деректемелермен өздігінен жұмыс істеу оарысында үйренушінің
шығармашылық потенциалын белсенділендіру, ... ... ... бар ... ... және ыларды пайдалана отырып жасауға
болатын болашак өнімнің негізінде ... ... ... Бұл ... ... жәпе ... ... дағдыларын созсіз меңгереді,
бірақ бұл ... ... ... онда жүйе ... ... қалыптасу
керек, яғни түпкі ойдың консірукциялық және басқа ерекшеліктерін оны іске
асыру технологиясының мүмкіншіліктерімен ара ... ... ... ... ... ... және құрастыру
процестнде орындалатын ... ... және ... ... ... ... маманын дайындауда оқытудың жобалық әдісі жаңа техногиялық
шешімдерді табуға бағытталған, жобалау және құрастыру
қалыптастыратын ... ... ... ... ... ... ... кәсіби экологиялық шешімдерді, -обалық
және конструкторлық талдамаларды жасауда білімді, ... ... өз ... ... жүйе ... біліктілігі дипломдық
жұмысты (жобаны) орындау процестнде іске асуы мүмкін.
Жоғарыдағыларды ... ... ... тұжырым жасауға болады; «жобалар
әдісі» және «оқытудың жобалық ... ... және ... ... ... болады.
Біз «жобалар әдісіне» және «жобалық әдіске» назар аударып отырғанымыз,
010940 - «Экология және табиғатты пайдалану» мамандығы бойынша ... ... ... ... [132], ... зауыт лабораторияларында және
басқа өндірістік салаларда инженер, лаборант болып қызмет жасай алады деп
көрсетілген. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... практикумы мен еңбекті ... және ... ... ... Осы мемлекеттік стандартта түлек экологиялық
жобалаудың элементтерін міндетті түрде білу керек деп ... ... ... оқу ... тиімділігін арттыруға дағдыларын, кәсіби
іс-әрекетттің бастапқы тәжірибесін қалыптастыруды қамтамасыз ететін-
есептер, ... және ... ... ретінде құрастырылады.
Оқыту тұрлерінің (немесе сабақ тұрлерінің) маңызы зор. ... ... ... ... оқыту процесте кезінде - білім,
дағды және біліктіліктер алуына, оларды ... және ... ... ... мен ... оқу ... атауға
болады. Оқыту әдістері дегеніміз білімгерлердің оқу процест кезінде білім,
Дағды, біліктіліктер ... ... ... және ... ... мен білімгерлердің өзара байланысқан ... ... ... ... материалды объектілер.
Сонымен, оқыту технологиясы — оқу процестнің нақтылы сипаттамасы, ол
-алға қойылған мақсатқа жеткізетін ... ... ... ... ... ажыратып көрсетуге болады: - оқытушыға қайсыбір оқу процестн
жүзеге ... ... ... ... ... ... жиынтығы; актылы оқу
процест, оның ұйымдастырылуы, құрылымы және ... ... ... ... технологиясы - жүиелік категория, ол ... ... ... оқу ... ... ... ұйымдастыруға және
талдауға бағытталған. Мұнда ... ... және ... тұлға ретінде дамуында жоғары нәтижелерге жетуге бағытталуы да
ескеріледі. Бұл ... ... ... құрамдас бөліктерді атауға
болады:
оқыту мақсаты;
оқыту мазмұны:
педагогикалық ... ... ... оның ішінде
кызықтырушылық және оқыту құралдары;
оқу процесін ұйымдастыру;
студент;
оқытушы;
іс-әрекет ... ... ... ... дайындық деңгейі).
Сонымен, оқыту технологиясында оқыту процестн басқару да ... ... екі ... байланысқан процестен тұрады: оқушы іс-әрекетін ... сол ... ... Бұл процестер үздіксіз өзара әрекеттесіп
отырады: бақылау ... ... ... ... әсер етеді, яғни
осы әрекетті одан әрі ... ... ... өз ... [133] ... ... ... жіктелуін
төмендегіше көрсеткен:
1- Әрекет бағыты бойынша:
- оқушыларды;
- студенттерді;
- мұғалімдерді, оқытушыларды;
беру саласы қызметкерлерін;
мемлекеттік қызметкерлерді оқыту технологиялары.
2. Оқыту ... ... ... ... кезінде бірнеше оқыту мақсаты
пайдаланылуы мүмкін.
3. Пәндік ортасы бойынша:
- гуманитарлық пәндер үшін;
- жаратылыстану пәндері үшін;
-техникалық пәндер үшін;
-жалпы ... ... ... ... ... үшін (нақтылы атаулары көрсетіледі).
4. Пайдаланылатын техникалық құралдары бойынша (техникалық ... ... және ... Оқу ... ... ... ... міндеті бойынша:
бір пәннің технологиясы;
бір құралдың технологиясы;
бір әдістің технологиясы.
О.П.Околелов [134] ... ... ... ... процедуралардың
(дидактикалық, жалпы педагогикалық, психологиялық және т.б.) біртұтас
жиынтығы ретінде атайды. Бұл ... ... ... мен ... мазмұнына
байланысты студенттердің іс-әрекет тұрлерінің қажетті өзгерістерін іске
асыруы ... Осы ... ... ... ... ... ... құрайтын амалдар мен процедуралардың тізбегі болып табылады. Бұл
тізбекті педагогикалық практикада жүзеге ... ... ... ... нақтылы мақсаттарына жетеміз.
Тізбектегі процедураларды қажетті педагогикалық ... ... ... деп ... ... Бұл ... оқыту
субъектін алға қойылған мақсаттарға қарай бағыттайтын дидактикалық тірек
құралдары деп қарастыру ... ... ... ... ... ... заманғы жоғары оқу орындарыпдағы оқыту технологияларына
қойылатын талаптарды тұжырымдаймыз:
1) Оқытудың негізгі тұрі ... ... ... қалдыра отырып
әрбір студенттің тиімді жеке бағдарлама бойынша оқуын қамтамасыз ету;
2) Педагогикалық ортадағы оқыту процесін тиімділендіруге себеп болу;
3) Оқыту принциптерін ... ... ... ... ... іс-әрекетті меңгеру деңгейін бағалау, белсенділік, өзіндік-
танымдык ... ... ... ... ... ету;
4) Дәстұрлі педагогиканың принциптері мен ... ... деп ... ... талаптарға тығыз байланысты ... ... ... ... ... ... ... біртұтастық принципін атауға болады. Бұл принцип бойынша оқыту
технологиясы түрінде оқытудың мақсаттарының, құралдарының, ... ... ... ... ... ... ... мен дамуын қамтамасыз етеді.
Көбею принципі бойынша педагогикалық ортаның сипаттамасын ескеріп
жасалған ... ... ... ... ... ... ... болады. Педагогикалық құрылымдардың сызықты емес болу
принципіне сәйкес ... ... ... әсер ... реті ... ... үдерісінің студенттің жеке тұлғасына
бейімделу принципі бойынша оқыту үдерісі ішкі үдерістерге бөліну касиетіне
ие болуы тиіс. Оқу ... ... болу ... ... ... ... білімді қабылдаудың тиімді шарттарын қамтамасыз
ететін түрде жасауды ... ... ... ... ... ... процесінде пайдаланудың
мысалы ретінде А.Солововтың [135] Самара аэроғарыш университетінде ... ... ... Ол ... дайындык жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... жасады. Кешеннің құрамында -оқу құралы,
автоматтандырылған оқу ... ... және ... ... ... ... бар. ... кезде осы технология
негізінде әртұрлі пәндер ... ... ... ... ... химиясы, механикалық конструкцияларды жобалау,
геометриялық моделдеу және т.б.) ондаған ... ... ... ... дайындығына арнайы талаптар қоятын болғандықтан
оларға арнап ... ... ... ... ... ... 48 ... тұратын курстың мазмұнында оқу процесін
математикалық ... АДҚҚ ... ... оқу ... ... ... технологияларының дидактикалық-кибернетикалық
аспектілері сияқты мәселелері бар.
Замани технологиялар ақпараттың кез ... ... ... ... және кез-келген кашықтықтарға тасымалдаудың ... ... ... ... дайындаудағы алғашқы сатыға олардың өздігінен
білім алуына ... ... ... ісі ... ... ... ... енгізгенде, оқыту материалдарының
педагоикалық мазмұндылығы мен ... ... оқып ... ... ... зор. Мұндағы айтып ... ... ... ... ғана ... оқытылатын
материалдың
құрылымдық жағынан ұйымдастырылуы; оқытуға автоматтандырылған оқыту
бағдарламаларын енгізу ғана ... ... ... орта ... ... ... ... байланысып, біртұтас қызмет істеуі және
соларды басқара білу ... ... ... ... ... мен ... ... өздігінен оқып үйрену процесін
тиімді ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешу педагогтардың күннен ... бара ... ... ағынының көбеюі кезінде мәліметтерді
бейнелеу, іздеу және ... ... ... деңгейінде жұмыс істей
білуіне дайындығына ... ... ... ... жаңа ... жұмысқа дайын болуы, олардың көзқарастарының ... ... - ... беру ... жаңа ... мен технологияларын жасау мен
соларды өмірге енгізуінің басты ... ... ... ... өте тез дамып келеді. Бір жағынан, ол көптеген
түсініктердің ... бола ... ... ... жағынан, осындай
динамизм бұрынғы тұрақты деп саналатын түсініктерді қайта карап, ... ... ... ... ... ақпараттық технологияларды
карастыру кезінде ғылым тілінің осындай проблемалары өте ... ... ... жиі ... ... ... мағынасын ашуға
тырысайық, олар:
Дамыта ... ... ... технологиялары;
оқытудың интерактивті режимі;
мультимедиалық технологиялар;
оқытудың жаңа ақпараттық технологиялары;
ақпараттық білім ... ... ... әр ... ... оқыту
технологиясы - дәстүрлі оқытуға соңғы уақыттарға дейін балама жүйе ... Оның ... әр ... ... ... ... көтерілуі көзделіп, соған оқыту барысында лайықты жағдайлар
жасау үлкен нәтиже берді.
«Дамыта оқыту» ... ... ... ... ... ... баланың
дамуын қарастырған, ойлаудың әртұрлі деңгейін, типтерін және ... ... ... ... және т.б., ... ... ... еңбектерінде жан-жақты талданды.
Дамыта оқыту технологиясы замани педагогикалық процестің негізгі
және ... ... ... ... дамыта оқыту, тәрбиелеп оқыту
дидактикалық принципіне енгізілген еді.
Қазіргі кезде пәнді ... ... ... ... ... ... екенін атауға болады.
Біріншіден, адамзаттың даму үдерісі өз еркіне жіберілсе, даму баяу
жүрер. Ал бала кезінен ... ... ... ... ... ... ... бағыттаса, даму үдерісі бір қалыпты жүреді. Бүгінгі таңда ... ... ... роль аткарады. мнын ақыл-ойын, сана-сезімін, ойлау
қабілеттерін ... ... ... ... да ... ... дамыта оқыту күн тәртібінде ең бірінші мәселе болып тұр.
ойлау қабілеттері дамыған білімгер өз бетімен ізденіске, заттар ... ... ... ... көзі
^^^Діне, осы себептер пәнді оқытуда негізгі ... бірі - ... ... және бұл ... ... тәрбиелеу принципінен бөліп,
керектігін дәлелдеп отыр.
Оқыту ... ... да осы ... Г ... (1825) ... әні» ... ... білім теориясы
"адамзатқа табиғи берілген қасиеттерін, қабілеттерін қалыптастыру ... ... Жеке ... ... «Адам жүрегі, адам ақылы,
алам біліктігі - әрқайсысы өзін-өзі ... ... ... Бұл
табиғаттың
мәнгі өзгермейтін заңдары. Көз ... ... ... ... ... ... ... сүйгісі келеді. Ми ойлағысы
келеді».
Табиғаттың өзі адамды талаптануға, еңбектенуге, ойлауға, дене ... ... ... мен ... ... ... етеді. Тек оқу ғана
лламды дамытады. Білімгердің акыл-ойының дамуы оқыту процестнде жүзеге
асады. «Элементарлы білім беру ... ... ... гармоника.іык
дамыту талабынан шыққан» .
Сонымен, пәнді дамытып оқыту дегеніміз - математиканы оқыту ... ... өз ... ... ... интелектісін дамытып,
дендері сау, өнегелі адам қалыптастыру. Дамыта ... ... үш ... ... ... ... ... денесі, өнегелілік, ақыл-ой. Егер үш тұрлі күштің
бірі дамымаса, адамның ақыл - есі ... ... ... ... ... ... ... өнегелілігі, акыл-ойы гармоникалық
түрде даму нәтижесінен туады. Қоғамдағы әрбір адам ... ... ... ... ... да жан-жақты дамуы сөзсіз.
Адамның дамуының бір-біріне тығыз байланысты үш компоненті болып ... ... өсуі яғни ... 2) ... 3) ... (акыл-ой).
Дененің өсуі дененің тазалығына, денсаулықтын дұрыстығына байланысты;
Өнегелілік адамның ... ... ішкі ... ... Дені сау тұлғаның көп жүріп, көп көріп, көп ... ... ішкі ... ... мүмкіндігі бар.
Дені сау, онегелі тұлға ... ... ... Оқып ... ... дамитыны сөзсіз.
Олай болса дамыта оқыту принципі мынандай үін мақсатты жүзеге ... ... ... ... дененің өсуін қамтамасыз ету.
I лідамытуға бағыттаса, даму үдерісі бірқалыпты жүреді.
Ір .^я бүгінгі ... ... ... ... ... роль ... мнын ақыл-ойын, сана-сезімін, ойлау қабілеттерін дамытатын бірден
&&ьі,і ... да ... ... жүйесінде дамыта оқыту күн
^5?де ен бірінші ... ... тұр. Г#*\! ... ... қабілеттері
дамыған білімгер өз бетімен ізденіске, заттар
былыстарды зерттеуге құлшынады. Осылаиша ... ... осы ... ... ... ... ... бірі - дамыту
іипі екендігін және бұл аталған принципті тәрбиелеу принципінен бөліп,
-е-дара кою ... ... ... әдістемесінің тарихы да осы ... Г ... (1825) ... әні» ... ... ... теориясы
адамзатқа табиғи берілген қасиеттерін, қабілеттерін қалыптастыру және
тамыту» делінген. Жеке тұлға жаратылысындағы «Адам жүрегі, адам ... ... - ... ... ... ... үмтылады. Бұл
табигаттың
мәңгі ... ... Көз ... құлақ-есіігісі, аяқ-
жүргісі, кол-
усіағысы келеді. Жүрек ... ... ... Ми ... өзі ... ... еңбектенуге, ойлауга, дене шынықтыруға
және сезім мүшелері мен қабілеттерін дамытуға мәжбүр етеді. Тек оқу ғана
аламды дамытады. Білімгердің акыл-ойының дамуы оқыту ... ... ... ... беру ... ... ... гармоникалық
дамыту талабынан шыққан» .
Сонымен, пәнді дамытып оқыту ... - ... ... ... ... өз ... нәтижелі ойлауын, интелектісін дамытып,
дендері сау, өнегелі адам қалыптастыру. Дамыта оқыту оарысында үш тұрлі күш
қатар дамиды. Олар: ... ... ... ақыл-ой. Егер үш тұрлі күштің
бірі дамымаса, адамның ақыл - есі дұрыс ... ... ... ... ... ... өнегелілігі, акыл-ойы гармоникалық
түрде даму нәтижесінен туады. Қогамдагы әрбір адам ... ... ... ... ... да ... ... сөзсіз.
Адамның дамуының бір-біріне тығыз байланысты үш компоненті болып ... ... өсуі яғни ... 2) ... 3) ... (ақыл-ой).
Дененің өсуі дененің тазалыгына, денсаулықтың дұрыстыгына байланысты;
Өнегелілік ... ... ... ішкі мәдениетінің
жоғарылығына байланысты. Дені сау тұлғаның көп жүріп, көп ... көп ... ... ішкі мәдениетін осіруіне мүмкіндігі бар.
Дені сау, онегелі тұлға ... ... ... Оқып ... ... ... ... болса дамыта оқыту принципі мынандай үш мақсатты жүзеге асЫрады:
1 )Денсаулықты сақтау арқылы дененің өсуін қамтамасыз ... және ... Ақыл ... ... *«-. *>' . ... дамуы -
дамыта оқытуға тікелей байланысты болып
'4№' аН орай ... ... ... көп мән ... ... п,.к өнегелілік, ақыл-ой секілді үш ... ... ... ...... ... ... жоғары, парасатты азаматтарға
йеремі3- . „ ... ... ... ... ... қоиылады:
1 Дене өсуіне көңіл бөлу, денсаулық сақтау:
а) аудиторияның тазалығын сақтау;
ә) аудиторияның ауасын жаңартып отыру;
б) ... ... мән беру ... ... ... ... ... тәрбиелеу;
ә) қазақтың бүрынғы үлттық қасиеттерін білімгерлер бойына дарыту, себебі
сол ... ... зор ... тазалық, тәртіптілік, инабаттылық,
төзімділік, нәзіктік, үлкендерді сыйлау т.б.;
б) зейін қойып ... ... ... сөз ... ... ... сұраққа
толық жауап беру, ғылыми объектілердің анықтамаларын бергенде
в) ... ... ... ... ... ... ... Ақыл-ойды дамыту:
а) білімгерлердің кәсіби қабілеттерін ... ... ... ... ойлау қабілетін дамыту;
кәсіби объектілерді, қатынастарды, амалдарды талдап қорыта білу;
кәсіби есіе сақтау қабілеттін дамыту;
ойлау үрдісінің икемділігін дамыту;
ә) білімгерлерге білімге, ғылымға ... ... оны ... ... ... ... ... білімдерін қолдана білуге бағыттау;
в) өз бетімен нәтижелі ойлау интелектісін дамыту;
г) ... ... ... ... мектепте барлық оқу түрін дамыта оқытудың мақсаттары мен
міндеттері айқындалуда.
Жалпы алғанда дамыта ... деп - ... ... ... ... ... даму заңдылықтарына сәйкестепдірілгеп оқытуды айтады.
Оқыту арқылы баланың исихикасында жаца құрылымдар пайда болуы, яғни ... ... ... тиіс деп ... ... ... Мақсаттарының
бірі - баланы оқыта отырып жалпы дамыту, оның еркіндігін Қалыптастыру, өз
бетіпше ізденуге, шешім қабылдауға дагдыландыру, жекелік
ерін ... ... алу, әрі ... жетілдіру, тұлғалыққа
Пъппудың компыотерлік технологиялары - ақпаратты ... ... ... ... ... ... мен басқару сияқты
*^ гогтын кейбір функцияларын ... ... ... ... ... және ... ... негізінде жұмыстың педагогикалық ... ... ... құралдары жиынтығы. ... ... ... ... процестн толық өзгертуге, оқытудың жеке тұлғаға бағытталған
оделін жүзеге асыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалық
әне әдістемелік жабдықтар, әр тұрлі оқыту формаларын жетілдіруге мүмкіндік
береДЬ оған қоса °лардың ... ... ... ... ... ... әдістемелік құрал ... ... өте зор. ... қазіргі компьютер мен интерактивті
бағдарламалық-әдістемелік құралдар оқытушы мен ... ... ... ... гөрі ақылдаса
отырып
көмектесетін кеңес ... ... ... Ал ... ... ... ... арттырып, сабақтың, нәтижелік ... ... есеп ... жүрт ... ... топ болып біріге отырып
қорғау)
■'•'чруге жетелейді. оқытудың жеке ... ... ... ... ... компыотерлік технологиялары педагогтар мен ... ... ... үжен ... береді.
Презентациялар технологиясы. Бұл технология, бір жағынан, білімгерлерге
жаңа материалдарды (иллюсірациялар, суреттер, ... ... ... ... көрнекі түрде көрсету құралы болатын
болса. екінші жағынан, оқытушыларға осы материалдарды дайындауды жоне ... ... де ... ... ала ... тәжірибелер
презентациялар технологиясын пайдалану балалардың оқуға деген ынталылығын
арттырып, дәрісіің қызғылықты өтуін ... ... оған ... ... ... ... ... ала мұғалім немесе баска
біреу дайындағанда) кысқартады, ең ... ... жаңа ... ... (АКТ) ... Дағдыландырады.
Компыотерлік технологиялардыц құрал ретінде пайдалануы. Қазіргі таңда
компьютерді осы бағытта ... ... ... ... ... ... көптеген есептер оларды «қолмен» есептеу ... ... ... ... бағытталған. Оларды шығару үшін
компьютерді ... ... ... ол онша қажет те емес. Тек ақпаратгық
коммуникациялық технологиясыз (компьютерсіз) ешкандай ... ... ... атап ... ... техпологиясы. Бұл бағыт ақпараттық технологияларда жоне басқа
салаларда да топтап ... ... ... ... ... әрі ... әрі ... элементі ретінде де пайдаланылады.
__,,. Штшвті режим - командалар мен жауаптар алмасу ... ... . 0^^аи ... ... ... ... Қазіргі компьютер мен оның жұмысына
''ірИ*йағдарламалық ... ... ... ... зМ^ ... ... бейнелерді қарап шығуға, толықтыруға,
жүйенің
^" ірРУ1*' ауаП енгізуге, басқа да ... ... ... ... £Ың ... ... - білімгердің жүйемен белсенді түрде озара
'-•*•—-ітйсуі аркылы орындалатын, әр ... ... ... ... біріне
ауысу
0**^ оьі аркылы оқытушы қызметін ... ... ... ... диалогтық жұмыс режимі.
^^итыпимедиалыц технологиялар - бейнелік және аудиоэффектілік, әр тұрлі
тибағдарламалық ... ... ... ... ... ... ... дайындау
іэсіДДері-
Мультимедиа құралдары деп әр тұрлі орталарды: графиканы, гипермәтшді,
лыбысты, ... ... ... ... ... әрекетгесуін жүзеге асыратын аппараттық және
бағдарламалық құралдардың біріктірілген кешендерін айтады.
Мультимедиа жарнамалық бизнесіе, компьютерлік ... ... ... ... ... электрондық оқу құралдарын жасауда және де басқа оқып
үйренуге
іпналған ... ... ... ... ... қолдану оқытудың қазіргі ... ... жаңа ... ... зор үлес ... келеді.
Мультимедиа технологиялары құралдарын оқу-әдістемелік материалдары
кешендерін жасауда қалай колдануға болады? Оларға әр ... ... жай ... ... ... ... қосуға болады?
Оқыту құрылымында мультимедиалық қосымшалар пайдалануға шек ... ... ... шешу ... ... ... ... жүргізу керек,
өйткені гармонияны бүзу, өте жарқын, әсерлі қосымшаларды, мультимедиалық
эффектілерді шамадан тыс ... ... ... ... ... тез ... да ... Осындай сүрактарға жауап беру оқыту
ісіндегі шамадан асып шарықтауды ... ... ... ... ... ... оның тиімді жағын камтамасыз етілуі қажет.
Қашықтап оқыту технологиясы - ақпараттық коммуникациялық технологиялық
құралдар, компьютерлер, ... ... ... және
ғылыми негізделген тәсілдер арқылы білім алудың ... ... ... ... ... осы технология өте кең тараған, ол
сьірттай оқу жүйесіне ... ... ... ... ... ... дамыту
Құралы қосымша роль атқарып келеді.
Қашықтан оңыту технологиясыныц артыкшылықтары:
- компьютерлік телекоммуникациялар оқу материалдарын түтынушыларға
жылдам жеткізеді;
- телеконференциялар арқылы ... ... ... студенттердің
оқытушымен сүхбатгасуын ұйымдастыра алатын виртуальды лаборатория
Жасау ... ... ... ... ... ... ... оқушылармен байланыс жасауға да пайдалануға болады.
Технологияның біздің елімізде кең таралуы жайлы айту әзір ... ... ... ... айту үшін оқу ... және үйінде де
жақсы техникалық және бағдарламалық құралдар болуы
Онын үстіне, байланыс арналарының да сапасы жоғары болуы керек, бізде
ол жағы ... ... ... осы ... түрінің элементтері көбейіп,
оны
фЧ ктаушылар саны күннен күнге көбеюде.
Пуиппудъін жаңа технологияларын лсасау багытын ... ... ... ... ... ... оқу процестнің ажырамас бөлігі
'отьіп табылатын ақпараттық технологиялар құралдарын кеңінен ... Осы ... екі ... ... ... қарастырылған: жай сабақ
/оқытушы, студенттер, тақта, бор, презентация құралдары) және ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз артықшылығы болып оқушылар жұмысының ... ... ... баса ... ... ... Осының нәтижесінде,
біріншіден, алынған білімнің практикада (жоғары мектеп сабактарында ... ... ... беріледі) қолданылуы қамтамасыз етіледі, екіншіден,
ол студенттердің зерделік ... ... ... ... тәсілдің кемшілігіне мыналар жатады:
арнаиы кәсюи ұжымдардыц ... ... ... ... ... ... техникалық және бағдарламалық жабдықтамалардың ... ... ... таралу механизмдердің болмауы; толықтыру, ... киын ... ... ... ... ... коммуникациялық технологияны (АКТ) білім беру технологиясы ... ... ... ... т.б. [136] ... ... ... көшу болып саналады. Оқу ... және ... ... ... оқытудың
модульдік, жекелеп үйрету және саралау ... ... ... ... ... ... өзін өзі және өзара бірін-бірі ... ... ... ... ... ... ... арнайы тесіер, компьютерлік есеп ... ... ... т.б.) ... ... ретінде
АКТ-ны пайдалану - ... және ... ... тиімді
түрде қол жеткізуге болатын ... ... ... ... ... ... мыналарды жаткызуга болады:
а) оқытудың жоғары нәтижелілігі;
ә) әр ... ... ... үшін осы ... мен ... жүйенің жеңіл өзгертілуі мен толықтырылуы (тесіер толықтырылады,
файлдағы тапсырмалар жеңіл түзетіледі, \үеЬ-оқулықтар оңай толықтырылады,
•лепі; салыстырмалы «шектеулер» ретшде тек ... ... ... коЛДЗНУДы¥і әмбебаптығы (өздігінен жумыс істеуді де, әрі оқыту процестн
*аМтитьін тиімдішп). Бул тәсілдің кемшіліктері:
мұндай кешендерді кәсіби ұжымдардың ғылыми түрде ... шығу ... ... оны кең ... ... шығу ... онын ... және
бағдарламалық ... ... ... кешендердің таралу механизмдерінің болмауы; ... ... ... ... ... ... айнала алмауы тәрізді жұмыстар жатады.
Кез келген оқыту түрінің, оның ішінде қашыкіпан Оқыипу ... ... ... ... ... болады, олар: оқыту
үдерісін ұйымдастыру технологиясы, опың ... ... ... ... ... Осындайда атқарылып жатқан жұмыстар
бүрында да болған сияқты болып көрінеді. Әрине, автоматтандырылған оқыту
тұрі де ... ... ... ... ... теориялық
бастамаларды қазіргі кездегі компьютерлік оқыту ... де ... ... ... ... мен ... ... дидактикалық мүмкіндіктерін ескеру керек. ... ... мен жана ... ... ... жасау және
пайдалану ... ... ... ... ... ... шарт.
Интернет технологиясы. Интернеттің Қазақсіандық сегменті ... ... ... ... ... ... оқу моделі жасалған. Оптикалық, ... ... ... ... ... ... осы ... тікелей қымбат гүратын Интернетке
кіруді талап ... және ... ... ... ... тартуға мүмкіндік береді. Интернетті мағыналы
толтыру моделі білімгерлерді ... ... ... ... беру және ... әдістерімен, коммуникативті Катынаста болу
құралдарымен және технологияларымен таныстырады, оілімгерге желіде берілген
ақпараттың шынайылық дәрежесін анықтауға, хабарламалардың жасырын ... ... ... сыни ... ... ... ақпаратты
оқу және тәжірибелік қызметте Колдануға мүмкіндік береді.
Интернеттің Қазақсіандық сегментінің ақпараттық ресурстар ... ... ... ... ... ... ақпараттық
Коғамда қалыптасқан өмірге қарай тартуға көмектеседі, білімгерге күнделікті
ӨМіРДе, оқуда, кәсіби қызметте қажетті ... ... ... және ... ... ... ... береді.
Интернет моделін қолдану ... ... ... ... ... сипатталады.
Болашақтағы зерттеулерге арналған негізгі багыттар ретінде әлемдік ... ... ... мағынасы
және
гиялық құралдарды енгізу есебінен жасалған модельді ... ... ... мағыналы толтыруды зерттеу бағытында *** матиканы
оқытудың ... ... ... ... ... ... ... болады.
*іл (Һорматиканы оқытуға ... ... ... ... ... ... ... дайындау
^* лілігін арттырадът, гүтясъгішйг атгғаттдсг шформатшкы сгқытудъщ' сааасык
аотады, Интернетті басқа пәндерді ... ... ... ... оның ... ... түседі.
Бул күндері телекоммуникацияны пайдаланудъщ кейбір ерекшеліктері әлі
зерттелмеген күйінде қалып отыр. Оның ішінде ішкі ... ... және ... аспектілері де ... ... ... ... ... оқу ... ... желісін пайдалану арқылы жақсартуға болады.
Информатикалық пәндер бойынша жүргізілетін негізгі дайындық пен оқу
асоспарларын талдау ... ... ... ... ... іскерлік, дағды мен Информатикалық пәндерден берілетін іргелі ... пен ... бір ... ... қарастыруға мүмкіндік беретін
оқу курсын құру қажеттілігі туындайды.
Интранет ... ... ... ... және ... ... ... жұмыс принципін, электронды поштаның,
сондай-ақ, ақпараттық беттер құрудың негіздерін меңгеруді ... ... ... информатикалық пәндерді оқытудың мүмкін болатын
тәсілдерінің бірі, ... ... ... мен ... пәндердің мазмұнына Интранет технологиясынын негіздерін
қосудың есебінен пәндердің мазмұнын кеңейту және ары ... ... ... ... Интранеттік технологияны пайдалану болуы мүмкін.
Сонымен қатар, информатика курсының ... ... ... ... ... ... ... байытып, оңтайландырады.
Кәсіби маман дайындау процестнде технологиялық түргыда карауды іске асыру
проблемасын талдау, оның мәндік сипаттамаларын аныктауга мүмкіндік берді.
Атап ... ... ... ... оқу - ... процестн ғылыми тұрғыда
ұйымдастыру, оқытудың тиімділігін арттыруын көздейтін ең ... ... ... ... ... ... ... үдерісін бірегейлі ету, берілтен ... ... ... ... ... мақсаттарда құраушы бөлік Ретіңде;
нәтижелілікті кепілді қамтамасыз ету, оқу процестнің ... ... жаңа ... ... ... жүзеге асыру кезінде кері ... өте ... ... болып табылады. ... ... ... өзгерістерге ... ... ... ... ... өмір ... ... да ... XX ... 70-ші ... ... ... және пленка ... ... ... ... ақпараттық
технологиялар ұғымы ... ... ... технологиялардың
дамуында ... ... және ... ... ... ... ерекше орын алды. "Оқытуың жаңа
ақпараттық технологиялары (ОЖАТ)" ұғымы дәл осы ... ... ... жаңа ... ... ... технологияларды жоққа шығармайды, себебі
ақпараттың түрлері қағаз және басқа қатты тасымалдаушыларда да көп көлемде
шығарылуда. ... ... ... ... ... ... ақпарат мөлшерінен кем емес. Бұл жағынан
алып қарағанда, білім беруді ... - ... ... ... ... және
ақпарат
өнімдерімен толықтырүға байланысты жүргізілетін ... ... ... ... технология өзінің ортасымен ... ... ... орта (негізгі міндеттерді орындауға арналған техника түрі);
бағдарламалық орта (ОЖАТ-ты жүзеге асыруға арналған бағларламалық құралдар
жиынтығы);
- ... ... орта ... ... ... ... ... әдістемелік орта (нүсқаулар, пайдалану реті, тиімділік дәрежесі және
т.б.).
Оқу процест ... алып ... ... оқу орнының ақпараттық
ортасы көп деңгейлі жүйе ... ... Бұл ... ақпарат әр түрлі
тасымалдаушылар арқылы және әрқандай таңбалар жүйесі ... ... ... ... де, жаңа да (инновациялық) технологиялар бар.
Мысалы, оқу процест үшін бір түрлі ... ... мен ... ... бар, ал ... оқу ... басқару мен ғылыми зерттеулер үшін
басқа әр түрлі технологиялар жасалады. Адамның жаңа ... ... ... мәселесінің пайда болуының бір себебі осында.
Казіргі заманғы ... беру ... ... ...... тез өсуі мен оны қабылдаушының мүмкіндіктерін шектелуі ... ... ... ... ... абсолюттік білім идеалынан
(жан-жақты дамыған жеке тұлға), -жаңа идеалға — ... ... ... ... идеалына көшіп отыр. Бұл идеалға сойкссіулға өзінің білім
алу траекториясын өзі таңдауын қамтамасыз ету қажет. ... ... ... ... ... ... беру ... дисіанциялық
әдістерді пайдаланып қол жеткізетін жекеше \д,ггуды пайдаланған дұрыс.
Өзіндік білім алуды қамтамасыз ету ақпараттың әртүрлі ... ... ... және ... ... жасау,
жеке
қалғаның өзіндік ізденіске, ақпаратты өңдеуге және ... ... ... сөз. Бұл ... жаңа ... ... "ақпараттық органдары" сиякты болады. Сонымен,
ЖАТ-ты меңгермеген адам тез ... ... өмір ... ... ... ... ажырап қалады.
Оқытудың жаңа технологиясын жасау алдында, әдетте ғылыми жаңалықтар мен
зерттеу нәтижелерінен туындайтын практикалық қажеттілік ... ... ... мен ... ... ... ... бағдарламалап оқыту
технологиясы пайда болды;
адамның ойлау қабілеті ... ... ... байланысты
проблема қойып оқыту технологиясы пайда болды;
адам ... ... ... ... ... және
психологиялық зерттеулердің дамуы кәсіби іс-әрекетті моделдеуге ... ... ... ... қалыптастыруға себеп болды.
Оқытудың жаңа ақпараттық технологияларын ... ... ... тиіс:
іргелі зерттеулер (мүмкіндіктерді анықтау);
қолданбалы зерттеулер (тиімділік, салдарларды бағалау);
оқытушылар мен студенттер арасындағы қажеттілік пен ... ... ... және ... құралдарды жасау;
пайдаланушыларды оқыту;
бағдарламалық құралдарды көбейту және тарату.
Әдетте, нақтылы өмірде осы ... ... ... ... ... ... ... технологияны ендіру кезеңінде қиындықтар
туьшдайды. Қажеттілік пен сүранысты талдау ... ... ... ... қажетті құжаттар да дайындалмайды.
1.3. Студенттердің экологиялық білімін дамытудағы инновациялық
технологияларды пайдаланудың қазіргі жағдайы
Елбасы Н.Назарбаев қалыптасқан ... ... 2006 ... ... ... ... Жолдауында. Республикадағы әлеуметтік, саяси-
мәдени жағдайларға кеңінен талдау жасап, елдің негізгі даму ... ... Қол ... ... ... ... барынша
қабілетті 50 елінің қатарына қосылуына мүмкіндік туғызатыны анық. Жоғары
білім беру ... үшін ... ... ... ерекше. «Қазіргі
білім беру жүйесін дамыту, кадрлардың ... мен ... ... ұдайы арттыру және Қазақстан халқы мәдениетінің одан ... 10 жыл ... ... ... беру ... ... күткен
мәселелер аз емес. Жоғары оқу орындарының саны тез өскенімен, жалпылай
алғанда көпшілігінің ... ... ... әлі де ... ... оқу әне ... оқу
құралдарымен толық жабдықталмаған. Кейбір ... ... ... ... және ғылыми-әдістемелік әдебиеттердің тапшылығы
байқалады. Соңғы жылдары экология ... ... аса ... қатарынан орын ала алмай келгені бәрімізге белгілі. Енді міне,
экономика мен өндіріс дамуының өрлеуіне және ... ... ... пен ... ... ... байланысты жағдай мүлде ... ... ... - ... ... -қолданбалы ғылымды өндіріске,
бизнеске мейлінше жақындату бағытында жүруі қажет».
Жолдауда орта және орта кәсіптік білім беруді реформалаужоспарына жаңа
пәндер кіргенімен, олар ... ... ... ... жға ерекше
көңіл бөлінген. Соңғы уақытта 12 жылдық білім беру жүйесіне көшу ... ... ... ... ... көп талқылануда. Алайда
субъективті фактор, оқушының потенциалдық ... ... бұл ... ... ... ... ... алғысы келетіндер үшін
12 жылдық білім берудің жобасын ұсыну кажет, ал ... ... ... ... үшін 10 жылдық орта білім жүйесін қайта қарастырған жөн.
Тәжірибе ... ... 11-12 ... оқушылары мектеп
қабырғасында-ақ болашак ... ... ... ... ... алу
кеңістігін айқындайды. Істің бұлай ұйымдасуы жоғары ... ... ... ... кредиттік жүйемен оқуға, элективті пәндерді талдау арқылы білім
алудың өзіндік, жеке жобасын құруға дайындық болады. Қазіргі таңда дипломды
мамандар ... тыс көп, ... ... ... ... ... Басқарушы көп, білікті маман аз. 2008 жылдан бастап 12 жылдық
жалпы орта білім беруге көшіп, ... ... ... ... ... беру ... арттыруға бағытталған межені Президент өз Жолдауында
әдемі тарқатып айтты. Он ... ... ... одан әрі ... ... ... отбасын құруға бет бұрса, бұған біздің ... ... бәрі ... оқу ... ... ... қоймаймыз, деді
Президентіміз.
Көніл қойып қарасақ, ... ... ... ... ... арасында өте тығыз байланыс бар. 2004 жылғы
Жолдауында: «Ұлтымыздың бәсекеге қабілеттілігі ... оның ... ... анықталады», - десе, 2005 жылғы Жолдауында бұл ойлары әрі қарай
жалғасын ... ... ... ... ... ... ел XXI ғасырда
жоқ болып кетуі ықтимал». 2006 жылғы Жолдауында Мемлекет ... ... ... - ... ... ... кабілеттілігін қамтамасыз
етуге мүмкіндік беретін аса маңызды құралдарының бірі», - деп қадап айтты.
Аса дарынды, қабілетті жастар ғана ... ... ... ... ... еді. Қазақстандық білім моделін өзімізге лайықтап, ... ... ... ... ... ... ... жоғары оқу орындары өтпелі кезеңде жаңа міндеттер мен уақыт
талабына сай түбегейлі өзгерістерге ... ... ... ... ... жоғары оқу орындарына
қоғам тарапынан қойылатын талап та өзгереді.
Бүгінде теледидарда болсын, журналдар мен ... ... ... ... ... мәні мен мазмұны турасынан аз пікір
айтылып жүрген жоқ. Елбасымыздың өзі алға қойған осы мақсатты ... ... деп ... Өз елің ... қай ... болсын бәсекеге
қабілетті ел ретінде танылып, қадір-кұрметке бөленіп ... бұл ... ... болып табылады. Қазақстан Республикасы ғалымдарының іргелі
зерттеулері шетелдерге танылып, жарияланып жатса, біз соған лайықты кызмет
етсек, ғылыми әлеуметімізді көрсетеміз. Өркениетті ... ... ... ең ... ойы ... сөзі өтімді, ізденуі тереңнен тамыр тартып, биікте
тұрған, соған ұмтылатын адамдардың парызы болу деген ... ... ... ... ... Республика
Конституциясының қағидаларына [137], білім туралы ... [138], ... Н.А. ... ... ... ... - 2030» ... негізделеді. Бұл құжаттарға сәйкес Қазақстан Республикасындағы жоғары
білім мемлекеттің ұзақ мерзімдік басымдықтары арасында ерекше орын ... ... ... ... ... жаңаша түсінікпен қарасақ,
оны дамытудың басты ... ... - ... ... ... ... ... шығармашылық ойлауға
дағдыланған, іскерлік кабілеттілігі биік, ... ... ... қасиеттері мол білікті мамандардың жаңа ұрпағын қалыптастыру
болып табылады.
Ал енді жоғары кәсіби білім ... ... ... ... маңызды,
мәнді міндеттерге келсек, мыналарды бөле-жара атаған жөн деп есептейміз:
1. біріншіден, ол - білім ... ... ... оны үздіксіз әрі көпсатылы құрылым ретінде енгізу;
3. үшіншіден, халықаралық біліми кеңестікке кіру.
Қазақстан Республикасында жоғары білімді ... ... ... ... ... ... бағдарын жетілдіру екені анықталды.
Бүгінгі таңда бұрынғы жоғары білім беру ... осы ... ... даму тұрғысынан жетілдіру өктем түрде талап етеді.
Ең басты мәселе - білімді жетілдіру өзекті мәні қалыптасып ... ... одан бас ... жаңа ... көшу ... табылады.
Еліміздегі жоғары оқу орындарында білім мен ғылымдағы ең, алуан түрлі
және болашағы зор қазіргі заманғы ... беру ... ... ... жүйесін, қашықтан оқыту формасын енгізуді, маман
дайындаудың көпсатылы құрылымына ... оқу ... ... ... беру ... мен ... ... озық әдістерін қолдануды атап
айтуға болады.
Қазіргі дүние қарыштай дамып, қай салада болсын ұдайы өзгерістер жүріп
жатыр. Білім беру жүйесінде жетілдіруді ... ... ... оқу ... ... оқып, өзінің кәсіби деңгейін үнемі ... ... Тек ... ... ғана адамның әлеуетін көтеріп, экономикалық
өркендеуге және ... ... ... ... экологиялық білім алу
арқылы адам тек белгілі бір мамандықты ... сол ... ... ... етіп қана ... іс - әрекет субъектісі ретінде бүкіл
ғұмырында тынымсыз жетіліп, дамуына мүмкіндік алады.
Адамзат баласы бүкіл өмір бойы ... тиіс ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаға білімді, ғылымды, ... ... ... ... ... Қазіргі жағдайда
замана талабына сай келген адам ғана өмірден өз орнын таба ... Оны ... ... күні ... ... ... беру құрылымын және қазіргі заманғы білім
беру технологияларының жүйесі енгізілуде. Әлемдік білім беру кеңестігінде
қолданылып жүрген білім беру ... ... ... ... ... өз ... көрсетті және біздің жастарымыздың дамыған елдерде
кедергісіз білімін жетілдіруге мүмкіндік беретін бірден-бір жүйе ... ... ... ... сай ... білім туралы құжаттардың
танылуына жағдай жасалатыны сөзсіз.
Еліміздегі ЖОО-лар ТМД ... ... оку ... мен оқу ... ... ... ... қалыптасқан жақсы дәстүрлерін жоғалта
қойған жоқ. Бұл істің ... ... ... ... ТМД ... ... білім кодексінің концепциясы да елеулі
рөл атқаруда.
Дамудың барған ... күш алып келе ... ... және ... ... ... ... тез ескіріп, көкейкестілігін жоғалтып жатқанып
корсетеді. Қайта ... ... ... ... нақты әлеуметтік
қажетіліктеріне баламалы ... ... ... сөз. Еңбек пен әлеуметтік
қызмет барысында білімді толықтыру, қайта оқу қажеттігі ... Ал бұл ... беру ... оның ... ... мен деңгей-дәрежесі осыған сергек
үн қосып, қайта оқу мен біліктілікті арттырудың алуан түрлі ... - ... ... ... ... тиіс ... сөз. Еліміздің жоғары
оқу орындарында бұл ... та ... ... ... ілгері дамытылып
келе жатқанын айтып өткен жөн деп ессптейміз.
Білім беру жүйесінің бәсекеге қабілеттілігін ... үшін ... ... деңгейіне шығару қажет, бұл бүгінгі күннің өзекті
мәселесі болып ... ... ... ... көп ... құрылым шеңберінде
бакалавриат пен ... ... ... мен мамандануы бойынша
біліктілігі жоғары мамандар даяйындалады, әрі ... бар. ... ... ... мен ... ... ... сай жасақталуда.
Қазіргі уақытта маман дайындау мен ... ... ... ... ... ... ... білім беру технологиялары мен
стандарттарына жаңаша талап қойып отыр.
Республикамызда 300-дей мамандық бойынша, мамандық біліктілігі -маман,
ал бакалавр біліктілігімен 46 ... ... ... ... ... ... үшін ... бойынша 156 мамандыққа талапкелер қабылданады
[141]. Жаңа классификатор бойынша мамандықтар саны екі есеге ... ... ... мынадай құрылымы бекітілген: жоғары
базалы ... ... ... ... ... ... ... білім (магистратура). Жоғары оқу орнынан кейінгі кәсіптік
білім.
Маман дайындаудың көпсатылы құрылымы бір сатыдан ... ... ... ... ... ... ... бір кәсіптен екінші мамандық ала алады.
Мұндай керекті құрылымда дайындау маңызында маман оқу ... ... ... оқи ... ... Бүл ... ... берудің керекті пара-
пар құрылуында маман іс жүзінде дайындаудың белгілі бір деңгейін таңдауға
және оқу барысында мамандығына сәйкес ... ... ... ... маманның болашақ мамандығын жоғары дәрежеде игерудің бір
жолы жоғары оқу орнын ... ... өз ... ... ... да, ... жағдайды ескеруіне де байланысты болатынын ... атап ... ... жүзі ... жоғары білімді реформалау қашан да өте баяу және
қиындықпен өткен. Дүние жүзі аймақтарындағы жоғары ... ... ... даму ... ... және ... перспективада қарастырған
жөн, өйткені жоғары білімнің замани жүйелерінде олар пайда оолып, ... және ... ... ... ... ... ... сақталған [].
Ал, дүние жүзіндегі кейбір дамыған елдердің жоғары ... ... ... ... аңғаруға болады.
Америка Құрама Штаттарында жоғары оқу орындарын қаржыландыру анағұрлым
артқан, ... ... ... саны ... ... ... көп
дайындалуда.
Германия Федерациялық Республикасының жоғары оку орындарын негізінен
мемлекеттік бюджет қаржыландырады. Мемлекеттік жоғары оку ... ... ... ... оқыту және зерттеу жұмыстарын катар
жүргізетін бөлімшелерге айналып, ғылыми ... ... мен ... ... күшейтілген.
Франция университеттерінде білім бері үш циклдан тұрады, ... ... цикл (2 жыл) ... ... ... береді;
- екінші цикл (2 жыл) тереңдетілген жалпы ғылыми және ... ... ... жұмыс нәтижесінде «магистр» дипломы
беріледі;
- ... цикл ... ... ... 1 жыл ... соң тереңдетілген
білім дипломын береді. Сонан соң доктор дәрежесіне ізденушілер екі жыл ... ... ... ... ... Онан әрі зерттеу
нәтижелері бойынша ғылыми баяндамалар жасайды және оларды ғылыми ... 1960 ... ... 22 ... қана ... ... ... жалпы саны 100-ге тарта болып отыр. Жоғары білім
жүйесі негізінен мемлекеттік ... ... ... ... ... ... табу үшін ... фирмаларымен бірігіп
ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізуде.
Жапонияның білім ... ... ... және техникалық үш бөлімнен
тұрады. Қазір Жапония университетгерінде ... орта және ... ... және ... әсер ету ... ... ... білу» сияқты ғылымаралық замани ... ... ... ... ... салыстырғанда «шығыс» елінде ақпараттандыру,
компьютерлермен жұмыс істеу, информатика пәндерін оқыту ... ... Ал, осы ... жапон компьютерлерін дүниенің төрт бұрышынан
кездестіру ... ... болу ... ... ... ... мен ... байланысты, мысалы,
АҚШ-та төрт деңгейлі оқыту жүйесі бар: кіші ... ... ... 2
жыл), бакалавр (4 жыл), магистр (5-6 жыл) және доктарантура (7-8 ... АҚШ ... орта ... кейін 2 жыл техник деңгейінде білім
беріледі. Өзгешелігі ... ... ... лицей немесе орта мектепті
бітіргенмен теңестіріледі. Жоғары білім Францияда университетте, "үлкен"
және жоғары педагогикалық мектептерде ... ... ... ... ... бар (университеттер, арнайы жоғары техникалық, медициналық,
спорттық, т.б. мектептер). Оларда бакалавр және ... (5-6 жыл) ... ... ... ... дамыту проблемалары қатарына мамандық
даярлау бағытының өзгеруі; білім жүйесін қаржыландырудың ... ... ... мен ... ... экономика
жағдайына сай келмеуі және т.б. жатады.
Ресей Федерациясында жоғары ... ... ... ... ... ... деуге болады.
Қазақстандағы жоғары білімнің міндеті БҰҰ-ға мүше елдердің, Лиссабон
конвенциясына (1997 ж.) қол ... 47 ... ... ... ... ... Бүкіл дүниежүзілік Жоғары білім декларациясына
(Париж, 5-9 қазан 1998 ж.) үйлеседі. Ол ... ... ... ... [144] мен ... ... адам құқықтарын, демократияны, бейбітшілікті нығайту мақсатында
барлық ... ... өмір бойы жеке ... ... мен ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс;
- ғылым мен технологияны дамыту жолымен қоғамның мәдени, әлеуметтік
және экономикалық дамуына жәрдемдесу;
- жоғары білікті мамандарды ... ... ... ... ... ... мен жақсаруына ықпал жасау;
- қоғам алдында мамандарды дайындау үшін жауап беретін жоғары ... ... және ... ... ... ... ... барлық азаматтардың жоғары білім алудағы тең құқықтылығы;
- педагогикалық дағдыларды жетілдіру және жақсарту, оқу ... ... ... ... түрақты инновацияға талпынысын
ынталандыру мақсатында жоғары білім ... ... ... ... кәсіби өсуі, т.б.
Жоғары білім берудің салалық құрылымы екі сектордан тұруы керектігін
айтады: ЖОО-ның барлық ... ... ... ... талабына сай
мамандарды даярлауда ғылыми зерттеулерге ... және ... ... - ... сала мен халыққа қызмет көрсетуде жұмыс істейтін
мамандарды дайындауға бағытталған [145].
Кәсіптік ... ... ... беру мемлекеттік
бағдарламаларға, типтік жоспарларға, жоғары оқу ... ... ... ... ... ... сағат көлеміне, курстық,
өзіндік жұмыстарға, әр денгейдегі практикаларға ... ... ... техника, жаңа ақпараттық технологиялардың қолданылуы
да жүйелі кәсіптік білім берудің негізі мен басты құралына айналды.
Білім ... ... ... оқу ... мен ... оқу ... ... республика бойынша жоғары оқу орындарында
мамандық бойынша жоғары кәсіптік білім ... ... ... кейін жаңаша көзқарасқа ие болды. Жаңа ... оқу ... ... байланысты ЖОО-да арнайы пәндер
өзгеріске ұшырап, білім мазмұнында өзгерістерге ... ... ... қазақ-түрік университетінің Кентау
институтында экология ғылымы мен экологиялық саясаттың сан алуан толғақты
проблемалары бойынша ... және ... ... ... ... мен кездесулер өткізіліп тұрады.
Бүгінгі таңда еліміздегі жоғары оқу орындарында Сапа менеджмент жүйесі
ИСО 9001-2001 ендірілуде. Сапа менеджменті жүйесіне сәйкестендірілуде.
Еліміздің ... оқу ... ... ... органдарда
сертификаттан өтуге дайындалуда.
Жаһандану үдерісі адамның студент ... ... ... ... Құрама Штаттарында ең болмаса бір ... ... ... ... ... Еуропаның шамамен бір миллиондай студенттері жыл сайын ... ... ... университеттерде оқиды.
Жоғары оқу орындарынан кейін экологиялық ... және ... ... зерттеулерінде талқыланған.
Сол жоғары оқу орындарынан кейін экологиялық білім және тәрбие берудің
құрамына кіретін ұжымдар;
- басшылар мен мамандардың мамандығын арттыратын жүйелі ... ... ... ... ... ... түріне қарамастан қоршаған ортаға, адамдардың денсаулығына
және ұйымдардың басшылары мен мамандарын кайта даярлау;
- экология саласындағы ... ... ... және
олардың білім беру мекемелерінде, мамандық жетілдіру ... ... (үш ... бір ... кем болмағаны жөн) міндетті оқытылуын
қамтамасыз ... ... ... ... даярлануының ерекшелігін ескеретін оқу
әдістемелік кешен жасау. Экологиялык ... ... ... стратегияның
болмауы осы аталып өткен жүйеге жағымсыз әсерін тигізуде.
Қоғамның ересек адамдарына ... ... беру ... ... ... ... Бұл жүйе ... арнайы және жоғары
білім мектептерімен ... ... ... ... ... біліміне
және кәсібіне қарай білім беруді көздейді. Мектептерде қолданылатын әдістер
мен амалдарды пайдаланады.
Бұл салада жүргізілетін жұмыстың ... ... ... ... ... және экологиялық саясатты жүзеге асырудағы
белсенділігін арттыру.
Ол үшін мыналарды жүзеге асыру ... ... және ... емес ... ... ... ... әр түрлі топтарына арнап өзекті экологиялық білімді тарату;
1. міндетті және міндетті емес түрде берілетін экологиялық білімнің
сабақтастығын және өзара байланысын ... ... ... орта ... ... насихаттаудың жаңа нәтижелі түрлерін
іздестіру;
3. көпшілік ақпарат құралдары арқылы мамандардың экологиялық әзірлігін
жақсарту.
4. үздіксіз экологиялық білім жүйесіне ресми статус беру, бала ... ... ... мамандар даярлауға дейінгі экологиялық білімділіктің
деңгейлерін анықтап, нақтылы бақылауға алу, ұйымдастырушы, орындаушы,
өндірісті басқарушы мамандардың ... ... ... ... ... ... стратегияға сәйкес экологиялық білім берудің әр
сатысында жүзеге асатын ... ... ... ... ... нақтылы күйі соңғы мақсатынан, ... сана мен ... ... тым ... жатыр. Экологиялық
білім берудің мақсаты мен маңызы әдіснамалық және әдістемелік әдебиеттерде
ашылғанымен мақсатты жүзеге асырудын ... ... ... ... ... ... экологиялық білім басқаратын ұйымдастырушы орган
қажет. Осындай ұйымдастырушылық құралды бағдарлама - мақсатты жүзеге ... ол ... ... ... ... беру жүйесінің
бағдарламаларын» жасауға негіз болады.
Мұндай бағдарламаларды жасауға Үздіксіз экологиялык ... ... ... Бағдарлама жасаудың кезеңдері мыналар:
- экологиялық білім беру жүйесінің жайын талдау және қайшылықтары мен
кемшіліктерін анықтау;
- жүйеніңфункциясын ... ... ... ... ... ... ... Жүйенің диалектикасын, құрылымын және функциясын талдау.
Соның нәтижесінде ... ... және ... ... тәжірибелік және тұжырымдама - құндылық талдау арқылы үздіксіз
экологиялық білім беруді ... және ... ... ... анықтау;
-білім беруді дамытудың мақсаттарын, ... және ... ... ... ... - ... тәсілін қолдану білім
беру процесіне ... ... ... үйлесімді жұмыс
істеуін ... ... ... ... ... ... сай
атқаруға жәрдемдеседі.
Бағдарламаларды жобалаудан алынған дағдылар әр ... өз ... ... ... жеке бағдарламаларын жасауға мүмкіндік ... ... ... жағынан қамтамасыз етуге кіретіндер:
- экология саласында мамандарды сатылап даярлау үшін мемлекеттік
білім стандартын жасау;
- ... оқу ... және ... ... кеңінен пайдалану;
- бағдарламаларда оқу құралдарының компьютерлік ... ... ... ... мен әдебиеттерге, казіргі заманның
техникалық құралдарын алуға, экологиялық мәліметтерді таратуға,
эко-әдебиеттер шығаратын баспа құруға ... ... ... оқулық, ... ... ... технологиялық білімдері мен дағдыларын дамытуға
Ю.К.Васильевтің, В.П.Кузьминнің, А.Н.Гудимованың, М.Ә.Құдайқұловтың,
О.Сыздықовтың, ... ... ... ... ... ... және ... зерттеулері арналған. Бұл
жұмыстар негізінен инженер-педагог, ... ... ... ... саласына мамандар дайындауға байланысты ... ... ... ... ... саласы мамандарын кәсіби даярлауда кейбір
пәндер мен мамандық ерекшеліктерін ескере отырып ... ... ... ... орай, әлі күнге дейін орындалмай отыр.
Қазіргі қоғамдық өзгерістердің қарқындылығы-жаңа ... ... етіп ... Бұл ... ... өзгеріп
отыратын ... ... ... ... ... жағдайына сай шешімдер қабылдап, жүзеге асыра ... пен жеке адам ... ... ... бағытын
жасай білуіне ... ... ... ... оқу ... ең ... міндеті кәсіби жағынан білімді, ... ... ... ... ... ... ... беру жүйесіндегі реформалау
процесі оның мазмұны мен ... ... ... берудің ұлттық моделін
жетілдіру, ақпараттық ... ... ... жаңаша
педагогикалық көзқарасты туындатады. Дүние жүзі қоғамдастығы ... ... ... өмір ... ... ... ... саясатында жаңа бағыт пайда болды. Сондықтан жаңа ақпараттық
технологияларды игерген ... ... ... ... ... ... ... айтқанда, барлық білім беру түрлері: зерттеуші-білім беру
және ғылыми-зерттеудегі іс-шаралар студенттің практикадағы орындаған
жұмыстарын ... сай өз ... ... ... ... бір іскерлік пен батылдықпен жеңе білуі, дидактикалық соңғы нәтиже
ретінде қабылданады.
Жоғары ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының "Білім туралы" ... ... ... ... жоғары білім, тек жай бағдарлама ғана емес, жоғары
дәрежедегі және жалпы білімдік топтың, оның ... тән ... ... ... бағытталған.
Дәлірек аитсақ, болашақ кәсіби қызмет студенттің оку іс-әрекетінің
тиісті мазмұнымен қалыптасуы болашақта зор ... ... ... талабына сай жоғары мектептердегі білім жоспарларының құрылымы,
амандық таңдау ... ... ... зор ... ... ... ... тәжірибелік-зерттеу нәтижелері, тереңдетілген дайындық
қызметін құрып, оның тек ... ... ... ... ... мен оның ... маман ретінде кең аукымды қоғамда қолдана ... ... ... осы ... ... ... инновация, инновациялық
технология мәселелеріне келетін болсақ, мұнда негізгі түсініктерге мән беру
керек болып отыр.
Инновация ... ... ... жаңа ... ... ... - техникалық және технологиялық жетістіктер мен
ашылымдардың немесе жаңалықтардың іс жүзіндегі қолданысы" деген анықтама
беріледі.
Ал, сөздікте ... - бар ... ... ... яғни қандай да
бір бөлігінің, қасиетінің, ... ... ... ... ... жаңа нәрсе, жаңалық" ретінде пайымдалады.
"Инновация" сөзі латын тіліндегі іп (ішіне) поуив (жаңа) сөздерінен
құралып, ... ... ... ... мағынаны білдіреді.
Алайда, инновация ұғымының шығу кезеңі мен ... дәл ... ... да, бұл ұғым қоғамдық ғылымдарға жаратылыстану ғылымдарынан ... ... ... ... көбіне агрономия, өнеркәсіп және
медицина салаларында кеңінен қолданылады. Инновациялар қоғамның пайда болу
кезеңінен бері жүзеге асырылып келе ... да, ... ... ... ғана ... енгізілді. Мүның басты себептерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... байланысты,
инновацияның педагогикалық категория ... ... ... ... ... және ... еуропалық зерттеулерге
кеңінен шолу жасау негізінде шығарған Э.М.Роджерстің ұғымы ең ескі ұғым ... ... ... агрономия, өнеркәсіп және медицина
салаларына басты назар аударылады. Білім беру ... ... ... ... тек ... ... ... тұрақтандырудағы
роліне ғана тоқтам жасалады.
Роджерс инновацияға мынадай анықтама береді: "Инновация - ... ... үшін ... жаңа ... ... ... Бұл ... объективті жаңа
немесе жаңа емес екендігі маңызды емес, оның ... ... ... ... ... енгеннен бері өткен уақыт бойынша
анықталады".
Майлс "Инновация - жүйелі мақсаттарды жүзеге асыру барысында ... ... ... ... айрықша маңызды өзгеріс" деп жазады.
Француз ғалымы Э.Брансуик инновацияның мынадай үш ... ... беру ... ... ... ... ... мүлдем жаңа идеялар мен
іс-әрекеттер инновация ретінде ... ... ... жаңа әрі ... өте аз ... ... ... бөлігін бір ортада және белгілі бір уақыт
кезеңінде ерекше өзектілікке ие ... ... ... ... ... ... мен ... құрайды;
бар шарттардың өзгеруіне байланысты мақсаттардың қайта қойылу салдарынан
бұрынғы іс-әрекеттер жанданып, олардың және ... оң ... ... қамтамасыз ететін жаңа шарттар ... ... ... ... ... ... ... байланысты
Польшада инновациялық процестерді зерттейтін «Педагогикалық зерттеулер»
институтында арнайы лаборатория ... ... Бил мен ... ... инновацияны "тек
материалдың өзгерісін қамтып қана қоймай, оны ... ... ... ... ... деп ... ... ішінен инновация теориясының ... ... пен ... Бүлардың көзқарастары ... ... ... Олар бұл ... ... ... ... қолдануды қарастырады. Жаңалықтарды И.Шумпетер 1911
жылы экономика саласында «жаңа комбинациялар» ретінде қолданып, кейін
«инновация» ... ... ... ... ... ... ... жаңа түрлерін өндірістің, көліктің жаңа құралдарын
өндіру мен ... ... ... деп ... ... ... ретінде қарастырып, оған "қандай да бір
идеямен басталатын және ... ... ... ... немесе
қабылданбау арқылы өзгерістерге ықпал ететін үдеріс" деген анықтама береді.
Ал, Марклунд жүргізген ... ... ... мен ... ... былайша сипаттайды: "Инновация түсінігі
мектептердегі және білім беру ... ... ... көбіне
өзгерістер түсінігімен мағыналас ... Егер ... ... ... кең ... ... болса, онда реформа (қайта құру) деп аталады.
Алайда, кез-келген өзгерісті инновация деп санай ... ... ... болуы үшін алдын ала қойылған мақсаттарға сай жаңалық енгізуі
қажет. Инновация әрдайым бір ... ... ... ... ... ... көзі ... де «инновация» ұғымына өте үлкен күдікпен
қараған. XX ғасыр ... ... ... ... бұл ... ... ... жылдарында, педагог-новаторлар ісіне қоғамдық
қызығушылық толқыны жүріп өтсе де, инновация термині әдебиет беттерінде
кездеспейді. ... ... ... ... ... ... да жаңа ... анықтама берілмеген.
Югославияның мектеп мәселелері мен ... ... ... институты білім беру мен ... ... ... ... ... ... Аталмыш институттың зерттеулері бойынша
инновацияға ... ... ... ... - ... беру ... ... жақсарту мен дамыту мақсатында жасалатын белгілі
бір саналы ... ... ... ... ... ... болып есептелуге тиіс, бірақ үнемі толығымен жаңа идеялар түрінде
бола бермейді. Қандай да бір ... ... ... ... ... ... және ... ортада айрықша маңызға ие және білім беру мен ... ... ... ... инновация ретінде қарастыруға
болады".
Ал, белгілі ғалым Ш.Т.Таубаева: «Югославия ғалымдарының ... ... ... ... ... білім беру
құралдарына, оқыту мазмүнына, алған білімді бағалауына білім беру ... ... ... ... мұғалім мен оқушы қатынасына байланысты
жіктеуге болатындығын ... ... ... - деп ... ең алғаш "инновация" ұғымын қазақ тілінде анықтаған ғалым,
профессор Немербай Нұрахметов. Ол "Инновация, ... ... ... білім беру мекемелерінің жаңалықтарды жасау, меңгеру, қолдану
және таратуға байланысты бір бөлек қызмет" деп көрсетеді [100].
Ал, Қ.Құдайбергенова ... - ... ... ... ... жаңа ... деп есептеп, төмендегідей аудармалар жасаған:
"инновация" - жаңарту, "нововедение" - ... ... ... - ... - ... ... ... - жаңарту үдерісі [101].
Қ.М.Нағымжанова «инновация» және «инновациялық іс-әрекет» ұғымдарын
қарастыра отырып, «инновациялық іс-әрекетке» ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерін
ұйымдастырудың тиімді жолын табу, ... ... ... ... оқыту еңбегін қабілет ерекшелігіне сәйкес ... ... ... ... жүмысында инновация ұғымының түп-төркінін
белгілі уақыт арасында жаңашыл идеяны ... ... ... деп айтқанды жөн
көрген. Сәл ертерек кездің өзінде белгілі қолданылып жүрген идеялар жаңа
бағытта ұсынылса, мұның өзі ... деп ... ... ... ... инновацияны «жаңалық», «жаңа ... ... ... ал ... ... ... ... құралы» деп ұғатын
боламыз деп, ... ... ... ... ... ... көрсеткен [103].
1 Сурет Оқу-тәрбие үдерісіндегі инновациялық әрекеті.
С.А.Көшімбетованың жобасы
Қ.Қадашеваның зерттеулерінде жаңаша жаңғыртып оқыту (ЖЖО) әдістемесі - ... ... ... ... емес. Ол дәстүрлі әдістемеден шығарылады.
ЖЖО-ның айырмашылығы барлық оқыту ... ... ... ... ... уәждемесін тудыруға бағытталады. Дәстүрлік
әдістемеде оқыту-үйрету ... ... де ... да не
істейтіндігі белгілі. Ал ЖЖО-да барлық ... ... ... керек, яғни үйренуші де үйретуші де барлық ішкі резервтерін
пайдаланып, екі жағы да ... ... ... ... ... деп
көрсетеді [157]."Инновация" түсінігі мәдениеттанушылардың зерттеулерінде
алғаш рет XIX ... ... ... бір ... бірқатар құрамдас
бөліктерін екінші бір мәдениетке енгізу дегенді білдірді.
XX ғасырдың соңында жаңа білім саласы - ... ... ... ... оның ... ... инновациялардың заңдылықтары зерттеле
бастады[158].
Инноватика психология, философия, әлеуметтану, басқару теориясы, экономика
және мәдениеттану тоғысындағы пәнаралық зерттеу саласы ... ... ... соңында жаңалықтар (инновациялар) туралы ғылым күрделі де
тармақталған салаға айналды.
Педагогикада "инновация" ... ... ... ... ... ... ... "жаңарту, өзгерту" деген мағынаны береді.
Ш.Таубаева инноватиканың ... ... ... ... ... да ... емес) екендігін айқындайтын анықтамаларды өмірге әкелді [159]:
1. Инноватика - бұл түзілетін жаңа білімдердің, олардың меңгерілу
мен
жұмыс ... ... ... ... іргелі гуманитарлық
ғылым.
2. Инноватика - жаңа білімдердің түзілу, меңгерілу және ендірілу процесін
зерделейтін ғылыми ... ... ... - бұл әр түрлі ... ... және ... өндіріс
саласындағы жаңалықты процестердің теориясы мен практикасы.
4. Инноватика - жаңару процестері, жаңалықты процестердің теориясы, жаңалық
ендірулер жөніндегі ғылым.
Инноватика - ... және ... ... ... шешу
үшін қажетті арнайы зерттеулердегі жаңа білімдер саласы. ... ... ... ... ... ... беруде қалыптаса
бастады. Сонымен қатар инноватикада процестің сатылығын, оның басталуы мен
соңын білдіретін "өмірлік цикл" ... ... ... ... төмендегідей сатыдан түрады: әзірлемеден ... ... ... есептеулер), жобалау (құжаттарды толтыру,
конструкцияларды, сызбаларды құрастыру), жүзеге ... ... ... ... ... және ... ... пайдалану, тозу
(мүмкіндігін тауысу, альтернативтік жаңалықтың пайда болуы).
Қ.М.Нағымжанова өзінің зерттеу жұмысында педагогикалық ... 2 ... ... ... ... | |
| | | | | | |
| ... ... пәні | |
| | | | | | |
| | | | | ... ... ... | |Практика ретінде ... | ... ... ... 2 - ... инноватика сипаттамасы
Педагогикалық инновациялық үдерістер шамамен 50-шы жылдардың аяғында
батыста және соңғы жылдары елімізде арнайы ... ... ... Оған
деген қызығушылық инновациялық қызметтер мен басылымдарды құру ... ... ... Мәселен, білім беру саласын дамыту ... ... ... ... ... ... жұмыс
істейді. Осы орталық әртүрлі елдердегі педагогикалық инновацияларды
тұжырымдап, олар ... ... беру ... ... ... ... ... беттері арқылы педагогикалық қауымды хабардар етеді.
Білім беру ... ... ... ... ... ... мерзімді басылым - "Білім беру саласындағы ... ... ... ... да ат ... ... белгілі авторы 1980 жылға ... ... ... жүйесін «демеуші білім» деп атаған. Бұл терминді ЮНЕСКО «Sustained
education» деп қабылдап, білім саласындағы ... ... ... ... ... ... мен ... деп тұжырымдады.
«Демеуші білімнің» ... - ... ... Ол оқитындардың
болашақта анықтау қабілетін ... ... және ... жаңа ... ... ... дамуының жаңа кезеңіне жаңа білім беру жүйесі, жаңа ... жаңа ... беру ... және жаңа ... ... сай ... ... үшін білім үлгісінің мүмкін болатын даму бағыттар жөніндегі білім
керек. Қазіргі қолданылып ... ... ... ... ... ... ... - ғылыми көріністеріндегі адамгершілікке мүлде орын
берілмеген. Инновациялық білім үлгісінің негізгі ... ... ... ... мазмұнын пәнаралық ұйымдастыру; табиғаттың, қоғамның
заңдарын, адам мен техниканы, адам мен оны ... ... ... ... ... қатынасын үйлестіруге бағытталған жүйелік
ойлау, дүниетаным мәдениетін қалыптастыру.
3. Оқытудың мазмұны мен ... ... ... ... бағдарлау, тіпті оқытушы білмейтін нәрсені жасайтын инновациялық
қабілетін қалыптастыру.
4. Профессионалды ... ... оның ... ... блок
пәндерін меңгеру барысында, әсіресе жобалық оқу ... ... ... ... жауапкершілікті қалыптастыру және
дамыту.
Сонымен, жаңа инновациялық білім ... ... ... ... ... бүл
дүниені түлету методологиясын да беруге міндетті.
Инновация - жаңалық жеткізуші, жаңаланып жатқан ... ... ... Жаңалығы болмаған инновация мәнсіз. Инновациялық маңызға ие болмаған
жаңалық іс-әрекет қалпын жақсартудың дерексіз, болмысқа жарасымы жоқ құрғақ
теория.
Қоғам, мәдениет және ... ... даму ... педагогикалық іс-
әрекеттегі инновациялық бағыттардың қажеттігі бірнеше шарттардан тұрады.
Олар:
1. әр текті оқу орындарындағы білім беру ... ... және ... ... ... ... жаңалануы;
1. білім мазмұнының күшті адамилық (гуманитаризация) сипат алуы;
2. оқу пәндері көлемінің ... ... ... ... жаңа ұйымдастыру формалары мен технологияларын ... ... ... жаңа оқу ... енгізілуі;
3. мұғалімдердің педагогикалық жаңалықтарды меңгеруі мен қолдануының ... ... ... ... ... ... оқу ... нарықтық экономикаға бет бұруы;
жаңа оқу орындары, ... ... ... емес ... құрылуы [161].
Зерттеу жұмысымызда инновацияның маңызын ашып көрсету үшін кәсіптік
білім беру ... ... ... ... ... беруді дамытудың аса маңызды құрамдас бөлігі деп ... ... беру ... әр түрлі бастамалар мен жаңалықтардың жинақталуы
және түр өзгертуі нәтижесінде көрініс тауып, білім беру ... ... ... болуына және оның мазмұны мен сапасының өзгеруіне ... ... әр ... ... мен жаңалықтардың негізінде
туындап, келешектегі білім беру саласы мен көп ... ... ... ... ... оң ... ... және жүйелі түрде өздігінен
қалыптасатын, өзектілігі жоғары жаңалықтар болып табылады" [162].
Жаңалықтардың түрлері, ... ... ... бойынша
ажыратылады. Білім берудің құрамдас бөліктерінің өзара тығыз байланысқаны
соншалықты оның бір бөлігіндегі жаңалықтар екінші ... ... ... тигізеді. Білім беру қызметі диалектикалық тұрғыдан
өзара байланысты әрі тәуелді бірқатар ... ... ... ... де кешенді қызмет түрі деп саналады [163].
Сондықтан, білім берудің кейбір құрамдас бөліктеріне ғана жаңалықты
енгізіп қою өте ... ... ... сыртқы жаңалықтардың жиынтық әсері
білім беру қызметінде де ... ... ... бұдан күллі
жаңалықтарды бірденінен білім берудің барлық құрамдас бөліктеріне тұтастай
енгізе салуға болады екен деген ... ... ... Бұл ... жұмыстарының жекелеген аспектілеріне ғана енгізілуге тиіс. Яғни,
педагогикалық әдебиеттерде жаңалықтардың көп түрлілігіне ... ... ... инновациялардың анықтамасын берер ... ... де ... ... ... Ал, ... білім берудің
мақсаты мен міндеттеріне негізделетін жаңалықтарды: материалдық және
рухани; құрылымдық және технологиялық; негізгі, іргелі, стратегиялық
жаңалықтар деп бөлсе. Ал біреулері білім беру ... мен ... ... ... ... және спонтандық;
10. ірі және ұсақ;
11. сырттан әкелінген және спонтандық;
- ішкі және ... ... деп ... ... ... ғылыми әдебиеттерде ... ... деп үш ... ... Модификациялық инновация - бұл қолда барды дамытумен, түрін
өзгертумен ... ... ... ... ... тірек
конспектісі және оны көптеген мұғалімдердің пайдалануы мысал бола алады.
Комбинаторлық ... - ... ... белгілі әдістеме
элементтерін жаңа ... ... тіл мен ... оқытудың қазіргі
кездегі әдістемесі дәлел.
Радикалдық инновация - ... ... ... ... ... стандарт білім беруде, негізінен, мөлшерлерді, ... және ... ... ... қалыптастырады.
Білім беру және тәрбиелеу үдерісінің күрделілігін, кешенділігін және
қозғалмалылығын ескергенде жаңалықтарды ... ... ... ... ... беру саласына жаңалықтар енгізу мәселелерімен айналысатын
жекелеген ... ... мен өзге де ... ... ... ... ... мәселен, жаңалықтарды жіктеу кезінде инновация енгізілетін
білім беру деңгейін негізге алады. Мұндай ... ... ... ... ... тәуелділігіне қарай бір иерархиялық қатарға
топтастырылады:
1. мектеп құрылымы және бірінші кезекте, сынып саны, ... беру ... жасы және әр ... оқыту пәндеріне немесе курстарына бөлінісі;
2. оқыту мақсаттары мен мазмұны көрсетілген оқу пәндерінің ... ... ... ... оқушылардың жұмыс істеу тәсілі, оқу ... және ... ... ... ... та инновацияларды дамытудың ... ... атап ... оқу ... ... деңгейі және институционалдық
-инструктивтік деңгейі.
Майлс білім беру мақсаттарына, бейімделу және ... ... ... ... 11 ... ... жаңалықтарды материалдық және материалдық емес деп бөледі
[164].
Ал, Барнет оларды адам ойы мен ... ... ... ... деп ... ... "макро" және "микро" жаңалықтардан сөз етеді.
Мужич макро тұрғыдағы жаңалықтарға үздіксіз білім беруді, қайта-рымды
білім беруді және ... оқу түрі мен ... ... оқыту түрін
қамтитын қашықтықтан (дистанциондық) білім беруді жатқызады.
Зита Главашки жаңалықтарды білім ... ірі ... ... ... ... ... және ... өзгерістер деп үшке жіктейді.
Сондай-ақ, жаһандық немесе ішінара, ұйымдық немесе спонтандық ... де ... ... ... ... ... беру жүйесіне
жинақталған жүйелі түрдегі ұйымдасқан жаңалықтарды (мектеп жүйесіне қатысты
реформалар, жаңа оқу жоспары мен ... т.б.) ... ... ... ... ... мен оқу пәндерінде және т.б. көрінеді.
Ұйымдық жаңалықтар мектеп немесе білім беру мекемесі
тарапынан ұсынылады. Ал, спонтандық жаңалықтар ... ... ... ... ... ... ... берудегі жаңалықтарды жіктеу барысында инновацияның адам
қызметінің ең ... ... бірі ... ... жөн. Бұл қызметті
қатаң шектеуге және бөлшектеуге болмайды. Білім берудің барлық құрамдас
бөліктері мен ... ... ... ... тіпті мүмкін емес
болғанымен, оларды бір құрамдас бөлікке біріктіру одан сайын қиынға соғады.
Сондықтан, білім беру ... ... ... ... ... ... ... істеу әдістемесімен өзара ықпалдасып отырады.
К.Ангеловски жаңалықтарды жіктеуде ... ... ... ... ... критерийге жаңалық енгізілетін саланы.
Екінші критерийге - жаңашылдық (новаторлық) үдерісті және ... ... ... - ... ... ... мен ... критерийге - жаңалықтардың пайда болу негізін жатқызады.
Бірінші ... ... ... қай ... және білім берудің қай
секторында жүргізілетіндігіне байланысты мынадай түрлерге бөлінеді:
1) білім беру мазмұнындағы;
2) технологиядағы;
3) ұйымдастыру жұмыстарындағы;
4) жүйе ... және ... ... беру ... ... критерий бойынша жаңалықтар жаңашылдық үдерісті және жаңалықтар
енгізу тәсіліне қарай мынаған жіктеледі:
а) жүйелік, жоспарлық, алдын ала ... ... ... ... ... ... ... жаңалықтар жаңашылдық іс-әрекеттердің ауқымы
мен тереңдігіне ... ... ... ажыратылады:
а) жаппай, ірі, жаһандық, жүйелік, радикалдық (негізгі), іргелі,
стратегиялық, маңызды, терең және т.б.
ә) ... ... ... жаңалықтар.
Төртінші критерий бойынша жаңалықтар ... болу ... ... ... сыртқы
ә) ішкі
Білім беру саласындағы жаңалықтар, негізінен, ... ... және т.б. ... ... ... ... мен ... қарым-қатынасы секілді көптеген
өзге де критерийлерді ұсынуға болады. Бірақ, біз ... ... ... ... жіктеудің әдістемелік негіздеріне жауап береді
деген оймен негізделуді жөн санап отырмыз.
Педагогикалық ... ... ... сан ... бар ... ... алға ... тіліндегі әдебиеттерде кейбір авторлар инновацияның мынадай үш
түрін ажыратады [166, 167, 168]:
саяси-әкімшілік - білім беру ... ... ... ... ... ... ... шаралардың көмегімен енгізіледі (мысалы, КСРО-дағы 1984
жылғы мектеп реформалары);
нормативті-редуктивтік - алдымен мамандар енгізілгелі ... ... одан ... ... ... және ... ... - зерттеу, дамыту және тарату ... ... ... ... ... ... және ... түрлерін
атап көрсетеді. Технократтық инновация барысында инновацияны енгізуде
негізге алынатын нормалар мен ... ... ... ... ... ... ... беру жүйесіндегі даму мүмкіндіктерін анықтауға
бағытталады.
Француз тіліндегі әдебиеттерде инновацияның спонтандық ... ... ... жасалады. Спонтандық инновация ресми
бастамалардың ... ... ... ... ... тарапынан жүзеге
асырылады. Ал, бақыланатын инновация ғалымдардың басшылығы мен бақылауы
аясында жүргізіледі. Оның бірнеше түрі ... ... ... ... ... ең ... бірнеше мектептердің базасында
жаңа нәрсе дайындалып, зерттеледі, сонан соң қайта өңделіп, ... ... ... ... ... жаппай қолданысқа енгізіледі.
Бақыланатын инновацияның автономдық түрі ... ... ... жүзеге асырылады, басқару органдарының қызметі тек ... ... ... және даму кезеңін қамтитын эксперименттің
жүргізілуіне келісім берумен ... ... ... ... ... ... мынадай
түрлерге бөліп қарастырады [169]: кеңейтілген - бүкіл бес кезеңде кезек-
кезегімен ... ... ... - ... ... ... ... бірден
төртінші кезең орын алады; біртекті- барлық кезеңдер бір ... ... және ... ... ... ... келеді, ал екінші
кезең болмауы мүмкін.
М.С.Бургин бар шектеулерге байланысты инновацияның анықталған ... ... де атап ... ... ... ... бір
ережелер мен нормаларға сай толығымен ... ... ... табиғи түрде дамиды.
Қолданысқа енгізу бастамасына қарай инновация ... ... ... ... ... ... барлық жаңалық сыртқы
күштің араласуынсыз, ал ... ... - ... ... мектептердің өзінде қолданысқа енгізіледі. Сонымен қатар,
мектептердің өзінде дербес дамитын ... ... мен ... ... ... ... қолданысқа енгізілетін бақыланатын инновацияда.
кездеседі.
Басқару тұрғысынан бақылатын және инициативтік инновациялар ... ... ... жіктеледі: ғылыми - бақылау қызметін ғылыми ұйымдар
атқарады; ғылыми-әкімшілік - бақылау қызметін халыққа ... ... ... ... ... ұйымдар атқарады; әкімшілік-ғылыми - бақылау
мен басқару қызметін басқару ... ... ... ... атқарады;
саяси-әкімшілік - бақылау қызметін партиялық-әкімшілік органдар (егер бар
болса) атқарады.
Бұрындары, жұмыс істеудің әміршіл-әкімшіл ... ... ... ... ... ... бақыланатын, инициативтік және
саяси-әкімшілік сипатқа ие болды. Барлық спонтандық және еркін инновациялар
өздігінен жойылып немесе ... ... ... ... маңыздылықтары арасында өзара байла-ныстың
нәтижесінде инновациялардың кейбір түрлері жиі кездессе, ... ... ... ... инновация біртекті және табиғи, ал
инициативтік ... - ... және ... ... ... ... ... тарапынан анықталып, ... ... ... ... ... жіктемесіне сай топтастыруға
болады.
Инновация түсінігі жаңалық ретінде де, әрі сол ... ... ... ... де сипатталады.
А.И.Пригожиннің еңбегінде әлеуметтік бірлік - ... елді ... ... ... ... ... әрі жаңа элементтерді енгізетін
мақсатты өзгерістер иновация деп аталады [170].
Инновация адамдардың қажеттіліктері мен ... жаңа ... ... ... ... жаңалықтарды құруға, таратуға және
пайдалануға бағытталған мақсатты да кешенді үдеріс ретінде қарастыралады.
Бұл үдеріс жүйенің тиімділігін, тұрақтылығын және ... ... ... мен ... өзін ... бір ... ... ұшыратады.
Инновациялық үдеріс ескірген нормалар мен ережелерді және рөлдерді тексеру,
көбіне қайта қарастыру арқылы басқа ... ... ... ... ... жаңалық табу идеясынан бастап сол жаңалықты қолданысқа
енгізгенге дейін өрістету пікірімен және инновациялық үдеріске қатысушылар
арасындағы қарым-қатынас қисынымен айқындалатын ішкі ... мен ... ... ... ... ... ... пайда болу механизмдерінің
бар болуына байланысты белгілі бір ... қол ... ... сан ... мен өзара үйлесімділігі инновациялық
үдерістердің көптүрлілігін және ... ... жеке ... ... ... ... ... инновациялық жүйелі
тұжырымдаманың авторлары (Н.И.Лапин, ... ... ... ... ... екі ... ... [171]:
а) инновацияның жай ұдайы өндірісі - мұнда инновация тек қана бірінші
болып оның ... ... ... жүзеге асырылады; бұл цикл инновацияның
алғышарттарын қалыптастыру - оған ... ... ... ... ашу және қолданушылар арасында жаңалықты енгізу немесе
жаңалықты тұтыну секілді кезеңдерді қамтиды.
ә) инновацияның кеңейтілген ұдайы ... - ... ... ... ... ... бұл циклде қолданушылар ... ... мен оны ... ... ... ... ... әдістері мен
пайдалану түрлерін тарату кезеңі және аталмыш жаңалыққа деген қажеттілікті
толық қанағаттандыратын кеңейтілген өндіріс ... ... ... инновацияларды зерттеудің үш кезеңін қарастырады.
Бірінші кезеңде инновацияның сәтті қолданылуына септігін тигізетін ... ... ... зерттеліп, жаңалықтардың көптеген жіктемелері
мен эмпирикалық материалдарға талдау жасалады.
Екінші кезең жаңалықтарды бір мәдени ортадан басқа ... ... ... ... ... өзін ... зерттеуге
бағытталады.
Үшінші кезеңде зерттеушілер инновациялық жағдайлардың сан алуан
түрлерін талдауға, тәуекел ... ... ... ... ... саласы жөнінде ұсыныстар даярлауға назар аударады. Осы ... ... ... ... аясына енеді.
Авторлар арасында инновациялық үдеріс кезеңдерінің жиынтығы жөнінде әр
түрлі пікірлер айтылады.
М.С.Бургин инновациялық үдерістің ... ... ... жаңалықты табу (қалыптастыру немесе іздеу және бейімдеу);
2) қалыптасқан жаңалықты зерттеу: эксперименттер арқылы бағалау,
сынау, тексеру және ғылыми-педагогикалық тұрғыдан сараптау;
3) жаңалықты ... ... ... ... ... ... ... қолданысқа енгізу, теориялық тұрғыдан зерттеу және
қолданыста игеру;
5) жаңалықты одан әрі дамыту.
Қазіргі ... ... ... әдебиеттерде инновациялық үдерісті
кезеңдерге бөлудің мынадай сызбасы құрылды:
1) Идеяның ... ... ... ... болу кезеңі, мұны шартты
түрде, іргелі де қолданбалы ғылыми зерттеулердің ... ... ... ... кезеңі деп те атайды.
2) Ойлап табу кезеңі, яғни қандай да бір ... ... ... рухани
өнім-үлгіге айналған жаңалықты құру немесе ашу кезеңі.
3) Жаңалықты енгізу кезеңі, ... ... ... ... ... еніп, қайта өңделеді және жаңалықтан тұрақты нәтиже алынады.
4) Бұдан кейін жаңалық өз ... өмір сүре ... да, ... ... деген алғырлық қалыптасқан жағдайда келесі кезеңге аяқ
басады.
Жаңалықты пайдалану кезінде мынадай кезеңдер орын ... ... ... ... ... жаңалық кеңінен қолданысқа
енгізіліп, жаңа салаларға кіреді.
Нақты бір салада жаңалықтың ... ету ... ... ... ... қасиеттерін жоғалта бастайды да оны едәуір тиімді жаңалықпен
ұтымды алмастыру үдерісі қарастырылады.
Жаңалықтың қолданылу ... ... ... ... ... жаңа ... инновациялық үдеріс жоғарыда айтылған барлық кезеңдерді кезек-
кезегімен дәлме-дәл қамтымаса да болады. ... ... ... ... ... ... ... келтірілген сызықтық
құрылымы оны ашып көрсетуге арналған қысқаша оңайлатылған сызбасы болып
табылады. Көрсетілген ... ... әр ... болуы мүмкін.
А.Г.Кругликовтың пікірінше, инновациялық үдеріс кезеңдерін ... ... ... болады [120].
Себебі, кейде ғылыми жаңалық ашылғаннан бастап оны қолайлы әлеуметтік-
экономикалық ... ... үшін ... ... ... ... жаңалықты тарату үдерісі де қиындап, жаңалық бір салаға ... ... ... кешіктіріліп енгізілуі мүмкін. Жаңалықтың
үстемдік ету кезеңі шексіз мерзімге созылуы мүмкін. Мәселен, ... ... әлі ... дейін адамдардың тұрмыс-тіршілігінде қолданылып
келеді, тіпті оларды келешекте жаңа нәрсемен ... ... ... Бұл кезең ескі жаңалықты алмастыратын едәуір тиімді баламасының
пайда болуымен бірге толық аяқталады. Дәл осылайша, ... ... де ... кейінінен жаңа сапада қайта жандануы мүмкін.
Соңғы үш кезеңде ... ... ... ... ... ... үдеріс құрылымының сызықтылығы бұзылады. Себебі,
соңғы кезеңдердің ішіне бірінші кезең де қамтыла отырып, осы ... ... ... мүмкін. Нәтижеде инновациялық үдерістердің
құрылымы өз сызықтылығын жоғалтып, кезеңдердің бір-бірімен ... ... ... ... жаңа ... мен ... орын алады.
Біздің ойымызша, білім беру қызметтері ... ... ... ... ... ... беру ... кезеңдерін
айқындау әдісі өте пайдалы болуы мүмкін.
Экономикалық тұрғыдан қарағанда инновациялық үдеріс ықтимал жаңалықты
табу идеясынан сол жаңалықты ашу, сату және ... ... ... өту ... ... ... білім беру үдерісінің мән-маңызы, біздің пікірімізше,
оның инновацияны бастау, жаңа өнімдер мен ... ... ... сату және одан әрі қолданысқа енгізу ... ... ... ... ... көрінеді.
Біздің пайымымызша, инновациялық үдеріс бірыңғай тұйық тізбекке
біріктіргенде инновациялық үдерістің ... ... ... жеті
элементтен тұрады. Инновациялық үдерістің ... ... ... ... болады.
2 Студенттердің экологиялық білімін арттырудағы инновациялық
технологияларды пайдаланудың жолдары және экспериментті зерттелуі
2.1 студенттердің экологиялық білімін ... ... ... ... педагогтың экологиялық білім мен ... ... ... жүйелік келіс енгізілді.
«Жүйе» термині адамзат қызметінің әртүрлі салаларында кеңінен
қолданылады және өз ... ... ... ... ... ... философиялық, ғылыми жаратылыстық және психологиялық-
педагогикалық зерттеулерде бұл терминді белгілі бір бүтіндік пен ... ... ... құрайтын қатынастардағы көптеген элементтерді
белгілеу үшін қолданады.
Аталған келіс бастапқы кейбір ... ... ... ... ... ереже немесе көз жеткізу ретінде қарастырылады.
Жүйелік келіс негізіне жүйе ретіндегі ... ... ... ... ... /нысанның/ бүтіндігін және оны механизмдермен
қамтамасыз етушілерді ашып көрсетуге, күрделі нысандардың ... ... ... ... және ... ... теориялық
бейнесінің мәліметтерін ашып көрсетуге бағдарлайды. Жүйелік келіс ғылыми
таным деңгейін маңызды ... ... ... ... ... өйткені
ол ғылыми білімнің кең жинақталуына /синтезіне/, зерттелетін нысандар мен
құбылыстар ... ... ... қол ... ... ... келіс - бұл білімді реттеудің, пәндік және табиғатты қорғау
ақпаратын ... ... ... ... ... ... - деп атап ... И.Т.Суравегина.
Педагогика ғылымында экологиялық білімді қалыптастыру жүйелерін ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның қалыптасу процесі мен
экологиялық білім беруге педагогтың кәсіби ... көп ... ... ... жүзеге асырылады, ал осы процесс туралы
бүтіндей көзге елестетуді жүйелік талдау ... ... ... Оның
пікірінше, жүйелі-мақсатты келіс болашақ ... ... ... ... ... ... ... ол алға қойған
бағдарламадан шыға отырып, соңғы мақсатқа – экологиялық ... ... ... ... ... ... ... дайындық жүйесін жобалауға
бүтіндей-процессуалдық келісті ұсына отырып, ... жүйе ... ... бір ... ... өздігінен өсе түсетін және тұрақты»
болуы тиіс деп санайды. Ол ... ... ... ... ... мақсаттардың, мазмұн мен түрлердің бүтіндей жүйесін»
құратын кейбір әдістемелік келістерді ұсынады (23).
А.А.Кыверялг жүйелік ... іс ... ... ... төмендегі
процедуралардың бірізділігін қолдануды ұсынады:
- қолда бар тәжірибе ... ... ... ... табылған
заңдылықтарға сүйене отырып, зерттеу нысанының анықтамасы беріледі;
- зерттеудің мақсаты мен ... ... ... ... ... нысандардың мәнді элементтері қадағаланады;
- жүйе шекарасы сызылады және оның алдын-ала берілетін құрылымы анықталады;
- нысанның сыртқы байланыстары ... ... ... ... нысан элементтерін құрайтын әрбір құрайшы зерттеледі;
-сыртқы байланыстар жиынтығын талдау негізінде жүйенің ... ... ... ету ... ... ... элементтерінің өзгеру және даму заңдылықтары айқындалады;
- жүйенің белгілі ретін қамтамасыз ететін, жүйені құраушы байланыстар деп
аталатын элементтер арасындағы ... ... ... ... ... ... құрылымы мен ұйымдастырылуы көрінеді, ... ... ... үлгісі құрастырылады;
- жүйе тәртібінің негізгі қағидалары талданады;
жүйені басқару процесі зерттеледі (100).
Дидактикада ... ... ... ... ... ... ... жасалып қойған жоқ, сонымен бірге, «педагогикалық жүйе»
түсінігінің өзінің бүгінгі күні біркелкі талдамасы жоқ.
Мысалы, В.П.Беспалько ... ... жеке ... ... ... ... мақсатты бағыттағы педагогикалық әсер ету ... ... ... ... байланысты құралдардың, әдістердің және
процестердің белгілі бір жиынтығы ретінде түсінеді (101).
В.С.Безрукова педагогикалық жүйені адамның алдына ... ... ... үшін әсер ... ... факторлардың бүтіндей жиынтығы ретінде
қарастырады (102). Тап осы В.П. ... ... ... да
педагогикалық процесті педагогикалық жүйенің құрамдас ... ... ... ... ... бұл ... ол ... құрылымына оқыту мен тәрбиенің мақсаты, мазмұны мен формалары
сияқты компоненттерді қосады. Яғни, педагогикалық ... ... ... ... ... үшін ... бір жүйе ... , керісінше, мақсатты, мазмұнды және формалар мен
педагогикалық процесті өзара ... ... бір ... педагогикалық
жүйенің компоненттері деп санайды.
С.А.Новоселов те ... ... ... құралдарына сәйкес
педагогикалық жүйенің құрылымдық компоненті ретінде ... (103). ... ... В.С.Безруковамен, С.А.Новоселовпен салыстырғанда
педагогикалық жүйені педагогикалық процесс деп қарастырады (78).
Н.В.Кузьмина «педагогикалық жүйе – бұл ... ... пен ... ... беру, оларды тәрбиелеу мен оқыту ... ... ... ... ... мен ... компоненттер»-деп
санайды.
В.П.Беспалько мен Н.В. Кузьминаның педагогикалық жүйе ... ... ... ... В.П.Сергеева мен С.В.Грицаева
педагогикалық жүйенің келесі функционалдық компоненттерін: ... ... ... ... - басқарулық) ,
аналитикалық - ... ... ... ... Процестің мақсатты компонентіне педагогикалық қызметтің мақсаттары
мен міндеттерінің барлық ... жеке т ... ... және ... басты мақсатынан бастап, жеке тұлғаның жекелеген қасиеттерін
қалыптастырудың нақты міндетіне дейінгі түрлері ... ... ... бұл ... ... ал ... ... белгілі бір мақсатқа қол
жеткізуге бағытталған. Мақсат пен міндет – бұл ... жүйе ... ... ... ... нақты міндетке кіретін сияқты жалпы
мақсатқа кіретін мағынаны ... Ол ... бір ... мен әдістер
негізінде жүзеге асырылады.
3. Үшінші жүйе құраушы фактор – ... – бұл ... ... ... ... ... қызмет атқаруы ретінде
түсіндіріледі, оларсыз соңғы нәтижеге қол жеткізу мүмкін болмайды.
4. ... ... ... компоненті оның
тиімділігін, оның ағымын, білдіреді, алға қойған мақсатқа сәйкес ... ... ... ... оның тек компоненттері ғана емес, сондай-
ақ, олардың арасындағы өзара байланыс та сипаттайды. Педагогикалық процесте
не ... ... және ... ... ... біле ... берілген
процесті ұйымдастыруды басқару мен лның сапасын ... ... ... ... ... өзара шарттасқан жұпты байланыс бар. Қызмет
мақсатын таңдап алуды сол қызметтің ...... мен ... ... бірақ олар таңдаған мақсат одан ары қарайғы субьект ... ... ... ... ... пен ... өзара әсерді бастан
өткізеді. Педагогикалық процестің обьектісі – тәрбиеленуші – ... ... ... ... тек оған әсер етіп қана ... өзі де ... әсер алады, яғни, обьект те қызмет субьектісіне айналады.
Компоненттер мен оны құраушылар арасындағы қандай да бір ... бұзу ... ... ... ... ... (104).
Педагогикалық жүйенің анықтамасына жүгіне отырып (Н.В.Кузьмина), оның
функционалдық ... ... ... ... жеке ... ... ... экологиялық
білім беру жүйесін негізгі база ретінде ала отырып (М.А.Лигай), біз
педагогикалық ... ... ... ... ... дайындығының
концептуалдық моделін (үлгісін) жасадық, ол 4 суретте көрсетілген.
Ғылыми әдіснамадағы ... ... – бұл ... ... ... ... бір фрагментінің аналогы (схемасы, құрылымы, белгілік
жүйесі). Бұл аналог түпнұсқалық білімді ... мен ... ... ... мен ... ... және ... құрылуы мен басқарылуы үшін
қызмет атқарады (103).
Жүйенің концептуалдық моделі – бұл ... ... ... ... және ... ... ... білдіретін жүйе аналогы (
схемасы).
Кәсіби оқытудың педагогикалық жүйедегі ... ... ... моделін құру обьектінің бүтіндігін ... ... осы ... ... ... ... ашып
көрсететін, оның компоненттік құрылымдары мен құрамынан шыға отырып,
күрделі ... ... ... ... анықтайтын және
олардың барлығын біртұтас теориялық картинаға топтастыратын жүйелік келісті
қолдануды талап етеді. Бұл ... ... ... алгоритмі обьектіні
компоненттік, құрылымдық, функционалдық, параметрлік және ... ... ... ... ... (104).
Компоненттік талдау – бұл өзіне қосалқы элементтерді ... ... ... ... ... енетін обьектіні қарастыру. Ол
педагогикалық жүйенің компоненттік ... ... ... ... ... өзара әрекеттерді (зерттелетін обьектінің
компоненттері арасындағы байланыстарды) айқын көрсетуді ұсынады, бұл ... ... ... ... ... «Құрылым» түсінігі жүйенің
ішкі ұйымдастырылуын, тәртібін, құрылуын сипаттайды.
Параметрлік талдау жүйені функциялаудың сапалы ... ... ... ... ... ... белгілеу» түсінігімен
байланысты. Барлық жасанды жүйелердің белгілі бір белгісі болады, ол ... ... ... ... жүйесі мақсаттардың көптігімен және
олардың арасындағы өзара байланыстармен анықталуы мүмкін. Жүйені ... ... бір ... ... қол ... ... ... білдіреді. Бұл орайда жүйе тәртібі деп жүйе ахуалының белгілі
уақыттағы ... ... Жүйе ... ... ... аясында
белгілі бір уақыттағы жүйе қасиеттерінің жиынтығы түсіндіріледі, ал ... деп жүйе ... ... барлық белгілер мен біртұтас
бүтіндік ... ... өзін ... ... ... мәні ... деп аталады (104).
Кәсіби оқытудағы педагогты экологиялық ... ... ... ... басқа жүйелер сияқты педагогикалық жүйе де ... ... да ... ... ... әрекет процесінде өзіне тән
қасиеттерді ... және ... ол ... ... ... компоненті
бола отырып, көптеген сыртқы орта факторларына қатысты болады. Бізге
неғұрлым осы ... ... саны мен ... ... ... ... біз ... педагогикалық жүйенің функциялау заңдылықтарын,
сонымен бірге, оны жетілдіру жолдарын дәлірек түсінетін ... ... Жер ... ... пен ... ... ... ету
жүйесінің компоненттік және құрылымдық талдамасын ... Бұл ... ... ... ... мен ноосфера туралы іліміне жүгінеміз
(105, 106).
Биосфера – бұл жер қабығы, оның құрамы, құрылымы мен ... ... ... ... және заманауи қызметімен шарттасқан.
Биосферадағы барлық процестер космостан түсетін ... ... Тірі зат ... ... ... ... және Зердің бедерін
анықтайтын планеталық ... ... ... күш ... ...... ... байланысты биосфера дамуының жоғарғы жаңа
сатысы,ол техносфераны ... ... ... процестердің
масшатабымен пара-пар ірі күш болып табылады және Жер ... мен ... ... ... болып жатқан процестерге белгілі ... әсер ... ... ... – бұл Жер мен ... туындаған, бұрынғы
және қазіргі уақытта ескірген ... ... мен ... ... ... ... элементтер түрінде туындаған техносфера
бірте-бірте тек ... ... ... ғана емес, қоршаған ортамен
заттық-энергетикалық зат ... ... ... ... «физиологиялық»
жүйесі де болады.
Техносфера ноосфераны дамытушы ... ... ... ... ... ... Жер мен ... тұрақты кеңеюдің
басымдылығы бар. Теориялық тұрғыдан алғанда оның геосфера ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар. Ноосфера мен оның жүйесі
– техносферасы –оның ішкі ... ... ... және
дамудың заңдылықтарына бағынады. Ноосфера мен техносфера өзінен өзі даму
қабілетіне ие. Бүгінгі таңда ноосфераның ... ірі екі ... ... ... – ноосфераның стихиялық (бытыраңқы) қалыптасып, дамуы
–табиғи қоршаған ортаның ... ... мен ... ... бұл ... ХХ ғасырда күшейе түсті. Бұл кезеңде қоғам
техносфераның ... ... ... және ол процесті бақыламады.
Жиырмасыншы ғасырдың ортасына дейінгі адамзат ... ... ... ... ... ... жаңа техникалық обьектілерді
жасау пайдадан гөрі зиянды көбірек әкелді десе де ... ... ... көп ... ... ... ... одан ары қарай бытыраңқы
дамуы қауіп төндіретінін сезінді. Сондықтан қоғам ... ... ... ... ... ... ... негізде реттеудің
механизмдерін жасай бастады.
Осылайша, ХХ ... ... ... ... дамуының екінші
кезеңі – оның ... ... ... Гармониялық ноосфераның
қалыптасуы – бұл адамның азықтануының жаңа ортасының қалыптасуы, ... ... ... ... ... ... адамзат қоғамы мен
әрбір адам арасындағы гармониялық өмір сүру ... ... ... ... ... – XXI ғасырдың басты проблемасы.
Гармониялық ноосфера түсінігін нақтылай отырып, атап өтетін жәйт, ол өзіне
адам мен табиғат арасындағы ... ... ... ... ... аса ... ... – адамның
мәдениетінің , адамгершілігінің , ар-ожданының қажетті деңгейін тәрбиелеу
және оған ... ... ... ... Тарихи жоспарда өскелең ұрпақты
тәрбиелеу мен оларды жаңа түрдегі жағдайларға ... ... ... өмір сүруінің қажетті құралдары болып табылады. Жердегі өмірдің
өзі, ақылды адамзаттың пайда болуы, ... ... ... ... мен техносфераның құрылуы геожүйелерді космостық
бұзулардан қорғау үшін қажет.
Ғылым адамзаттың ... ... мен ... ... ... бірі ... оған адамзаттың қажеттіліктері, мақсаттары мен
техникалық обьектілер арасындағы обьективті ... ... ... ... ... Бұл ойластыру , сондай-ақ, бір ... ... ... ... беріледі.
Жүргізілген талдау педагогикалық жүйенің ... ... ... ... ... ... табылатынын көрсетті және ол ... ... ... ... ... ... жүйе
қоғамдық жүйенің элементі ретінде қоғамның қажеттіліктеріне өзінің ... ... және жаңа ... жаңа қоғамдағы ... ... ... ... қоғамға да міндетті. Қызмет
жасап отырған дұрыс ... ... ... бір ... жоғалтып
алған барлық кәсіптің мамандарының орнын толтыру үшін қоғамның ... ... ... ... шешуге арналған ,
екінші жағынан, ол қоғамның ... ... ... ... құрылымдық
дамуына дайындауға және қоғамның әрбір мүшесінің материалдық және рухани
аспектіде дұрыс өмір сүруінің стратегиялық міндеттерін шешуге ... ... ... ... ... ... және ... кеңейтуі тиіс.
Осылайша, педагогикалық жүйенің атқаратын басты қызметі дамып келе
жатқан қоғамға өскелең ұрпақты ... ... ... ... экологиялық
білім берудің ерекше педагогикалық ... мен ... ... ... қоғамдық жүйенің дамуын ұсынады.
Біз жасаған ... ... беру мен ... ... педагогын
тәрбиелеудің концептуалдық үлгісі үш жүйе астынан ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері;
- экологиялық білімді, ептілік пен дағдыны қалыптастыру құралдары;
- экологиялық білім берудің нәтижелері.
Біз ұсынатын экологиялық дайындау мақсаты, құралдары мен ... ... ... ... ол ... теориялық зерттеулеріндегі берілген
түсініктің барлық мәнді белгілерін (107, 108): ... ... ... иерархиялығын, қоршаған ортамен өзара байланысын,
жүйенің көптігін ... ... ... ... ... ... болатынын білдіреді. Жүйенің құрылымдығы жүйе элементтерінің
байланысы мен қатынасының жиынтығын ... ... ... ... оның ... элементтер қасиетінің сомасына жүйенің
қағидалы қасиеттерінің біріктіруін ... ... ... барлық компоненттерінің белгілі бір ... ... ... ... ... ... ортамен өзара байланысы - кез-
келген жүйе қоршаған ортамен өзара әрекет етуі ... өз ... ... ... ... бола ... ... Жүйені көрсетудің
көптігі берілген жүйені құру үшін ... бола ... ... әртүрлі
варианттарын ұсынады.
Мақсаттар мен міндеттердің жүйелері – бұл ... ... оған ... ... беру мен ... оқыту педагогын
тәрбиелеудің мақсаты мен міндеттері – алғашқы өзін ... ... ... жүйенің бұл мақсатты компоненті әртүрлі деңгейдегі
жүйелердің ... ... ... қалыптасады:
- жаңа қажеттілікті жаңа адамдардың керемет үлгісі;
- тарихи қалыптасқан әлеуметтік – экономикалық жағдайлар;
- қоғамдық қажеттіліктер;
- табиғи жағдайлар.
Экологиялық ... ... ... ...... оқыту педагогының
экологиялық бағдарын қалыптастыру болып табылады. Осы негізгі мақсатқа
төмендегі үш негізгі міндеттерді шеше ... қол ... ... жүйесіндегі және табиғаттың өзіндегі өзара
байланыстар туралы экологиялық білімді қалыптастыру. Білімнің ... ... ... жете танып-білуге, сондай-ақ, табиғат әлемінде адам ... ... ... ... ... ... және ... мақсат
тұрғысынан қалай әрекет етуге болатынын білуге ... ... ... деген құнды қатынастар қалыптастыру.
Экологиялық білім өзінен-өзі жеке тұлғаның ... ... ... ... бермейді, бұл үшін олардың табиғатқа сәйкес келетін
қатынасын қалыптастыру ... Ол ... ... ... ету ... мінез-құлықтың сол немесе басқа дайындығын, басқаша айтқанда,
экологиялық ... ... ... ... ... ... өзара әрекет ету ептіліктерінің, дағдысы мен
стратегиясының жүйесін қалыптастыру. ... ... ... ету ... тұлғаның түсінігі мен ұмтылысы, егер ол өз ... ... ... алмаса, жүйедегі әрекетінде жеткіліксіз болады. Жүйеге ... ... мен ... ... ... білу ... мақсат
тұрғысынан әрекет етуге мүмкіндік береді.
Экологиялық білім мен ... ... ... ...
бұл педагогикалық жүйедегі экологиялық білім беру мен кәсіби ... ... ... және ... ... ... компонент экологиялық білім беру мен тәрбиелеудің
белгілі бір қағидалары, әдістері мен ... ... ... асырылады
және оқытушылар мен студенттер арасындағы өзара әрекетте ... ... ... қол ... үшін ... ... біріккен қызметтерінде
көрінеді.
Бұл жүйені құрайтындардың барлығында логикалық өзара байланыс болады.
Экологиялық білім беру мен ... ... ... ... ... анықтайды. Өз кезегінде, оқытушы экологиялық-
педагогикалық қағидалар мен әдістерді ... ала ... ... беру мен ... ... компоненттер негізінде студенттерге
білім беруді жүзеге асырады, ... ... ... ... ... ... ... экологиялық-теориялық дайындық;
- психологиялық-педагогикалық және әдістемелік дайындық;
- жалпы инженерлік дайындық;
- тәжірибелік дайындық;
- зерттеу қызметі;
- оқудан тыс қызмет.
Жоғарыда аталған компоненттер экологиялық ... беру мен ... ... олар 5 ... ... ... әлемнің экологиялық бейнесіне
сүйене ... ... ... ... ... ... ... тарихы сияқты пәндерді зерттеу
барысында жүзеге асырылады, бұларды зерттей ... ... ... ... ... сақтауға бағытталған көзқарастарының саналы жүйесі
қалыптасады, яғни, қоғам мен ... ... ... ... ... ... ... ретінде оның табиғат заңдарына бағынуы ... ... ... ... ... ... заманауи жаратылыстану
концепциясы, өмір қызметінің қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Экологиялық білім беру
студенттердің осы аталған жаратылыстану пәндерінің экологиялық потенциалын
өздерінің болашақ кәсіби қызметтерінде ... ... ... ... басты құраушысы- «Экологиялық білім беру»
болып табылады. Аталған курс көпжақты ... ... ... және ... адекватты экологиялық көзқарастарын
қалыптастыру саласында ... ... және ... ... Осы аталған курс ... ... ... ... ... ұйымдастырудың негізгі заңдылықтары,
бүтіндігі мен ... ... ... ... ... ... эволюциясындағы антропогенез көрінісі ретінде; ... ... ... ... қорғау мен олардың құрылуы;
қоршаған табиғи ... ... ... пен қоғамның өзара әрекетін
басқарушы ретінде айқындалады.
Оқу орындарындағы экологиялық қызметті ... ... ... ... және ... ... жалпы
психологиялық-педагогикалық дайындықты қарастырады: психология, жалпы ... ... ... ... ... ... ... педагогиканы қарастырады, бұлар оқу жоспарына
факультативтік пәндер ретінде немесе студенттің таңдауы бойынша бекітілетін
пәндер ретінде енгізіледі.
Экологиялық ... ... жеке ... экологиялық
санасының түсінігі қалыптасады және оның ... ... ... ... жүйесін қалыптастыру заңдары, олардың табиғат
әлеміне субъективті қатынасы, табиғат объектілерімен ... ... және ... студенттердің таңдауы қарастырады.
Экологиялық - педогогикалық дайындық студенттерді экологиялық жеке
тұлғаның мәні, қағидалары, әдістері және оның ... ... ... ... ... ... беру процесінің мазмұны мен
түрлері талданады, әлемдегі экологиялық білім берудің әртүрлі ... ... ... ... ... ... негізінде
екі есе инженерлік-педагогикалық білім берудің ерекшелігін ескере отырып
жүзеге асырады. Ол ... ... және ... жан - ... ... оған ... инженерліктің жиынтығын
береді, оқу барысында экологиялық ... беру ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл аудиториялық сабақтар мен ... тыс ... ... инженерлік дайындық конструкциялық материалдар технологиясы;
заманауи өндіріс негіздері; металдарды өңдеу; ... ... ... ... ... ... психикасы мен техникасының
тарихы; жеңіл өнеркәсіп өндірісі экономикасының ... ... ... шеңберінде жүзеге асырылады. Жалпы ... ... ... бағыттағы арнайы жалпы инженерлік білімдермен
қаруландыру болып ... ... ... ... берілген экологиялық білім
негізінде студенттердің тәжірибелік ... ... ... ... ... ... мен дағдысы қалыптасады. Экологиялық
ептіліктері мен дағдысын ... ... ... ... ... ... ... және педагогикалық
тәжірибе барысында, сондай-ақ, жазғы ... ... ... ... өңдеу технологиясының практикумы процесінде ... ... ... әсер ету мен оны ... ... ... ... Еңбек қызметі процесінде олардың жұмыстағы тек
қауіпсіз әдістерді қолдана отырып,еңбек операцияларын орындау ептіліктерді
қалыптасады.
Студенттердің ... ... ... үшін ... ... ... мәні зор, оның барысында студентердің
тәжірибеден өтетін жеңіл өнеркәсіп бірлестілігімен ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Технологиялық тәжірибе ... ... ... ... адекватты
бағалау қабілетін, сондай-ақ, өзінің экологиялық білімдері мен ... ... ... ... шешу үшін ... ... ... мүмкіндік береді.
Педагогикалық тәжірибе барысында студенттердің ... ... ... ... ... беру мен ... асыру үшін қолдануларына мүмкіндіктері қалыптасады.
Жазғы еңбек семестрі кезінде экологиялық тәжірибелік ... ... ... және оқу орны ... ... ... байланысты шығармашылықтық тапсырмаларды орындау барысында жүзеге
асырылады. Мұндай ... ... ... санасын
қалыптастырудың тиімді құралы болып ... ... ... ... мен ... ... қолдау облысындағы зерттеу қызметі олардың оқу мен оқудан тыс
қызметтерінде міндетті түрде ... ... ... ... ... ... мен тәрбиесі студенттердің оқу және зерттеу ... ... ... зерттеу қызметінің экология мәселелері
бойынша теориялық базасы - ... ... ... ... ... ... экологиялық-теориялық және психологиялық-педогогикалық
пәндердің компоненттерін зерттеу барысында алған ... ... ... ... ... негіздерінде алған білімдері болып табылады.
Оқу-зерттеу және ғылыми ... ... ... және ... ... қатысуы, олардың кәсіби, мәдени және интеллектуалдық
деңгейін арттыруға, жекелеген ... ... аша ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Студенттердің оқудан тыс экологиялық қызметі экологиялық білім ... ... ... ... оқудан тыс түрлерінің көмегімен
жүзеге асырылады. Бұл – ... ... мен ... жорықтар,
редакторлық-баспа қызметі, экология мәселелерін зерттеу бойынша үйірмелік
жұмыстар, экологиялық театр, экологиялық дебаттар, экологиялық ... және ... ... басқа да түрлері, олар оқушылардың
экологиялық білімі мен ... ... ... ... ... ... білім мен тәрбие берудің әрбір ... ... бір ... ... білімнің жиынтықтарымен қаруландырады, олар
педагогтың ... мен ... ... болашақ білімін
айқындайды.
Осы құрылымды негізге ала отырып, кәсіби оқыту педагогының экологиялық
білім мен тәрбие ... ... ... беру ... ... жасалады. Бастапқы кезеңде студенттің жеке тұлғалық және ... ... ... және табиғи басымдылықтар мен құндылықтарды игеруі –
бастапқы жағдайда үлгілі де ... ... ... ... кезеңде
қажетті білім беру мен әдістемелік білімдер жетілдіріледі, болашақ маманның
кәсіби компетенттілігі жинақталады. ... ... ... ... үшін ... жасалады. Төртінші кезеңде студенттер «адам-
қоғам-заң» жүйесі туралы дүниетанымдық көзқарастары жетіле ... ... және ... ... ... ... ... өзіндік дамуын ынталандыратын жағдайлар
жасалады.
Экологиялық білім мен тәрбие ... ... ... экологиялық
білім мен тәрбие беру қорытындысы ... ... оның ... ... мен ... және ... (экологиялық
мәдениет, әлеуметтік белсенділік пен өзін-өзі ұйымдастыру) салаларын
сипаттайтын жеке тұлғаны ... ... ... ... ... сананың негізі болып табылады, оның
негізінде мінез-құлықтың сарыны қалыптасады немесе кең ... ... ... сарыны қалыптасады. Олар адамның ... ... ... ... ... фундаменті болып саналады.
Педагогикада сарын қызметті саналы атқарушы ретінде қарастырылады (109).
Экологиялық білім ... ... ... ... ... шарт
ретінде және табиғи жүйелер мен адам қолдан ... ... ... ... ... ... қажеттілігін қосады.
Экологиялық білімге ... ... мен оның ... ... ... ... ... дамудың терең стратегиясын адам өмірін
сақтаудың алғы ... ... ... кіреді. Жалпы, бұл «қоғам-адам-
техника-табиғи орта) жүйесіндегі қатынастардың мәнін сезіну болып саналады
(94).
Кәсіби оқытудың ... ... ... ... мен ... беру
процесінде қалыптасатын экологиялық білімді төмендегіше топтастыруға
болады:
- табиғаттағы ішкі байланыстар ... ... ... ... техносфера мен биосфера арасындағы энергетикалық ... ... ... ... мен ... ... ... байланыстары туралы білім;
- табиғатты қорғау мен табиғатты қалпына келтіру қызметінің жолдары мен
құралдары туралы ... ... ... ... деген қатынасын реттейтін этикалық және
құқықтық мөлшерлер ... ... ... ... ... ... ... дағдысы мен
стратегиясы жүйелерін қалыптастырудың негізі ... ... ... ... ... қатынастарды қалыптастырудың аса маңызды алғышарты және
негізі болып саналады. Бірақ тек ... ғана ... ... жеке ... ... басқа қасиеттерінің туындауын ... ... ... тек ... мен ... ғана ... қою аз, сонымен бірге
оларды орындау қажет, сондай-ақ моральдың талаптарымен жүруге қабілетті
болу ... ... ... бағалау мен тәрбие жұмыстарын дұрыс бағаламау
«тәжірибеде гі білім мен мінез-құлық ... ... ... ... ... ... мен ... керемет біле отырып, өзінің мінез-
құлқын қадағаламайды» (16).
Оқыту мен тәрбиелеу бірлігінің ... ... ... педагогикалық
жүйеде экологиялық білім мен тәрбие берудің концептуалды үлгісін жобалау
барысында біз болашақ педагогтардың экологиялық ... ... ... ... ... ... ететі.н
мүмкіндікке қол жеткіздік, бұл ... ... ... ... ойлау жүйесі мен мәдениетін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Кәсіби ... ... ... мәдениетін біз экологиялық дамыған
сананың бірлігі ... ... пен ... ... ... ... ... құнды қатынас ретінде қарастырамыз.
Кәсіби білім беру ерекшеліктерінен шыға отырып, болашақ педагогтар тек
жалпы ... ... ие ... қоймастан, сонымен бірге,
психологиялық-педагогикалық және ... ... ие ... ... оқыту педагогына білім мен тәрбие берудің ... ... ... экологиялық бағыт ретіндегі нәтиже болып табылады, бұлар
болашақ ... ... ... ... ... ... педагогикалыққызметтерінде қолдануға мүмкіндік береді.
Педагогикалық жүйеде ұсынылған концептуалды үлгінің ... ... мен ... ... ... асыру кәсіби оқытушы педагогтың
экологиялық бағдарын ... ... мен ... ... ... ... ... кәсіби
оқытушы педагогтың арнайы экологиялық білімін, ептілігін және дағдысын
қалыптастыру үлгісі жасалды, бұл үлгі 3 ... ... 3 ... КО
педагогының арнайы экологиялық білімін, ептілігін, дағдысын қалыптастыру
үлгісі.
|Арнайы пәндік | ... ... ... | | ... ... | |Кәсіби оқыту мен СД оқыту |
|және | ... ... | | ... | | ... |Е |Д ... |П |А ... |Т |Ғ ... |І |Д ... |Л |Ы |
| |І |Л |
| |к |А |
| | |Р ... дайындық| |Зерттеу |
| | ... ... | ... зерттеулер ... | ... ... | ... ... оқу ... | |зерттеу жұмыстары/ ... | ... ... ... | ... ... ... | ... жұмыстары/ ... тыс ... ... ... ... ептілігін, дағдысын қалыптастыру процесі
студенттердің жалпы экологиялық білімінің қосалқы бөлігі болып табылады
және экологияланған оқу ... мен ... ... да ... ... ... ... олар экологиялық білім мен ... ... 5 ... ... экологиялық білімін, ептілігін, дағдысын үлгіге сәйкес
қалыптастыру кәсіби білім ... ... ... ... ... оған ... ... тәжірибелік, зерттеу, сабақтан
тыс дайындық кіреді.
Арнайы экологиялық дайындықтың базалық компоненті болып ... пен ... ... ... ... ... курсты зерттеу барысында студенттер техносфера мен ... ... ... ... арнайы экологиялық білім алады.
«Заманауи өндіріс және жеңіл өнеркәсіптік ... ... ... және қоршаған орта» автоматты оқыту жүйесін ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік дайындықты студенттер «Арнайы пәндерді кәсіби
оқыту ... ... ... онда олар ... білім мен
ептілік кешенін игереді, бұл олардың педагогикалық тәжірибеден өту ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді,
яғни, педагогикалық процесте өздерінің экологиялық ... ... ... ... ... мен экологиялық-педагогикалық ептіліктерін
студенттер тәжірибелік және ... ... ... ... ... ... дайындауда,
технологиялық, педагогикалық тәжірибелер мен жазғы еңбек семестрлерінде
жүзеге асырылады. Соның ... ... ... ептіліктері қалыптасады, яғни, арнайы экологиялық білімдерін
әртүрлі кәсіби жағдайларда таңдаулы түрде қолдана ... ... ... бойынша өтетін тәжірибелік
сабақтардың «Еңбекті қорғау» тарауында студенттер антропогенді физикалық
әсерлердің мәселелерін: ... ... ... ... ... ... Осы және ... да экологиялық факторлардың сандық және
сапалық бағалануын, олардың адамға кері әсер етуін болашақ ... ... ... ... ... өңдеу технологиясы бойынша
тәжірибелік ептіліктері мен ... ... ... ... кезінде тек жұмыстың қауіпсіз әдістерін қолданулары ... ... ... ... ... ... ... әсер етуін жояды.
Бұл үшін студенттер өздерінің еңбек ... ... осы ... әдістерін білуі керек.
Технологиялық тәжірибе барысында студенттер өздері тәжрибеден өтетін
жеңілөнеркәсіп ... ... ... ... ... оқу-зерттеу бағдарламаларды орындайды. Студенттер
технологиялық тәжірибе барысында қоршаған ортаға ... әсер ... ... ... ... ... ... және оны қандай жолдармен болдырмауды ашып көрсетулері ... ... ... талаптары арасындағы айырмашылықты да ашып
көрсетулері қажет.
Педагогикалық практика барысында ... ... ... ... тәжірибесін игерулері қажет, ... ... және ... ... талдаулары қажет. Бұл
тек оқу қызметіне ғана ... ... ... ... ... ... ... іс-шараларға: саяхатқа, мерекелерге, ойындар
өткізуге, туристік жорықтарға көмек көрсетулері тиіс. Осындай экологиялық
іс-шараларға ... мен ... ... деген олардың субьективті қатынастарын қалыптастырады.
Кәсіби оқытушы педагогтың арнайы экологиялық білімдерінің, ептіліктері
мен дағдыларының қалыптасу процесі ... оқу және ... ... ұсынады. Экологиялық мәселе ... ... ... теориялық базасы болып «Ғылыми зерттеунегіздері» курсы
саналады.
Кәсіби оқытудың болашақ педагогтарының зерттеу жұмыстарының бағыттары
төмендегіше:
-қоршаған орта ... ... ... отырып қолданбалы
экологиялық зерттеулер жүргізу (қоршаған табиғи ортаны бақылау, антропгенді
қызметтердің әсерінен табиғатта болып ... ... ашып ... ... ... ... ... анықтау және ортаның сапасын
реттеудің нұсқауларын жасау);
- экологиялық дайындықтың педагогикалық аспектілерін зерттеу.
Арнайы, әдістемелік, тәжірибелік және зерттеу ... ... ... білімін, ептілігін және дағдыларын ... ... ... ... мен ... берудің сабақтан тыс жұмыстарында
қолданады. ... ... ... тыс жұмыстарды біз келесі сабақтан
тыс экологиялық іс-шараларды ұйымдастыруға ... ... ... ойындар, экологиялық қимыл-қозғалыстар, экологиялық саяхаттар,
экологиялық ... пен ... ... мәселелерін зерттеудің редакторлық-
баспалық қызметі, үйірмелік жұмыстары т.с.с.
Экологиялық ойындар өткізу оған қатысушылардың сарынын, ... ... ... ынталандыруға негізделеді. Кәсіби оқыту
педагогына экологиялық білім мен тәрбие беруде біз ... ... ... ... және ... мазмұнын үлгілеуге
негізделген ойындарды ұсынамыз, мысалы, (рөлдік, ... ... ... ... ... ... ... және т.б.
Әртүрлі экологиялық қозғалыстар ұйымдастыру барысында студенттер сан-
алуан акцияларға, табиғатты қорғауға ... ... ... ... ... ... ... мен қайта қалпына ... ... ... ... қатысады.
Экологиялық тақырыпқа арналған нысандар мен ... ... ... ... студенттердің қатынасуы
экологиялық мәселелерді ... ... ... пен
шығармашылықтық қабілеттерін қалыптастыруға игі ықпал ... ... мен ... берудің сабақтан тыс түрлері экологиялық
мәселелерді шешудегі ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Осылайша, біз жасаған үлгі арнайы экологиялық білімнің, ептілік пен
дағдылардың кешенін кезеңдер бойынша ... ... ... Арнайы
экологиялық білімнің, ептіліктер мен дағдылардың ... ... ... ... қамтамасыз етеді және кәсіби оқытушы педагогтың
экологиялық бағдарын қалыптастыруға ... ... ... ... ... алдында тұрған заманауи терең мәселелердің арасындағы бүгінгі
таңда аса маңыздысы - бұл экологиялық ... ... ... даму ... өтуі ... ... ... педагогын экологиялық
дайындау көкейтесті мәселе болмақ және ол ... мән ... ... ... ... ... кәсіби білім беру ... ... ... ... ... ... жоғарғы
сапалы мамандар дайындауы қажет, ... олар ... ... ... жас ... ... білімі мен тәрбиесіне үлкен көңіл
бөлуі, тиісті білім беруі ... ... ... ... ... мен ... ... қатысты және тек солардың
кәсібилігіне байланысты болмақ.
Біздің зерттеуіміздің ... ... ... ... ... ... білімі мен тәрбиесіне ғылыми-теориялық ... ... ... ... ... құқықтық, концептуалдық
және ғылыми-теориялық негіздері айқындалды, экологиялық білім ... ... мен оның ... және ... ... ... көрсетілген ғылыми-теориялық ... ... ... ... ... енді ғана дамып
келе жатқанына қарамастан, бүгінгі таңда республикамызда оны ұйымдастырудың
белгілі тәжірибесі жинақталып ... ... ... ... ... ... ... жатқанын көрсетті.
Диссертациялық зерттеу барысында Қазақстандағы жоғары оқу орындарының
маман-экологтарды ... ... ... ... ... ... өсу ... қоғамдағы экологиялық
жағдайлардың сын көтермейтінін дәлелдейді, экологиялық құлдырауды болдырмас
үшін оған маман экологтар ... ... ... ... нәтижелері
республикада педагогикалық кадрларды экологиялық бағдармен дайындау тек
«Химия-экология», «География-экология», «Биология-экология» ... ... ... ... көрсетті, ал кәсіби оқыту салалары
үшін маман-экологтартар дайындаумен қазақстанның ... бір ... ... ... ... ... оқыту педагогтарына экологиялық білім
мен тәрбие беру кәсіби ... ... ... ... ... ... ... беру, оқыту, тәрбиелеу сияқты педагогикалық категорияларды
талдау негізінде жүргізілген зерттеулерде ... ... мен ... ... ... оқыту педагогына экологиялық білім мен ... ... ... аша ... біз ... ... ... білімі мен тәрбиесінің мақсатын, міндетін,
спецификалық қағидаларын және ... ... ... беру ... көрсете отырып, арнайы экологиялық білім
мен ептіліктер анықталды, оларды ... ... ... педагогтар әртүрлі
кәсіби жағдайларда өздерінің экологиялық-педагогикалық ептіліктерін
таңдаулы ... ... ... ... ... беру ... ... келісті зерттеу нәтижелеріне біз жасаған
экологиялық білім мен тәрбие берудің концептуалды ... мен ... ... ... ... ... ептіліктерін және
дағдысын қалыптастыру үлгісі жатады.
2.2 ... ... ... ... ... әдістері
Мұғалімдердің инновациялық білім беру технологияларын дұрыс таңдап
алып, ... ... ... ... ... септігін тигізетінін
көптеген зерттеу нәтижелері дәлелдеп отырғаны анық. Қазіргі таңдағы білім
беру ... кең ... ... ... Г.К.Селевко [54]
өзінің «Қазіргі білім беру технологиялары» деген еңбегінде оларды былайша
топтастырады:
1.Педагогикалық үрдістің ... ... ... технологиялар:
- ынтымақтастық педагогикасы,
- Ш.А.Амонашвилидің ізгілік-тұлғалық технологиясы,
- Е.Н.Ильиннің жүйесі: әдебиет ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан жетілдіру және қайтадан өңцеуге
негізделген педагогикалық технологиялар:
- «Экология және диалектика», Л.В.Тарасов,
- «Мәдениет диалогы», В.С.Библер, С.Ю.Курганов,
- дидактикалық бірліктерді ... ... ... ... кезеңмен қалыптастыруды іске асыру, М.В.Волович.
3. Дербес пәндік педагогикалық ... ... ... ерте және ... ... технологиясы, Н.А.Зайцев,
- бастауыш мектепте жалпы оқу біліктерін жетілдіру технологиясы,
В.Н.Зайцев,
- есептерді шешу ... ... ... ... ... сабақтар жүйесі негізіндегі ... ... ... ... ... жүйесі, Н.Н.Палтышев.
4. Табиғатқа сәйкестік технологиялары:
- ... ... ... арқылы тәрбиелеу, А.М.Кушнир,
- өзін-өзі дамыту технологиясы, М.Монтессори,
5. Дамыта оқыту технологиялары:
- ... ... ... ... ... ... ... жүйесі,
- тұлғаның шығармашылық сапаларын дамытуға бағытталған дамыта оқыту
жүйесі, И.П.Волков, Г.С.Альтшулер, И.П.Иванов,
- тұлғаға бағдарланған дамыта оқыту, ... ... ... ... ... ... Альтернативті технологиялар:
- Вальдорф технологиясы, Р.Штейнер,
- ерікті еңбек технологиясы, С.Френе,
- ... ... беру ... А.М.Лобок,
- шеберханалар технологиясы.
7. Авторлық мектептердің педагогикалық технологиялары:
- бейімделу педагогикасының мектебі, Е.А.Ямбург, Б.А.Бройде,
- ... ... ... ... анықтау авторлық Мектебінің технологиясы, А.Н.Тубельский,
- мектеп-бақ, М.А.Балабан,
- аграрлық мектеп, А.А.Католиков,
- ертеңгі күннің мектебі, Д.Ховард.
8. ... ... ... және
интенсификациялауға ... ... ... ойын ... ... оқыту,
- шет тілі мәдениетіне коммуникативті оқыту технологиясы, Е.И.Пассов,
оқу материалын жүйелеу және ... ... ... ... В.Ф.Шаталов.
9. Оқу үрдісін ұйымдастыру мен басқару ... ... ... ... басқару барысында тірек үлгілерді пайдалану арқылы оза
оқыту, С.Н.Лысенкова,
- деңгейлеп саралау технологиясы,
- міндетті нәтижелер негізінде деңгейлік саралап оқыту, ... ... ... ... ... ... ... технологиясы, И.Н.Закатов,
- оқытуды дербестендіру (жеке оқыту) технологиясы, Инге ... ... ... ... ... ... ұжымдық тәсілі, А.Г.Ривин, В.К.Дьяченко,
- топтық технологиялар,
- компьютерлік (жаңа ақпараттық) ... ... ... даму ... орай ... ... деңгейінің де артқаны анық. Сондықтан ең ... ... ... ... деңгейінің артуын, тұлғалық сапаларының
қалыптасуын қамтамасыз ету керек. ... ... беру ... ... алу және оның ... түсінбеу оқу процесін жетілдіруге
кедергілер жасайды. Сондықтан біз зерттеу ... ... ... мазмүндық сипаттама беріп, олардың ... ... ... ... беру ... ... мұғалімнің
оларды дұрыс таңдап алуының ... ... ... ... Г.К.Селевко, Н.Д.Хмель, т.б.). Көрнекті қазақстандық ғалым
Н.Д.Хмель ... ... ... ... ойдың тұжырымдамалық негізінің болуы,
- технологияны жасаушылардың тиянақты әдіснамалық ұстанымының болуы,
- нақты педагогикалық құбылысқа қатынастың жүйелілігі,
- технологияда педагогикалық үрдістің екі ... ... ... ... үрдіс субъектілерінің орны мен өзара әрекетін анықтау,
- алынған нәтижелерге ... ... ... ... кез ... ... ... жұмыс жағдайында
қайта ... ... ... беру ... оқу ... ... ... 3 кестеден көруге болады.
Инновациялық білім беру технологияларын ... ... ... ... ... басшылығымен жасалған, ғылыми тұрғыдан
негізделген бағдарламалар арқылы оқу үрдісінде ... ... ... орындары теориялық жетістіктерін іс-тәжірибеде таратудың негізгі
ордасы болып табылады.
Кесте 2 - Инновациялық ... беру ... ... сипаттамасы
|Технологияның атауы ... ... мен ... |
|1 |2 ... (деңгейлік) |Бұл технологияны автор «деңгейге қарап топішілік саралап оқыту» және дамытушы ... (Н.П. ... ... ... |
| |бар ... ... жүйесі» - деп атаған. |
| ... ... ... ... ... ... ... бес типтен қуралады:|
| ... |
| ... ... ... ... ... семинар сабақтарьшда оқушылардың |
| |оқу ... оқу ... ... талдауы; қортындылау және білімді |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... даму ... ... ... жеке ... |
| ... мен басқа |
| |да ... ... ... оқу ... мен үлгермеушілер пайда болатыны |
| ... ... да ... сабақтың барлық кезеңдерінде: жаңа материалды беру, |
| ... ... ... ... дағдыны бағалау кезінде деңгейлеп-саралап оқытуды |
| ... Онда ... ... ... үш ... «А», «В», «С» ... ... ... |
| ... ... ... тапсырмалар емес, тек бағдарламалар ғана) |
| ... екі |
| ... ... |
| |а) ... деңгейдегі білім, білік, дағдының меңгерілуін қамтамасыз етеді |
| ... ... |
| ... ... |
| |ә) ... ... ... өз бетімен оқуына, білім алуына жағдай жасалады |
| ... ... ... ... ... үлгі бойынша жұмыс, кеңес беруден |
| ... өз ... ... ... ... дейін). ... ... ... ... ... ... ... шығармада белгілі бір адамгершілік |
|әдебиет ... ... Осы ... ... ... үшін бүгінгі күнде маңызды, |
|пәнін адамды ... өте ... етіп қою ... ... оны ... ... емес, тек|
|қалыптастыратын |осы сыныпқа, тілті жекеленген оқушыларға ... қылу ... ... проблеманы|
|пән ретінде оқыту |шешу шығарманы, оқулықты және ... ... ... ... ... отьгрған |
| ... ... және ... өмірбаянымен танысуды талап етуі керек. ... ... тілі ... ... ... яғни шет ... қарым-катынас жасау "арқылы үйрену; сөйлеу |
|коммуникативті оқыту ... іс- ... ... іске ... оқу ... жағдаяттарды қолдану, рольдік тұрғыдан |
| ... ... |
| ... оқу материалының, сабақты ұйымдастырудың жаңалық сипат алуы; |
| ... ... ... ұжымдық өзара әрекет ету; білім мазмұнын |
| ... ... ... ... ... ... ізденгіштік-зерттеушілік іс-әрекеті тән. Оған тән |
| ... |
| |- ... ... ізденуді жүзеге асыру қажеттілігін тудыру керек, басқаша |
| ... ... ... ... ... ... - оқушылардың алдына |
| ... ... ... ... талдап, оны жаңаша түсінуді талап ететін оқу |
| ... қою; |
| |- осы ... ... яғни ... іс-әрекетін ұйымдастыру; мұнда үлгі |
| ... ... |
| ... ... ... іздену іс-әрекетіне тартуы қажет, ол үшін 2 шартты |
| ... ... |
| |1) ... ... ... басқарушы болмай, шьш мәнінде қатынасушы болу керек; |
| |2) ол ... ... ... ... шын ... жүзеге асыру керек, оларға |
| ... ... ... ... |
| |Оқу ... ... кейін мұғалім табылған шешімнің бағасын |
| ... оның ... |
| ... шешу үшін ... пайдалануға болатынын түсіндіреді. |
| ... ... ... мен ... ... келетін үш әдіс: |
| |1) оқу ... қою; |
| |2) оны ... ... ... |
| |3) ... ... тәсілін бағалауды ұйымдастыру. ... ... ... ... ... ... ... - оқушыларға білімді даяр күйінде |
| ... ... өзі ... бермей, олардың алдына белгілі проблемалық |
| ... ... оны ... ... ... |
| ... оқушыларды білім жүйесімен, білікпен, дағдымен қаруландырып қана |
| ... ... |
| ... және танымдық қабілеттерін дамытады. |
| ... ... - ... ... мен ... ... қайшылықтар|
| ... ... және ... ... ... дайын тәсіл болмағандықган, |
| ... ... ... болады, осыған орай, оқушының ізденушілік әрекеті мен |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| |- ... жағдаяттың пайда болуы; |
| |- ... ... қою және оның ... мәнін жете түсіну; |
| |- ... ... ... ... ... |
| |- ... дәлелдеу; |
| |- ... ... ... ... ... дербестендіру (И.Унт, |И.Унт: өзіндік жұмыс үшін дербес оқу тапсырмалары, баспа оқу дәптерлері, дербес ... ... |оқу ... орындауға басшылық ету. |
| ... ... ... ... емес түрде құру: бірінші бөлім - барлығын|
| ... ... ... |
| |- екі ... ... ... оқушьшардьң өзіндік жұмысы және |
| ... ... ... ... ... ... ... пайдалану, |
| ... ... ... ... көп деңгейлі тапсырмаларды орыңдау іске |
| ... |
| ... ... ... ... ... оқытуды көздейтін алты деңгей үшін|
| |оқу ... |
| ... және ... ... ... Қиындықтың алты деңгейі |
| ... ... ... ... әрбір оқушының қабілетіне қарай бейімдеу арқылы |
| |оқу ... ... ... ... ... ... ... ... ... алуының меншікті траекториясын қамтамасыз ететін |
| ... ... ашық ... ... ... ... істей алу білігін |
| ... және ... ... ... дамытады; таным процесін |
| ... оны ... ... ... ... ... ... өзгертеді; оқу |
| ... ... ... іс-әрекетін қолайлы ұйымдастыруға мүмкіндік |
| ... жаңа ... ... ... және ... ... |
| ... білім беруді ақпараттық-әдістемелік тұрғыдан қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... ... екі деңгейден тұратын стандарттың болуы: ... |1. ... ... яғни ... оқушы қол жеткізе алатын жалпы білім; ... ... ... |2. Мүмкіндік деңгей, яғни әрбір оқушының қызығушылығына, қабілетіне және ... ... |
| ... ... ... етуі ... ... ... оқу ... ірі ... ... және ... бөлінген. Оқу материалы тірек |
|материалдарын тірек және ... ... ... ... ... ... ... белгілері арқылы оқьпу технологаясы төмендегідей мақсатты |
|табысты оқыту ... |
| |- ... ... ... ... |
| |- ... ... оқьпу; |
| |- ... ... |
| ... белгілері арқылы оқыту технололиясының ерекшеліктері: |
| |- ... ... ... ... ... жоғары деңгейдегі қиыншылық, |
| ... ... ... |
| ... |
| |- жеке ... ... ықпал; |
| |- ... ... ... |
| |- әр ... жобасының жариялылығы, түзетуге, өсуге, табысқа жетуге жағдай |
| ... |
| ... мен ... ... ... ... ... ізгілендіру мәдениетінің барлық негізгі бағыттары ұсынылады, |
|бойынша саралап оқытудың |оқушы солардың ... ... ... ... қызығушылығына сәйкесін таңдап алады, яғни қызығушылық бойынша ... ... ... ... ... ... бағьптарын саралау 8 оқу |
| ... ... ... ... ... өнері; тіл мәдениеті; |
| ... ... ... мәдениет; дене мәдениеті; |
| ... ... ... шығармашылық. Бөлімдер 1-сыныптан бастап |
| ... және ... бір оқу ... түсу үшін ... |
| ... ... Олар ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... үшін болашақ |
| ... ... ... ... ... ... ... жүйесіне |Жоғары өнімді, нәтижелі сабақ технологаясының негізгі ерекшеліктері ретінде ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... деңгейін қамтамасыз етуді,|
| ... |
| ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдері мен |
| ... ... |
| ... ақыл-ой әрекеттерін қалыптастыру мея жаттықтыруды, оқушылардың тұлғалық|
| ... ең ... ... өздігінен басқару механизмдерін қалыптастыру |
| |мен ... ... мен ... ... ... қарым-қатынасының жоғары жағымды|
| ... қол ... ... ... ... ... ... дағдыларының |
| ... мен ... ... |
| |А.А. ... жіктемесі бойынша сабақтар жүйесі: |
| |- ... ... еске ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| |- ... салыстыру аркылы нәтижелерді тексеру сабақтары;- |
| |- бір есеп ... ... не ... ләззат алу); |
| |- ... ... ... ... ... ... |
| |- ... ... ... өзіндік жұмыс сабақтары; |
| ... ... ... ... сабақтар, білімді жаңа көзқарас тұрғысынан |
| ... |
| |- ... ... |
| |- ... ... бойынша лабораториялық жұмыстар; |
| ... ... ... |
| |- ... ... және ... ... емес сабақ|
| ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |Ірі ... ... — бұл ... ... ... ... ... ... және ... ... ... негізінде |
|бірліктерді ірілендіруі ... ... ... ... |
| ... сипаттары - оқыту бағдарламасындағы өзара байланысты мәселелерді |
| ... бір ... өту, ... шешу мен ... ... ... |
| ... ету, ... ... ... ... тура есепті кері есепке |
| ... ... ... ... беретін жаттығуларды пайдалану, математикалық |
| ... ... ... ... қамтамасыз ету, жаттығулар орындау кезінде|
| ... ... беру ... ... ... ... ... ... ... |Оза ... - брі қарапайым кәдімгі тақырыптық бағдарлама тізбегіне көмекші ... |
| ... жаңа ... оқу ... ... ... бұрын әр сабақта қысқаша |
| ... ... Бұл ... ... ... және ... үнемі |
| ... ... жаңа ... тез ... жол ... |
| ... ... - ... оқушыны іске жұмылдыратын сабақтың қозғаушы күпгі. |
| ... ... ... ... - ... ал ... өздерінің күш-жігерін |
| ... оған ... ... тырысады. Ал егер әлсіздеу оқушы түсіндірсе, ол да бар |
| ... ... - ... ... өйткені ол бүкіл сыныпты жетелеп, |
| ... ... ... ... ... ... басқару үш түрлі әрекетгі |
| ... ... ... ... ... оқу ... ойлы ... мүмкіндік |
| ... және ... ... кері ... ... етеді. Мрилімнің оқушылардың |
| ... ... ... ... қалушылықты дер кезінде байқауына, білім мен |
| ... ... ... ... ... ... ... оқуды қамтамасыз етуіне|
| ... ... |
| ... ... немесе жай ғана сүйеніштер дегеніміз - сабақты түсіндіру сәтінде |
| ... көз |
| ... ... ... карточкалар, әшекейлі полотно, сызбалар, |
| ... ... ... ... ... ... ... маңызды шарт - |
| ... ... ... ... ... тұрмай, үнемі іске қосылуы тиіс. Сонда ғана олар |
| ... ... ... ... оңай ... көмектеседі. ... ... ... ... ... беру мазмұнын ізгілендіру, диалетика және интеграция ... ... ... ... ... 1-4 ... «Қоршаған әлем» атты интегративті пән |
| ... онда ... ... биология, геология, физика, астрономия, |
| ... ... ... экология салаларынан әртүрлі мағлұматтар қамтылады. Бұл |
| |бір ғана оқу пәні ... ол ... өз ... дамытын отыратын өз алдына дербес|
| ... ... ... тізбегі: 1-сыныпта- «Әлем таныс және таныс емес», |
| ... ... ... және ... емес», 3-сыныпта - «Әлем өзгермелі және тұрақты»,|
| ... - ... ... және ... ... - ... төрт жағы», |
| ... - ... ... т.б. |
| |Бұл ... оқыту көптеген жаратылыс-ғылыми ұғымдардьщ ерте қалыптасуына септігін |
| ... әлем және ... ... орны ... ... ... береді, алдағы |
| ... ... ... ... дайындайды және осы пэәдерді окып-үйренуге |
| ... ... ... ... арқьш оқыту |Ойын технологиялары педагогикалық ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... Дидактикалық ойындардың басқа ойындардан |
| ... - онда ... ... ... қойылып, соған сәйкес оқыту нәтижесі болады|
| ... олар ... ... ... ... ... де, оқу-танымдық |
| ... ... |
| ... ... мына ... бағыттар бойынша іске асырылады: |
| |- ... ... ойын ... ... ... |
| |- ... іс-әрекет ойын ережелеріне бағынады; |
| |- оқу ... оның ... ... ... |
| |- оқу ... дидаюгикальщ міндетгі ойынға айналдыратын жарыс элементі |
| ... |
| |- ... ... ... ... ойын ... байланыстырылады. |
|Модульдік оқыту |Кез ... ... беру ... ... ... сабақта, дидактикалық|
|(В.М. Монахов) ... ... |
| ... бірлігі - дидактикалық модульде жүзеге асырылады. Дидактикалық модуль|
| |- ... мен ... ... ... ... мен ... |
| ... ... ... |
| |1. ... жаңа ... ... ... пакетін дайындау. |
| |2. ... ... ... ... ... ... пакетін |
| ... |
| |3. ... ... ... ... асырудағы мұғалімнің әдістемелік |
| ... ... |
| ... |
| |4. ... ... ... жүзеге асыруда технологиялық ойлардың жүзеге |
| ... |
| ... ... ... мен көрсеткіштер» пакетін жасау. |
| |5. ... жаңа ... ... ... ... ... |
| |Бұл ... бойынша әрбір мұғалім өзінің педагогикалық іс-әрекетінде авторлық |
| ... |
| ... ... ... ... ... яғни ... модульдердің |
| ... ... ... ... ... ... пікірінше, инновациялық білім беру
технологияларын іске асыру ... ... ... ... ... ... алғышарттар мыналар: тұлғалық бағытталған, жүйелілік,
әрекеттілік, синергетикалық, контекстік қатынастар.
Қазіргі педагогикалық санада бірыңғай түсінікке ие болмаған тұлғалық
қатынас ... ... ... ... идеясы болып ... ... [102], ... ... ... [103], ... [47], И.А.Колесникова [104], Э.Роджерс [84],
В.В.Серіков, ... [105] және ... ... ... басымдықтары жүйесінде ғалымдар мұғалімнің
тұлғалық елеуетін, инновациялық субъекті бола ... ... ... ... қарайды. Тұлғалық қатынас тұрғысынан алғанда, осы зерттеудің
негізгі мақсаты - ... ... ... орын ... ... технологиясын негіздеу. Мұнда білім беруші мен білім алушының
құндылық-тұлғалық қарым-қатынастары, ... ... ... ... ... Осыған байланысты қазіргі педагогикада тұлғалық ... ... ... бірі ... ... орны мен ... ... ережесі қалыптасты.
Біз зерттеу барысында мұғалімнің қазіргі білім беру технолргияларына
қатынасын ... ... мен ... ... ... ... үсынылған білімнің кайта қүрылуы мен ... ... ... ... ... ... деп таптық. Мұның өзі субъектінің
маңызды белсенділік формасы, өмір сүруіндегі жетекші тәсілдердің бірі болып
табылатын ... ғана ... ... ... іске ... ... оның жетілуіне, өз-
өзіне көмек көрсетуіне байланысты. Алайда, ол ... ... ... ... ... ғана ... болмақ. Соның нәтижесінде
тұлғалық бағдарланған және әрекеттілік қатынастар біріге түседі.
Ізгілендіру философиясының негізгі бастауында тұлға керемет ... ... ... ... мен оның ... құқығын бекіту
ізгілендірудің жоғарғы өлшем бірлігі ... ... «Бір ... ... ... ... ізгілендіру тұлғаның үйлесімді дамуының шарты, оның
шығармашылық әлеуетінің баюы, ... ... мен ... есуі ... Келесі жағынан алғанда, ол тұлғаның шығармашылық субъект ретінде
дамуына бағытталған үрдісті танытады. Білімді ізгілендіру ... ... ... өмір сүру ... ... ... жасайды. Оқыту
барысында олардың арасындағы ... ізгі ... ... ... ... ... - ... ойлаудың басты
элементі. Оқыту үрдісінің негізгі мәні түлғаны дамыту болып келеді» [106].
Ізгілендіру тұрғысынан бағдарланған білім беру ... ... ... ... және ... ... ... сапалы
түрде жаңартудың стратегиялық бағдарламасын анықтайды.
Даму ... - жаңа ... ... орталық идеясы. ... ... ... ... ... ... мен
дағдыларының қалыптасуын беру жүйесі туралы дәстүрлі түрде ... ... ... ... ... таза ... ... немесе
іс-әрекет тәсілдерін беру оқушының шығармашыл тұлға, ... ... дами ... ... ықтимал.
Соңғы онжылдықта ізгілендіру идеясы тұрғысында білім беру мазмұнына
тұлғалық бағдарланған қатынас ... ... ... Бұл ... ... [107], ... [95], ... [108], Л.МЛерменова,
А.В.Петровскийлердің [109] еңбектерінде баяндалған. «Білім беру ... - ... ... мен ... ... ... қажетті шарты болып табылады» [108].
Білім берудің ізгілендіру әрекеттерін іске ... ... ... тұғалық сипаттамасын ескеретін және педагогикалык теория мен
объективті түрде дамушы практиканы жақындастырудың шынайы негізгі ... ... ... беру технологияларын өзірлеу мен пайдалану
мәселесін алға тартуда.
Түрлі типтегі және ... ... ... ... ... ... ... зерттеу аспабы ретіндегі жүйелі қатынас
педагогикада 70-80 жылдары Ю.К.Бабанский [110, 111], ... ... [103], ... [72], И.Я.Лернер [95], Ю.П.Сокольников [98],
В.А.Сластенин [30], А.И.Мищенко [113], Т.И.Шамова [91], Ю.А.Конаржевский
[114] және тағы басқа да ... ... ... ... Осы кезеңде,
яғни «консолидация» кезеңінде педагогикалық ... ... мен ... ... бола ... Ол оқу ... ... циклдық жаңарту жолымен ... ... ... жүйесі ретінде қарастырылды. Соның негізінде, жүйелі
қатынас нәтижесі ретінде технологияландырылған оқу үрдісін құруға арналған
жалпы қондырғы ... ... ... ... ... ... ... талпыныстан көрінді. Педагогикалык технологияның
пәні, сондай-ақ диагностикалық ... ... ... ... ... түрде қол жеткізу түріндегі ... ... [110], ... [45], ... ... ... зерттеулердің басқарушылық жағы көбірек орын
алған. Н.В.Кузьмина [28, 29], ... [113], ... ... ... ... жүйе ... ... тәрбиеленушілердің өзара бірлесе әрекет етуі ... ... ... және ... ... ... ... ерекше назар
аударылған.
Педагогикалық технологиялар мақсатқа талпыну, мақсатқа бағытталу
сияқты сапаларымен сипатталады. Соның ... олар ... бір ... ... Ал ... қол ... әрекеттерінің вариативтілігі
оларды икемді ете түседі. ... ... ... [115], ... [116], ... [45], ... және т.б.) жүйені өзара бір-бірімен байланысты элементтердің жиынтығы
деп айтуға мүмкіндік беріп қана қоймай, сондай-ақ оның ... тән ... де атап ... ... ... ... ... жүйе ретінде компоненттердің белгілі бір
жиынтығы түрінде берілуі тиіс. Бұл көрсеткіштер өзара бірлесе ... ... ... бір ... ... ... бөлінуін жеке
элементтердің шекаралары анықтайды. Әрі қарай компоненттің ... ... Жүйе жеке ... қасиеттеріне тән ... ... ие ... тиіс. Компоненттердің қасиеттерінің
өзгеруі оның басқа элементтерінде немесе тұтас бүтін жүйеде ... ... ... ... ... ... жаңа ... меңгеру қатынастар жүйесі мен педагогикалық ... ... жаңа ... пайда болуына алып келеді.
3. Кез келген жүйе компоненттер арасында байланыс орнатуды білдіретін
құрылымның белгілі бір ішкі ... ие ... Осы ... ... ... бөлімдердің ерекшеліктеріне байланысты болады.
Жүйе құрылымының ерекшеліктерін ... ... ... оның ... ... қарай интеграциялануын тани түсеміз.
4. Бүтін жүйе таңдамалы түрде ортамен өзара бірлесе әрекет жасайды.
Мұның өзі оның ... ... ... ... ... ... ... етеді.
5. Біздер үшін жүйелі қатынас ... ... ... іске ... ... ... ... құруға қажетті болып
саналады.
Мәселен, А.И.Мищенко [113] мұғалімнің ... ... ... ... ... «Мұғалімнің кәсіби дайындығықтағы нақты
кемшіліктердің арасында ең бастысы мынау: оның дайындығының қазіргі ... ... ... ... ... ... ... соның нәтижесінде мұғалімнің іс-әрекеті бірқатар мардымсыз қызмет
әрекеттерімен ... ... ... түседі» деп атап көрсетеді,
[113].Демек ... ... ... ... өзі іс-әрекетімен
ықпал етеді. Автор педагогикалық ... ... ... ... ... ... кәсіби дайындығы үрдісін танытатын бір бүтін
ретінде қарастырады.
Мазмүндық-мақсаттың аспект педагогикалық ... беру ... ... ... іс-әрекетті төрт элементтің: «білім, білік,
шығармашылық іс-әрекет тәжірибесі және ... ... ... ... ... мотивациялық-құндылық қатынастар тәжірибесінің»
өзара байланысы арқылы бейнеленуін қарастырады. Педагогикалық білім берудің
ізгілендіру ... ... ... ... ... және ... ... көрінеді. Сөйтіп, мұүізгілендіру мақсаты мүеруіне оқытушы өзі іс-
әрекетімен ықпал етеді.ғалім мен адам, ... пен ... ... ... ... береді. Мұнда тұлғалық ... ... ... ... - құндылық қатынас) және
мұғалімнің ... ... ... мен дағдылары (кәсіби біліктілігі)
анықталады. «Бұл - барлық құрылымдық элементтерінің ішкі ... ... ... жаңа ... бірлігі. Ол мұғалім дамуының бір ... оның ... мен ... ішкі ... ... ... қоймайды, жетекші бағыттағы ішкі жағдайлармен: дүниетаным, қондырғы,
қажеттілік-мотивациялық салалардың барлық сипатымен жүргізіледі» [ 118,63].
Үйымдастыру-жүзеге ... ... ... мен ... ... ... белсенді формаларын, өз бетінше білім
алу және оқушылардың өзін-өзі ... ... ... беру ... өзара әрекетті қамтамасыз етеді.
Операциялық-технологиялық аспект «рефлексиялық ... ... ... ... «субъектілік ұстанымын неғұрлым көп
қамтамасыз етуге» ... ... ... ... ... іске ... ... оқыту моделін мазмұндық-мақсаттық, ... ... ... мәнінде қарастырылатын компоненттердің
жиынтығы ретінде құру қажет.
Педагогикалық психология тұрғысынан алғанда, оқу үрдісіне арналған
әрекеттілік ... ... ... ... ... меңгеруді,
әлеуметтік практика арқылы жасалған білім, дағды, қабілеттер мен іс-әрекет
түрлері және тәсілдерінің жалпы ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктерін айқындайды (Л.С.Выготский [120],
С.Л.Рубинштейн [121], ... [122], ... [123], ... ... [99], ... ... ... іс-әрекетті оқытушының білім алушымен
белсенді ... ... ету ... деп ... қажет. Оның мақсаты - білім
алушылардың тұлға және кәсіпқой болып жетілуін қамтамасыз ету. Осыдан келіп
ізгілендіру ... ... ... инновациялық
технологияның - дәстүрліден түпкілікті ... ... ... ... мазмұны «әсер ету» ұғымымен анықталады. С субъект
ретінде көрінетін және меңгеруге ұсынылған білім ... ... ... оқу ... ... ... қажет. Сол негізде
білім беру мазмұны оқушының өз белсенді ерекеттерінің негізі болуы тиіс.
Біз қарастырып ... ... ... ... ... ... іске асыру бойынша мұғалім іс-әрекетінің мәні ... ... оған ... ... жасау инновациялық
іс-әрекетті қалыптастырудың педагогикалық моделін жасауға ... бола ... ... ... ... ... ... іс-әрекет
әрекеттердің күрделі жүйесі болып табылады.
Әрекет деп біздер саналы, мақсатқа бағытталған, үнемі ... ... ... ... ... ... аяқталған актіні түсінеміз. Ол
инновациялық іс-әрекеттің құрылымдық бірлігі болып табылады. Өйткені оның
мынадай маңызды ... ие: ... оның ... мен нәтижелі
аяқталуы. Аристотель кезінде былай деп ... ... ... ... ... ... ұсақ ... ажырату керек». Осы идеяны
пайдалана отырып, Л.С.Выготский [120] ... ... ... ... тиіс» деп көрсетеді. Алайда, іс-әрекет біртұтас бүтін инновациялық
іс-әрекеттен ерекшеленіп тұрады: жеке іс-әрекеттен ... бір ... ... ... таба ... Оның ... жеке әрекеттердің сапасы мен
олардың арасындағы өзара ... ... ... ... ... ... дегеніміз - жаңалық жасау, меңгеру, пайдалану мен тарату (Н.И.Лапин,
А.И.Пригожин [61], Б.В.Сазонов [124]).
Инновациялық іс-әрекеттің ... ... үшін ... ... [121] адамның, қоғамның және бүкіл адамзат мәдениетінің
өзін-өзі ... көзі ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін репродуктивтік және өнімді деп бөлу ... ... ... ... ... белгілі құралдармен алуға бағытталған, әзірленіп
қойылған схемаларды - іс-әрекеттерді қайталауға негізделген. Соңғысы жаңа
мақсат пен соған ... ... ... ... ... жаңа ... ... мақсатқа қол жеткізуді қарастырады. ... оның ... ... ... ... ... деңгейде іс-әрекетсің репродуктивтік ... ... мета ... ... инновациялық іс-әрекет
ұғымы негізгі ұғым болып саналады. Басқаша айтсақ, осы іс-әрекет бастапқы
кезеңде қалыптасып, осы кезеңде ... ... ... ие ... іс-әрекет түрлерін де өзіне объект етіп алады. Ал олардың құралдары
мен тәсілдері адамдардың нақты бір ... үшін ескі ... ... ... ... кезекте, олардың өзгерісіне бағытталады.
Соңғысы Мұндай өзгерістерге ... ... ... олар оның ... құрайды. Сөйтіп, білім беру жүйесіндегі біздің қарастырып жатқан
іс-әрекеттің басты функциясы тәсілдердің, механизмдердің және ... ... ... ... ... болып табылады.
Инновациялық педагогикалық іс-әрекеттің феноменін зерттеуге
К.Ангеловски [60], ... [125], ... [126], ... ... [90], ... [3], ... [4], Н.Р.Юсуфбекова
[62] және т.б. зерттеулер арналған. Мұғалімнің ... ... ... ... әлі ... ... бірі болып
табылады. Оны ... ... ... ... [114], ... [28], Ю.Ж.Кулюткин [78, 79],
А.К.Маркова [128], Н.Д.Никандров [26], ... [27], ... ... [129], ... [31], ... [4] және ... негіз болдъі, Мұнда педагогикалық іс-әрекет ерекшеліктері
шығармашылық тұрғысынан ашып көрсетіледі. Инновациялық ... ... ... озық ... ... зерттеу, қорыту, енгізудің
теориясы мен практикасын білу маңызды (Л.В.Нефедова [130], ... ... [131] және ... ... ... оны ... ... механизмі арқылы тұрақты.
қатысымдық біртұтас бүтінге ие болады: пайда болған соң, ... ... ... бүрьшнан бар және өзі жасалған жаңа ... ... ... ... ... ... қажеттіліктің
жоғалуына байланысты ертерек тоқтамаса, онда ол ... ... ... жасаған талдауымыз көрсеткеніндей, инновациялық іс-әрекетті
ұйымдастырудың саналы формасы ретіндегі жаңа ... ... көп ... ескіру сатысына ғана емес, сондай-ақ одан да ілгергі
меңгеру және пайдалану сатыларына қол ... ... өзі ... іс-әрекетті іске асырудағы ішкі қайшылық болып табылады.
Сондықтан инновациялық ... іске ... ... ... жаңа
енгізілімдер қажет болып отыр.
Жалпы алғанда, инновациялық іс-әрекет ішкі ... ... ... жинақталады. Олардың логикалық бірізділігі оның
құрылымын анықтайды. Соңғысын қарастыра отырып, В.А.Сластенин ... [125] ... ... ... атап ... креативтілік, технологиялық, рефлексиялық. Бұл мәселелер
бойынша Н.В.Немова, А.ИЛригожин [61], ПИ.Третьяков [90], ... да ... бар. ... ... ... отырып біз инновациялық
іс-әрекет құрылымында келесі әрекеттерді бөліп ... ... ... іс-әрекетін өзгерту керектігі мен
пайда болу ... ... ... ... үрдіс пен іс-әрекет
нәтижелеріне өз бетінше талдау ... ... ... ... ... оқу ... ... қажеттіліктерін айқындау, мәселе туындату,
тиісті жаңалықты іздеу, дайындау, әзірлеу.
2. Жаңалықты жобалаумен ... ... ... ... ... яғни практикада сынақтан өткен инновациялар үшін қажет):
шешілуіне инновациялар ... ... ... ... құрайтын сапалы жаңа нәтижені бағалау көрсеткішін дайьгадау, қажет
болған ... ... ... ... ... мүмкін
кемшіліктерді болжау және оларды болдырмау жолдарын анықтау, ... ... ... ... кейбір мүмкін болған мәселелерді бағдарлау.
3. Меңгерумен тікелей байланысты болған ... ... ... ... инновацияны меңгеру, педагогикалық үрдістің
басқа қатысушыларымен ... ... ... өткізу,
тәжірибелік-эксперименттік жұмыстың өзгерістерін қадағалау (мониторинг).
4. Тәжірибені қорытындылаумен байланысты әрекеттер: жаңа ... ... ... немесе етпеген себеп факторларына талдау ... ... ... ... мен пайдалануға ... ... ... жеке ... іске асыру: өз жеке
мәселелері мен мүмкіндіктерін түсіну, осы ... ... ... өз мүмкіндігіне қарай инновацияларды ... ... іске ... ... жағдайларды анықтау, нақты
педагогикалық жағдайға арналған инновацияларды ... ... ... анықтау, инновация негізін құраған ғылыми
идеяны белгілеу, өз тәжірибесіне қатысты түрде оның ... ... ... ... ... өз ... іске асыру,
инновацияларды пайдалану бойынша өз қызметі ... ... ... ... рефлексия, жаңа технологияны біртұтас
білім беру үрдісіне енгізу.
Келтірілген әрекеттер түрлері олардың барлық ... ... ... болу ... ... ... ... іс-әрекет
құрылымындағы әрекеттер мұғалімнің инновациялық ... беру ... ... ... ... ... (3-сурет).
Сурет 3 - Мұғалімнің инновациялық білім беру ... іске ... ... айқындалған психиканың басты функциясы - адам
қызметінің нақты үрдістерін тікелей басқару ... кез ... ... оның ... инновациялық іс-әрекеттің қүрылымын түзе ... үшін ... ... ... ... ... басқару
механизмін айқындау маңызды. М.С.Каган [132], ... ... [125], ... [4], Ш.Т. ... ... қарастырылушы іс-әрекеттің мынадай компоненттерін ... ... ... ... ... яғни ... ... іс-әрекетке енгізілуін қамтамасыз
ететін, осы белсенділікті қолдайтын нәрсенің барлығы енеді), мазмұндық-
операциялық (инновациялық ... ... мен ... ... ... пен ... нәтижесін қайта ой екшеуінен
өткізу). Соңғысының болуы мен олардың ... ... ... ... ... өз бетінше ... ... ... ... білу ... ... іске асыру
дайындығын бағалауға немесе қаншалықты қалыптасқандығын ... ... ... ... ... ... күрделі, өз бетінше
ұйымдастырылатын жүйелердің дамуы ... ... ... ... ... [2], И.Ф.Исаев [134], В.А.Караковский ... [136], ... [71], М.В. ... [47] және т.б. ... «өз бетінше ұйымдастырылатын жүйе» категориясымен ... ... ... және «өз бетінше қозғалатын жүйелердің» тығыз
байланыста болып ... ... ... және ... ... Бұл ... өзара тығыз байланыста қаралады.
Ақпараттар ағыны есебінен ... ... ... осы ... ... ... ... Ал мұндағы пайда болған қарама-қайшылық жүйенің
түрақсыздығы болып табылады. Белсенділік ... - оның ... ... Ол ... өзара әрекет ету бағдарламасын береді, инновациялық -өз
бетінше өзгере алу қабілеті, ... - ... ой ... ... ... - өз жеке ... негізінде жүйенің дамуы,
әлеуметтік-инженерлік - дамушы жүйенің қоршаған ортаны жаңалыққа үйлестіру,
бейімдеу қабілеті.
Жоғары оқу орындарында иновациялық ... беру ... ... ... мұғалім қызметін зерттеуде өз ... ... бір ... ... жағдайға өтуін зерттеу маңызды болып
табылады. Синергетика ашық жүйелердегі үрдістермен ... ... ... ... оның тепе-теңдігін бұзып, онда басқа сапалық
жағдайларды орнықтырады.
Өз бетінше ұйымдастырылатын жүйелердің ... ... ... ... [2], ... [90] ... Олардың ұстанымына сәйкес
өз бетінше ұйымдастырылу үрдісінің төмендегідей негізгі сатыларын ... ... өз ... ... ой ... ... ... анықтау,
өзін-өзі іске асыру. Өз бетінше ой екшеуінен өткізу бүрынғы жеке тәжірибені
танып, оның ... ... ... қарастырады. Өзін-өзі анықтау
педагогтың бұрынғы жеке ... және ішкі әрі ... ... қайта түсінуге, өз бетінше өзгеру ... ... Өз ... ... ... ... алу арқылы тұлға өз
жеке әлеуетін іске асыра алады. Бұл ... ... ... ... ... атқарады. Өзін-өзі іске асыру - педагогтың өзін-өзі
өзгертуінің таңдап алынған амалын іске асыру үрдісі.
Мұғалімнің ... ... ... іске ... ... жүзеге
асыруға деген талпынысына байланысты болады. Соңғысы үшін ... әсер ету ... ... ... ... ... ... өздігінен басқарылатын үрдіс болып табылады.
Өз бетінше ұйымдастырылатын іс-әрекет ретінде инновациялық білім беру
технологияларын іске асыру ... ... ... басқару
міндетті түрде сыртқы әсерлерді қарастырады. Сонымен ... ... ... ... ... ... бағдарламаланған болып,
синергетика талаптарына сәйкес өзіндік даму жолдарын ... ... мен ... іске ... жағдайларын орнатуға көмектеседі.
Синергетиканың жоғарыда аталған әдіснамалық ережелері мектепте ... беру ... іске ... ... ... ... көруге
мүмкіндік береді.
«Іске асыру» - орыс тілінің түсіндірме сөздігіне ... ... ... ... ... алғанда, қарастырушы
технологияларды іске асыру өзін-өзі пайдалану ... ... ... ... ... ... негізгі механизмдері ретінде рефлексия мен ... ... беру ... іске асыруға мұғалімнің
дайындығын қалыптастырудағы болашағы зор қатынастардың ... ... ... ... көзқарасымыз бойынша, мұғалімнің ... ... ... меңгеруі тиісті іс-әрекет контексінде өтуі тиіс. Сондықтан
да таңбалық - контекстік оқыту ... біз үшін ... ... [137] ... тұтас бүтін кәсіби іс-әрекет ... ... ... ... ... мен ... ... жүйесі
көмегімен кәсіби іс-әрекеттің заттық және әлеуметтік мазмұны моделденеді,
ал таңбалық жүйелер ... ... ... ... осы іс-әрекеттің
кестесіне енгізілген. Соның нәтижесінде ... ... және ... ... ... өндіріске жақындату ісі жүзеге асырылады. Оқу-танымдық
іс-әрекет оқу-кәсіби және кәсіби ... ... іске ... ... ... ... ... үшін
мұғалімге мүмкіндік беру қажет. Бұл ... ... ... ... ... болған іс-әрекет мақсаттарының «кеңістігі» мен оған қол
жеткізу жолдары беріледі. ... ... ... жеке ... ... ... ... алады.
Маманның шығармашылық жеке қасиетін дамытуға арналған курс жоғары
білімді дамытудың негізгі бағыттарының бірі болып табылады. ... ... - ... ... іске ... ... үрдісінің нәтижесі: Бұл -
жеке, топтық және ұжымдық ... ... ... ... ... мен ... ... оқыту іс-әрекетінен
оқушының танымдық іс-әрекетіне назар аударылады. Осыдан келіп, оқушылардың
оқу жұмысын белсендіру, олардың оқып ... ... ... ... ... ... іске ... талаптары туындайды. Білім беру
жүйесінің барлық буындарындағы белсенді оқыту тәжірибесі көрсеткеніндей,
оның формалары, ... мен ... ... ... ... жүйесінде
қол жеткізілуі қиын болған ... ... ... ... ... ... тек танымдық қана емес, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу: оған табиғат пен
қоғамды ғана емес, сондай-ақ өзін, дүниедегі өз орнын тұтас ретте түсіну
енеді, кәсіби ... пен оның ірі ... ... тұтас түсінік беру,
ұжымдық ойлау мен практикалық жұмысқа үйрету, ... ... ету мен ... ... жеке және біріге отырып шешім қабылдаудың ... ... ... ... ... ... мен көсіби ұжым,
қоғам қондырғыларына деген жауапкершілік ... ... ... ... ... ұйымдастырудың төмендегідей қағидалары болады:
мамандардың көсіби іс-әрекетінің тұтас ... мен ... - оқу ... формасында бірізділік ретпен модельдеу, теория мен ... ... ... ... ... мөселе екендігі
біздің зерттеуімізде инновациялық білім беру технологияларын іске ... ... ... ... ... құруға мүмкіндік беріп, осы
технологиялар контексінде іс-әрекеттің тиісті түрін модельдеуге болады.
Мақсатты, жүйелі, тұлғалық, бағдарланған, қызметтік, ... ... ... ... ... ... ... білім беру технологияларын іске асыру мәселесін ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
2.3 Студенттердің экологиялық білімін дамытудың экспериментті зерттелуі.
Біз жасаған кәсіби оқытудағы педагогқа ... ... мен ... жетілдіру әдістемесінің тиімділігін анықтау үшін педагогикалық
эксперимент жасалды.
Педагогикалық эксперименттің құрылымы:
- ... ... ... оқу ... ... ... ... оқу жылдары).
Дәлелдеу эксперименті кезеңінде білімнің, ептіліктер мен дағдылардың
бастапқы бақылауы жүзеге асырылды. ... ... екі ... ... эксперименті (2004-2006 оқу жылы);
- қалыптастыру эксперименті (2006-2008 оқу жылы).
Дәлелдеу эксперименті кезінде білімнің, ептілік пен ... ... ... асырылды. Қалыптастыру эксперименті екі кезеңде жүргізілді:
оқу-тәрбие процесіне экологиялық білімді, ... пен ... ... ... ... ... пен дағдының қорытынды бақылауы
енгізілді. Экспер иментке қатысқан студенттердің жалпы саны 228 ... ... ... ... ... университетінің
050120 «Кәсіби оқыту» мамандануының студенттері арасында ... ... ... анықтау мақсатында дәлелдеу эксперименті
жүргізілді.
Студенттердің бақылау және эксперименталдық топтарын біріктіру кезінде
төмендегі фактілер есепке алынды:
- репрезенттілік, яғни, студенттер ... ... ... ... ... біркелкі деңгейін игеруі тиіс;
- эксперименттер нәтижесін тексеру шығарылған критерийлерді ... ... ... ... ... барысында біз әдістемелер сериясын,
оның ішінде тексерудің лонгитюдтік схемасын ... ... ... ... ... ... ... оқиғалардың тәртібінің немесе
белгілерінің элементтерін салыстыруға мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... түрде қандай да бір қасиеттердің даму тенденциясын көрсетті.
Біз атап өткендей, (1 тарау, 1.2. п.) экологиялық сананың қалыптасқан
түрі оқытушының ... ... ... білімді, ептілік пен дағдыны
қалыптастыру бойынша қызметін анықтайды.
Сондықтан біз болашақ педагогтардың экологиялық ... ... ... жүргіздік. Экологиялық сананың деңгейі мен түрі В ... ... ... ... ... ... нәтижелері жекелеген сана деңгейінде антропоорталық ... ... ... студенттердің экологиялық санасының түрі
антропоорталық сипатында анықталды.
Экологиялық білімді , ептілік пен дағдыны табысты қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... аса
маңызды болмақ. Осы мақсатта дәлелдеу эксперименті негізінде М.Әуезов
атындағы Оңтүстік ... ... ... 050120 ... ... ... ... жүргізілді.
Арнайы экологиялық білімді , ептілік пен дағдыны қалыптастыру деңгейін
тексеру екі бағытта жүргізілді:
- студенттердің арнайы экологиялық ... ... ... ... ... ... ептілігі мен дағдысының деңгейін
анықтау.
Студенттердің арнайы экологиялық білімін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... экология түсінігін меңгеру;
- анрайы экологиялық түсініктің мәнін білу.
Арнайы экологиялық білім түсінігін ... ... ... ... ... ... университетінің кәсіби-көрскемсурет
факультетінде жасалған «ТЕSТ» ... ... ... отырып,
тестілеу әдісімен жүргізілді. ЭЕМ тесттің 20 сұрағын таңдап алуды ұсынады.
Тесттегі сұрақтар былайша ... ... ... ұсынылған 4
варианттың дұрысын таңдайды. Тестілік бақылау варианты Г ... ... ... ... ... ... ... анықталды:
- жоғары – дұрыс жауап 100-91 % болғанда;
- орта - дұрыс жауап 90-81 % ... ... - ... ... 80-61 % болғанда.
-
Арнайы экологиялық түсінікті меңгеру сипаттамасы 5 таблицада
келтірілген.
Таблица 1 - ... ... ... ... деңгейі.
(дәлелдеу эксперименті)
| ... ... ... ... | | | |
| | | | ... | | | |
| ... |% ... |% |адам |% |
| | | | | | | ... тобы |19 |16,67 |51 |44,77 |44 |38,59 |
| | | | | | | ... топ |22 |19,29 |53 |46,49 |39 |34,22 ... ... ... мәнін білу деңгейі негізінен дәлелдеу
және диагностикалау ... ...... ... бойынша анықталды:
- жоғары – жалпы сұрақ санының 100-91 % ... ... ... ... ... орта - ... ... санының 90-81 % көлеміндегі ... ... ... емес ... ... ... ... төмен - жалпы сұрақ санының 80-61 % көлеміндегі толық дұрыс ... емес ... ... сомасымен сипатталады.
Арнайы экологиялық түсініктің мәнін білу сапасының сипаттамасы ... ... 2 - ... ... ... ... білу ... ... ... ... |
|деңгейі | | | |
| | | | ... | | | |
| ... |% ... |% ... |% |
| | | | | | | ... тобы |18 |15,79 |49 |42,98 |47 |41,23 |
| | | | | | | ... топ |20 |17,54 |45 |39,48 |49 |42,98 ... 3 – Арнайы экологиялық білімді қалыптастыру деңгейі.
| ... ... ... ... | | | ... | | | |
| |% |% |% |
| | | | ... тобы |16,23 |43,86 |39,91 |
| | | | ... топ |18,41 |42,98 |38,61 ... ... ... кезеңінде біз студенттердің арнайы
экологиялық ептілігі мен дағдысын қалыптастырудың деңгейін анықтауды ... ... Бұл ... ... ... ... ... бөлінді:
- экология облысындағы әлеуметтік-маңызды мәселелерді талдау;
- қоршаған ортаға антропогенді ... ... ... және
бағалау;
- кәсіби-педагогикалық қызметте экологиялық білімді қолдану;
- экологиялық білім мен тәрбие беруді ұйымдастыру үшін ... ... білу және ... нақты оқу процесі ... ... ... ... студенттердің табиғатты қорғау мен оны қайта қалпына келтіруге деген
сарындарын ояту және дамыту.
Студенттердің арнайы экологиялық ... мен ... ... төмендегі критерийлер бойынша анықталды:
- әртүрлі кәсіби жағдайларда (әмбебап экологиялық ептілік) арнайы
экологиялық ... ... ... ... ептілігі;
- педагогикалық қызметте (экологиялық-педагогикалық ептіліктер) өзінің
экологиялық-теориялық салмағын қолдана білу ептілігі.
Әмбебап ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер бойынша анықталды:
- жоғары деңгей экология облысындағы әлеуметтік-маңызды мәселелерді
талдай білу ептілігімен, олардың ... ... ... ... және қоршаған ортаға антропогендік әсерлердің
қауіптілігін бағалау ептілігімен ... орта ... ... ... ... мәселелерді
жеткіліксіз түрде ... білу ... ... ... ... себептерін айқындаумен және олардың
қауіптілігін бағалауға қабілетсіздігімен сипатталады;
- төменгі деңгей ... ... ... білу ... ... ... антропогенді әсерлерінің қаупін сезінумен ғана
сипатталады.
Әмбебап ... ... ... ... ... ... келтірілген.
Экологиялық-педагогикалық ептіліктердің қалыптасу деңгейі
педагогикалық практика барысында, ... ... ... талдау
барысында, экологиялық бағыттағы оқу-тәрбие міндеттерін шешуде анықталды
және біз бақылау арқылы барлығын есепке алып отырдық.
Экологиялық-педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... таблица - Экологиялық-педагогикалық ептіліктерді қалыптастыру деңгейі
| ... ... ... ... | | | |
| | | | ... | | | |
| ... |% ... |% ... |% |
| | | | | | | ... тобы |13 |11,41 |38 |33,33 |63 |55,26 |
| | | | | | | ... топ |16 |14,04 |34 |29,82 |64 |56,14 |
- ... ... ... білімді оқу-тәрбие процесінде қолдана білу
ептілігімен; ... ... ... ... ... ... білу және қолдана білу ептілігімен;
- орта деңгей экологиялық ... ... ... ... ... пән ... ... көрсете білумен және оқушыларды
экологиялық дайындауда оларды қолдана білу ... ... ... мен ... ... ... үшін әдістемелік
тәсілдерді дұрыс таңдай білумен, ... ... ... ... сауатты қолданудың жеткіліксіздігімен; студенттердің
табиғатты сақтау мен қорғауға ... ... ояту мен ... сипатталады.
- төменгі деңгей экологиялық білімді оқу-тәрбие процесінде түсінікті
ашып көрсетпей тек репредукті ... ... және ... ... қолдана білумен; алға қойған мақсаттарды тарату үшін
әдістемелік құралдар ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру мен өткізуде
ептіліктерінің болмауымен сипатталады.
Экологиялық-педагогикалық ептіліктерді қалыптастыру ... ... ... ... ... ... қалыптастыру деңгейі.
| ... ... ... ... | | | |
| | | | ... | | | |
| ... |% |адам |% ... |% |
| | | | | | | ... тобы |13 |11,41 |44 |38,59 |57 |50,00 |
| | | | | | | ... топ |16 |14,04 |45 |39,47 |53 |46,49 ... ... ұйымдастыру талдамасы бізге төмендегіше
қорытынды ... ... ... ... ... ... ... экологиялық білім
мен тәрбие беруді ұйымдастыру үшін ... ... ... ... ... ... тәжірибесіздіктері
жалпылама сипаттай білу ептіліктерінің болуына мүмкіндік бермейді;
- ... ... ... ... бұл ... экологиялық білім беруде көпжақты пәнаралық
байланыстарға оқушылардың сүйене ... ... ... ... ... сабақ жүргізе отырып, ... ... ... мен ... ... қарама-қайшылықтарды көрсетуде табиғаттың ... ... ... ... және ... өнеркәсіптік технология мен
экологиялық ауқымды мәселелер ... ... ... қиналатынын көрсетті.
Арнайы экологиялық ептіліктер мен дағдыларды қалыптастыру деңгейі 6
таблица мен 4 суретке сәйкес диаграммада ... ...... экологиялық ептіліктер мен дағдыларды
қалыптастыру деңгейі.
| ... ... ... ... | | | ... | | | |
| |% |% |% |
| | | | ... тобы |11,41 |35,96 |52,63 |
| | | | ... топ |14,04 |34,65 |51,31 |
| |
60 -
| |
| |
50 -
| |
40 -
| |
30 -
| |
20 -
10 ... орта ... ...... ... ... мен ... қалыптастыру
деңгейі.
Дәлелдеу экспериментінің жоғарыда келтірілген нәтижелері студенттердің
арнайы экологиялық ... ... мен ... деңгейін
бүтіндей анықтауға мүмкіндік берді, бұл 7 таблицада және 5 суретке сәйкес
диаграммада ... ... - ... экологиялық білімді, ептіліктер мен ... ... ... |орта ... ... | | | ... | | | |
| |% |% |% |
| | | | ... тобы |13,82 |39,91 |45,27 |
| | | | ... топ |16,24 |38,81 |44,95 |
| |
| |
| |
50 -
| |
40 -
| |
30 -
| |
20 -
10 ... орта ... сурет – Арнайы экологиялық білімді, ептіліктер мен дағдыларды
қалыптастыру деңгейі.
Жүргізілген дәлелдеу эксперименті «Кәсіби оқыту» мамандануы студенттерінің
оқушыларды экологиялық оқыту мен ... ... ... Экологиялық білім беру процесін жетілдіру мақсатында біз кәсіби
оқыту педагогының ... ... ... мен ... ... жасадық.
Ұсынылған үлгі негізінде кәсіби-экологиялық білімді, ептіліктер мен
дағдыларды қалыптастыру тиімділігін ... ... ... ... Педагогикалық зерттеулердің ... ... ... 12 ... ... ... ... айқындылығын тексеру үшін біз бақылау және
эксперименталдық топтарда ... ... ... оны ... біз ... of Windows» 5 версиялы пакетін пайдаландық.
Авторлық құқығы State Soft, лицензиясының ... ... ... ... ... ... ... 8 таблицада
келтірілген.
8 таблица – Арнайы экологиялық түсініктерді жетілдіру деңгейі.
(қалыптастыру ... ... ... ... ... | | | |
| | | | ... | | | |
| ... |% |адам |% ... |% |
| | | | | | | ... тобы |27 |23,68 |67 |58,77 |20 |17,55 |
| | | | | | | ... топ |49 |42,98 |56 |49,13 |9 |7,89 ... ... ... ... білу сапасының сипаттамасы 9
таблицада келтірілген.
9 таблица – Арнайы ... ... ... білу ... ... ... |орта ... ... | | | |
| | | | ... | | | |
| ... |% ... |% |адам |% |
| | | | | | | ... тобы |29 |24,44 |52 |46,61 |33 |28,95 |
| | | | | | | ... топ |42 |36,84 |60 |52,63 |12 |10,53 ... ... ... ... қалыптастыру деңгейі 10 таблицада
және 6 суретке сәйкес диаграммада келтірілген.
Арнайы экологиялық білімді қалыптастыру деңгейі
| ... ... ... |
|деңгейі | | | ... | | | |
| |% |% |% |
| | | | ... тобы |24,56 |52,19 |23,25 |
| | | | ... топ |39,91 |50,88 |9,21 ... ... ... қорытындылар.
Жүргізілген зерттеулер кәсіби оқыту педагогына экологиялық білім беру
және тәрбиелеудің дидактикалық ... ... ... ... ... ... оқу процесін экологиялау; экология пәндерін
оқыту процесінде ... ... ... ... ... ... ... процесін экологиялау кәсіби оқыту педагогын дайындаудағы
міндетті шарттардың бірі ... ... Бұл ... ... оқу және
сабақтан тыс қызметтерін қамтуы тиіс және жоғары оқу орындарындағы барлық
звенолар мен кезеңдердің ... ... мен ... ... ... пән аралық байланыстар мен оқу пәндерінің интеграциясын
белгілеу бойынша құрылуы тиіс.
Жұмыста оқу пәндерін экологиялау қажеттілігі ... және ... ... ... ... «Заманауи өндірістің,
маркетинг пен кәсіпкерліктің негіздері» ... ... ... ескеріле отырып, «Заманауи өндіріс және ... ... ... жасалды, бұл 0313 «кәсіби оқыту» мамандануының оқу ... ... ... ... ... жоспары келтірілді, және
экологиялық компоненттің тақырыптық мазмұны ... ... ... біз ... ... білім беру, ептіліктер мен дағдыларды
қалыптастыру процесінде базалық компонент негізінде қолдандық.
«Заманауи өндіріс және ... ... ... ... қамтамасыз етуге лекциялық материал мен ... ... ... бойынша әдістемелік нұсқаулар кіреді. Кәсіби
оқыту педагогының арнайы экологиялық білімін, ептіліктері мен ... ... ... үшін біз жасаған «Өнеркәсіптік өндіріс
және қоршаған ... ... ... ... ... сабақтардың мазмұны арнайы ... ... ... етеді, оның негізінде студенттердің ары қарайға арнайы
экологиялық ептіліктері қалыптасады.
Заманауи ... ... ... ... оқыту
барысында қолдану , кәсіби оқыту педагогын дайындаудың тағы да ... ... ... ... ... ... оқу процесіне
«Өнеркәсіптік өндіріс және қоршаған орта» ... ... ... бұл ... ... жекелендіру мен ... ... ... ... және ... ... игі ... тигізді.
Жұмыста ұсынылған «Заманауи өндіріс және өнеркәсіптік экология» арнайы
курсы мен ... ... және ... ... автоматтандырылған
оқыту бағдарламасы кәсіби оқыту педагогының арнайы экологиялық білімін,
ептіліктері мен дағдыларын ... ... ... ... ... Оқу ... ... үлгіні ақпараттау мен экологиялау
негізінде енгізу кәсіби оқыту педагогын жетілдіруге мүмкіндік берді. Бұл
жөнінде ... ... ... ... даму ... өту кәсіби білім беру саласындағы білім өндірісі
бойынша жасалатын қызметтерге кардиналды трансформациялық ... ... ... ... ... ... ... білім мен тәрбие
беруді жетілдіру жалпы кәсіби білім беруді ... ... ... тиіс екенін көрсетіп берді.
Жұмыста айқындалып көрсетілген экологиялық білім берудегі құқықтық,
концептуалдық және ғылыми негіздер ... ... ... ... ... мен тәрбие берудің ғылыми-теориялық негіздемесі болып
қызмет атқарды.
Қазақстанның жоғары оқу орындарындағы маман-экологтарды ... ... тек ... ... және ... ... ... тізімі
1. Әл-Фараби. Философиялық трактаттар. – Алматы: Ғылым, 1994. - 115
б.
2. Баласұғын Ж. Құтты білік. – Алматы: Жазушы, 1987. – 301 ... ... Қ.А. Ақыл ...... 1995. – 262 б.
4. М.Қашқари
5. Уәлиханов Ш. Таңдамалы. - Алматы: Жазушы, 1986. – 560-б.
6. Алтынсарин Ы. Шығармалары. – Алматы: Жазушы, 1986. – ... ... А. Қара ... ... 1996. – ... ... Ж. Шығармалары.- Алматы: Жазушы. 1989.- 120 б.
9. Байтұрсынов А. Тіл-құрал. –Алматы: Рауан, 1998. – 120 б.
10. М.Х.Дулати. Тарих-и-Рашиди. – ... ... 1996. – ... ... ... Т. 2,3. – ... Білім, 1996. – 512 б.
12. Ш.Құдайбердиев
13. Қазақстан өз дамуындағы жаңа ... ... ... ... ... барынша қабілетті 50 елдің қатарына
кіру стратегиясы. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан
Назарбаевтың Қазақстан халқына ...... ... 2006. ... ... Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық
қауіпсіздігі тұжырымдамасы. Қазақстан Республикасы Президентінің
2000 жылғы 30 ... №448 ... ... ... жиынтығы. – Алматы: Юрист, 2004. – Б. 57-72.
15. Конституция Республики Казахстан. Алматы, 1995, С. 13.
16. Закон Республики Казахстан «О защите ... ... ... В.П. ... основы взаимосвязи нравственного и
экологического воспитания младших школьников7 Автореф. дис. докт.
пед. наук. Алматы, 2001, 47 ... ... М.А. ... ... ... физики в системе
непрерывного образования. Дис. докт. пед. наук. Акмола, 1995, 309
с.
19. Мукушева Г.К. Методические ... ... ... экологической направленности на лабораторных
занятиях. Дис. канд. Пед. наук. Алматы, 1999, 155 ... ... Г.М. ... ... ... воспитания
школьников: Автореф. дис. канд. пед. наук. Алматы, 1998, 24 с.
21. ... М.Н. ... и ... подготовки будущих учителей. Дис.
докт. пед. наук. Тараз, 1998.
22. Тлебаева К.Б. Формирование ... ... ... ... образованию школьников: Автореф. дис. канд. пед.
наук. Алматы, 2001, 23 с.
23. Рыков Н.А. Экология в ... ... ... ... ... 1982, 96 с.
24. Сластенина Е.С. Экологическое образование в подготовке учителя,
М., 1984, 123.
25. Тарасова Т.И. ... ... ... ... ... Автореф. дис. канд. пед. наук.
Ленинград, 1983, 28 с.
26. Янушевский В.Е. Экологическое образование: роль ... М., ... ... Егоров В.В., Моминбаев Б.К., Нартя В.И. ... ... ... ... ... 1992, 179 ... ... Д.Ж. Социальная экология, М., 1997, 336 с.
29. Сарыбеков М.Н. Теория и практика ... ... ... дис. ... пед. ... ... 1998, 50 ... Жатканбаев Ж.Ж. О формах организации экологического образования \\
Сов. Педагогика, 1972, №10, С. ... ... ... образования. – Алматы, 1999, 67 с.
32. Концепция экологического образования и воспитания в системе общего
образования Казахстана \\ ... ... от 15 ... ... ... ... Т. Экологическое образование и воспитание в вузах
Казахстана в 70-80 годы \\ ... ... ... 2000. №3, ... ... для ... и высшие учебные заведения \ Под ... ... В.М. ... и др., М., 1991, 480 ... ... М.Н. Пути ... экологической подготовки будущих
учителей \\ Вестник высшей школы Казахстана, 1997, №3, С. ... ... А.А. ... в экологическую психологию. Курс лекций,
М., 1999, С. 14-15.
37. Биджиев Р.У. Диалектика формирования экологического ... ... ... ... Дис. канд. философ. Наук. М., 1981.
38. Кочергин А.Н., Марков Ю.Г., Васильев Н.Г. Экологическое знание и
сознание, ... 1998, 168 ... ... Т.В. ... ... в ... сознании \\
Вопросы психологии, 1999, №3, С. 83-88.
40. ... А.В. ... Г.Г. ... ... М., 1998, 312 ... ... А.Н., ... И.Т. К определению понятий охраны
природы \\ Сов педагогика, - 1975. №2, ... ... Э.В., ... И.Ю. ... и ... М., 1989.
43. Лихачев Б.Т. Философия воспитания, М., 1995.
44. ... В.А., ... В.В. ... ... М., 2000., 279
с.
45. Сафронов И.П. Формирование экологической ... ... ... ... ... М., 2002.
46. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии, М., 1989, 167
с.
47. Безрукова В.С. Педагогика. ... ... ... 247 с.
48. Новоселов С.А., Шкуткина Л.А., Егоров В.В. Творческий компонент
подготовки педагога профессионального обучения, Киров, 2001, ... ... А.Ф. ... модель как основа научной теории.
Вопросы повышения эффективности ... ... ... ... Ч.2, М., 1976, С. ... ... С.Д. Социальная экология – философские аспекты, Л., 1990,
297 с.
51. Лигай М.А. Межпредметные связи и ... ... ... СПб, 1994, 75 ... ... Г.К. Экологизация ... как ... ... \\ ... КазНУ, серия химическая,
2002, №6, С. 114-116.
53. Петухов И.А. ... ... на базе ... ... Л., 1987, 231 ... ... К.Н. ... системы ТСО в профессиональной
деятельности инженера-педагога, ... 1987, 214 ... ... М.Н. ... ... ... \\ ... школы Казахстана, 1998, №1, С. 85-90.
56. Новиков А.М. Российское ... в ... ... 2000. ... ... Поэтика. М., 1982. – С. 26-34.
58. От книги до Интернета. Журналистика и литература на ... \ отв. Ред. ... – С. ... Джуринский А.Н. Развитие образования в современном мире – М, 1999.
... ... К. ... ... 1991. – С. ... ... М.М. ... профессионального педагогического
образования.-М., 2001. – С. 86-94.
62. Майоров А.Н., ... ... ... 2001. – С.36-42.
63. Психология и педагогика. Под ред. К.А.Абульхановой. – М., 2000. –
С. ... ... Н.В., ... С.В. ... – СПб, 2000. – ... ... А.И. Некоторые проблемы журналистика электронных сетей \\
Акценты. 2000. №3,4. – С. ... ... по ... экологической безопасности РК ... ... от 17 июня 1996, ... Балтагулова Ж.И. Педагогические условия активизации экологического
воспитания учащихся старших классов. Автореф. дис. ... ... ... Сарыбеков Н. Педагогические основы подготовки учителя к охране
природы в системе ... ... ... Дис. докт. пед.
наук. Жамбыл, 1994.
69. Чилдебаев Ж.Б. Концепция экологического образования и ... ... ... ... РК \\ ... ... ... Казахстана,
2002, №1, С. 134-141.
70. Сотников А.А. Подготовка будущего учителя к ... ... ... ... ... ... пед. наук, Алма-Ата, 1998, 170 с.
71. Моисеев Н.Н. Экология и образование, М., 1996, 191 ... ... И.Д. ... ... по ... в школе: Методы и
средства ... М., 1993, 56 ... ... А.С. ... экологического воспитания и образования ... ... ... ... ... \\ ... воспитание
и образование в Казахстане. Межвуз. сб. ... Тр., ... С. ... ... ... ... диагностика, коррекция, оценка.-М.,
1999. – С. 31-37.
75. Хуторский А.В. Современная дидактика. – СПб., 2001. – С. 16-21.
76. ... А.А. ... ... речевая деятельность. М., 1972. – С. 31-
36.
77. Караковский В.А., Новикова Л.И., Селиванова Н.Л. Воспитание?
Воспитание... ... 2000. – ... ... Д.А. ... личностно-ориентированной педагогики.-М.,
1997. – С.6-11.
79. Проблемы образования в области окружающей ... \\ ... ... по ... в ... ... М. – ... 1977.
80. Декларация Рио-де-Жанейро по окружающей ... и ... ... ... от 20 апреля 1992, С. 1-2.
81. Назарова Н.С. Охрана окружающей среды и экологическое воспитание
студентов, М., 1989, 104 ... ... А.В. ... ... ... ... ... 96 с.
83. Бондарь А.А., Заурбеков А.К. Об особенностях подготовки инженеров-
экологов в ТарГУ им. М.Х.Дулати \\ ... ... ... \ ... ... 2001, №1, С. ... Гирусов Э.В. Экологическое сознание как условие ... ... и ... \\ В кн.: ... проблемы
глобальной экологии, М., 1983, 350 с.
85. Агаджанян Н.А. Интегральная антропология и экология человека:
области взаимодействия, М., ... ... М.Н. ... ... и ... ... \\ ... 1995. №24, С. 9.
87. Флейшман Б.С. Основы системологии. – М.: Радио и связь, ... ... П. ... стратегия и тактика. – СПб: Питер Ком, 1999.
– С. 457.
89. Васильев Ю.С., ... В.Г., ... В.Г. ... ... школы России: Концепция и программа ...... 1996. – С. ... Магамедов Р.Ф. Комплексное системы и средства информатики в
управлении процессом в ...... 1988. – 206 ... ... Г.К. ... ... ... процесса
обучения студентов: Автореф. дис. докт. Алматы, 2002, 33с.
92. Бейсенова А.С. Национальная стратегия. Экологическое образование
Республики Казахстан \\ ... ... АГУ им. ... ... С. ... Клир Д.Ж. ... Автоматизация решения системных задач Пер.
с англ. – М.: ... и ... 1990, С. ... ... С.М. ... по ... – СПб., 2001. – С. ... Иоганзен Б.Г. Научный и социальный подход к решению глобальных
проблем \\ Вопросы философии, 1987, №1, С. 46-59.
96. ... С.К. ... ... ... ... ... химии в школею Дис. канд. пед. ... ... ... ... ... Н.Н. ... образование в подготовке будущего
учителя \\ Вестник высшей школы Казахстана, 1988, №1, С. ... ... ... ... ... ... ... в Республике Казахстан \\ Экологический курьер от 4-17
сентября 1996, С.3.
99. Абрамов Ю.В., Алешкевич М.П. ... ... ... ... и внедрения), Иркутск, 1998.
100. Кряж И.В. Психосемантическое исследование обыденных ... \\ ... ... 1998, №1, С. ... ... Д.Н. ... ... обучения и природоохранительном
образовании, М., 1982, С. 6.
102. Харламов И.Ф. ... М., 1990, 576 ... ... Ж., ... М. ... экологического образования в высшей
школе \\ Вестник высшей Казахстана, 1997. №1, С. 18-22.
104. Закон Республики Казахстан «Об образовании» \\ ... ... 2 ... 1992, С. ... ... А.К. ... условия экологического образования и
воспитания учащихся начальных классов. Автореф. дис. кан. Алматы,
1999, 23 с.
106. Мяздрикова Е.Н. Эксперт и экспертиза. ... в ... ... АПК и ПРО, 2001. – С. ... ... М.Х., ... М., Хедоури Ф. Основы менеджмента. Пер. ... – М., 1994. – С. ... ... А.Б. IBM ... М.: МП ... 1996. – С. ... ... В.А., Исаев И.Ф., Мищенко А.И., Шиянов Е.Н. Педагогика.
– М., 1998. – С. ... ... А.К. ... ... будущих учителей к
экологическому воспитанию младших школьников. Дис. канд. пед.
наук. ... 1999, 135 ... ... В.М. ... ... ... ... в
средней педагогической школе. Дис. докт. пед. наук. М., 1994.
112. ... С.Б., ... К.А., ... Ю.В. ... и ее роль в развитии нового экологического сознания в
технических вузах \\ Современные проблемы образования и ... ... века \ Сб. ... тр., ... 2001, С. 202-206.
113. Государственный общеобязательный стандарт образования Республики
Казахстан. Специальность «0313 Профессиональное обучение и ... ... и ... РК, 2001, 23 ... ... стандарт основного высшего образования по
специальности 0313 – «Профессиональное обучение (по ... ... ... ... ... ... образования и науки, 1996, 47 с.
115. Педагогика \ Под ред. П.И.Пидкасистого, М., 1998, 640 ... ... В.И. ... к ... ... ... личности \\
Экология культура, образование, М., 1989, С. 76-80.
117. Захлебный А.Н. Школа и ... ... ... ... образования, М., 1991.
118. Мамедов Н.М. Теоретические основы экологического образования.
Экологическое образование и ... ... М., ... ... ... \ Под общ. Ред. А.В. Петровского,
М.Г.Ярошевского, М., 1990, 494 ... ... ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 140 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары мектеп оқытушысының тұлғасы4 бет
Аудиовизуалды мұрағат құжаттарын пайдаланудың қазіргі заманғы технологиялық және құқықтық негіздері48 бет
Жайылымдарды тиімді пайдалануды ұйымдастыру4 бет
Жер пайдалану құқығы11 бет
Жерді пайдалану және оны қорғау құқығы25 бет
Жылжымайтын мүліктің тиімді пайдалануын талдау13 бет
Мектептің оқу – тәрбие процесінде салт – дәстүрдің пайдаланудағы тәрбиелік мүмкіндіктері53 бет
Ресурстар мен жер қойнауын қорғау әрі оңтайлы пайдалану23 бет
Табиғат ресурстарын пайдалану1 бет
Табиғат ресурстарын төлемді пайдаланау8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь