География курсын оқыту барысында оқушылардың iзденiс iс-әрекетiн ұйымдастыру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I Тарау. География курсын оқыту барысында оқушылардың
iзденiс iс.әрекетiн ұйымдастырудың ғылыми . теориялық негіздері
1.1 География курсын оқыту барысында оқушылардың iзденiс іс.әрекетiн қалыптастырудың (ұйымдастыру, дамыту) ғылыми . педагогикалық негiздерi. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.2. Мектептегi география курсын оқыту барысында оқушыларды ұйымдастыру құрылымдарының жайын қалыптастыру технологиясының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
I Тарауға қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
II. Тарау. Қазақстанның физикалық географиясы курсын оқыту барысында оқушылардың iзденiс iс.әрекетiнiң қалыптасқан әдiс түрлерi.
2.1 Қазақстанның физикалық географиясы курсын оқыту барысында оқушылардың iзденiс iс.әрекетiнiң қалыптастыру үшін жаңа технологияларды пайдалану әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37
2.2. Педагогикалық іс . тәжірибе арқылы география курсын оқыту барысында оқушылардың iзденiс әрекетiнiң қалыптасуын тексеру ... ... ... ... ... 54
2.3 Тәжірибелі . эксперимент нәтижесін қорыту, әдістемелік ұсыныстар беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .80
II. Тарауға қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 88
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..91
Қосымша А ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 96
Қосымша Ә ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...118
Қосымша Б ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...122
Қосымша В ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...124
Қосымша Г ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...129
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..132
Зерттеудің өзектілігі. Жаңа ғасыр табалдырығын аттаған тәуелсiз Қазақстан Республикасының әрбiр бiлiм беру саласы мен буындарына тың көзқарас, жеке үлгiдегi iзденiс қажет. Жас ұрпақты қоғам талаптары мен оның мақсат-мүдделерiне сай өмiр сүруге бейiмдеп оқыту арқылы логикалық ой тұжырымдарын дамытуда ғылым саласына тарту жолында орта мектеп мұғалiмдерiнiң атқаратын рөлi зор. Соның iшiнде, Жаратылыстану саласында география пәнiнiң орны ерекше. Ол оқушыларға дүниетанымдық білім берумен қатар, алған бiлiмiн есте сақтау, ойлау қабiлетiн, тiл байлықтарын, ой-өрiсiн кеңейтiп, зеректiк, iскерлiк және табиғат құбылыстарын жете бақылауды дамыту қоршаған ортаға үлкен жауапкершiлiкпен қарайтын сезiмдерiн жетiлдiруді үйретеді.
География ғылымдарының жетістіктері мен қоршаған ортада болып жатқан өзгерістерді ескере келе мектепке беріліп отырған әлеуметтік тапсырыс жас ұрпақтың географиялық сауаттылығы мен географияға деген көзқарасын көтеру болып табылады.
Жердің географиялық қабықтары, табиғи, өндірістік және әлеуметтік кешендер мен оның компоненттері – географияны оқытудың негізгі объектілері. Сондықтан географиялық сауаттылық әлеуметтік қажеттіліктен туындап отыр.
Бүгінгі таңда табиғатқа қатер төндірмеу, қоршаған ортаны қорғау және табиғатқа қауіп төндіруші техногенді апаттарды қалай тоқтату керек және т.б. мәселелер көтерілуде. Осыған орай жас ұрпақтың, қала берді бүкіл халықтың географиялық көзқарасы сауатты болуы өзекті мәселеге айналып отыр.
Мектептегі географиялық білімнің даму болашағы-география ғылымының: ғаламдық проблемалар, геоэкология, географиялық зерттеулердің қазіргі тәсілдері (картография, геохимия, палеография, геожүйелік мониторинг, т.б.), әлеуметтік және демографиялық жағдайлар, ақпараттық жүйе, Жер және Дүниежүзілік мұхит қойнауындағы құбылыстар, т.б. салалар бойынша зерттеу объектілерінің елеулі кеңеюіне байланысты. Қазіргі кезеңде география ғылымының ғаламдық, аймақтық идеялары ерекше аталып, әлеуметтік тәжірибенің негізгі түрлері - саясат, экономика, ғылым мен білім салаларына ішкерілеп енуде.
Қазақстанның физикалық география пәнi – оқушылардың жалпы мәдени дамуына көп үлес қосады. Бұл пән Қазақстан Республикасы бiлiм саласында iзгiлiктану, мәдениеттану, саясаттану бiлiмдерiнiң бағытында өте маңызды орын алады.
Қазақстанның физикалық географиясы – туған жер туралы мағлұмат беріп, географиялық ой жүйесiн қалыптастыра отырып, география ғылымының негiзгi бағыттарымен таныстырады. Қазақстанның физикалық географиясы Қазақстан Республикасының жалпы бiлiм беру мектептерiндегi оқушылардың өлкетану мүмкiндiктерiн, экономикалық-әлеуметтiк және экологиялық мәдениеттану, елiмiздiң табиғат байлықтарын саралап, тәуелсiз елiмiздi
1.Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. ЖЖС. 050013. Алматы: “Жеті жарғы”. Б 71. [25].
2. Абай қара сөздері. Алматы: Өнер, 2005. Б 72 .
3. Чернышевский Н.Г. Избранные педагогические сочинения. Москва: 1940. С 255.
4. Ушинский К.Д. Избранные произведения. Москва: Педагогика, 1968.
5. Шацкий С.Т. Избранные педагогические сочинения. В 2-х т. Москва: Педагогика, 1980.
6.Скаткин М.Н. Активизация познавательной деятельности учащихся в обучении. Материалы науч.конф. по дидактике. Москва: Педагогика, 1965.
7.Пловникова Н.А. О теоретических основах воспитания познавательной самостоятельности школьников в обучении
8. Шамова Т.И. Проблемы активизации учения школьников. Автореф. дисс. …канд.пед.наук. Москва: 1977. С 368.
9.Ястребова Е.Б. Развитие позновательной самостоятельности студентов младших курсов. Автореф. дисс. …канд.пед.наук. Москва: 1984. С 234.
10.Есипов Б.П. Самостоятельная работа учащихся на уроке. Москва: Учпедгиз, 1961. [239].
11. Крутецкий В.А. Психология обучения и воспитания школьников. Москва: Просвещение, 1976. С 300.
12. Бочкина Н.В. Педагогические основы формирования самостоятельности школьника. Дис. … докт.пед.наук. Санкт-Петербург: 1991. С 346.
13. Боженова И.Н. Педагогикалық ізденіс. Алматы: “Рауан” 1990, 574 б.
14. Чехлова З.Ф. Деятельность – основа формирования личности школьника. Дисс. …докт.пед.наук. Сант-Петербург: 1991.
15.Крупская Н.К. Таңдамалы педагогикалық шығармалары. Алматы: ''Мектеп'' баспасы, 1973. Б 641-654.
16.Кедрова Б.М. О творчестве в науке и технике. Москва: “Молодая гвардия” 1987. 192 с.
17.Ильенко Э.В. Диалектическая логика. Москва: Политиздат 1984- С 320
18. Есназарова Ұ.Ә. Қазақстанның физикалық географиясы. Алматы: «Дәуір», 2004.
19. Бейсенова Ә., Карпеков Қ. Қазақстанның физикалық географиясы. Жалпы орта білім беретін мектептердің 8-сыныпқа арналған оқулық. Алматы: "Атамұра", 2004. Б 256.
20.Выготский Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте. Москва: Просвещение, 1987.
21. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. Москва: Политиздат, 1975. С 304.
22. Белевич И.В., Богум Р.В., Строев К.Ф. - Географияны оқыту методикасы. Практикалық жұмыстар. Алматы: Мектеп – 1976. Б 135.
23. Давыдова М.И. СССР физикалық географиясы бойынша оқушылардың өз бетімен істейтін жұмыстары. Алматы: Мектеп 1986 Б 115
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
I Тарау. География курсын оқыту барысында оқушылардың
iзденiс iс-әрекетiн ұйымдастырудың ғылыми – ... ... ... ... оқыту барысында оқушылардың iзденiс іс-әрекетiн
қалыптастырудың (ұйымдастыру, дамыту) ... - ... ... ... ... курсын оқыту барысында оқушыларды
ұйымдастыру ... ... ... технологиясының
ерекшеліктері...............................................................
..............................................24
I ... ... ... ... ... ... ... барысында
оқушылардың iзденiс iс-әрекетiнiң қалыптасқан әдiс түрлерi.
2.1 Қазақстанның физикалық географиясы ... ... ... ... ... қалыптастыру үшін жаңа технологияларды
пайдалану
әдістері....................................................................
.................................37
2.2. Педагогикалық іс – тәжірибе арқылы география ... ... ... ... ... қалыптасуын
тексеру....................54
2.3 Тәжірибелі – эксперимент нәтижесін ... ... ... ... өзектілігі. Жаңа ғасыр табалдырығын аттаған тәуелсiз
Қазақстан Республикасының ... бiлiм беру ... мен ... ... жеке үлгiдегi iзденiс қажет. Жас ұрпақты қоғам талаптары мен ... сай өмiр ... ... ... ... логикалық ой
тұжырымдарын дамытуда ғылым саласына тарту ... орта ... ... рөлi зор. ... ... Жаратылыстану саласында
география пәнiнiң орны ерекше. Ол оқушыларға дүниетанымдық білім берумен
қатар, алған бiлiмiн есте ... ... ... тiл ... ... ... зеректiк, iскерлiк және табиғат құбылыстарын жете
бақылауды ... ... ... ... ... қарайтын сезiмдерiн
жетiлдiруді үйретеді.
География ғылымдарының жетістіктері мен қоршаған ортада болып ... ... келе ... ... ... ... тапсырыс жас
ұрпақтың географиялық сауаттылығы мен географияға деген көзқарасын көтеру
болып табылады.
Жердің географиялық қабықтары, ... ... және ... мен оның ... – географияны оқытудың негізгі объектілері.
Сондықтан географиялық ... ... ... туындап
отыр.
Бүгінгі таңда табиғатқа қатер төндірмеу, қоршаған ... ... ... ... ... ... апаттарды қалай тоқтату керек және
т.б. мәселелер көтерілуде. Осыған орай жас ... қала ... ... ... көзқарасы сауатты болуы өзекті мәселеге айналып
отыр.
Мектептегі географиялық білімнің даму ... ... ... ... географиялық зерттеулердің қазіргі
тәсілдері (картография, геохимия, ... ... ... ... және демографиялық жағдайлар, ақпараттық жүйе, Жер және
Дүниежүзілік мұхит қойнауындағы құбылыстар, т.б. салалар бойынша ... ... ... ... ... ... география
ғылымының ғаламдық, аймақтық идеялары ерекше аталып, әлеуметтік тәжірибенің
негізгі түрлері - ... ... ... мен білім салаларына
ішкерілеп енуде.
Қазақстанның физикалық ... пәнi – ... ... ... көп үлес ... Бұл пән ... ... бiлiм саласында
iзгiлiктану, мәдениеттану, саясаттану бiлiмдерiнiң бағытында өте ... ... ... ... – туған жер туралы мағлұмат беріп,
географиялық ой жүйесiн ... ... ... ... ... ... Қазақстанның физикалық географиясы Қазақстан
Республикасының жалпы бiлiм беру ... ... ... ... және ... мәдениеттану,
елiмiздiң табиғат ... ... ... елiмiздi әлемдегi
жетiстiктерi мол елдермен ... ... ... ... мүмкiндiк беретiнi сөзсiз.
География сабағында оқушылардың өз халқының және басқа халықтарының
әдет-ғұрыптары мен ... ... ... ... ... ... бар. Мектептегi география пәндерiнiң өзiндiк ерекшелiгi мектеп
оқулықтарында берiлген мәлiметтердi ... ... ... ... ... сонау ерте заманнан-ақ аса бағалы аң-құс пен өсiмдiктердi
қорғауға ерекше мән берiп, ... ... ... Құстардың кейбiрiн
құрмет тұтады, әдемiлiк пен әсемдiк белгiсi ретiнде сөзге қосқан. Мiне, осы
дәстүрдiң бәрi ... және ... ... үлгi ... тиiс. ... ... ... табиғатпен етене қойындас болғандықтан, аң ... ... ... ... ... ... бойы жинақтаған мол
тәжiрибесiн ... ... ... ... мән ... жаһандану үрдiсiнде әр халықтың өзiндiк бет-бейнесiн ақтап
қалу үшiн ... ... ... талаптарына сай жетiлдiру мәселесi
зор маңызға ие болып ... ... ... ... ... «… ... ... келер ұрпақтар алдында ... ... ... ... атап ... ... » - ... Сол
жауапкершiлiктiң бiрi ел ... ... ... ... ... ... iшiнде туған өлкенiң тарихи - географиялық жағдайын ... ... ... ... ... География пәнi оқушыларды
ұлтжандылыққа, туған өлкеге сүйiспеншiлiкке тәрбиелеудiң көзi, өнеге қасиет
кенi[1,54].
География пәнiнде ... өз ... ... ... ... осы ... ... мән берілмей келді. Дегенмен, ізденіс
іс-әрекеті туралы көптеген ғалымдар өз еңбектерінде ... ... бар. ... өзi: ... ... шәкiрттердiң танымдылық
iзденiмпаз белсендiлiгi арнайы басқарудың маңыздылығынан», – деп ... ... Рим ... ... бiлiмдi игеруде
шәкiрттердiң белсендi танымдылық iзденiс іс – ... ... ... деген пiкiр айтылады. Қазақтың ... ... ... ... және ... әрекеттерінде
оқушыларды шығармашылық дамытуға, ойларын ... ... ... ... қара ... былай деп айтылған: «Қашан бір бала ғылым,
білімді махаббатпен көксерлік болса, сонда ғана оның аты адам ... ... ғана бала ... ... ... ... [2,72]. Яғни бала білімді еркін
меңгеру үшін, өзі ізденуі керек.
Оқытуды күшейту құралы ретiнде оқушылардың iзденiс іс – ... пiкiр ... ... мен ... ... тереңдетiлiп көрсетiледi. Сондай-ақ көрнекті ... ... ... еліміздегі ғалымдар
Қ.Б.Жарықбаев, М.М.Мұқанов, С.Қалиев оқыту барысында оқушының ... іс ... оның ... қабiлетiн дамытуда маңызды құралы болып табылады.
Н.Г.Чернышевский еңбектерiнде оқу процесiнде оқушылардың ... іс – ... арқа ... ... туралы көптеген пiкiрлер
айтылады. ''Егер бiздiң балаларымыз шын мәнiнде бiлiмдi адам болғысы ... деп ... ол, онда ... ... өз ... бiлiм алуға тиiс''[3].
К.Д.Ушинский еңбектерiнде балаларды өз бетінше iзденiс іс – әрекетімен
ойлауын жандандыратын ... ... ... ... ... ... мен М.Н.Скаткиннiң зерттеулерi көрсеткендей, бұқаралық
мектеп 50-шi жылдарға ... ... ... ... ... ... ... оқытылған, 50-шi жылдардан ... ... ... ... ... ... ... факторлардың
ықпалымен дидактикамен әдiстемелердiң танымдылық iзденiмпаздықты ... ... ... ... ... ... [5-6]. 80-шi жылдары
Пловникова Н.А. өзiнiң ''О теоретических основах воспитания позновательной
самостоятельности школьников в ...... ... ... өз ... ... ... қабiлетi мен ұмтылуында екендігін
атап көрсеттi [7].
''Белсендiлiк шәкiрт ақыл-ойының ... ... ... ... – дейдi Б.П.Есипов [10], ... ... ... іс – әрекеті ретiнде қарастырып отырғанын, яғни iзденiс
іс – әрекеті дегенiмiз белсендiлiктiң сипаттамасы екенiн ... қиын ... атап ... ... ... ... кең ұғым деп есептейдi
және оны зерттей келе, мынадай қорытынды жасады: ''Шығармашылықпен ойлау өз
бетiнше және белсендi ойлау ... ... кез ... ... ... өз
бетiнше ойлау емес және кез келген өз бетiнше ойлау шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... өте тыңғылықты, жан-жақты қарастырылған. Осы проблеманы
зерттеген ... жеке ... ... іс–әрекетін жүйе ретiнде
қарастырады, мұның өзi iзденiс іс–әрекетінің сапалы жаңа түсiнiгiн бередi.
Жеке тұлғаның тұжырымдамасын және оның ... ... ала ... бiр ... ... ... белгiлi бiр түрлi тұрғысынан,
оқушының қарым-қатынасы ... ... ... ... ... ... процестерiнiң белгiлерiне ие болады деген қорытындыға
келедi [12].
З.Ф.Чехлованың еңбектерiнде жеке ... ... ... ... проблемасының кейбiр қырлары баяндалады [13].
Оқушының жеке тұлға ретiнде қалыптасуы әлеуметтiк жағдайдың және ... ... ... игiлiктердi игеруге және жасауға өзiн-өзi
жетiлдiруге, дамытуға ... ... ... өзара байланыспен
айқындалады деген идея оның зерттеуiнiң өзегi болып табылады.
ХХI ғасыр орта ... ... көп ... жүктеп отыр.
Әр мұғалiм өз пәнi бойынша үнемi iзденiп, қазiргi оқыту үрдiсiнде кең өрiс
алған ... ... мен ... жүйе ... оқытуға ден қою
шарт. Бұл қазiргi мектеп мұғалiмi белгiлi дәрежеде ғалым-педагог болуы тиiс
деген сөз. Бұл жүйе ... ... ... ... ... аударатын
мәселесi - әрбiр оқушының пәнге деген қызығушылығы мен ... ашу, ... ... ... ... сөйлеу мәдениетi,
қасындағы жолдастармен қарым-қатынасы, жұмыс ... ... ... жауапкершiлiгi, өз еркiмен ұсыныс жасауды үнемi бақылап отырады.
Өздiгiнен бiлiм алу мәселесi – қазiр ерекше маңызды ... оған ... ... ... [13]. Білім берудің мазмұнын жаңарту жаңа стандарттар
мен оқу ... жаңа ... ... ... оқу ... ... сонымен бірге оқытудың инновациялық технологияларын, оқу
процесін ұйымдастыруда жаңа нысандарын енгізуді көздейді.
Ізденiс ...... ... ... ... өз бетiнше
iздене отырып, тереңдетiп жан-жақты дайындау ... бiлiм ... ... ... мемлекет ретiнде қалыптасуына аз ғана ... де ... тiк ... нық қалыптасып келедi. Экономикалық, саяси,
әлеуметтiк, ғылыми салалардан жетiстiгiмiз ... ... ... ... жас ... ... ... ол үшiн аянбай қызмет етуге
тәрбиелеу әр педагогтың басты ... бiрi ... ... анық. Осы
тұрғыдан кешегi өткен ғалымдарымыздың бай мұрасын тиiмдi пайдалану ... ... ... ... ... ... ... түрде
қарастырылмаған. Осындай қайшылықтарды ... үшін ... ... ... ... ... ... оқыту
үрдісі қажет болып тұр. Жоғарыда қарастырылған мәселелер Қазақстан
географиясынан бiлiм ... ең ... ... ... табылады. Мұндай
қайшылықтарды шешу үшін оқушыға бiлiм беру барысында жаңа технологиялардың
ең тиiмдi жақтарын ... ... ... ... лайықты етiп
өзгертіп біз зерттеу ... ... ... ... ... оқыту үрдісінде оқушылардың iзденiс iс-әрекетiн
қалыптастыру“ деп таңдадық.
Зерттеудiң мақсаты. Қазақстанның географиясы ... ... ... ... оқу ... ... ... өңдеу. Мұндай
әдiстемелiк жағдайды бiз жаңа технологиялық әдiс түрлерiн iске ... ... ... ... қалыптасуымен байланыстырамыз.
Зерттеу нысаны: Жалпы орта мектепте ... ... ... үрдісі.
Зерттеу пәні: Қазақстанның физикалық географиясын ... ... ... іс – ... ... ... әдістері мен
тәсілдері.
Зерттеудің ғылыми болжамы:
Егер Қазақстанның ... ... ... барысында оқушылардың
ізденіс іс – әрекетін қалыптастыруға негіз ... ... ... ... ... ... ... іс – әрекеттері үрдісі
жағдайында болса, iзденiс іс – әрекеттерін ... ... әдіс ... ... ... және ... тыс ... жұмыстары
ұйымдастырылғанда қалыптасу сабақтастығы ашып көрсетілсе, онда оқушылардың
iзденiс іс – әрекетінің қалыптасу ... арта ... ... Қазақстанның физикалық географиясын оқыту үрдісінде оқушылардың
iзденiс iс-әрекетiнiң қалыптасуының әдістемелік негiздерiн ... ... ... ... ... ... оқушылардың
iзденiс iс-әрекетiнің жүйесін жасау;
3. Оқушылардың iзденiс iс-әрекетiнiң қалыптастырудың педагогикалық
шарттарын, жолдарын ... ... ... ... ... үшін ... дайындау, оны эксперимент жүзінде тексеру, оны практикаға ендіру;
Жетекші идеясы: Қазақстанның ... ... ... ... ... өз бетінше шығармашылық қасиетін қалыптастыру,
географиялық сауаттылығын жетілдіру, қоршаған ... ... ... туған
жердің экологиясын, экономикасын, саяси туристік мүмкіндіктерін жан – жақты
ұғынатын қазіргі заман талабына сай жеке тұлға қалыптастыруға ... ... ... және ... негіздеріне: “адам -табиғат”
қарым – қатынасы мен өзара ... ... ... ... сонымен қатар жеке тұлға жөніндегі теория және оны дамытудағы
iзденiс iс-әрекеттердің ... рөлі ... жеке ... ... ... педагогикалық еңбектер себеп болып табылады.
Зерттеу әдістері: зерттеу тақырыбы ... ... ... мәселелерді қамтитын жаратылыстану ғылымдары
бойынша жазылған еңбектермен танысып, теориялық талдау ... ... ... ... ... сынып мұғалімдері мен оқушылармен сауалнама
жүргізу, әңгімелесу. Сабақ кезінде, сабақтан тыс шұғылданатын іс - ... ... ... ... - ... эксперимент
жұмысында статистикалық талдау көмегімен оқушылардың iзденiс iс-әрекетiн
қалыптастыру, мазмұнын ... ... ... ... жеке тұлғасының даму проблемасы
бойынша педагог, психолог, философ, географтардың ғылыми еңбектері, білім
берудің жаңа ... ... ... ... ... ... беру саласындағы арнайы мемлекеттік құжаттар, Қазақстан
Республикасының 2005-2010 жылғы мемлекеттік білім ... ... ... ... 2015 жылға дейінгі білім беруді
дамыту тұжырымдамасы, ... ... беру ... ... білім беру туралы заңы, Қазақстан Республикасы жалпы білім
беретін мектептің тұжырымдамасы, оқу бағдарламалары, оқу ... ... ... іс – ... ... ... ... тәжірибесі зерттеудiң көзі ретінде алынды.
Зерттеу жұмыстары (1998 – 2006 жж.) - үш ... ... ... (1998 -2001 ... ... ... ... мәселесінің
психологиялық, педагогикалық, еңбектерге талдау жасалды, зерттеу негізінде
оқушыларды ізденіс іс – ... ... ... ... ... ... міндеттері айқындалды.
Қазақстанның физикалық география сабағында оқушының сабақтан тыс
ғылыми әдістері ... ... ... ... ... оқушылардың тұлғалық сапасы анықталды, ізденіс іс –
әрекеттің ... ... ... ... ... айқындалады.
Екінші кезеңде (2001-2003 ж) Қазақстанның физикалық ... ... өз ... ... іс – әрекетінің бастапқы деңгейі
белгіленді, шығармашылық қабілеттерін дамытуға ... ... ... ... және ... ... географиядан Республикалық атаулы
ОҚО мүшелерінің мектептерінде эксперимент жүргізілді.
Үшінші кезеңде ... ... ... ... шығарып, нәтижелері анықталып бір ... ... ... іс – әрекетін қалыптастыратын ... ... ... ... ғылыми еңбек жазу жұмыстары іске асырылды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
- Зерттеу мәселелерi бойынша психологиялық, ... ... ... ... Қолданыста жүрген Қазақстан географиясы оқу әдiстемелiк кешенiне
(ОӘК) сараптама жүргiзiлдi;
- Қазақстанның физикалық ... ... ... ... ... болжау үлгiсi әрбiр сабақтарда қарастырылды;
- Қазақстанның физикалық географиясы ... ... ... мұғалiмнiң ізденіс iс-әрекетiн жаңашалау нақтыланды;
- Педагогикалық эксперименттi жүргiзу үшiн әдiстемелiк құралдармен
қамтамасыз етілді;
- Педагогикалық эксперименттi өңдеу нәтижесi мен ... ... ... ... ... ... пәні мұғалімі болып
істеген Шымкент қаласы № 25 Тұрар Рысқұлов ... ... ... ... ... № 14 Әл – ... ... мектептің
жоғары сынып оқушылары; Шымкент қаласындағы № 31 ... ... ... Қазақстан облысы, Темір ауылындағы М.Әлиев атындағы ... ... ... «Дарын» мектебі; Созақ ауданы, Созақ
селосындағы Әлишер Науаи ... орта ... ... ... ... мен ... мәнділігі:
- Ізденiс iс-әрекетті тұлға қалыптастыру философия, ... ... ... ... және оны іс ... айқындау
тәсілдері анықталды.
– “ізденіс”, “ iзденiс ... ... ... ... ... оқушыларының пәнаралық байланыс негізінде iзденiс iс-әрекетi ұғымы
нақтыланды.
– Әдіс – тәсілдердің тиімділігі эксперимент жүзінде дәлелденді.
– Қазақстанның физикалық географиясына ... ... ... ... жасалынды.
Зерттеудің практикалық мәнділігі:
– Зерттеу жұмысының нәтижесінде Қазақстанның физикалық ... іс – ... ... ... курс ... дайындалды
– “Елтану” курсы бойынша Қазақстанды әлем ... ... ... ... ... ... арналған арнайы курс
бағдарламасы дайындалды.
– “Туризм және өлкетану” курсына арнайы бағдарламалар дайындалды.
... ... ... ... ... ... пәнінің
мазмұнына сәйкес iзденiс iс-әрекет тапсырмаларын орындауға арналған
әдістемелік ... ... ... нәтижесінде мектеп мұғалімдері,
білім жетілдіру институттары мен педагогикалық оқу орындары іс ... ... ... ... ... физикалық географиясы курсын” оқыту кезiнде iзденiс
iс-әрекетiн қалыптастыру бiлiм беру жүйесiнiң құрамдас ... ... ... бұл ... ... негiзгi астары бiлiм БМЖМС- Білім
берудiң ... ... ... стандартындағы географиялық бiлiм
берудiң бағыт-бағдарын анықтау;
2. Өз бетiнше iзденiс ... ... ... ... ... ... ... оқу мiндетi жүйесiне
бейiмделiп құрастыру;
3. Қазақстанның физикалық ... ... ... мақсатында
оқушыларды iзденiс iсiн қалыптастыру елiмiздiң Ұлан-ғайыр табиғатының алуан
түрлiлiгiн бiле ... ... ... ерекше маңыздылығын
анықтау;
4. Физикалық ... ... ... ... жоспарды
оқушылардың өз бетiнше iзденiс iс-әрекеттерi ... ... ... заман талабына сай туындату;
5. Қазақстанның физикалық географиясы оқулығындағы ... ... ... ... ... ... ... сараптама
жүргiзу;
6. Оқу барысында мұғалiмнiң оқушылармен бiрiге отырып өз ... ... ... ... сабақ түрлерi көрсету.
Зерттеу нәтижелерін сынақтан өткізу және тәжірибеден өткізу.
Диссертацияның ... ... мен ... төмендегiдей
ғылыми конференцияларда баяндалды.
1. «Современные проблемы региональной экономики, экологии и эколого-
географического ... атты ... ... - ... ... - ... ... – 2003)
2. Ұлағатты ұстаз, танымал ғалым атты Қазақстан, Өзбекстан, ... ... ... ... ... ... 2003 ж).
3. Ағартушы, ғалым, зерттеушi, халықаралық ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық және Мәдени журналында
(Түркия - 2006 ж) шәкiрттердi өз ... ... ... ... ... беттерiнен жарық көрдi.
«Мектеп оқушыларын кредиттік білім жүйесіне баулу», «География және
табиғат». 2005, № 3. /63-66 ... ... ... және ... 2003 ж № 1 /45-46 ... курсы қоғамдық – гуманитарлық білімнің» маңызды саласы МННПК
«Ғасырлар тоғысындағы географиялы және ... ...... 2004. /182-183 ... ... ... оқулықтарындағы оқушылардың
ізденіс әрекеттеріне бейімделген тапсырмалар.
«Қазақстан географиясы: мазмұны, ... ... ... ... – практикалық конференция материалдары 20-22 сәуір 2006
ж. /79-82 ... ... ... ... екі ... ... ... тізімінен, қосымша және суреттер, кестелерден
тұрады.
Кіріспе ... ... ... ... ... ... зерттеу объектісі мен пәні анықталған, зерттеудің
ғылыми болжамы белгіленген, теориялық негіздері мен ... ... ... ... ғылыми және тәжірибелік эксперименттік
бақылаудан алынған нәтижелерді кезеңдік іске асыру ... ... ...... мәнділігі ғылыми тұрғыдан
негізделген, ... ... ... ... ... ... барысында оқушылардың iзденiс iс-әрекетiн
ұйымдастырудың ғылыми – ... ... атты ... ... ... ... ... оқушылардың ізденіс іс-әрекетінің
қалыптасуының психологиялық және педагогикалық негіздері» тұжырымдалады.
Қазіргі кездегі еліміздегі білім берудің жаңа жүйесінің ... ... ... ... ... баяндала келіп, оқушылардың өз бетінше
ізденіс іс – ... ... ... және ... ...... тоқтаған. Онда география пәнінде оқытушыны оқушымен жүргізген
жұмыстарында мұғалімнің психологиялық жағынан ... ... ... да ... ... ізденімпаздық қасиетінің оқушыны бойынан
табылуы, мұғаліммен оқушы шығармашылық жұмыс ... үшін ата – ... ... ... ... ... отыру қажеттігі баяндалады.
“Қазақстанның физикалық географиясы курсын оқыту барысында оқушылардың
ізденіс іс – ... ... әдіс ... атты ІІ ... ізденіс іс – әрекетін қалыптастыру әдістерінің ерекшелігі
көрсетіледі. Бұл ... ... өз ... жұмыс істей білуі, оның ... ... ... ... ... білімдерін іс жүзінде қолдана
білуі және шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... физикалық географиясы курсын
оқушылардың ізденіс іс–әрекетін ... үшін жаңа ... ... ... ... ... арқылы
география курсын оқыту барысында оқушылардың ... ... ... ... ... жаңа технологиялардың тиімді
бойынша ізденіс іс–әрекетін қалыптасуын тексеру ... ... ... ... жақтарын пайдалана отырып, «Қазақстанның
физикалық географиясы» пәні бойынша ізденіс ... ... ... ... Сонымен қатар, тәжірибелі эксперимент
нәтижесін қорыту, әдістемелік ... беру ... ... ... ... материалдары берілді.
Қорытынды бөлімінде аталған мәселелерді зерттеудің нәтижесінде жаңа
технологиялардың осы пәнге тиімді ... ... ... ... ... ... білім беріп, тәрбиелеудің ұстанымдары айқындалып жас
ерекшеліктеріне сай осы пәнге ... ... ... ... ... ... ... жұмыс барысында жаңа технологиялар
түрлерімен өткізілген сабақтардың үлгісі, оқушылардың ізденіс іс – ... ... ... тест ... 8 ... ... географиясы пәнінің табиғатты қорғау бөліміне арнайы
жазылған мұғалімге көмекші, Туризм және өлкетану курсына 34 ... ... ... ... ... ... ... ТАРАУ
ГЕОГРАФИЯ КУРСЫН ОҚЫТУ БАРЫСЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ
IЗДЕНIС IС-ӘРЕКЕТIН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ҒЫЛЫМИ – ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 География курсын оқыту барысында ... ... ... ... ... ... - педагогикалық негiздерi.
Еліміздің егемендік алып, қоғамдық өмірдің барлық, соның ішінде білім
беру саласында жүріп жатқан демократияландыру мен ... ... ... ... дағдарыстан шығаратын қуатты талпыныстарға жол ашты.
Қазіргі кезде біздің республикамызда білім берудің жаңа ... ... ... беру ... ... бағыт алуда. Бұл педагогика
теориясы мен оқу-тәрбие үрдісіндегі елеулі өзгерістерге байланысты ... ... беру ... ... ... берудің мазмұны жаңарып, жаңа
көзқарас, басқаша қарым-қатынас, өзгеше менталитет ... ... ... ... жаңа үрдістік біліктермен, ақпараттарды қабылдау
қабілеттерінің дамуымен, ғылымдағы шығармашылық және ... ... беру ... ... ... түсуде;
— ақпараттың дәстүрлі әдістері — ауызша және жазбаша, телефон және
радиобайланыс — қазіргі заманғы ... ... ... орын ... ... жеке ... тәрбиелеуде, оның жан дүниесінің рухани баюына,
азамат, тұлға ретінде қалыптасуына көңіл бөлінуде;
— мектеп, отбасы және қоршаған әлеуметтік ортаның бала ... ... ... ... ... теңдес педагогикалық технологияның кеңінен
қолданылуына және ғылымның роліне мән берілуде.
Оқыту ... ... ... - ... ... ой-тұжырымдары төмендегіше сипатталады:
— есте сақтауға негізделген білім алудан, бұрынғы меңгергендерді
пайдалана отырып, ақыл-ойды дамытатын оқуға ... ... ... ... ақыл-ой әрекетінің динамикалық
құрылым жүйесіне көшу;
— оқушыға орташа ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... белгiлi әрекетпен айналысуына байланысты
болады. Адам өмiр сүру барысында өз психикасын ... ... ... ... ... ... дейiнгi бала өз психологиясын ойын арқылы
бiлдiрсе, ... бала ... тән ... ... ... сан ... ... да, ойын кезiнде де, сабақ үстiндегi iс-
әрекеттерiнде де ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа жетуге бағытталған процесс. «Әрекетiмiз дұрыс
болу үшiн, - дейдi Әл-Фараби,- бiз ... ... ... ... ... ... анықтап алуға тиiспiз» [30,56]. Ал, iзденiс iс-әрекет оқушыны
алға қарай жетектейтiн, бiлiмiн ... ... ... ... бiр түрi. Оқу ... ... нақты тарауларды
толық бiтiргеннен кейiн жинақтап қайталау басталады. Мұндай сабақтар
оқушылардың ... ... және ... ... үшiн ... ... баланың психологиялық ойы сабақты жинақтап қайталау ... ... ... ... ... болуы керек
Бiлiмдi, iскерлiктi және дағдыны практикада ... ... ... ... ... ... мен семинар сабақтары, ауызша және
жазбаша жаттығу жұмыстары орындауға мүмкiндiк туғызады.
Соңғы ... ... және ... ... ... ... ... мектеп жайында бiлiм берудiң қызметiне жаңаша ... ... ... сын ... ... ... ... оқушылардың
шығармашылық қабiлетiн дамытуды талап етедi.
Тәуелсiз елiмiздiң бiлiм беру жүйесiнде әлемдiк деңгейге жеткiзу
үшiн жасалынып ... ... ... әр ... ... ... ... бiлiмдi, iзденiмпаз, барлық ізденіс ... ... ... сол тұрғыда өз болмысын таныта ... ... ... iсiне ... мән ... ... iзденiс іс – әрекетін, оқу ... ... ... ... ... ... маңызы зор
болды. И.Г.Песталоцци «Көзбен қабылдау әлiппесi» деген еңбегiнде баланың
сезiм тәжiрибесiне ... Ол ... ... ... ... iзденiс
іс – әрекеті, белсендiлiктi дамытуға қажеттi ... ... ... ... бұл оның ... нәтижесiнде қалыптасқан ой - өрiсiнiң
жемiсi». - Песталоцци сияқты А.Дистервег те оқытудың негiзi – ақыл ой ... ... деп ... Жеке пәндердi оқыту арқылы оқушыға болашақ
мамандық иесi ... ... ... ... ... ... бөлудi
талап еттi.
А.Дистервег еңбектерiндегi баланы оқытудың өз беттiлiк принципi -
өздiгiнен бiлiм алуға ... ... ... ... ... ... ... iзденiс iс-әрекеттi дамыту арқылы оқушылардың
алатын бiлiм сапасын ... ... ... ... барысында оқушының
iзденiс іс – әрекеті мен шығармашылығын дамыту – оның ақыл – ой ... аса ... ... ... - деп көрсеткен болатын
[31,32].
Ж.Б.Қоянбаев сабақ құрылымындағы басты элементтердің бірі – ... ... Оны үшке ... ... ... іскерлік, дағды) жүйесін қалыптастыру;
ә) даму – оқушыларды өз ... ... ... ... ... шығармашылық қабілетін дамыту.
б) тәрбие - ... ... ... ... ... қасиеттерін,
өмірге орайлық көзқарасын қалыптастыру қажеттігіне аса ... ... ... ... ... сатысында мұғалiмнiң
басқарушылық және сөйлей бiлу ... ... ... оны ... ... ... шәкiрттерiне әңгiмелеп беру, сурет бойынша әңгiме -
сұхбат ... ... ... жүргiзе бiлу сияқты iс-әрекеттер маңызды
болып табылады [4]. Бiрақ мұғалiмнiң ролiн ... ... ол ... ... ... мақсатында ұйымдастырылған дербес
бақылау және тәжiрибе өткiзу, көрнекiлiктер дайындау ... ... ... ... ... «Педагог - iс-әрекеттi
ұйымдастырушы, ал оқушы өзiндiк әрекеттi жалғаушы» - деп ... ... ... ... бiлiм көзi – ... екенiн
саналы түрде қарауын және көркем, ғылыми кiтаптарды iзденiп, өздiгiнше оқу
керектiгiн ... ... ... өте зор ... өздiгiнше
iзденiп оқу», - дедi ол.
Қ.Б.Жарықбаев ...... пен ... өзара бірлесіп,
ынтымақтасы жыл сайын ортақ іс – әрекеті. Оқыту – мұғалімнің тәлім – ... ... ... ... ... – шәкіртті дүниені танып – білуге
бағытталған ... ... - деп ... жетілу, даму – ол қоршаған ... ... ... болады.
Адамға тура және жасырын байланыстар нәтижесінде пайда болатын, оның
өзіндік түсінігін шығаратын сырт ... ... ... өте ... оқушының
өзіндік толымдық әрекетіне мұғалім жеке бағытта оқыту ... ең ...... жоспарлар, дифференциалды әдістер, шығармашылық үй
тапсырмалары, сабақтан тыс оқушы әрекетін ұйымдастыру арқылы жоғарғы сапаға
жетеді. Жоспарлаумен бірге ... ... ... [32,265].
Оқушылардың өз бетiнше iзденiс ... ... және ... негiздерiне тоқталайық.
Бiрiншi. География пәнi мұғалiмi оқушымен жүргiзетiн жұмыстарда негiзi
оқытушының ... ... ... Пән ... ... өз бетiнше iзденiс іс
- әрекетке баулу үшiн жан-жақты бiлiмдi, ... өрiсi кең, ... ... ... ... ... мәлiметтерiмен жұмыс жүргiзе алатын,
жаңа ғасыр талабына сай компьютердi еркiн меңгерген бiлiмдi де, ... ... ... ... балаға жан-жақты тапсырма берiп, оны дұрыс
қадағалау, бағыт бағдарды дер ... ... тұру үшiн де, ... ... ... ... тиiс. Оқушы мен мұғалiм арасындағы
бiрден бiр норма ол бiр-бiрiнiң бiлiмдiлiгiн, яғни ... ... ... ... ... іс – ... құрметтей бiлу. Осындай
жағдайда баланың тәрбиесiн, ... ... ... алмасу, ақыл кеңес
беру, бiрлесе отырып шешу сияқты екi жақты да қанағаттандыратын формаға
ауысу. Бұндай ... ... сол ... мен жеке оқушылар арасында
жауапкершiлiк, өзiне деген талап қоюшылық дамып нығая бередi.
Оқушының ... ... ... ... ... пәнге деген
қызығушылығын оята бiлуде мұғалімнiң ... ... ... орын алады. Егер оқушы мен ұстаз ... тiл ... ... сабақ
үстiндегi қарым - қатынас бұзылады, бұл 8-шi сынып балалар арасында жиi
кездесетiн жайт, жас ... ... ... көп ... ... ... Мұғалiм осы жағдайды ескере отырып, өз пәнiнде оқушылармен жұмыс
жүргiзгенде түрлi әдiстердi орнымен таңдай әрі ... ... ... ала ... ... ... ... бiрге оның тәрбиелiк мүмкiндiгiне сенiм
артуда, олардың ... іс – ... ... ... ... ... ... белсендiлiгiн арттыру. Мұғалiм өзi психологиялық жағынан мектептiң
барлық бастамалары мен талаптарын ... ... ... қолдауға дайын
болуы қажет. Тiптi оқушының дайындығы оның бiрден берiлген тапсырманы iлiп
алып орындап кете алмаса да оның ... осы ... ... ... қарап, барынша көмегiн аямай, оқушының берiлген тапсырмаға
жауапкершiлігiн арттыру.
Үшiншi. Мұғалiм дайындап жүрген жеке тұлғаның ... ... және ... ... қасиетiнiң оқушының өз бойынан табылуы керек. Оқушы
қанша бiлiмдi, iзденгiш болып тұрса да ... ... ... болмайды.
Ол әсiресе ғылыми iзденiс іс - әрекетін жүргiзгенде ... ... және ... ... ... ... ... мен талап
қойғыштығы ата-ананың жүрегiне жол тауып, ... ... ... оның өз ... ... ... ... болашақта таңдаған
өмiр жолына көп бағыт беретiнiн ата-анаға түсiндiру артық болмайды.
Төртiншi. Баланың iзденiс іс – ... ... ... арту ... ... саулығы, көңiл-күйiнiң көтерiңкiлiгi, жеке тұлғаның алған
бағытының дұрыстылығын қадағалау, әрбiр ... ... ... ... оның ... ... қалыптастыру қиынға соқпайды.
Бесiншi. Мұғалiмнiң жеке тұлғамен жан-жақты еркiн жұмыс жүргiзуiне,
оқушының iзденiс iс-әрекетiнiң қалыптасуына тек пән ... ғана ... ... те ... ... ... дұрыс. Бұл мұғалiм мен оқушының
iзденiс кезеңiнде жауапкершiлiгiн арттырады.
Соңғы кезде педагогика саласында ... жеке ... ... ... ... ... Бұл жеке тұлғаның дамуының
нәтижесі дегенді және оның пайда болып тұтастыққа ... ... ... ие ... ... Жеке ... қалыптасуына қоршаған
орта да әсер етеді [44].
К.Маркстің айтуынша, адамның қасиеті индивидке тән ... өз ... ол ... ... ... жиынтығы [33,49].
Сондықтан ортаның жеке тұлғаның дамуына әсері туралы сөз болғанда, ... кең ... ... ... орта деп ... ... ... жеке тұлғалық қасиеттері әр түрлі орталық қатынастар әсерінен,
яғни адамдармен және түрлі ... ... ...... қалыптасады.
Абайдың “Он тоғызыншы” қара сөзінде “Бала - ата- ... ... ... ол ... ... ұстап, татып, ескерсе дүниедегі ... ... ... ... көргені көп болған адам ... – деп, ... жан – ... ...... ... ғана ... жеке тұлға қалыптастыруға болатынын айтады [2,42].
Оқу iзденiс іс-әрекетi ... ... ... жаңа
психологиялық тұлға қалыптастыру ұғымы, авторлардың ойынша: оқу iзденiс iс-
әрекетi және оның тиiмдiлiгi, ұғымдық ... ... ... ... ... ... ... т.б. Сонымен, оқудағы негізгі
мақсат – бұл ... ... ... ... ... ... ал міндеті
– өткен әулет тәжірибесінің жалпыланған нәтижесін ұғу, игеру. Оқу – мұғалім
ұсынған білімді ... ... қана қою ... ... еңбек процесінің
өзіндік құрал процесі дәрежесінде пайдалану үшін белсенді игеру. 80 б.
Жеке тұлғаның ғылыми жұмыспен айналысқанда ... - ... ... отбасымен тығыз байланысты болуы оның негiзгi басты мiндетi болып
саналады. Ондай байланыстың формасы ... ... ... ... ... ... ... iс-әрекетiмен айналысып ... осы ... ... ... ... ... өзiн –өзi
шыңдайтынын айтып, ата-ананың сезiмiне жеткiзу. Бұл ... ... бару ... ... ата-ананың өз еркiмен баланың ғылыми iзденiс
жұмыстарына көмек беруi. Өркениетті қоғамның ... ...... ... ... мен ізгі мұраттар тек отбасында ғана дамып,
байытыла түседі. ... ... ... ... ... ... ... жұмысы тиянақты болады /65 б/. ... ... ... тапсырма беруi және оны дер кезiнде қадағалауы мұғалiмнiң
педагогикалық жетiстiктерi болып саналады. Мұндай ... ... ... ... ... түрi - мұғалiм, ата-ана оқушы арасындағы белсендi
тәрбиелiк позициясы, үшеуiнiң де ... ... ... Олар:
қызығушылық бойынша iзденiс жүргiзiп жатқан ... ... ... ... ... ... келесi түрi: Мұғалiм мен оқушыға ұйымдастырушылық ... ... олар ... ... ... ... саяхат ұйымдастыру
және iзденiс жұмыстарында тақырып iшiндегi ... ... ... ұйымдастыру және iзденіс жұмыстарына қажеттi ... ету. ... ... орындалған тапсырмаларды ғылыми iзденiс
жұмыстарына бейiмдеу, оқу iзденiс құралдарымен қамтамасыз ету т.с ... ... ... мен ... ата – аналар арасындағы
тапсырмалардың бiрегей түрi ... ... ... ... ... бiрiге жұмыс жүргiзу оң бағасын бередi. Мектеп
бiлiм және тәрбие беру мiндеттерiн ата-аналармен тәрбиелеудiң саны ең көп
категориямен ... ... ... Ана мен әке бұл ... ... ... келу сәтiнен бастап кiрiседi, ал мектепте оның жалғасы
болуы тиiс /3 б/.
С.Қалиев ... ... ... ... дамытудың
педагогикалық негіздері” деген еңбегінде бүгінгі ... ... ... ... -ақ ... ... сұранысын мектепке қойып отырған
талап тұрғысынан қарастырғанда, ақыл – ой тәрбиесі айтарлықтай нақтылауды
қажет ететен ол ... ... тез және ... ... ... ... бүгінгі таңда оқушылардың тек фактілердің жиынтығын
игерумен шектелуіне болмайды. Әр оқушының ... өз ... ... ... және ... ... екпінді тасқынына бағдар
ұстай білу дағдыларын дамыту қажет. ... ету ақыл – ой ... ... ... ... бағыттау үшін керек болып отыр. Олай ... ... ... бойы ... ... “балаларды оқыту керек” деген
теориясы ... ... ... білімді өз бетімен ізденіп ала білуге, оқу
барысында өзінің бойындағы теориялық және ... ... ... ... ... дамытуға, өздігінен білім алуы, өздігінен жетілуге
даярлықты қалыптастыру үшін оқу ... ... ... ...... ... /56/.
Қазіргі кезде әлемнің барлық дамыған елдері, оқушының (студенттің) шын
мәнінде оқу процесінің орталық тұлғасы ... ... ... ... ... әрқашанда педагог-зерттеушілердің, білім беру ... ... ... ... назарында болуы үшін
өздерінің білім беру ... ... ... ... ... сезініп
отыр.
Сонымен, ақпараттық технологиялар қоғамы, XIX ... аяғы - ... ... ... ... ... оның ... өз
бетінше белсенді ... ... ... ... ... икемділікпен бейімделуге қабілетті болуына бұрынғыдан да ... ... ... ... ... ... ... қоғам оқу орындарының барлық
типтерінің алдына және ең ... ... ... ... ... ... дайындау міндетін қояды:
• қажетті білімдерді өздігінен ала отырып, оларды өмірден өз орнын табу
үшін, әр түрлі туындаған ... шешу үшін іс ... ... өмір ... ... бейімделу;
• дербес сыни ойлау, нақты шындықтан туындаған міндеттерді көре білу және
қазіргі технологияларды ... ... ... ... шешу жолдарын
іздестіру;
• алған білімдерін өмірдің қай саласында қалайша ... ... ... жаңа ... ... шығармашылықпен ойлауға қабілетті болу;
• ақпаратпен ыждағатты жұмыс істеу (белгілі бір проблеманы шешу үшін
қажетті ... ... ... ... ... ... ... шешу
жолдарын ұсыну, шешімнің ұқсас немесе баламалы ... ... ... ... ... заңдылықтарды
белгілеу, дәлелді тұжырымдар жасау, алынған тұжырымдарды ... ... және ... ... әр ... әлеуметтік топтарда коммуникабельді, адамдармен араласуға
икемді болу, кез келген шиеленісті жағдайлардан еппен шығып, ... ... әр ... ... ... ... ... білу;
• өзінің адамгершілік, интеллект, мәдени деңгейін дамыту үшін мейлінше
жұмыс ... ... ... ... беру ... ... стратегиялық
бағыттары айқын: ол - адамды ... әр ... ... ... ... ... негізінде оның интеллектуалдық және ... ... ... ... ... проблемаларын шешудiң
теориялық негiздерiн қарастыруда Ұ.Ә. Есназарова [17], Н.Қ ... ... ... ... ... «Методика
преподавания географии Республики Казахстан» [35], Л.М.Панчешникова
''География пәнiнiң ... ... мен ... ... ... ... обучения географии'' [37],
Ә.С.Бейсенова ''Қазақстанның физикалық географиясын оқыту ... ... ... ... ... в курсах физической географии''
[39], И.А.Ерофеев ''Диалектико-материалистического мировоззрения учашихся в
обучении географии'' [40], М.И.Давыдова ... ... ... ... өз бетiмен iстейтiн ... [41], ... ... ... ... және ... [42], С.Е. ... О.О.Рутковский «Занимательная
география Казахстана» [43] деген еңбектерiнде көп көңiл бөлдi.
Мемлекеттік жалпы орта ... беру ... ... ... қамтамасыз етілуі тиіс білімнің негізгі минимум деңгейін
төмендетуге ... оны ... ... ... жеке ... байланысты. Сондықтан, білімділік деңгейі адам өмірінің әр
түрлі салалары бойынша іс – ... ... ... ... ... және ... ... жалғастыруға қалыпты бағыт – бағдарды
білім алушылардың өз ... ... ... ... [44, 22] ... ... ... білім мен ғылымды инновациялық технология
бағытымен ... жаңа ... ... ... болып табылады. «Ұрпағы білімді
халықтың болашағы бұлыңғыр ... ... жас ... ... мән-
мағыналы, өнегелі тәрбие мен білім беру - бүгінгі күннің ... ... ... еңбекқор, кәсібін терең түсінетін, өзінің
білімі мен іскерлігін жан - жақты қолдана ... ... ... ... ... орындау үшін мектеп ұстаздарына баланы жастан баулу
тиімді. Өйткені халыққа білім беру реформасы «ғылыми ... ... ... жоғары деңгейімен қамтамасыз етуді» міндеттеп отыр [45, 67].
Оқушы ақпаратты, iс-әрекет ... мен ... ... ... және жеке адам игеретiн ұжымдық тәжiрибенiң фрагментi жөнiнде
мұғалiмнiң беретiн бiлiмiмен ... қана ... оны ары ... өз ... ... iс-әрекет нәтижесiнде игеруi тиiс. Себебi, iзденiс iс-
әрекетiнiң басты ерекшелiгi:
1. Оқушы өздiгiнен оқып iздене ... ... ... ... отырып ой-өрiсiн кеңейтедi.
2. Оқып iзденуде алдына мақсат қоя отырып, өзiнiң iзденiс іс – әрекеті
қасиетiн ... Өз ... ... ... ... ... курстық материалдарын
сырттай меңгерiп алуына мол мүмкiндiгi туады.
4. ... бiлiм ... ... өзi ғана ... қана ... ... ... тұрған мәселенi шешуде бiр-бiрiне көмек бере
отырып, өзiн-өзi және бiрiн-бiрi тәрбиелейдi.
5. Өздiгiнен бiлiм ... ... бала ... ауытқымай, бiлiмiн
тереңдете отырып, пән мұғалiмiне де көмегiн тигiзедi және ... ... ... ... ... себебi мектеп оқулықтарының
арасындағы география пәнi жаратылыс ... ... ... ... ... химия, физика пәндерiмен өте ... ал ... ... ... ... ... ... сызып
бiлу» ғылымының жалғасы деп санаймын.
6. Қазiргi уақытта ЖОО-ында бiлiм берудiң Қазақстан ... ... ... ... ... ... мектеп оқушылары өз
бетiнше жұмыс iстей алатындай осы жүйеге дайын ... ... ... бiлiм алушы студент еңбегiнiң ерекше өлшемi, яғни мектеп
қабырғасында өз ... ... ... алатын оқушы студент болғанда
бiлiмнiң қай саласын болса да еркiн ... кете ... ... ... ... ... ... Л.Н. Гумилев атындағы Евразия Ұлттық
Университетінде студенттерге арнаған «Инновациялармен оқу – ... ... ... ... ... ... ... да
кәсіби болсадағы бір де бір оқытушы, егер студенттің өзі білімге ұмтылмаса,
өздігінен ізденіп білікті маман болғысы ... оны ... де ... - деп атап көрсетті [46, 2].
Яғни мектеп оқушысы, ... ... ... ... өз ... ... мектеп қабырғасында нақты пәндерден мұғалімнің көмегімен
үйренуі қажет.
Оқу ... – екi ... ... ... ... ... ... оқытушының басшылығымен, онымен қатар оқушылардың дербестiгiн,
олардың қызығып, өз ... ... ... де ... етедi. Осыған
байланысты кейбiр педагогтар мен психологтар ... ... [277] ... ... ... ... негiзгi ерекшелiктерi
– олардың ықыласы және өз еркiмен әрекет жасалуымен байланысты:
Біріншіден, мектеп оқушысының ... ... оның ... ... оқу ... әрекетін дұрыс ұйымдастыруының салдары болады, мұның өзі оны өз бетінше
кеңейтуді, ... және бос ... ... ... ... ... ұйымдастырған және басқаратын оқушының оқу жұмысы (мұғалім
тапсырмасы бойынша сыныптың және сыныптан тыс) оқу ... ... ... ... өз ... іс – ... бағдарламасы ретінде болуы
керек. Бұл мұғалім үшін өзінің оқу әрекетінің жоспарын ... ... ... ... ... да оқу ... жаңа оқу тапсырмаларын орындау
барысында ... ... ... ... ... түрде ұғынуды
білдіреді.
Екіншіден, өзіндік ізденіс жұмысын ... ... ... жөн. ... ... ... еңбегі тиісінше, ұқыпты әрі
нәтижелі болады.
Үшіншіден, өзіндік жұмыс үйретушінің оқу іс ... ... ... ... ... ол оның ... аталған барлық ерекшеліктерімен
сипатталады. Бұл оның оқу ізденіс іс – әрекетінің жоғары ... ... ... байланысты өз – өзіне білім беру формасы деп санайды.
/3/ /278/.
Ықласталған білімді табу ... ... ... ... ... ... мен анықтамаларды қарайды. Мұның өзі ынта – ықылас пен
нәтижені іс әрекеттің дамуындағы өте маңызды қадам.
Жаңа білімдерді ... ... яғни ... ... алу ... Жеткіншектің дербес іс – әрекетінде кейде шығармашылық
элементтері болады. Оны жаңа ... ... ... және ... алғанда
танымдық процестің өзі жетілдіреді. Бұл орайда интеллектілік даму жеделдеп,
білім терең сипатта әрі көлемді болады. ... ... ... ... ... ... ... тапсырмасы бойынша, олардың өздерi жоспар жасап, iстiң
тәсiлiн анықтап, оның нәтижесiн бағалап ... ... ... ... ... өзiндiк iзденіс жұмыстарының жоғарғы формасы
олардың өз еркiмен жаңа амал ... ... ... ... ... ... өзiндiк жұмыстарын мынадай ұстанымдарға қарай
топтастырады:
1. Психологиялық (ойлау амалдарын ... ... ...... (оқушылар жасайтын әрекетке
байланысты).
1. Дидактикалық (жұмыстың ... ... ... ... – әдiстемелiк (проблемалы тапсырмалардың дәрежесiне
байланысты).
3. Әдiстемелiк (берiлетiн хабар қандай құралдар, жағдайлар негiзiнде
берiлуге байланысты).
4. Ұйымдастыру – ... ... ... ... Ұйымдастыру ұстанымы (жұмысты ұйымдастыру формасына байланысты)
[50].
Психологтар (Кабанова-Меллер т.б.) оқу жұмысының негiзгi тәсiлдерiн 2
топқа бөледi:
1. ... ... оқу ... ... байланысты
қолданылатын тәсiлдерi: жоспарлау уақытты дұрыс пайдалану, оқу мен ... ... ... бiлу, өз ... бақылау т. б.
2. Оқуға тiкелей байланысты қолданылатын тәсiлдерi: жаңа бiлiм ... ... және ... ... ... [52].
Осылардың iшiнде ерекше орын алатыны – оқу материалы мен жан – ... ... бiлу ... ... ... ... одан ең ... екiншi мәселеден айыра бiлу, оларды салыстыру, топтастыру,
жүйелеу, кестелер, сызбалар қолдана бiлу ... ... іс – ... ... ұжымдастыру мәселесiне
көптеген зерттеулер арналған. Дегенмен де оқушылардың өзiндiк ... ... ... ... қалыптасқан бiр көзқарас жоқ
екенiн атап көрсетуге ... ... ... іс – ... жұмыс iстей бiлу, яғни ... ... ... ... мен меңгеру, алған бiлiмдерiн iс
жүзiнде ... бiлу және т.б. ... ... ... алғы ... ... ... Ізденiс іс – әрекеті
жұмыстарымен айналысу өздiгiнен ... ... ол ... оқу қызметi
нәтижесi және шығармашылық әр түрлi тапсырмаларды ... ... ... ... ... алу ... түскендерге мынадай
ақыл кеңес берген:
1. Өздігінен білім ... ... ... ... үшін ... болсын: ішіңнен оқуға, өте сылбыр оқымауға әдеттен,
кітапты, газетті, анықтағышты, кітапхана ... ... ... біл. ... ... ... жазып ала біл.
2. Өздігінен білім алудың негізгі формасы – белгілі жүйемен оқу, ... ... ... білу ең ... Тек нені ... нені ... ... іздену жұмыстарыңа
жоспар жасап алуың керек.
4. Қалай оқып – іздену керек?
а) Асығудың қажеті жоқ. Өздігінен ізденіп алу ... ... ... келтіреді.
ә) Түсінбей қалған жерлерге назар аудару, білетін адамнан ақыл ... ... ... ... ... ... жасамай іздену қажет.
г) Ізденіс жұмыстарында есте қаларлық материалдарға көп көңіл бөлу,
әрбір тараудың ең ... ... ... ... ... ... ойдағыдай болатындай жағдай жасау. (бөлме таза
болу, қажет заттардың болуы – анықтағыштар, ... ... ... ... жүйелi түрде бiлiм алу, ең алдымен, кiтаппен
жұмысқа байланысты деген пiкiр айтады. Ол ... ... ... ... ... ... ақыл-ой тәрбиесiнiң екiншi бағдарламасы деп
санаған; ‹‹Кiтап - балалардың өмiрiнде бала ... оқи ... ... ... рол ... Мен ... ... бiртiндеп жеке кiтапхана
жасауына, кiтап оқу баланың маңызды рухани қажеттiгi болуына қол жеткiзуге
тырыстым››, - дейдi. В.А. ... ... өз ... ... ... ең ... көркем әдеби шығармалардан бастап, одан әрi ғылыми –
көпшiлiк әдебиеттердi ... ... ... көрдi [53].
Оқушылардың iзденiс іс-әрекетiнiң нәтижесiнде оның бойында мынадай
қасиеттер қалыптасады:
- өз бетiнше ойлау бiлiктерi мен ... ... ... деген қабiлетiнiң артуы;
- берiлген бiлiмдi игеру ғана емес, оны жаңадан және тиiмдi игеру жолдарын
түсiне бiлу ниетi;
- басқа оқушылардың ... сын ... ... өз ойының дербестiгi.
А. Байтұрсынов оқушының өзiндiк жұмысының маңызы ... ... ... ... тәжiрибе арқылы өздiгiнен алуы керек. Мұғалiмнiң қызметi оның
бiлiмдiгiнiң ұзақ жолын қысқарту үшiн, ол жолдан балалар қиналмай оңай ... ... ... ... дер кезiнде алып отыру үшiн, ... ... ... беру мен ... ... ... ... түзеп отыру» [54].
Профессор Р.Т. Лейсбергтің пікірінше, оқушылардың өзіндік жұмыстарын
ұйымдастыру мына шарттарға байланысты болмақ.
– оқушының істейтін жұмыстың ... ... ... ... ... ... оның алдағы нәтижесіне қызығуы;
– жұмысты оқушының өз еркімен, қалауымен орындауы;
Өзіндік жұмысты ұйымдастыруға қойылатын талаптар мыналар:
– жұмыстың көлемін шамадан тыс ... оның ... ... ... оқушылардың дербестігін арттырып, өзіндік білім алу қабілетін ... ... ... жұмыстың мазмұнына күнделікті өмірден алынған материалдарды,
хабардар еткізу;
– оқушыларды табиғат пен қоғам дамуының ... ... ... ... ... мен ... ... талдап түсінуге үйрету;
– оқушыларды алған білімдерін іс ... ... ... ... ... оқу жұмысына шығармашылық тұрғыдан қарауға, әр уақытты ... ... ... ... ... оқушыларды өздігінен дербес жұмыс ... ... ету ... ... ... ... одан ... әр түрлi саласына байланысты
кейбiр ерекше қасиеттердi талап етедi. Мысалы: әдебиет, ... ... ... пән аралық байланысты басшылыққа алып өту өте ... ... ... байланыста картографиялық біліктерін шыңдаса,
тарих пәнімен байланыста өтілген географиялық ... қай ... және ... ... ... байланыстылығына көз жеткізеді, ал
әдебиет, литература пәндерінде өтілген тақырыпқа сай сол ... ... ... ... өлең жырлары, роман, ... ... ... ... Бір ... ... ... мұндай ауқымды
жұмысты жүргізу, тек өз бетінше ізденген оқушы ғана тиянақтылап орындай
алады.
Ы.Алтынсарин оқытудың жеке әдіс ... ... ... ... әдісі – бұл оқушының білімге құштарлығын оятып, алған білімін
тереңдету мақсатында өз бетінше білім көтеруіне ... ... ... оқушының белсенді ой – әрекетін жаттықтыру. Маңыздысы –
оқушының өз бетінше ойлана білуі.Демек, алдына ... ... ... ... үшін оқыту әдістеріне ерекше мән беріп, тақырып
бойынша қарастыратын ... ... ... сабақты түрлендіре
отырып оқыту, сонымен қатар жинақталған материалды өз ... ... ой ... оны дер ... ... ... қоя білу [55]. Сонда
оқушы мұғалімнің үнемі тексеріп отыратын талабын орындай отырып, ... – іс ... ... ... өзін өзі ... ... ғылымында баланы оқыту мен тәрбиелеудiң мақсаты– жан-
жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру болып табылғандықтан, оқушылардың
iзденiс ... ... ... ... ... ... тиiмдi жағын пайдаланып, жан-жақты оқыту мақсаты ... Бұл ... ... ... ұмтылған жеке тұлғаны қалыптастыру,
оның өзiндiк танымдылық iс әрекетiн ... бiр ... ... Жаңа ... ... ... ... оқытудың әдiстемелiк
жүйесiнiң қалған бөлiктерiнiң (мазмұны, әдiсi, оқыту түрлерi мен құралдары)
олардың өзара байланыстағы қалыптары мен ... ... ... ... ... ... өз ... iзденiс iс-әрекетiнiң маңызын бiлу
қажет деп санаймын.
Ізденіс іс - әрекетінің маңызды жақтарына тоқталайық:
1. Оқушылардың ... оқып ... ... ... ... ... білімі мен біліктерін өмірдің жаңа жағдайында пайдалана білуге
үйрету. Оқу үрдісінде танымдық тапсырмаларды орындау көп ізденісті талап
етеді, ... бала ... ... тыңғылықты орындауда ғылыми
ізденістер жасауға талпынады.
2. Оқушының өздiгiнен бiлiп ... ... ... ... талап
етедi. Бұл әдiсте мұғалiм мен оқушының күнделiктi жұмыста ... ... ... ... iзденiс iс-әрекетi оқушы мен
мұғалім, ата-ана арасындағы тығыз байланыстағы қатынасты қалыптастырады.
Мұндай жағдайда бiрiншi ... ... ... және оның өз ... ... ... тек пән мұғалiмi ғана емес ата-аналардың да
назары аударылып, жауапкершiлiгi артады.
3. Оқытудың негiзгi түрлерi ... ... ... және ... ... ... түрлерiнiң ең бастысы – оқушыға деген сенiм, оның ... ... беру ... ... ... өз беделiмен қадiр–қасиет
сезiмiн дамыту, топтық ... ... жеке ... ... ... Сол пәндегі қолданылатын ұғымдардың қасиеттерін бөліп алуды немесе
нақтылы – практикалық ... ... ... тапсырмаларын
шешудің жалпы тәсілдерін игереді және осы тәсілдердің бейнелерін қайта
жасау өз бетінше ізденістің ... ... ... ... ... нақтылы – практикалық міндеттерге оқып – жаздыратын жазу,
картографиялық текстін есептерге жауап ... ... ... ... ... ... жасау, геэкологиялық аймақтардың кескінін салу,
емдік, танымдық, спорттық туризм дамып жатқан ... ... ... т.б. ... Жаңа ... бойынша жаңа талап қоя бiлу. Ол оқушының оқыту ... ... ... ... етедi. Бұл өзгертулер бойынша ... ... ... ... iс-әрекетiн жүргiзе алатындай
құралдар болуы керек. Бұрынғы дәстүрлi оқулықтар ... ... ... ... ... қазiргi таңда пайдаланып жүрген
жаңа буын оқулықтарындағы ... өз ... ... ... ''Ісi жоқ, ... жоқ ... iшi пысымпаз болады, ылғый
iзденiп, еңбек ететiн бала iш пысудың не ... ... ... ... ... өзiне тән ылайықты iс таппай iшi пысқандықтан, әр ... ... ... Яғни бала сабақта iшi ... үшiн ... ... ... ... сай ... толықтырып қана
қоймай, балаға өз бетiнше iзденiп, берiлген ... ... ... етуi ... – деп атап ... [56, ... өз бетiнше жұмыс жүргiзе алуына бiрден-бiр көмек күнделiктi
көрiп жүрген материалдарды ғылыми бiлiм мен ... ... Бала еш ... бос ... ... Сол себепті балаға пайдалы іс
беріп отыру абзал. Сол уақытта бала өмір бойы ... іске ... /154 б/. Бала ... іске ... үшін пән ... орны
ерекше. Мұғалім өз пәні бойынша әрі қызықты, әрі дұрыс пайдалы кеңестер
берсе, оның ... ... ... ... мұғалімі болсам” деп армандауы
ғажап емес.
1.2. Мектептегi география курсын оқыту барысында
оқушыларды ұйымдастыру құрылымдарының жайын
қалыптастыру технологиясының ерекшеліктері
Мектептегi география ... ... ... ... ... ... жұмыстардың сапасы жеке жүргiзiлетiн жұмыстарға қарағанда
жоғары, яғни күнделiктi сабақтарда әдеттегiдей жеке ... ... оқу ... ... ал ... ... iздене отырып
әрекеттесуi арқылы 89-90% меңгерiледi. ... ... ... оқу
iс-әрекет өз бетiнше iзденiс іс – әрекетін жүргiзуге барынша ... ... ... іс – ... ... ... iске асырудың
жоғарғы сатысы оқушылардың бiрiн –бiрi iзденiс іс – әрекеті жұмыстарына
баулуы, себебi ол ... оқу ... ... және iзденiмпаздық
танытуға мүмкiндiк туғызады.
Мектеп оқушыны түрлі ізденіс іс – әрекетке жұмылдырып, ... ... ... яғни ... іскерлік, қарым - ... ... ... кең ... ... іс – ... ... оның рухани өмірге жетіліп, оны өз сезімі ... ... ... жаңа ... толығады. /158 б/.
Сонымен қатар, жеке тапсырмалар беруге қарағанда, ... ... ... ... ... географиялық атаулар
тапсыруды орындау ... ... ... ... ... және ... қалыптастыруға оқу уақыты аз жұмсалады.
Оқушылардың өзара әрекеттесуiн ... ... ... ... ... ... қиыншылықтар азаюда. Сабақ үстiнде жұмыс
iстемейтiндердiң, үй ... ... ... ... ... іс – ... артуымен айқындалады.
Ұйымдастыру құрылымының тағы бiр ерекшелiгi оқушылардың белгiлi бiр
дәрежеде оқу ... ... оқу ... оқулықтардағы
кездесетiн, әсiресе, жаңа буын оқулықтарының осал жерлерiн ... ... ... ... ... ... шешуге мүмкiндiк жасау, бұл
оқушының тұлғалық қасиеттерiн өз ... ... үшiн ... шарт болып
табылатын қарым-қатынастың жетiспеушiлiгiн азайтады. /249 б/.
Сабақта оқушының оқу ... ... бұл - ... мен ... үйлесімді қызметі, оның өзі белгілі бір рет пен тәртіп талабынан
құралады.
География ... ... ... ұйымдастыру жұмыстарында мұғалiм мен
оқушы арасындағы қарым-қатынастың ... ... әр ... Ұйымдастырудың
тәсiлдерiнiң түрлерiне тоқталып өтейiк.
Бақылау жұмыстары. Бақылау ... КПСС ... ... мен ... ... “Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларды оқытуды
тәрбиелеуді одан ары ... және ... ... (1987 ж. ... көтерілген міндеттерді іске асырудың маңызды құралы болып
табылады. Бақылау ... ... өз ... ... ... ... болып
табылады. Ол пәннің теориялық негізін ... ... және ... оқу ... ... ... ... т.б. жұмыс істеудің практикалық дағдыларын тиянақтайды [5].
География пәнінде ... ... ... ... бір ... өз бетінше бір тапсырманы үш түрлі орындауға болады.
Мысалы: 8 ... ... ... ... ... § 50
“Табиғат ресурстарын қорғау” тақырыбын өткенде “Өлкеміздегі туризмді
дамыту”, ... ... ... ... ... ахуалы”, “Біздің
өлкеміздегі өсімдік, жануарлар дүниесін қорғау үшін жүргізіліп жатқан іс ... ... ... ... ... бе?” ... тақырыпта
шығармашылық бақылау жұмыстары немесе сандық географиялық бақылауда оқушы
берілген жауаптың дұрысының астын сызып көрсетеді.
Бақылауды тестілеу арқылы ... де ... ... ... табиғи аумақтар туралы” заң ... ... қай жылы ... 1995 ж 10-шы ... 1992 ж 11-қаңтарда;
б) 1997 ж 15- шілдеде.
в) 1997 ж 6- тамыз.
2. ... ... бар ... ... ... ... ... ескерткіштер туралы” Қазақстан Республикасы Үкіметі қай
жылы қаулы қабылдады?
а) 2001 ж 27 маусымда № 877 қаулы;
ә) 1998 ж 15 ... № 210 ... 1994 ж 16 ... № 510 ... 2005 ж ... №746 ... ... Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 19 шілдедегі № 746
қаулысы бойынша бекітілген ... ... ... ... маңызы бар
ерекше қорғалатын табиғи аумақтар бар.
а) 113 ... ... 100 ... ... 155 табиғи аумақтар.
в) 96 табиғи аумақтар.
4. ... ... ... ... ... экология
мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізілу туралы заңы қай
жылы қабылданды.
9.01.1992 ж ... № 117 Қ.Р.З ... ж. ... № 2000 ... бойынша.
15.06.2003 ж Астана № 2008 Қ.Р.З. бойынша.
9.01.2007 ж. Астана, Ақорда № 213 – ІІІ ... ... ... ... шартты белгілер қоя отырып, бақылау жұмысын
төмендегідей етіп ұйымдастыру тиімді.
Қазақстан табиғат ресурстарын қорғау.
1.
- 35 млн га. – 11 ... 7 ... ... 187 млн га. - 2724 ... 20 мың
Оқушы берілген сұраққа дәптерге шартты белгілер арқылы жауап беруі
керек.
1. Қазақстанның табиғат байлық қорының ... ... жері ... ... -
2. ... ... ... жер көлемі 2,7 млн км/2, осындай үлкен жері бар
ал оның қоры қанша? -
3. Біздің ... ... ... 7 % -ын ... бұл ... гектар болады? -
4. Республика аумағында жалпы ұзындығы 200 мың км ... ... ... бар? - .
5. ... ... ... жалпы ауданы 2033 шаршы км – ге жететін
қаншама мұздық бар? -
География пәні өте ... пән ... ... ... ... өз бетінше ізденіп жүрген шәкірттің географиялық бақылау түрлерін ... ... ... үшін дайындап келуіне мол мүмкіндігі бар.
Сабақтың бірінші бөлігі мақсат қойып, жұмыстың ... ... ... ... арналады. Нұсқау беру оқушыларды толық назар қоюы ... ... ... міндетті жұмысты балалар қаншалықты өздігінен
орындайтындығын қадағалауда болады. Қоңырау қағылғанда ... ... ... ... ... зор. ... уақытта оқушылардың сұрауына
жауап беруге пайдаланады.
Жеке дара жұмыс. Әр ... өз ... ... iстеуге, бiлiмдi
саналылықпен оқуды дағдыландырады, оларға қоршаған ... ... оқып ... ... ... ... ... арттырады.
Оқушылардың жеке дара жұмыс түрлерiне:
Оқулықпен жұмыс iстеу. С.І.Уалиев ''Оқулықтың оқушыларға ... ... ... ... етiп, ... қызығушылығын
дамытып, өз бетінше жұмыс iстеу дағдыларын қалыптастыратын құрамдас бөлiгi
сұрақ пен тапсырмалар ... ... Олар ... ... аппараты деп аталады. Сұрақ пен тапсырмалар ... ... пен ... ... ... ... ... мен
сұрақ тақырыптарды толық меңгеру үшiн қажет'' -деп ... ... ... ... бiлiм ... ... бұлағы - бiрiншiден
кiтап болса, екiншiден мерзiмдi баспасөз. Бұл - ... ... ... бiлу, газет бетiнен керек материалды таба бiлу ... сөз. ... ... аса ауыр, күрделi болуымен қатар қызықты. Оқушыларды газет,
журналдарды жүйелi ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың ынта-ықыласын арттыру үшiн, мұғалiм сабақты
мерзiмдi баспасөз беттерiнде жарияланған материалды өзi ... ... ... үйде ... ... арнайы тапсырма берiп отыруы қажет
деп атап көрсетiлген [58].
Ұ.Ә.Есназарованың ''Қазақстан Республикасының географиясы'' оқу ... ... ... ... ... ... ... уақыттағы
оқушыларға бiлiм-тәрбие берудiң ең қажеттi құралы ... ал ... ... беру үшiн де оқулықтар ғылыми, нақты, баланың жас ... болу ... – деп ... [35, ... оқу ... жақсарту үш нәрсеге тіреледі деп көрсеткен.
Ол бірі ақшаға, бірі - оқу ... бірі - ... ... ішіндегі ең қымбаттысы - оқу кітаптары. Оқу құралдары
сай болмаса, оның ішінде оқу кітаптары оңды болмаса, оқу да, ... алу ... ... [54, ... бала білімді өздігінше іздестіріп оқу үшін ең ... ... - ... пен оқу ... ... ... ... беру
мұғалімге де оңай нәрсе емес. Оқушылардың мұғалiмнiң басшылығымен өздiгiнен
оқып үйренуi ... ... ... ... ... географиялық
бiлiмде географтар географиялық тұрғыдан ойлай бiлу деп айтатын ең маңызды
мақсатқа жетудi жетiстiк деп санайды. Мысалы: ... ... оқи ... ... ... ... ... кескiндеу тәсiлi ретiнде
көрмейдi, қайта сол ... ... ... жер бетi ... ... ... ... картасының алуан түстi беткi бояуларын көрiп қана
қоймай, сонымен бiрге, көз алдына Қазақстан ... ... ... мен өсiмдiктерiнiң тек солтүстiкпен оңтүстiкке ... емес ... ... ... да ... ... елестетедi. Картаны осылайша ... мен ... ... ... ... бiр ... кез ... өздiгiнен жұмыс жүргiзуiне болады.
Демек, шәкiрт өздiгiнен жұмыс жүргiзу үшiн де оқулықты ... ... ... оқу баланың ой - өрісінің өсуіне, адамгершілік,
үлкенді сыйлау, кішіге қолқабыс ... өзі ... ... ... ана, ... ел ... өз мүддесінен жоғары ... ... ... әсер ... кітап құдіретін ұстаздан да бірден бір кем емес екенін
баланың ... ... ... ... ... ... (тарауы) кейiн оқушылардың ойлау белсендiлiгiн ... ... өз ... ... ... ... ... бiлiмiн тексеруге арналған тест жұмыстары, оқулықтың ... ... ... ... ... материалдар),
географиялық атаулар мен терминдердi еркiн меңгеру.
Оқулықтың 253-256 беттерінде осы пәнді ... ... ... білуі
тиіс. Альпі қатпарлығы, айрауық, аюбалдырған, бұйырғы, қарабасшалғын, лесс,
магма, ши т.с.с географиялық, терминдер мен атау ... ... ... анықтамасы берілген. Өзі ізденіп жүрген оқушы осы ... ... ... өзінің жұмыс дәптерін енгізіп қоюына
мүмкіндік туады.
Сарамандық ... ... ... ... ... қабiлет деңгейiн,
ерiк жiгерiн айқындау сипатында ... ... ... ... ... атап ... ... диктант, тақырыптық тест жасау, сынып
тақтасына тезистер жазу т.б.), кескiн картасын толтыру (тапсырма ... ... ... ... ... ... ... ашып нақты түрлi-түстi қаламдармен бояу), тiрек конспектiсiн
қолдану (тірек ... ... ... қай ... ... өте ... әсiресе, жергiлiктi жердiң географиялық ... ... де ... ... Каспий - теңізінің және оның ... ... ... ... ... ... - сурет
Бұл тапсырманы өз бетінше ізденіп толық меңгерген оқушы еліміздің
қазіргі таңдағы экологиялық ... ... ... ... ... ... жұмыс орындау (өлкетану
тақырыптарын оқып, бiлуде жергiлiктi жердiң топырақ түзушi факторлары,
өзен, ... ... ... әсерiн зерттеп жазуда т.с.с,
жұмыстар ... өте ... Жеке дара ... ... өз бетiмен бiлiм
алуға ынталандыруды, сабақта оқушылардың оқу-таным әрекетiн ұйымдастыруда
ынтасын ... ... ... оқушының ой-өрiсiнiң кеңеюiне, жалпы
мәдениеттерi мен географиялық ой-пiкiрлерiнiң дамуына, қазiргi ... ... ... өзiндiк өнерпаздық ізденіс iс-әрекет дағдыларын
меңгеруге жәрдемдеседi.
Оқу белсендi топтарының жұмысы. ... ... ... және ... тыс ... қолданып жүрген жұмыс түрлерi ... ... ... оқу әрекетiн тұлғаға сол ... ... ... етедi. Оқушылардың басым көпшiлiгi белсендiлік ... ... ... жұмыстарымен айналысуы керек. География ... ... ... ... ... ... талап етедi.
Белсендi топтар жұмысы ... ... ... айналысу,
факультатив сабақтарын ұйымдастыру, үлгерiмi нашар оқушыларды қадағалауды
қолға алу керек. Себебi мектеп пәндерiнiң iшiндегi ең ... - ... ең ...... ... өз ... ... болуға,
ұлтжандылыққа тәрбиелейтiн 8-шi сынып ... ... ... 8-шi ... арасында „Менiң елiм,“ „Менiң ... ... ... ... ... от, ... ... бiлiм сайыстарын ұйымдастыру. Яғни ... ... ... қалыптастыратын тапсырмаларды орындату. Белсендi топтардың
мүшелерiнiң де оқушылар iшiнен таңдалатын топ басшы, ... ... ... зор, ... ... атқаратын белгiлi қызметi болуы
керек.
Белсендiлiк, бұл - әрекеттену. Белсендi болу демек, үнемi ... ... сөз. ... ... оның ... ... ... болып
табылады. Ол iс-әрекет жасағанда ғана жаттығады. Баланың белсендiлiгi әр
түрлi ... ... ... ... ... ... артса, соғұрлым
ол тапсырманы басқалардан бұрын iзденiп орындап, тапсыруға ұмтылады /70 б/.
Топтық жұмыстарды ұйымдастыру. ... ... ... ... ... ... оқу ... идеалды моделi болып табылады /254
б/.
География пәнiнде топтық жұмыс жүргiзудiң тиiмдi ... ... ... ... ... ... оқу процесiн байытады, оқу
жұмыстарын даярлауға жол ашады. Өйткенi әрбiр ... ... мен ... ... ... көрсетуiне жағдай
жасайды, проблеманы оқытады, ... ... ... ... және тәрбиелiк мiндеттердi шешуге көмектеседi.
Топтық жұмыстарды ... ... 4-6 ... бар, ... ... ... ... алдын - ала келiсiлген
жоспармен рет бойынша жұмыс iстейтiн ... ... ... ... ретiнде түсiндiрiледi.
Топтық жұмыстарда жұптасып жұмыс iстейдi, ... ... ... ... жасауды, топтық сұрақ, кеңестiк сұрақ жұмыстарын
және т.б. жатқызуға болады. Қазақстанның физикалық географиясы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жүргiзуге
арналған практикалық жұмыстар берiлген. Мысалы: 1) Астанада белдеулiк уақыт
бойынша сағат 12 ... ... ... және Вашингтонда сағат қанша
болатынын есептеңдер?
2) Алматыда ... ... 9 ... 15 ... болғанда, Киев, Стамбул,
Лондон қалалары орналасқан бойлықта уақыт қанша болады?
Сұраққа жауап берiңдер:
1. Астанада 22-наурызда сағат 12 ... мына ... ... ... ... мүйiсiнде: 2. ... ... 4. Нью - ... а. ... ... Астана, Шымкент қалаларының қайсысында 22 ... тал ... ... ... ... күннiң көкжиектегi биiктiгi
қандай?
6. ең көп:
7. ең аз.
Б. 22-желтоқсанда тал түсте (жергiлiктi уақыт) көкжиек ... ... ... ... бұрышпен теңеседi? /17 б/
Мұндай тапсырмалар топпен жұмыс iстеуде жұмыс түрлерiн ауызша,
жазбаша, ... ... ... ... ... ... ... ұжымдық жұмыстардың тиiмдi екенiн көрсетедi, топпен
жұмыс жүргiзудiң екi түрi бар: бiрыңғай топтық ... ... ... шеңберiнде әр түрлi iзденiс тапсырмалар орындайды. ... ... ... ... ... ... ие және ... iзденiс iс-әрекетiнiң барлық талаптарына сәйкес келедi. Топпең
жұмыс жүргiзгенде мына ... ... ... ... ... ... ... бойынша көп жекеленбейтiн
оқушылардан құралғаны орынды.
2. Оқу топтарын жинақтауда оқушылардың ... ... ... ... тиiс /256 ... ... топтағы оқушылар достық қарым қатынаста болса,
соғұрлым берiлген тапсырманы ауызбiршiлiкпен оқытушының талабына сай ... ... оқу ... ... ... бiр реттiк тәртiп
талабынан құрылады. География пәнiнде ол мынадай бағыттарға бөлiнедi:
Топтың жұмыс түрінде ... саны ... және жеке ... ... не топ ... не мұғалімнің көмегі қажет болып отырады.
Жұмыстың бұл түрінде ұжымдық талқылау қолданыла отырып, өзара ... ... ... ... ... ... тиімділігі жағынан бұрынғыға
қарағанда жақсара түседі.
Әрбір қарастырылған оқыту қызметін ұйымдастыру ... ... ... ... тән оқу ... ... ... түседі.
Олар, бірін – бірі толықтырып, дұрыс құрылған сабақтың нәтижесін көрсетеді
/227 б/.
Практикалық жұмыстарды ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның физикалық географиясын
білім алуда практикалық сабақтар оқушылардың бойында әрекет ету, ... ... ... ... ... тәсілдері оңтайлы шешу бейімі
қалыптасады.
Алайда, практикалық сабақтар жүргізуде мектеп оқулықтарымен шектеліп
қалуға болмайды. Әртүрлі ... ... ... үшін ... ... – ала тапсырма беріп қою мұғалімге де, оқушыға да тиімді. Сонда ... ... ... ... жауапкершілігі арта түседі.
Мысалы: В.Ф.Шаталовтың роліне енген оқытушы осы әдіскер мұғалімнің
әдістемелік ... білу ... және өз ... ... ... ... шекарасы деген тақырыпты тірек ... ... ... ... ... мақсаты, көрнекі құралдарды
пайдалануы, сабақты тұжырымдау, біліктілігін ... ... ... керек. Мұғалім практикалық сабақтың ... ... ... өз бетінше орындаған жұмыстарын тексеріп,
қадағалап бағалайды.
Фронтальды жұмыс– мұғалiмнiң барлық оқушыларға жеке ... ... ... ... Қазақстанның пайдалы қазбаларының iрi кен орындарын
салдырту, Қазақстанның табиғат жағдайларына жалпы ... ... ... сипаттама беру. Жеке өзiндiк жұмыс әр оқушының ... ... ... ... топтық және жұптық ... оқу ... ... ... ... барлық оқушының
ізденіс iс-әрекетiнiң бiрлiкте болуын басқаруы, яғни барлық оқушылар бiрдей
тапсырманы орындайды, жұмыс ... ... ... ... ... талқылайды, бiр-бiрiнiң жұмыстарының үйлесiмдiлiгiн салыстырады,
бiлiмiн жинақтап қорытындылайды.
Өзiндiк ұйымдасқан семинар. Мұндай сабақта ... өз ... ... ... ... анықтауға, топтағыларға жұмысты бөлiп
берiп, оны орындау мен бағалауға, сынып ... есеп ... ... ... ... ... ... етедi /81б/. Сабаққа
кiрерден бұрын оқушылар өз ... ... ... ... iстеуi керек,
сабақтың тақырыбы бойынша қысқаша жоспар жасап, оны iске ... ... алу ... ... ... оқушылар жеке тапсырмаларды орындауға
(реферат, баяндама, кескiн карталарды толтыру т.с.с.) және сабақты талдауға
белсендi түрде ... ... ... ... талдағаннан кейiн
жазбаша түрде жеке-жеке мұғалiмге өткiзуi орынды.
(Қазақстанның физикалық географиясы пәнінің § 13. ... ... ... ... ... мен ойпаттар, үстірттер мен қыраттар, §14.
Қазақстан жеріндегі аласа таулар).
Оқушыларды ойлау белсенділігін ... ... ... ... ... ... отырмыз:
1. Физикалық геологиялық, тектоникалық карталарды салыстыра отырып,
Қазақстан жеріндегі ойпаттар мен жазықтардың ... ... ... ... кескін картаға белгілеп, аттарын жазыңдар.
3. Геологиялық картаны ... ... ... таулы өңіріндегі
шөгінді жыныстарының таралу аймағын анықтаңдар.
4. Маңғыстау тауының ең биік нүктесін анықтаңдар.
5. Альпілік тау түзілу ... ... ... ... тауларды білесің?
Бұндай сұрақтарда оқушының өз пәнінен және пайдаланып жүрген
8 – сыныптың физикалық географиясы атласынан іздеп жауап ... ... Ал егер ... ... жер ... ... ... таулары, Аласа тау ... ... ... және ... ... ... ... жазуға тапсырма берілсе, шәкірт өзі
ізденіп, әрекеттеніп, шама – шарқынша ... өз ... ... ... ... ... оқушылардың топтағы зерттеу әрекетiн, сонан соң
қызықты және ... ... ұжым ... ... ... етедi.
Оқушылардың iздене отырып өздiгiнен бiлiм алу әрекетi олардың мейлiнше
дербестiгi, ... өз ... ... ... iстеудi талап етедi.
Өздiгiнен бiлiм алу iсiн оңтайландыру, күнделiктi рухани қажетiне айналдыру
орта мектептiң қазiргi кездегi ... ... ... ... ... бiлiм ... ... есiне“
деген тезисiнде мынадай нұсқаулар бередi:
Өздiгiнен бiлiм алу үшiн, ең алдымен сол ... ... ... (библиографиялық дағды, анықтама әдебиеттердi пайдалана бiлу,
оқығанды жазып алу т.б.) сүйену керек [14].
- Бiлiммен ... ... ... жағдайлары (уақыт, тиiстi құрал,
әдебиет т. б. болуын) керек етедi;
- Ізденіп бiлiм алатын адам ненi оқитынын анық ... оны ... ... ... ... ... ... адамдардан кеңес алудың пайдасы бар;
- Өздiгiнен бiлiм алу жұмысын асықпай, көп үзiлiс ... ... ... ... ... бақылау тапсырмалары мен
жаттығулары“ деген еңбегiнде оқушылардың өз бетiмен танып бiлу ... ... ... тапсырмалары мен жаттығуларды әзiрлеуде үш дәреженiң
айырмашылығын көрсетiп бередi:
1-дәрежеде оқушылар ... ... ... ... ... ... сол қалпында еске түсiредi.
2-дәрежеде бiлiм мен iзденiс iскерлiгiн оқу ... ... ... ... ... ... бiлiм мен iзденiс iскерлiгi оқу жағдайында шығармашылықпен
қолданылады ... ... ... географиясы бойынша оқушылардың ... ... ... ... ... ... өз бетiмен
iстейтiн жұмысына басшылық жасау үшiн ... ... ... ... ... ... деген қабырға плакатын iлiп қою керек. Онда
төмендегiдей ... ... ... ... - деп атап ... Параграф текiсiн мұқият оқып шығыңдар.
2. Оны бөлiмге бөлiңдер және олардың ... ... ... ... өз сөздерiңмен айтып берiңдер.
3. Текстi оқыған кезде географиялық жалқы ... мен ... ... Географиялық атауларды физикалық және ... ... ... ... топырақ, және өсiмдiк) табыңдар.
6. Географиялық терминдердi физикалық - ... ... ... ... ... ... параграфтың басы мен аяғында берiлген сұрақтарға жауап берiп,
тапсырмаларды орындаңдар.
8. Текспен ... ... мен ... ... түрде оқып
үйренiңдер. Оларда қосымша материал мен параграфтың немесе ... ... ... ... Осы ... ... өткендегi сабақ материалымен байланысы қандай
екенiн ... 41, ... ... талабын ескерсек, мұндай әдістемелік көмектер ХХ
ғасырда жазылған, ал қазір біздің ... ... ... 15 жыл
толды, сондықтан бұл нұсқауларға ... ... ... ... ... етеді.Ол мынадай түрде болу керек:
1. Президент жолдауы – география сабақтарында.
2. Қазақстанда жер-су ... ...... ... ... ... ... геоэкологиялық жағдайы.
4. Өңіріміздің туризмді дамыту мүмкіндіктері.
5. Қазақстан Республикасының дүние жүзі картасындағы алатын орны.
6. География пәнінің жаратылыстану ғылымдарымен байланысы.
7. ... ... жаңа ... ... ... ... өз бетінше іздену, талпыныс, ынтасын
жоғарылатып, ой – өрісін қабілетін ғана ... ... ... бірге өз
Отаны туралы көбірек мәліметтер жинап, айналадағы ... ... ... ... ... Әлемдегі Жаңа Қазақстан» атты
Қ.Р халқына жолдауында «Өркениетке бет бұрған еліміздің жастары – ... ... - деп атап ... ... ... ... елдің ертеңге
деген сенімін ақтайтын бәсекеге қабілетті ... ... ... ... алу қажет.
Бiлiм беру –тәрбиелеу мен оқытудың үздiксiз үрдiсi екендiгi ... Бұл ... ... тұлға - мұғалiм. Ұлы ғұламамыз А.Байтұрсынұлы ... ... ''ең ... мектепке керегi – бiлiмдi, ... ... ... ... бiлетiн мұғалiм'' деген екен [12, 140]. Өткен
ғасыр басында айтылған бұл сөз бүгiнгi күнi ... ... жоқ. ... ол
қазiргiдей бiлiм реформасы жүрiп жатқан, өркениеттiлiк көшiне ұмтылып
жатқан уақытта тiптi ... ... ... Олай ... өз бiлiмiн
көтерiп, өз бетiнше жетiлдiрiп отырмаса, тынбай iзденбесе мұғалiмнiң балаға
берер бiлiм дәрежесi ... ... ... ... ... ... iзденiп бiлiм алуына бағыт бағдар беру үшiн мұғалiм де үнемi өз
бетiнше iзденiс үстiнде болу ... ... ... ... үшiн де, оқушы
үшiн де қажет. Себебi, ұстаз өз ... жаңа ... ... ... ... педагогикасымен ұштастырып, пәнаралық байланысты
жалғастырып, бiлiмдi ... беру ... ... талабына сай болады.
I- тарауға қорытынды
Бiлiм беру саласының iзгiлендiрудiң басты ... бiрi ... ... ... мен ... ... ... табылады. Ескi
мазмұнды ығыстыра отырып, елiмiзде бiлiм берудiң ұлттық үлгiсi ... ... ... ... дамыған елдерiнiң (Жапония, Германия,
Голландия) тәжiрибесiне назар аударсақ, түпкi мақсаты - баланы жеке ... ... ... ... ... ... бiлiмi, бiлiгi мен
дағдысы емес, жеке ... бiлiм алу ... ... ... Осы ... ... ... ғылымы баланың тұлғалық дамуына бағытталған ... ... ... ... ... ... - тұлғалық бағдарламалар; дамыта оқыту, проблемалық, тiрек
сигналдары арқылы, деңгейлеп ... ... ... ... ... ... ... технологиялары кеңiнен танымал. ... ... ... ... ... ... жұмыс жүргiзiп,
жүзеге асырушы – ... ... яғни ... бiлiм ... жаңа ... iзденiс әрекетi кезiнде қалыптасқан сабақ түрлерi:
I. Оқыту қарым - қатынасының ерекше формалары ... ... жеке ... ... өз ... ... жүргiзуге баулу.
II. Ізденiс iс-әрекетiне баулу жолдары оқу жұмыстарын ... ... ... оқу ... мен ... беру кезiнде жаңа
әрекеттердi ұйымдастыру. Сабақтың барлық ... мен ... ... ... ... ... ... жаңа
түрлерiн сипаттайтын сабақтың қойылымы, iс-әрекет ережесiн өңдеу.
Сабақ үлгiлерiн қайталау, нақты практикалық ... ... ... ... оқу ... iс - ... ... пайдалану
тәртiбi оқушылармен бiрге сабақ оқу барысында жобаланып, сабақ кезiнде
өңделiп таратылуы тиiс. Экспериментальдi әдiспен жұмыс ... ... ... ... схемасын түзу қажет.
IV. Оқушылардың iзденiс iс-әрекетiн қалыптастыру әдiсiнiң ең ... ... оқу ... ... ... дағдыларды меңгере
отырып, өз бойына пәннiң мазмұнын ғана емес ғылыми ... ... оқу ... жүйесiнде қалыптасқан оқу, бiлiм алу iс-
әрекеттерiнiң орындалу мақсатына талап қоя ... ... ... ... ... өз ... жұмыс
жүргiзу үшiн белгiлi бiр бағытталған оқу ... ... Бiлiм беру ... ... жоспарланған белгiлi бiлiм беру
нәтижесiнiң мәселелерiне теориялық ... ... ... ...... әдiстiң жаңа мазмұнын туғызады. Курс бойынша бiлiм ... ... осы ... бiлiм беру ... өте ... ... алғалы бергі уақытта Қазақстан географиясы,
басқа ... ... ... ... буын ... ... ... орай Ы.Алтынсарин атындағы Білім Академиясы бекіткен орта мектепке
арналған география пәні жөніндегі тұжырымдама ... ... ... ... ... географиясына енетін өзгерістер, оны оқытудың
басты принциптері және зертханалық сабақтар мен оған бөлінетін сағат саны
айқын ... ... ... мен ... ... ... ... География пәні өз дәрежесінде оқыту арқылы оқушылардың айналадағы
ортаға қарым – қатынастың ғылыми көзқарасын ... ... ... Әсіресе, өз жерінің географиясын біртұтас, жүйелі оқу ... ... ... ... көзі ... ... ұғынып, оны
қорғауға, үнемі пайдалануға, таза сақтауға қалыптасып, әдемілікті ұғынып,
олардың эстетикалық талғамы артады.
Соңғы ... ... ... ... ... бірі ... ... білімді, өзгермелі ортаға сай тез бейімделгіш,
рухани бай жеке ... ... ... ... ... қатар келеңсіз жағдайдың дамуы адам әрекетіне байланысты
болғандықтан, мәселе мейлінше көкейтесті, әрі ... ... ... ... ... үшін Қазақстанның физикалық географиясы
өте тиімді. Себебі, осы пән ... ... өз ... аумағын, жерінің
бедерін, өзен – көлдерін, табиғат байлығын ... ... және ... пен ... даму ... оның ... ... Соған орай өскелең ұлтжанды ұрпақты тәрбиелеу мен ... ... ... сай ... ... ... ... құндылық бағдарын,
көзқарасын, белсенділігін қалыптастыру үлкен рөл ... ... ... ... ... беру ... ... келе, болашақтағы ХХІ ғасырдың
жеке тұлға моделін жасау маңызды және өзекті ... ... ... ... ... ... Экономикалық тұрғыда еркін ойлау
қабілеті мен өз бетінше әрекет ... ... жан ... ... ... орны ... елеулі.
Даму оқумен қатар жүргендіктен, мұғалімнің басшылығымен, білімімен,
дағдымен, іскерлікпен қаруланып, танымдық іс-әрекеттер мен ... ...... жеке тұлға болып қалыптасуы мен ... ... ... жүйесінің өзекті мәселелерінің бірі –жеке ... ... оның ... ... ... ... білімге
деген ынтасына қолайлы жағдай жасау қолға алынуы тиіс.
Яғни, болашақ студент – бүгінгі оқушы жаңа ... оқу ... тез ... ... Ал оған ... жәрдем беріп, ынта –
ықыласын дұрыс бағыттайтын, қабілет-қасиеттерін ...... ... ... ... әдістеме түрлерінен бағыт – бағдар
беріліп отыру ... ... ... ... ... отырып, біз өз
зерттеуімізде ізденіс іс – әрекеті туралы ... ... ... ... ... ізденіс іс – әрекеттер:
Қазақстанның физикалық географиясы пәнiндегi iзденiс iс – әрекеттері:
ІІ ТАРАУ.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ... ... ... ... БАРЫСЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ
ӨЗ БЕТІНШЕ IЗДЕНІС IС-ӘРЕКЕТIНIҢ ҚАЛЫПТАСҚАН ӘДIС ТҮРЛЕРI
1. Қазақстанның физикалық курсын оқыту барысында оқушылардың iзденiс iс-
әрекетiнiң қалыптастыру үшін жаңа ... ... ... ... беру'' заңының 21-бабында ''Жалпы бiлiм ... бiлiм беру ... ... ... бiлiм ... делiнген [59]. Бағдарлама мемлекеттiк құжат, ол әр пәннен
оқудың әрбiр жылы үшiн ... ... бiлiм ... оны меңгеру
барысында қол жететiн бiлiк пен ... ... ... және ... ... сай жалғастыра оқытуды көздейдi. Оны құруды ғылымның идеялық,
жүйелiк, қонымдылық, тарихилық сабақтастық ... ... ... iске ... ... ескерiлуi керек [60, 55].
Қазақстанда қазір білім берудің ұлттық моделін орнату жүріп жатыр. Бұл
процесс білім беру парадигмасының өзгеруімен қатар ... ... ... ... ... ... ... мен әдістемелердің негізгі
жетістіктерінің жүйесі үлгіге алына отырып білім және пән ... ... ... ... беру ... бала тұлғасын, оқыту, тәрбиелеу арқылы
дамытуды бірінші орынға кояды.
Оқу ... ... ... ... жас ... ... жеке тұлғаның психологиялық педагогикалық
даму ерекшелiктерi.
«Қазақстанның физикалық географиясын» оқытудағы басты мiндетi – ... жаңа ... ... ... ... ... ... жағдайларын жаңа ғылыми деректер бойынша үйрету. Бұл дегенiмiз
елiмiздiң география ғылымында ... ... ... ... ... кең
байтақ елiмiздiң әрбiр аймағындағы табиғат байлықтары, осы уақытқа дейiн
зерттелмей ... ... ... ... көркем жерлерiмiз туралы нақты
материалдар жинақтап болашақ ұрпаққа мұра етiп ... Бұл ... ... шаруашылыққа игеруге керектi табиғат ресурстарымен
физгеографиялық және ... ... ... ... ... ... ... айрықша атап кету қажет. Бiлiм берудегi екiншi мiндет ... ... ... және картография бойынша өздерiнiң ... ... мен ... шеше бiлу ... мен ... ... табылады. Мұның өзi пәнге деген қызығушылығын арттырып,
оқушылардың өз бетiнше жұмыс жүргiзуiне белсендiлiгiн туғызады және ... ... үшiн ... ... ... жас ... ... білім беру барысында,
олардың ... ... ... ... ... ... яғни ... iс-әрекетiн шыңдауда география пәнi үлкен рөл
атқарады.
Оқушы оқу үрдісінің басты тұлғасы, оларға ... ... ... білім
алуына, сонымен қатар сабақтан тыс уақытта өз бетінше iзденiсіс - ... ... ... қабілетінің еркiндiгiне мән берiледi.
Елiмiздегi мектептердiң жаңарту тұжырымдамасы жалпы бiлiм ... ... яғни ... мен ... ... ынтымақтастық үлгiсiн оқу
үрдісі қалыптастыру әр түрлi оқу әдiстерiнiң үйлесiлiмдiлiгi негiзiнде
жүзеге асырылуы тиiс ... ... ... Бұл ... ... ... жан - жақты бiлiм берудi ... ... ... ... орай ... әр ... географияны оқытудағы оқу тәрбие
мақсаты, бiлiм мазмұнын құрастыруды iрiктеу принциптерi, ... ... ... ... тәсiлдерi айқындалады. Төменде
оқушылардың iзденiс iс-әрекетiн қалыптастыру бойынша ... ... ... ... ... ала ... ... Қазiргi
күннiң талабына сай жазылған мектептегi жаңа буын оқулықтарымен жұмыс
жүргiзу үшiн ... да, ... да ... ... ... ... ... өздiгiнен ойланып, бiлiмдiлiгi мен бiлiктiлiгiн қалыптастыру,
iзденіс iс-әрекетiн жетiлдiруде, мұғалiмнiң жоғарғы дәрежеде ... ... мәнi зор. ... ... ... қалыптастырудың
Қазақстанның физикалық географиясы пәнi бойынша төмендегiдей түрiн
ұйымдастырған ... ... ... ... статистикалық материалдармен,
жұмыс дәптерлерiмен, картамен жұмыс.
2) Картамен жұмыс, яғни шартты белгiлерi ... кез ... ... оқи
бiлу, түрлi карталар бойынша физикалық ... ... ... ... ... ... толтыру.
3) Таблицаларда берiлген тапсырмаларға сараптама жасай отырып тiрек
схемаларын сыза бiлу.
4) қосымша ... ... ... ақпарат мәлiметтерiн тақырып
бойынша пайдалана алу.
5) График, диаграмма сызу, ... ... ... ... ... ... ... сұрақтар, хабарлар, баяндамалар
дайындау.
7) Түрлi есептер шығару т.с.с.
Қазақстанның физикалық географиясы оқулықтарында әрбiр тараудан кейiн
оқушылардың iзденiс iс-әрекеттерiне ... ... ... П.Д.Устименко, М.М.Өтемағамбетов, К.Д.Карпековтың Қазақстанның
физикалық географиясында (Орта мектептiң 8-сыныбына арналған оқу ... ... ... ... ... ... Кембрийге дейiнгi Орыс платформасы Қазақстан территориясының қай
жерiне жетедi? Онда шөгiндi жыныстардың қалдығы қандай?
2. Қазақстанның таулы ... ... ... ойыстар
жатады?
3. Қандай ойыстар кайнозой дәуiрiне жатады?
4. ... ... ... ... ... күштер әсер етедi?
Бұндай тапсырмалар ... ... ... ... ... ... аудандастыру схемаларын салуға, схемалық
құрылым жоспарларын, тектоникалық құрылым кешендерiн түзуге ... ... ... ... географиясы (орта
мектептiң 8-сынып) оқулығында – Алаптар ... ... ... ... ... картаны пайдалана отырып, Қазақстанның өзендерi қандай
алапқа жататынын анықтаңдар?
2. Өздерiң тұрған жердiң ... ... бар: олар ... ... ... ... ... атласпен жұмыс жүргiзумен
бiрге, өлке тану ... ... ... ... өлкесiнiң
географиялық атластарда берiлмеген өзен, көлдерiнiң маңызын өз бетiнше
iздене отырып танысып, бұл өзен, ... ауыл ... көп ... ме, әлде ... ... ... ма? - ... маңызды сұрақтарға
жан-жақты ойлана алатындай танымдылық ... ... жаңа буын ... ... ... кейiн тапсырмалар
берiлген. Бұл тапсырмалардың түрлерi төмендегiдей ... ... ... ... ... ... арналған тапсырмалар.
2. Оқушының бiлiмiн тексеруге арналған тапсырмалар.
3. ... ... тест ... ... ... ... ... арттыруға арналған тапсырмамен таныстырып
өтейiн.
Еуразияның саяси-әкiмшiлiк картасынан Қазақстанды тауып, ... ... ... ... түсiрiңдер. Мұндай тапсырмаларды
орындау үшiн, бiрiншi, оқушы әлемдегi 277-i елдiң ... ... жер ... ... ... жүзi саяси картасында қандай
елдерден кейiн 9 орын ... ... ... ... ... 5 елдi анықтап шекара ұзындығын нақтылайды. Үшiншi, шекаралас
елдердi кескiн картаға ... Мiне, бiр ... ... ... ... үш бағытта iзденiс жұмысын жүргiзiп, өзiнiң бiлiмiн шыңдайды.
Оқушылардың бiлiмiн тексеруге ... тест ... әр ... сайын
үнемi iзденiс iс-әрекетiмен айналысып жүрген ... еш ... ... Оған 8-шi ... ( авт. Есназарова Ұ.Ә) «Қазақстанның
физикалық географиясы» оқулығы өте ... [35, 234]. ... ... ... оқушылардың өздiгiнен бiлiм алуына, iзденiс жүргiзуiне
арнайы тапсырмалар ... ... ... ... бiлiмге деген
құштарлық ықпалын жоғарылатады. Мысалы: өздерiң тұрған жерде ... ... ... бар? Бұл ... өз өлкесiнiң табиғат
ресурстарын оқып бiлуге бейiмделген, өз ... ... ... ... ... өлке тану жұмысын жандандыра ... ... ... ... бiрге отырып өлке тану материалдарын iрiктеп
алып зерттейдi, жинақталған материалдарды сабақта және сыныптан тыс жұмыс
жүргiзгенде пайдаланады. Осы ... ... ... облысының табиғат
ресурстарын зерттеу үшiн қажет болатын ... ... ... өз бетiнше жүргiзетiн жұмыс жоспарының үлгiсi:
Мұғалiмнiң берiлген ... ... ... ... және ... туралы әңгiме. ОҚО бойынша негiзгi әдеби және картографиялық
материалдармен ... ... ... ... ... ... түрлерi оның кен орындары, қоры, қазiргi ... ... ... кеннiң қандай түрi үлкен сұранысқа ие болып отырғаны және
болашағы туралы мәлiметтер жинастыру үшiн тапсырма ... ОҚО ... ... ... ... ... «табиғат байлықтары»
бөлiмiне оқушылармен экскурсия ұйымдастыру.
- Оқушыларды ОҚО табиғатын қорғау тақырыбы аясына бейiмдеген ... ... ОҚО ...... ... даму ... ... қазiргi уақыттағы ОҚО экологиялық жағдайын ашып көрсетіп, тапсырмалар
беру.
- География ... үшiн ОҚО ... ... тиiмдi пайдалану жолдары
тақырыбына стендi жасау.
Оқушылардың iзденiс iс-әрекеттерiн ұйымдастырып жүргiзу – мұғалiмнiң
бiлiм берудегi жетекшi әрекетi ... оқу ... өз ... ... iс-әрекетiнiң нәтижесiн көрсетедi. Оқушылардың iс-әрекетiнiң
негiзгi белгiсi төменгi сыныптардағы бiлiмдерiне сүйенiп ... ... ... ... ... бiлiм ... ... екi
түрлi жағдаймен анықтауға болады. Бiрiншiсi, бiлiмдi меңгеру қажеттiлiгiнiң
дамуы. Екiншiсi, бiлiмдi ... ... ... ... iскерлiгiнiң
артуы, iздене отырып бiлiм алудың ең басты жетiстiгi оқушылардың жан-жақты
бiлiм алуда өзiн–өзi қадағалауы және ... ... бiлiп ... болып
табылады. Оқушылардың iзденiс iс-әрекетiн қалыптастыруда жан-жақты
ұйымдастыруға ... ... ... өз жұмыстарына деген тиянақтылығын,
iскерлiгiн, жауапкершiлiгiн қалыптастырады.
Жалпы, білім ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың оқу әрекетінде де дәстүрлі түрлерін
өзгертуді және жаңа ... ... ... Бүгінгі күні теорияда
және жұмыс практикасында оқыту-тәрбиелеу процесінің көптеген нұсқалары бар.
Әрбір автор және орындаушы ... ... ... жеке ... ... Соған байланысты әрбір нақты ... ... ... ... - ... ... ... оқытудың тиімді
формаларына жету үшін адамдық және техникалық ... ... ... ... өзара байланысын ескере отырып білімді процесте қолдана ... ... - ... ... тиімді іске асуын қамтама-сыз
ету керек; әрбір педагог кез ... ... беру ... ... болу ... ... жаңа ... психологиялық мәні —
оқыту үрдісін жоспарлау керек немесе оқыту психологиялық бағытталған болуы
қажет.
Оқу ... ... ең ... ... бірі - ... арқылы іске асатын педагогакалық технологиялар болып табылады.Бұл
жағдайда оқу процесін ұйымдастырудың негізгі ...... ... Оның
өзгеруі мектептің білім беру тұжырымдамасының өзгеруімен байланысты.
Сабақтың ... ...... ... ... беру ... болатын, ал
мұнда оқушыларды өздігінен шығармашылық жұмыс істеуге жүйелі түрде баулу
болады. Қазіргі сабақтардың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... оларды оқуға, ұстаз еңбегіне
араластыру. Сондықтан да ұстаз сабақ барысында күшін оқушылардың ... ... ... ... ... Егер де сабақты
шығармашылық бағытта өткізсе, сабақ біркелкі, күнделікті, ... Ол ... әр ... ... ... ... ... сабақты
саяхат-сабақ, диспут-сабақ, конференция-сабақ түрлерінде өткізуге болады.
Осылайша, сабақты өзгертудің бір ...... ... ... ... бойынша ғана емес, оның ... де ... ... ... ... ... жаңа ... алуан түрлі
құбылмалы кезеңдерді әкеліп, өзінің қағидаларын, өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... қарай бой түзеуін, сонымен бірге олардың рухани,
материалдық құндылықтарды ... ... ... өмір философиясына бет
бұрып, қоғамның әр саласындағы кіші және үлкен әлеуметтік институттардың
өзара ынтымақтастық ... ... ... ... ... іс-шараларды
адамдық капиталға бет бұруды талап етіп отырғандай.
Елбасы Н.Ә. Назарбаев өзінің ... ... ... ... ... жаңа мың ... өтетін құндылықтар туралы айтты: «Біз
өзіміздің болашағымызды және балаларымызды қандай күйде көргіміз ... ... ... ... ... Біз ... ... тұрғызғымыз келетінін,
таңдап алған мақсатымызға алып келетін өз дамуымыздың траекториясы, ... ... тиіс ... анық ... және ұғынуға тиіспіз»[1]. Міне,
осыдан еліміздің даму бағыты айқындалған уақытта ... ... ... оның ... ... ... ... білімге қол жеткізуде нақты
міндеттер қойылып, болашақтағы атқарылар іс-шаралар айшықталуы қажет.
Қазақстан ... 2015 ... ... “Білім беруді дамыту
тұжырымдамасында” былай деп көрсеткен “Орта білім берудің мақсаты – жылдам
өзгеріп отыратын ... ... ... ... ... ... негізінде еркін бағдарлай білуге, өзін – өзі іске асыруға, өзін
– өзі дамытуға және өз бетінше ... ... ... жауапты
шешімдер қабылдауға қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру”[61].
Адамзат қоғамын алға апаратын құдiреттi күш – ... Ал ... ...... оқушыларына бiрдей талап қойып, олардың
табиғи қасиеттерiн, нақты мүмкiндiктермен анықтап, соған ... ... ... ... мәселесi. Ол үшiн мектеп ... әр ... ... ... бар жаңалықтар мен өзгерiстерге батыл жол ашарлық
қарым-қатынас жасаулары керек. Оқыту түрлерiн, әдiстерi мен құралдарын одан
әрi жетiлдiрiп, ... ... ... қолданудың жолдарын iздестiру
қажет-ақ.
Қазiргi кездегi жаңа педагогикалық технологияны ... ... мен ... оқу процесiнде баланың өз бетiнше ақыл - ойының
дамуы, баланың бiлiмдi сапалы ... ... ... ... жол деп
қарастырады. Мiне, мұндай жағдайда ... алға ... ... ... ... ... ынтымақтастыққа қызмет ету арқылы белсендi түрде
оқу процесiне араласады, онда бiрiн-бiрi тексеру, талдау арқылы бiлiм ... iшкi ... ... пайда болады. „Технология“ деген ұғым өндiрiсте
емес, қазiргi кезде педагогикалық теория мен практикаға толығымен ендi.
Технология грек ... ... ... ... ... ... мағына бередi /10б/. Ал педагогикалық энциклопедияларда
педагогикалық оқыту технологияларына оқыту мен тәрбиелеу ... ... бiлiм беру ... жету үшiн ... ... ... ... деген анықтама бередi. “Педагогикалық ... ... ... әр ... түсініктемелер берді. Мысалы: Технология –
бұл қалыптасқан жағдайды ... мен ... ... ... ... ... тәсілдер жиынтығы (В.М.Шепель). Оқыту технологиясы - ... ... ... ... ... ... оқыту әдіс–тәсілдері, түрлері мен жолдарының арнайы ... ... ... ... қосындысы (Б.Т.Лихачев)
[32].
Оқыту технологиясының өндiрiс технологиясынан ерекшелiгi, ... ұзақ ... ... оның ... жетiлдiрiп отырылуында. Өткен
ғасырдың 50-жылдарында оқыту ... ... ... ... ... ... ... айналды. Алғашқы кезде бұл ұғым ұзақ уақыт
талқыланды, ол екi бағытта ... ... ... ... ... процесiнде
техникалық құралды пайдалану, ал екiншi бағыт оқыту технологиясы. ... ... ... ... ... 70-80 ... „оқыту
технологиясы“ деген ұғым ... Бұл ... ... ... ... мен ... ... түрiнде
қарастырылады. Бiлiм беру саласында технологиялық идеялар бұдан 400 ... ... ... Бұл ... ... технологиясы үлкен өзгерiске душар
болып отыр. ... мен ... әр ... ... материалдармен
қоса оқытудың техникалық құралдары ... ... ... ...... жүзеге асырылатын белгiлi бiр
педагогикалық жүйенiң жобасы, ал педагогикалық жағдайларға сай қолданылатын
әдiс ... - оның ... ... ғана'' [62].
Оқу-тәрбие үрдiсiнде қолданып, география пәнiнде айтарлықтай нәтиже
берiп жүрген жаңа педагогикалық технологиялар: Л.В.Занковтың ... ... ... өзi-өзi емiн-еркiн сезiнедi, оның әлеуметтiк мүмкiндiгi мен
дербестiгiнiң дамуына жағдай жасалады. Осы ... ... мен ... ... ... ... ... Мұғалiм түсiндiрушi,
оқытушы тұрғысында емес, оқушының оқу ... ... ... ... [63]. ... мен ... ... қасиетiн дамытуға бағытталған дамыта оқыту жүйесiнде” ... мен ... ... ... жеке тұлғаны қалыптастыру
болғандықтан, жаңа технология ... ... ... ... белгiлi
оқыту мақсаты болып табылады [25-26]. ... ... ... ... ... ала ... тиiмдi
жолдарын таңдап пайдалану. Бұл технологияны пайдалана отырып, ... қол ... ... ... ... iшiндегi негiзiн таңдап алады;
- ойын жетiлдiрiп, қорытып айтуға төсiледi;
- модуль құру барысында өз ... ... ... ... ... сызып, есте сақтау қабiлетiн жақсартады [28]. Бiлiм
берудiң жаңа мазмұны оқу үрдiсiне ... ... ... - ... ... сай ... әр ... топтағы оқушылардың
ерекшелiгi бойынша оқуға бейiмдеу [29].
Ш.А.Амонашвилидiң бiлiм берудi iзгiлендiру технологиясы баланың жеке
қасиетiн аша ... ... етiп ... ерекшелiгi ата-анамен бiрлесiп
отырып жұмыс iстеуi [64].
Соңғы кезде ойын ... ... ... көп қолданылуда.
Географияны оқыту әдістемесінде дидактикалық танымдық ойындар бұрыннан
белгілі, ... ... ... ... (тек психологиялық, физикалық
шаршағанды басу үшін эпизодтық түрде қолданылды). Ойын әрекеттері ... ... оқу ... ... бола ... ... ойындар әрқашан оқу материалдарымен байланыста
болады, әрі оқушыларды қызықтыратын жағдай ... Ол ... ... ... мөлшерін тез әрі жеңіл қабылдауына көмектеседі.
Дидактикада оқыту әдістемесі деп - ... ... ... ... дағды, дүниетануы, танымдық қабілеттерін дамытуды
айтамыз.
М.А.Макаренко балаларға білім беру және тәрбиелеу ісінде жетекші және
шешуші роль ... ... мен ата ... деп көрсеткен [65]. Демек
мұғалім ата – аналық ықыласта негізделе отырып, ... әрі ... ... ... ... ... ... география пәнi жоғарыда айтып
өткен талаптарды орындаушы пәннiң бiрi. География пәнiнiң ... ...... ... ... бiлiм ... ... материалдар; суреттер, схема, карта, сұрақтар мен тапсырмалар,
анықтама ... көп. ... өзi ... сабақты үйде өз бетiмен жұмыс
iстей ... ... ... ... толықтыруға өте қолайлы. Өз
тәжiрибемде оқушылардың өздiгiнен жұмыс iстеуiн ... ... ... ... ... - ... жұмыс;
2 - оқулықтағы карта, схема диаграммаларды талдау;
3 - анықтама материалдармен жұмыс;
4 - термин сөздердiң ... анық ... - ... ... ... орындау;
6 - тақырыпқа сай тест құрастыру;
7 - географиялық атласпен жұмыс
8 - ... ... ... - ... ... ... дер ... орындап, талдау;
үлестiрме материалдар толықтыру т.б. осындай ... ... өз ... ... ... жүрген шәкiрттiң бiлiмi мол, ой-өрiсi кең,
басқа шәкіртпен салыстырғанда елгезек, пысық болып келедi.
Егемендік алғаннан соң ... беру ... ... мүддеге
сәйкестендіру мақсатында білім мазмұны қайта сараланып, Егеменді елдің ... ... ... ... ғалымдар тарапынан, білімге деген жаңаша
көзқарастарды саралап және білім сапасын арттыру мақсатында жаңа ... ... ... беру мақсатында мектеп ұстаздары жаңа ... ... ... ... ... беру барысында оқушыларды
ұйымдастыру құрылымының ерекшелігіне назар аударуда. Ұйымдаса ... ... ... бала, білгір, жан-жақты пәнді игеруіне мүмкіндігі
зор.
Осыған байланысты шұғыл ... ... ... тиіс аса ... – оқу ... беру жүйесін болашақ өмірдің мүддесіне сай, соны
қанағаттандыратындай жаңа технологиялардың тиімді ... ... ... ... ... ... ... сапасына қойылып отырған ұстанымдарға
байланысты оқу әрекетінің мақсаттылығына, мазмұнына үлкен мән берілуде.
Оқушының ғылым ұғымдары мен ... ... ... ... ... ойлаудың жалпы амал тәсілдерін, дағдыларын ғана меңгеріп
қоймай, шығармашылық, өз бетінше жұмыс істеу бағытта ...... ... ... және ... ... табылады.
Кез – келген елдің болашағы білім беру жүйесінің және зиялылар
қауымының деңгейіне ... ... ... ... да ... ... тең дәрежеде білім беру қажеттілігі туындап отыр.
Бүгінгі таңда ХХ ғасыр табалдырығын аттаған азат ... ... ... және білім беруді жетілдірудің басым бағыттарын айқындауда
мектептің рөлі зор. ... - 2030» ... ... ... ... ... сәйкес Республикалық білім жүйесінің алдында тұрған жауапты
міндеттердің бірі – Қазақстан Республикасының ... ... ... - өркендеуіне өз үлесін қосар білімді, мәдениетті жастар тәрбиелеу
болып табылады.
Білім беруде оқушы өзі ... ... ... ... тақырып
аясын кеңітсе, жолдастарымен ой ... өз ... ... жүйелі
түрде жеткізе алса, онда ұстаз еңбегінің нәтижелі болғаны. Бұрынғы әдетке
айналған оқу ... ... ... рөл ... ... ... ... белсенділік көрсетуге тиіс. Яғни мұғалімнің оқытуы,
оқушының оқуы тұйық ... түзу ... ... ... ... ... 50 – ден ... жаңа технологиялар қолданылып жатыр.
География пәнін оқытудағы әдістемеліктің ... ... бірі ... ... Олар ... ... жаңа сабақты түсінуге, оны есте
сақтауға тікелей әсер етеді.
Оқушыларды оқуға, білім ... ... - өте ... іс. Ең ... ... ... ... білімін тексере білу. Ал мұның салдарынан балалардың
сабаққа дайындалуы жүйеге айналмайды, одан ... ... ... болып, сабаққа қызығушылығы жойылады.
Осы қиын мәселелерді шешу В.Ф.Шаталовтың жүйесі үлкен рөл атқарады.
Бұл жүйеде бәрі ... ... ... жүйесі мынадай
принциптерден тұрады:
1. Оқушылардың күнделікті білімін тірек сигналдары арқылы тексеру.
2. Жаңа тақырыптарды өткенде 2 рет қайталау.
3. Әр бір ... ... ... ... «2» ... ... ... оларға қайта тапсыру үшін жағдай
туғызу.
5. Жаңа тақырыпты бірнеше рет ... өту, ... ... тағы ... Жаңа ... ірі ... беру ... әдістемесін пайдалана отырып, біз мынадай қорытындыға
келдік.
1. Оқушылар толығымен тақырыптың мазмұнын игеруді ... етіп ... ... ... ... тексеріп шығуға болады, тақырыптың
тапсырмалық есебін алу үшін оқушылар өзара тексеріледі.
3.Оқушылар ... ... ... ... ... ... өздері ізденіп, тірек сигналдарын сызады.)
Бұл әдісті оқушылар дереу меңгермейді, үздіксіз жұмыс істеуді ... ... ... ... да ... жаңа ... ... жүргізу
үшін мұғалім өз ойының терең білгірі, әрі сабаққа ұқыпты дайындалуы тиіс.
Тірек сигналдар ... ... ... жеңілдетеді, себебі тірек
сигналының ішінде жоспарды жазуға сұрақтар, проблемалар, сигналдар ретінде
кездесетін жоспар өте ... ... Бұл ... ... ... ... бөледі, егер 2-3 минут қателессеңіз, сабақты екінші рет қайталап өту
қиынға соғады.
8 «В» сыныбында ... ... ... ... ... ... ... тексеру - 4 минут.
Ауызша жауап - 8 минутта 8 сұраққа
1. Қаратау қай дәуірде көтерілген?
2. Қаратаудың биік шыңын ата.
3. Қаратау ... ... ... ... ... қай ... орналасқан және қашан
ашылды?
5. Қаратаудың етегіндегі елді мекендер
6. Қаратаудың табиғат байлығы
7. Қазіргі Қаратаудың басты проблемасы
8. Сіз тұрған қала ... қай ... ... ... ... - 30 ... – 3 минут
Үй тапсырмасы: Конспект жасау.
Тақырыптар ... ... ... ... ... тексеру жүреді,
бұған карточка, перфокарточкалардың қажеті жоқ, тек қана ... ... қызу ... ... ... ... Егер үйге берілген
тапсырмаға бір оқушы жауап бере ... ... ... ... ... тиіс.
Мұндай әдіспен өтілген сабақтар өз нәтижесін әр ... ... ... мен әдістемесі ғылымның негізгі мәселесінің ... ... ... деңгейлерін көтеру және оған жету ... ... ... ... ... ... ... оқыту
технологиясы қазіргі таңда теориялық білімді игертумен жақынырақ және ... ... іс ... лайықты қолдануға үйреткенде ғана оқушылардың
алған білімі мен біліктілігінің танымдық маңызы да зор ... Осы ... ... мен ... ... ... ... бірі – пәндерді модульді – ... жүйе ... ... ... келеді[28].
Модуль – бөлікті жүйемен оқытудың төмендегі тиімді жолдарын ... ... ... ... оқу ... ... және жүйелі бөлінуі;
- білім алу тәсілдерін үздіксіз және жүйелі түрде үйрену;
- оқу ... ... ... ... ... рет ... негіздеу;
Модульді – бөлікті - оқыту жүйесі үш ... ... ... ... тұрады.
Әр бөліктегі сағат саны білімге қойылатын дидактикалық ... ... ... ... ... ... ... сағат
саны тарауды немесе көлемді тақырыпты оқуға бөлінген ... ... ... ... ... беру ... түбегейлі өзгерістер -
тарихи объективті процестер. Білім беру саласын реформалаудағы мақсат ... беру ... ... қарап, оқушылардың шығармашылық бейімделуіне қарай
бағдарлы, сатылы білім алуларына жағдай жасау болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... және дағдысымен өлшеу
жеткіліксіз. Қазіргі талап білім сапасы оқушының алған білімін жеке ... ... ... тұлға ретінде қоғамның өркендеуіне пайдалана ... деп ... "ҚР ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасына" түсініктемеде: "Білімді, білік-
дағдыларды механикалық түрде беру ... ... ... ... тауып, талдап және пайдалана білетін, идеялардың қуат көзі
болатын, жедел ... ... әлем ... ... және ... ашып
көрсете алатын жеке тұлғаны қалыптастыру басымдық болып табылады" делінген.
Демек, бұл тұжырым білім берудің ... ... ... осындай мақсат-міндеттерді орындау үшін оқытудың жаңаша әдіс-
тәсілдерін, яғни, инновациялық технологияларды ... ... ... ... көптеген ізденістер жүргізілуде. Сабақ жүйесін модернизациялау
кезінде пайда болған ... ... бірі - ... ... ... ... ... дегеніміз - үлкен бір жүйе, мұнда оқушы білімді жеке-жеке
тараулар бойынша емес, біртұтас ... ... ... ... ... ... бірін-бірі оқытуға, кітаппен жұмыс істеуге үйренеді.
Қосымша әдебиеттен білім алуға ... ... ... ... жұмыс істеуге мүмкіндік туады. Оқу модулінің сөйлеу бөлімінде
оқытудың белсенді формаларын қолдану ... ... осы ... рет қайта оралтып, жұмыс істеуге болады.
М.Жанпейісованың ... ... ... ... ... сараптасақ, оның бірнеше ұтымды тұстарын көреміз:
- оқушының жеке танымдық ... ... ... ... есте ... ой ... ... дамиды;
- оқушының оқуға деген ынтасын, ерік-жігерін ... ... ... ... ... шығармашылық қабілетін дамытады;
- өз бетімен білім алуға, ізденуге, ... ... ... сезіп білуге
үйретеді.
География пәні сабақтарында модульдік технологияны қолданудың кең
мүмкіндігі туады. ... ... ... осы ... ... ... Модульдік оқыту технологиясымен оқыту нұсқасында білімді толық
игеруді негізге ала отырып, қазіргі дидактика ... ... ... ғана емес тұлғаның танымдық ... ... оқу ... ... негізінде құруға болады. Бұл оқу үрдісі мен
мұғалімнің жұмысына кейбір ... ... ... ... ... объектісіне емес, субъектісіне, мұғалім: білім мен ақпараттың
көзіне емес, оқудың ... яғни ... ... ... ... ... ала ... жасап, уақыттың көпшілігін
сабақты даярлауға жұмсайды да, сабақ барысында тек бақылаушы, үйлестіруші
функциясын атқарады.
Қазіргі уақыттағы мектептегі ... ... ... ...... ... ... шығармашылық жұмыстарына көптеп ... ... және ... ... ... ... – бір жолы оқытудың жаңа технологиясын
зерттеу, оны өз ісіне қолданып, жоғары ... жету - ... ... ... ... ... ... оқу үрдісінде өздігінен білім
жинап, белсенді және өз бетінше қарым –қатынас ... ... ... -
ең басты мақсат. Мұндай жағдайда оқушы өзі дара ... ... ... ... да, ал оқу айналасында білім берудің әдіс-тәсілдері ... ... ... ... ... ... жаңа ... бойынша география пәнін
оқытуда тірек ... ... ... тірек – сызбалар көптеп
қолдану ... ... ... бір ... ... әсіресе, орта буын
сыныптарды оқушы әрекетіне қозғау сала бермейтін баршамызға аян. ... ... ... олардың іс - әрекеттерін басқару ... ... ой ... ... ... ... ... ұштастыру оқу
материалдарының мазмұнын қоршаған ортақ өзгерістермен, қозғалысымен,
шындығымен үнемі ...... ... беру үрдісінің ең негізгі
мақсаты.
Осы мақсатты жүзеге асыру үшін өзіміз ... ... ... ... ... ... арттырып, оқушыларды оқыту үшін жоғарыда
айтылған оқытудың ... және жаңа ... ... қолданып,
сабақты барынша түрлендіріп өткіземін. Әрине, бұл жерде мұғалім ... ... ... ... ... ... барысында оқушылардың
өздігінен ізденуін қадағалап, білім дағдысын толықтыруға ерекше ...... ... ... ... отырған «Оқу мен
жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту» (СТО) бағдарламасының қазіргі
таңдағы алатын орны ... СТО ...... бағыттауы мен
оқушының өз бетінше білімді игеруі, кейбір ... ... ... СТО қабілеттері дамыған ... ... ... ... өседі.
1. Жекеден ... ...... Интуициядан – логикалыққа
4. Бір перспективадан ... ... Ал бұл ... үшін.
1. Өз бетінше тұжырым, қорытындыға келу қабілетін дамыту;
2. Ұқсас құбылыстар арасынан тиімділерін таңдай білу;
3. Проблеманы шеше ... ... ... білу ... ... ... ... оқушылардың білімін тексеру тест әдісі барлық пәндерде
қолданылып ... ... тест ... ... ... ... ... Ұлттық
бірыңғай тестілеуге алдын – ала дайындығы молая түседі. ҚР географиясынан
алған білімі пән ... ... ... ... ... тигізеді. Қазақстан
тарихы, Жалпы тарих, Қазақ әдебиеті пәндерінің келетін ... ... ... келеді. Мысалы, Қазақстан Республикасы тіл туралы заң қашан
қабылданды, бұл сұрақ ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы жер көлемі, ҚР халқының ... ҚР ... қай ... ... негізгі мақсаты - сабақ сапасын ... ... ... де, ... ... ... орай ... технологиялардың тиімді әдістерін таңдап
алып, оларды ... ... және ... ... - ... ... уақыттағы технологиялық дамыған ғимараттардағы жаңа оқыту
технологияларын пайдалану оқушылардың білім деңгейін ... ... ... білімінің сапасы мен оқытудың тиімді болуы таңдап алынған оқыту
әдісінің пәрменділігін, дәрежесін ... ... - ... ... ... ... енген тірек сызба белгілерін сабақта қолдану мектеп мұғалімдерінің
көпшілігінен қолдау тауып, оқыту ... ... орын ...... белгілері сабақтардың негізгі құрам бөлігі ретінде
қолданылады. ... ... мына ... ... ... жөн:
1. Тірек – сызба белгілерін қолдануда орта деңгейдегі сыныптардан бастау.
2. ... ... ... ... ... ... ... бірге талдау жүргізе отырып даярлау
4. Оқушыларға белгілі тақырыпқа сай ...... ... негізделген
өзіндік жұмыс және үй жұмысын беру.
5. Оқушыларды топпен, не екі-екіден жұмыс істеуіне ... ... ... белгілерін пайдалана отырудың тиімділігі мынау:
а) оқушының оқу материалы қысқаша ... ... ... ... ... мен мазмұнынан түсіну үшін ойлау, қайта
жаңғырту; салыстыру: есте сақтау ... ... ... ... ... оқу ... ішінде ең негізгісін таңдай білуді үйренеді;
в) оқушы жаңадан алған танымдық-білімдік түсініктерді ... ... жүйе ... ... ... ... тек қана жазу емес ... сурет салу, өз бетімен шартты
белгі ойлау, бұлардың арасындағы ... ... ... оның ... мүмкіндік алады.
ғ) оқушы өзара жұмысты бірлесе істеуді үйренеді.
д) оқушы ... және де ... ... ... ... ... оқушы өзінің танымдылық деңгейін біліп, өзін - өзі ... ... ... даму ... алдыңғы мақсаты -
баланы жан-жақты дамыту. Дербестікке тәрбиелеу, бала санасында нәрселер
әлемі мен ... ... ... ... баланың дамуына сәйкес ... ... ... ... ... бала өзі ... ... ұраны баланың мұғалімге: «Менің өзімнің
жасауыма көмектесіп жібер» деуіне жету. Баланы туғанынан ... ... ... ... – оның еркіндігі мен ... ... ... ... ... Американ, ал 60-жылдары білім беру мен
оқытудың саралық ... ... ... етек ... Бұл ... ... ... мектептеріне де ... ... ... ... ... ... ... тежелуі анықталды.
Оқушылардың бейімділігін, қызығуын, үлгерімін саралап оқыту қазіргі
мектептердің даму бағытына айналып ... ... – оқу ... бір ... ... бағдары мен өз ... ... ... ... ... білім беруде, саралап оқытуда қарама-қайшылықтар
кездеседі.
Германияда топқа бөлу ЖОТ (Ж) жоғарғы, орташа (0, ... ... әр ... ... ... ... ... бағытының бірі – толықтыра оқыту, яғни
үлгерімі төмен оқушыларға қосымша, педагогикалық күш жүктеу.
Саралай оқыту 2 ... ... ... ... ... ... ... басты міндеттерінің бірі – шәкірттер ішінен
талапты, дарындыларды тану олардың ... де ... ... қанағаттандыруға белсенділігін арттыру.
Негізгі кезең оқушыны ынталандырылған тақырыптағы ... ... ... ... ... ... асыру үшін жүйелі ... ... әр ... ... орындауға беріп, оған қайтарған жауаптарына
назар аударуға нәтижелерін ... ... ... жазу; басқа пән
мұғалімдерімен пікірталасып, ... ... ... ... ... ... ... оқытудың нәтижесінде оқу үлгеріміне
сай, ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Дифференциялды оқытуды талдап – жинақтау ... ... ... ... және ой ... өткізу арқылы
өздігінен білімдерін жетілдіру, оқу материалдарын ... ... ... ... ... ете білу ... қол жеткізуге
болады. Сабақта оқушылар тек жаңа материалды оқып, есте сақтап қана ... ... ... тәжірибесін үйреніп, әлемдік зерттеу ақпараттарымен
танысып, біте қайнасып, бағалай білуге ... ... ... ... деп ... ... ... өз сабағының қызықты да тартымды болғанын қалайды, бұл үшін
өз пәніңді жақсы білгенің ... ... ... ... ... білуі қажет. Оқушыларды күнделікті оқу материалдарын
қабылдауына қызықты да, тартымды ететін, олардың ... ... ... оқу ... ... бір ... тәсілі – ойын технологиясы.
Ойын – шығармашылыққа өз бетінше ... жол ... ... ... – балаға ешкім, ешқашан үйрете ... ... - деп ... Д.Б.Эльконин айтқан [25]. География пәнінде
оқушының жас ерекшеліктеріне, пәннің құрылысына қарай ойын түрлерін бірнеше
топтарға ... ... ... ... - ... ... зерттелу тарихында” -
тақырыбындағы практикалық ... 20-шы ... [17] ... ... Қазақ жері туралы ежелгі грек ғалымдарының зерттеулеріне қысқаша
сипаттама беріңдер.
2. ... ... ... ... оқулықтың 234-238 бетіндегі
табиғат байлықтарының маңызы ... өз ... ... ... ... рөлге еніп сабақты түсіндірсе, тартымды әрі ұқыпты және
оқушының өз ... ... ... ... ие ... ... оқушы тек
география ғылымы аясымен шектеліп қана қоймай тарих, ... ... ... ... ізденіп оқиды.
2 - сурет
Мысалы: Қазақстанның географиялық орны, шекаралары тақырыбында да
жаңа сабақты түсіндіргенде сабақтың атын “Менің ... деп ... ... ... жаңа ... ... жаңа ... бастау, сонан соң “Менің
Қазақстаным” өлеңінің сөзін жазған Жұмекен Нажмединовтің – роліндегі оқушы
әннің тарихына ... ... ... ... ... ... ... хабардар ету қажет.
Мұғалім Кең байтақ қазақ жерін әлемдегі ... ... ... ... бес ... ... ... қою арқылы шекара
ұзындығына осы күнге дейінгі шешілмей ... ... ... ... ... өз шама шарқынша түсіндіреді. Ресей мемлекетінің ... мен ... ... ... ... 7591 км ... жүзіндегі
ұзын шекара 2004 ж. – 2005 жж. арасындағы бұл шекара мәселесі толық шешіліп
анықталғанын екі ел ... еш ... жоқ ... ... ... ... ... өкілі “Біз қазақ елімен ықылым заманнан ауыл аралас,
қой қоралас ... ... біз ... ... ... ... ... алып отырмыз деп тоқталса, Түркіменстан өкілі “Біз қазақ
елімен не бары 400 км ... ... ... елі ... ... біз ... достық қарым – қатынасты ... ... деп ... ... айыр ... ... ағайындар “Қазіргі уақытта біздің
еліміздегі саяси жағдай қатты ушығып тұрғанда қырғыз – қазақ бір туған деп
бабаларымыз ... ... ... ... ... елі ақыл – ... – деп жылы ... білдіреді, ал Қытай ... ... ... бірлестігі құрамындағы елдердің арасындағы үлкен маңызға ие болып
отыр. Қазақстан мен ҚХР ... ... сөз ... ... ... ... орында атап көрсету керек. Себебі Шыңжаң екі ел арасындағы
өтпелі өңір. “Достық – ... ... екі ел ... ... жол
ашылғалы, біз қазақ елімен екі жақты сыртқы саясатын бейбіт ... – деп ... ... ... алып ... ... 2006 ... қаңтарынан бері
Қазақстанның әнұранының сөзіне толықтыру енгізіліп, тәуелсіз еліміздің
өткені, қазіргісі, болашағын паш ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінің арасында жер көлемі жөнінен 4-ші
орында, Қазақ елінің қазіргі уақытта әлем танып 125 елімен сыртқы ... ... ... іс – ... ... елдегі Білім беру саласында
Европалық ESTS кредит жүйесі қолданысқа ие болып отырғанын ... ... ... ... ... 50 ... ... көріну үшін өз бетімізше
іздене отырып, сабаққа ... ... ... айтады. Сабақтың
мұндай түрі мұғалімге де қызықты тартымды, жеңіл болады, ал оқушы жан ... ... ... - ... кезең әр мұғалімнің алдында оқушының қабілеті мен мүмкіндігін
ескере отырып, осы ... ... ... озық ... қолдануды
талап етеді.
Мен, өз тәжірибемде, жалпы топқа ғана білім беру емес, әр баланың
санасына ... үшін ... ... көз ... технологиясы арқылы оқытуда әр деңгейлігіне және оқу үрдісінің
негізгі міндеті жаңа материалдарды оқып ... ... ... ... қол ... болады.
Жеке – жеке ойындарда Қазақстан табиғат зоналарын ... ... ... ... ... ... Сыныптағы барлық бала
өз таңдаулары бойынша ... ... ... бірі географиялық
орны, бірі жер бедері, бірі сол ... ... ... ... топырағы,
бірі өсімдік пен жануарлар дүниесінің мәселелеріне тоқталса, Қазақстандағы
орманды дала, дала, шөл, шөлейт зонасы, ... ... ... ... ... ... тартымды өтуі жетерліктей болары сөзсіз. Сабақты
тиянақты, сауатты, ... ... ... шеберлігі мен
біліктілігін қажетсінеді.
Жұптық ойындар әр қатардағы отырған ... ... ... ішкі сулары тақырыбында бір–біріне сұрақ ... ... ойын ... ... мол ... бар. Сұрақ мәтіні мына түрде
болады:
1.Каспий теңізінің су айдынының Қазақстан жеріне қанша пайызы ... ... ... ... ең ... ... бөлетін
мемлекеттерді атап, қайтадан көрсетіп бер?
3.Каспий теңізі жағалауындағы ірі ... ... ... ... бер.
4.Каспий маңы байлығын игерудегі Қазақстан ... ... ... ... шетел компаниясы туралы не білесің? - деген сұрақтарға
жұптасып жауап беру.
Топтық ойындарды ... биік ... ... ... толық мағлұмат
алу үшін ұйымдастыру өте ыңғайлы.Сыныпты 4 топқа бөліп, әр топқа 6 ... ... биік ... ... ... ... ... Мұндағы
мақсат Қазақстан табиғат зоналары, өсімдіктер мен жануарлар әлемінен алған
білімін өткен тақырып бойынша ... әр ... ... биік және
аласа таулары, биіктік белдеулердің қорықтары, ... ... және т.п. ... ... ... ... ... алуына мүмкіндік жасау. Сабақ оқушыларды жан–жақты ойлауына
себепкер болатыны сөзсіз.
Жалпылама ... – «Қыз қуу» ... ... ... ... ... ... жауабын қадағаласа, «теңге алу» ойынында ... ... ... ... ... оның ... ... ойнату
өте тартымды. Мысалы: «Қазақстанның табиғат байлықтары» тақырыбында табиғат
ресурстары, сарқылатын–сарқылмайтын ... ... ... жалпы
мәліметпен қатар, ол неше топқа бөлінеді және ресурсттың ... ... ... т.с.с. сұрақтардың жауаптарын оқушылар
бір–біріне толық жеткізуге ... Ал ... өз ... оқушылардан
ойын барысында, Қазақстанның табиғат ресурстарының тиімді пайдалану, қорғау
және оның ... ... ... өзіндік пікірін біледі.
2. Педагогикалық іс – тәжірибе арқылы география курсын ... ... ... ... ... ... орта ... беру жүйесінде өткен ғасырдың соңғы ширегінде
әлемдік педагогикада белгілі бір тоқырау мен дағдарыс ... Оның ... ... ... ... Еуропа елдері мектеп оқушыларының жауаптылығын
арттырудың бірден-бір жолы - білім ... ... ... ... деп
санады. Жалпы алғанда ондай үрдіс 80-90 жылдардың ішінде көптеген дамыған
елдердің орта ... ... ... ... Республикасы ТМД елдерінің ішінде алғашқылардың қатарында
өзінің жалпы орта білім беретін жүйесіне ... ... ... ... ... 1996 жылдың көктемінде жасап, ... ... іске ... ... ... ... ... негіздерін құрайтын құжаттарды үш
топқа бөліп саралайды. Оның біріншісі ... ... ... құраушылары деп аталады.
Oғaн ... ... ... ... орта білімнің Мемлекеттік
білім стандартының ережесі, ... ... ... білім беретін
мектептердің даму тұжырымдамасы, Жалпы орта білім мазмұнының тұжырымдамасы
өздерінің аты айтып тұрғандай орта ... ... ... ... ... ... ... келе, оның даму
болашағын белгілейтін реформалық өзгерістерді қамтиды.
Мемлекеттік білім стандартының ... ... ... ... Мемлекеттік базистік оқу жоспарын, базалық білім аймағының мазмұнын
белгілейді ... оқу ... ... ... ... ... орта
білімнің базалық компонетінің 7 білім аймағының бірі - жаратылыстану. Оның
құрамына Дүниетану, ... ... ... ... ... ... ... жаратылыстану мен қоғамтану пәндерінің пропедевтикалық
курсы болып ... ... ... оқу ... 8% ... ... мектептегі 4 жаратылыстану пәндерінің блогына тиетін үлес ... Орта ... ... ... жаратылыстану - математика
бағдары бойынша жүктеменің ... 75,4% ... ... ... - 10,3% сай келеді. Нормативтік құраушылар қатарында жаратылыстану
ғылымдар бағытындағы ... ... ... әр ... ... ... (минимум) дайындау деңгейіне қойылатын ... аса ... ... ... ... да бар.
Мемлекеттік білім стандартының үшінші - әдістемелік құраушылары
оқушыларға білім ... ... ... ... тікелей жауап
береді, өйткені ол оқу бағдарламалары, оқулықтар, оқу ... ... ... Бұл ... ең ... ... білім
стандартының іске асуын бақылауға арналған ... ... (ең ... ... анықтауға арналған стандартты тапсырмалар ... ... енуі ... Осы ... әрбір оқушының, әрбір сыныптың, тіпті
бүкіл мектептің кез-келген пәні бойынша оқытуының деңгейін дәл ... ... Өз ... ... ... ... ... ұстаздың
еңбегін бағалап, өз пәні бойынша жетпейтін ... ... жол ... ... өрбитін 4 пәнге сай жасалған жалпыға
бірдей міндетті мемлекеттік стандарттардың ... ... ... ... және сертификаттау комитетімен келісіліп, Қазақстан
Рсспубликасы білім және ғылым ... ... №693 ... ... жолдама алып отыр.
Жалпы бiлiм беретiн орта мектепте ... ... ... ... 5-шi сыныптардағы „жаратылыстану“ курсы бастауыш сыныптардағы
„Дүниетану“ курсы мен жаратылыстану ... ... ... ... және ... ... ... жалғастырушы рөл атқарады /3б/.
Пәннің басты мақсаты - оқушыны қоршаған орта ... ... ... ... ... Оқушыларды жаратылыстану
пәндерінің жүйелі курстарын оқытуға дайындау және оларды ... ... 2001 ... ... ... № 404 ... негізінде
география пәні 6 ... ... ... ... 6-шы сыныптарда
„Физикалық география“ курсында ... ... ... ... ... ... ... Жер шарының халқы және оның
шаруашылық қызметi ... ... ... қоса ... жер ... туралы ұғымдар жүйесiнiң негiзi географиялық карта, жергiлiктi жер
планы, географиялық қабықтың бiртұтастығы туралы бiлiмдердi қалайды.
7-шi сыныптарға арналған ... мен ... ... ... ... алғы шарттары аймақтардың физикалық географиясын, яғни
құрлықтардың табиғат ... ... ... ... байлықтары, экологиялық жағдайлары туралы мәлiметтер ... ... ... физикалық география» курсынан табиғат пен қоғамның ... ... ... ... және ... ... ғылымдарымен тығыз байланысты екенiн бiледi.
8-шi сыныптардағы „Қазақстанның физикалық географиясын“ оқытудың ... ... ... оның ... ... алуан түрлi
ресурстары, ұлан байтақ территориясында құбылыстар мен процестердi ... ... ... ... тек ... табиғатын
зерттеп қана қоймай, ... ... даму ... адамдардың
табиғатқа қарым қатынас мәселелерiн, олардың шаруашылық әрекетiнiң ... ... ... және ... күнi ... ... отырған
экологиялық проблемаларды да қарастырып отырып, елiмiздегi осы мәселелердi
шешуде ... ... ... ... ... ... / 3 б/.
«Қазақстанның физикалық географиясын» оқытып бiлiм ... ...... ... жаңа ... ... қалыптастыру арқылы
елiмiздiң территориясының табиғат жағдайларын жаңа ғылыми деректер бойынша
оқып үйретедi. Бұл дегенiмiз елiмiздiң ... ... ... ... өлкетану бағытында кең байтақ елiмiздiң әрбiр аймағындағы табиғат
байлықтары, осы ... ... ... ... табиғаты тұнып тұрған көркем
жерлерiмiз туралы нақты материалдар жинақтап болашақ ... мұра ... Бұл ... ... ... ... ... керектi
табиғат ресурстарымен физгеографиялық және тарихи ... ... ... мен ... ... ... атап кету ... Бiлiм
берудегi екiншi мiндет – оқушылардың физикалық география және картография
бойынша өздерiнiң шамасы ... ... мен ... шеше ... мен ... ... ... табылады. Мұның өзi пәнге деген
қызығушылығын арттырып, оқушылардың өз ... ... ... ... және ... практикалық қызметi үшiн маңызы зор.
Курстың тәрбиелiк мiндеттерi: Оқушылар географияның ғылыми- теориялық
негiздерiн ... ... ... ... ... нақты
бiлiмдерiн меңгеруi қажет, сонымен қатар олар ... ... ... ... ... оның қазiрi мен болашағы үшiн жауапкершiлiк
сезiмiн дамытып нығайту ең маңызды тәрбиелiк мiндеттер қатарына ... ... ... ... ... ... ... орындалып
отырылуы қажет. Әрбiр оқушының жүрегiне өз ... ... ... ... ғана емес, мектеп жасына дейiнгi ... ... ал ... тұтас оқу процесiнiң бүкiл жүйесi арқылы ... ... ... ... ... ана тiлi, ... ... белсендi рол
атқарады. Отанның болашағын, оның ... мен ... ... ... ... ... бүгiнгi экономиканың алып қуаты мен келешекте
шаруашылықпен мәдениеттi дамытудағы өлшеусiз мол ... ... ... ... ... да ... мiндет жүктеледi
/10 б/. Қазақстан көп ұлтты ел, ... ... ... оның ... игi ... оң баға ... ... игiлiк үшiн бiрлесiп жұмыс
iстеуге ... ... ... енедi. Елiмiздiң тәуелсiздiкке қол
жеткiзгенiне аз ғана уақыт iшiнде ТМД елдерi арасында беделiнiң биiктеп,
тұғырының ... ... ... ... мен ... ұлтаралық, дiн аралық
келiсiм арқылы қоғамдағы тұрақтылыққа ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогрес пен адам
әрекетi табиғаттағы тепе-теңдiктi бұзып, болашақ ... ... ... ... ... Ұлтжанды сезiмге тәрбиелеу табиғатқа
ұқыпты қарауды дамытумен тiкелей байланысты. Елiмiздiң барлық байлықтарын
бiлу, өзiнiң ... ... ... ... ... ... экономиканы ғылымы негiзiнде шапшаң өркендетудi сезiне отырып,
байлықтың түрлерiн ... ... және ... пайдалану қажеттiгiне
тәрбиелеу қажет.
Бiздiң елде ресурстарды қорғау, қалпына келтiріп отыру ... ... ... ... жер-суды пайдалану, қоршаған ортаны
қорғау негiзiнде бiршама заңдар қабылданды. ... ... ... ... бiлiм ... [69]„ “Экологиялық бiлiм бағдарламасы
[70]” 2003 жылы Н.Ә.Назарбаев „Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға
арнаған экологиялық қауiпсiздiк тұжырымдамасына [71]” қол ... ... мен ... 8-шi сыныптардың физикалық
географиясы ... ... ... бөлiмiнде оқушылармен бiрге
талқылап, туған ... ... ... ... жұмыстар атқаруға
болатынын түсiндiрiп, өздiгiнен атқаратын жұмыстар беруге болады.
Курстың маңызды ... ... Бiлiм беру және ... ... орындау үшiн курс белгiлi бiр әдiстемелiк негiздер
мен принциптерге сүйене құрылады. Қазақстанның физикалық географиясы ... ... ... бiлiп ... ... iзденiп елге пайдасын
тигiзуге үлес қосып, өзiн-өзi баулып тәрбиелеудiң басты құралы. Бұл ... ... ... ... ... зор. ... табиғат
құбылыстарын байқағанда, оларда жиi сұрақтар туатыны белгiлi. Сұрақтарға
жауап беру үшін құбылыстардың материалдық ... ... ... ... ... мен ... ... байланыстарын ашу курс құратын
маңызды принциптерге жатады. Елiмiздiң ... ... ... ... ... ... ... елiмiздiң географиялық орны,
шекаралары, халқы мен еңбек қоры табиғат ... ... ... ... мен ... ... тарихы, сондай-ақ екiншi
бөлiмiндегi табиғат компоненттерiнiң; ... ... iшкi ... ... ... ... ... көшкіндерiне толық
сипаттама берiп, өзара әрекетiн нақты фактiлерге ... ... ... ... ... ... және тиiмдi пайдалану тақырыбында
елiмiздiң экологиялық мәселелерiне баса көңiл бөлу ... ... ... ... жуық ... ... ... Семей
ядролық полигоны, Сарышаған, Азғыр, Тайсойған әскери- сынақ ... Арал мен ... ... таңдағы ахуалына баса көңiл ... ... деп ... ... бір затпен таныстыру үшін, сол
зат туралы сөйлеп қана ... алып ... ... ... қана ... сол
заттың суретін салдыр. Сонда ғана баланың сезімі ұлғайып, ... ... б/. Яғни ... шәкіртіне терең білім беріп, соның жемісін көргісі
келсе, ... ... ... ... ... ... салынған сурет көрмесін ұйымдастырып оны оқушымен бірге ... ... біз ... ... ... оқулықтарындағы
оқушылардың iзденiс әрекеттерiне бейiмделген тапсырмаларды сараптап
көрелік.
Бұрынғы ... ... ... байланысты Қазақстан
Республикасы тәуелсiздiк алып, 1992 ж (2- шi наурызда) БҰҰ-ға мүше ... 115 тен ... ел ... ... ... қарым-
қатынас орнатып, өз елшiлiктерiн ашты. Республикамызда болып ... ... ... өзгерiстер орта мектептегi бұрын
қалыптасқан оқу жоспарына өзгерiстер ... ... ... ... ... ... 5-9 ... Қазақстан Республикасы
жалпы орта бiлiм ... ... ... ... ... дайындалған төмендегi оқу бағдарламалары қолданылуда:
- Жалпы бiлiм беретiн оқу орнының негiзгi сатысындағы ... ... (24. 09. 02 ж., ... N693);
- Бағдарлама. Жаратылыстану. 5. Сынып.
- Бағдарламалар. География. 6-7 сыныптар. (11. 03. 2003 ж., ... ... ... 8-9 ... (12. 05. 2004 ж., ... ... оқу жылында бiлiм беру ұйымдарында қолдануға ... оқу ... ... (22. 01. 2005 ж., ... N29: 1-қосымша
18. 02. 05, бұйрық N95: 2-қосымша 19. 03. 05, ... N186:) ... ... ... бiлiм беретiн мектептерде география ғылымының
негiздерi төмендегiдей ретпен оқытылуда: Базистiк оқу ... ... ... (5-9 сыныптар) «География» пәнiн оқыту - аптасына ... ... 289 ... ... оның iшiнде:
-5-сыныпқа аптасына 2 сағат, оқу жылына 68 сағат;
-6-сыныпқа аптасына 1,5 сағат, оқу жылына 51 сағат;
-7- сыныпқа ... 2 ... оқу ... 68 ... ... 2 ... оқу ... 68 сағат;
-9-сыныпқа аптасына 1 сағат, оқу жылына 34 сағат уақыт бөлiнген.
Жалпы бiлiм ... ... 10-шы ... ... 2 ... ... үшiн ... Республикасының Бiлiм, Мәдениет және
Денсаулық сақтау Министрлiгiнiң 1994 жылғы 14-сәуірдегi Жалпы бiлiм беретiн
оқу орындарының оқу жоспарлары ... N156 ... ... ... бойынша жүзеге асырылуда.
2005-2006 оқу жылынан бастап 9-сыныптар үшiн оқу процесiне „ҚР ... ... ... үшiн ... мен ОӘК –дi ... және ... мақсатты бағдарламасына“ (26. 09. 1996 ж., бұйрық N1173 ) сәйкес
жаңа буын оқулықтары ... ... ... географияны оқыту үшiн келесi
бағдарламалар мен оқулықтар және ОӘК ... ... ... ... ... физикалық
географиясының ОӘК Алматы «Дәуiр“ 2003, 2004 (жаңа талапқа сай Қазақстанның
физикалық географиясы оқулығы, ... ... ... ... жұмыс
дәптерi)[17].
2. 9-сыныптарда Қазақстанның экономикалық және әлеуметтiк географиясы.
Е.А. Ахметов, Ш.Ш. Кәрiбаева және т.б. – Алматы, Мектеп, 2005[72].
3. Қазақстанның экономикалық және ... ... ... Т.Л. ... және т.б ... ... ... Қазақстанның экономикалық және әлеуметтiк ... ... Т.Л. ... және ... ... 2005[74].
Орыс, ұйғыр, өзбек және т.б. тiлдерде оқытатын жалпы бiлiм беретiн
мектептерде ... ... үшiн ... ... ... ... жаңа базистiк оқу жоспарындағы
өзгерiстерге сәйкес дайындалған. ... ... ... ... оқытудың мақсатындағы, жоспарланған нәтижедегi, мазмұны ... ... ... ... ... ... бiлiм
беруде iзгiлендiру идеясын бiртiндеп ... ... ... ... ... ... мен мақсатын сипаттайтын қысқаша түсiнiктемеден,
бөлiмдерден, тақырыптар мен тақырыпшалардан, ... ... ... ... ... қойылатын талаптардан тұрады.
Географияны тереңдетiп оқытатын лицей, гимназиялар ... ... және ... ... ... арнайы курстар
енгiзуге болады: „Туған өлке географиясы“, „Қазiргi дүниедегi Қазақстан“,
„Түркi тiлдес ... ... ... және ... ... табиғатын қорғау және ресурстарын үнемдеу”, ... және ... ... және өнеркәсiп“, т.б.
Мектеппен байланысты педагогика саласында орындалатын ғылыми- зерттеу
жұмыстарының басым көпшiлiгi ... ... ... ... сабақ өткен сайын сабақтың материалдарымен байланыстырудан
басталады. Бұл әдiс оқушының ... ... ... ... түрде
араласуға аударады, қайшылығы бар сұрақтар қою арқылы дiлгiрлiк жағдайлар
туғызылып, оның ... пiкiр ... ... ... iздеумен
жалғастырады. Оқытудың осы бөлiмiнiң сабақ уақтысындағы үлесi 10 ... ... ... ... жаңа ... ... ... оның мақсатын
орындау әдiстерiн ұғып меңгергеннен кейiн тақырыптың мазмұны толығымен
ашылады. Сонымен бiрге ... ... ... ... жаңа ... ... ... қолдану аясы, айқындалатын, оқушылардың санасында
ұйымшылдықтың нышандары қалыптасады, нәтижесiнде терең iзденiстiң ... ... ... ... ... көз жеткiземiз. Оқытудың бұл
бөлiмiнiң үлесi сабақ мерзiмiнiң 30 пайызын құрайды.
Жалпы бiлiм ... ... ... ... ... ... оқытуда оқушылардың оқу әрекетiнде де ... ... де және жаңа ... пайдалануды да ұсынады. Бүгiнгi ... және ... ... ... ... ... бар. ... автор және орындаушы педагогикалық процесте өзiнiң
ойларын, ... ... Оқу ... ... ең ... бiрi оқу ... ... iске асатын педагогикалық
технологиялар болып табылады. Бұл ... оқу ... ... ... сабақта өзгередi. Оның өзгеруi мектептiң бiлiм беру
тұжырымдамасымен ... ... ... ... - ... ... берудi жан-жақты iзгiлендiре отырып, жаңа технологиялардың тиiмдi
жағдайларын пайдаланып, оқушыларды өздiгiнен шығармашылық ... ... ... ... ... сабақтардың ерекшелiгi - бiрлесе жұмыс iстеу ... ... - ... ... ... ... ... еңбегiне
араластыру. Сондықтан ұстаз сабақ барысында ... ... ... ... ... үйретуге жұмсайды. Егер де сабақты iзденiс
iс-әрекетке баулып, ... ... ... ... ... ... болады. Ол әрекеттiң әр түрлi формаларын
қамтуы керек, сондықтан сабақты саяхат-сабақ, диспут-сабақ, ... ... ... шоу-сабақ, сайыс сабақ түрiнде ... ... ... ... бiр ... - ... негiзгi дидактикалық
бағыттарының ерекшелiктерi бойынша ғана емес, оны өткiзу ... ... ... ... беру'' туралы заңы бойынша нұсқалық
ұстанымы бекiтiлген. Педагогтарға оқытудың ... ... ... ... кез келген модуль бойынша (авторлықты ... ... ... Мiне, ... ... біз ... ... курсының сабақтарынан оқушыларды өзiндiк iс-әрекетке баулитын
сабақ түрлерiн құруды жөн көрдiк. Ол үшiн ... ... ... авторлық бағдарламаларға, әдiстемелiк құралдарға, қазiргi
таңда мектептiң бiлiм беру ... ... ... ... тиiмдi жақтарына сүйендiк.
Әрбір сабақ - оқу үрдісіндегі шешуші буын, оқу ... ... ... Олай ... ... сабақты өткізу үшін үлкен ... ... ... ... қол ... ... пен ... жемісі деп
білеміз. Әрбір сабақ — оқушыларды тәрбиелеудің негізгі құралы, сондықтан
күнделікті ... ... ... ... Оқу ... ... көрнекті құралдар мен көрсетілетін тәжірибелер және техникалық
құралдарды ... іске ... ... оқу ... ... ... мен шеберліктерін тексеру формаларын
ретімен ойластыру қажет. Оқушылардың ... ... ... ... мен
іскерлігін ұдайы тексерудің мәні өте зор, бұл - оқу үрдісінің өте ... ... ... тексерудің оқушыға да, мұғалімге де қатысы бар.
Себебі оқушының алған бағасы білім ... ... өз ... ... ... де көрсеткіш болады.
Оқушылардың білімін тексеру — өте күрделі әрі ... ... ... ... ... әдістемелік және ұйымдастырушылық
жағынан білінсе, оқушыларға психологиялық жағынан білінеді.
Оқушылардың білімін тексерулерден мынадай тәжірибе жинақтадық:
а) тексеру ... ... жаңа ... ... ... іскерлігін арттырып, дүниені тануға ұқыптылығын дамытамыз;
б) оқушыларға өтілген ... ... ... ауыр тиетінін
анықтаймыз;
в) оқушылардың білімін оқуға жауапкершілігін арттырып, олардың өздігінен
жұмыс орындауға ... ... ... ... отырып, сол технологиядан
география пәніне қолдануға болатын тиімді ... ... ... ... ... жолдармен тексереміз:
1. ауызша сұрау;
2. бақылау жұмысын алу;
3. кесте, сызбанұсқа ... ... ... ... тану ... ... диктант жүргізу (тестілеу).
6. алдын–ала тапсырма беріп, нақты күнін белгілеп, сол айтылған күні жинап
тексереміз.
География ... ... ... әдiстердi пайдалана отырып оқушыны
iзденiс iс-әрекетiне баулу өте ... ... ... ... ... оқушыларды өз бетiнше iзденiс iс - әрекетiне
бейiмдеп өткізілген сабақ түрлерiн ұсынамыз.
І-сабақ. Ғылыми конференция сабақ
География ... ... беру ... ... бойында отангершiлiк
сезiмдi жандандыруға үлес қосуға ... ... ... бiрi ... ... зерттелу тарихына, оқушы зердесiнде географиялық
ашылуларға отангерлiк көзқарасты ... ... ... ... ... ... ... – ол туралы алғашқы мағлұматтардың
жиналуы, әлемдiк географиялық ашылулар тарихының қызықты, жарқын ... ... жер бетi мен жер ... ... ... игерiлуi,
әрине бiр күнгi зерттеулердiң, не ашылудың жемiсi емес. Оның ... ... ... және ... ... ... табиғи құбылыс, сондықтан да оған құрметпен қарау, зерттеулердiң
нәтижесiндегi деректердiң құндылығын бағалау - ... ... ... ... ... деректермен оқулық тараулары бойынша таныс
болуы оқушылардың осы тақырыпты алып ... ... ... ... еңбектерiмен танысу, жүрген жолдарын картадан
көрсете бiлу, ... ... бiлу, ... ... ... ... ... iс.
Маңыздысы – оқушылардың бойында зерттеушiлерге, ... ... ... оята бiлу. ... ... ... зерттеушiлер еңбегiнiң маңызды жақтарымен ... ... ... дейiн табиғаттың саяхатшылар мен ... сан ... ... қиын ... ... жеңе ... ... туралы айтылды. Олардың ерен еңбегiнiң нәтижесiнде
ашылулардың көбi дүниежүзiлiк ... ... ие ... ... ... тарихи және этнографиялық деректер жиналғаны сөз
болды.
Сынып оқушылары 3 экспедицияға бөлiндi:
I-экспедиция, ... ... атын ... эмблемаларында үлкен
желкендi кеменiң суретi салынды, зерттейтiн ... - ... ... ... ... ... түйе ... зерттейтiн
тақырыптары: - ''Қазақстан табиғатын XIX ғ. дейiнгi зерттеулер''.
III экспедиция, ... ... ... ... тақырыптары: - ''Қазақстан табиғатын зерттеуге үлес қосқан орыс
зерттеушiлерi''.
Әр экспедиция жеке-жеке отырғызылып, аттары, ... ... ... ... ... мұғалiмдер тобына жүктелдi. Конференция
IV тур бойынша өттi.
I турда экспедиция капитандары өз тобын, экспедиция атын, мақсаттарын
таныстырды. Оларға ... ... ... ... ... ... ... капитаны ''Нелiктен ''Тянь-Шань'' деген атты
иемдендiңiздер?'' деген сұраққа ''Тянь-Шань – Азия ... ұлы ... ... тiлiнде ''Тәңiр шыңы'' деп тегiн аталмаған, ол ... ... ... ... таңқалдырып, таңдай қақтырған.
Мiне, осындай ұлылығына бола бiз де оның атын иемдендiк'' деп жауап бердi.
II тур ... әр ... ... ... барысында
қолданылған әдебиеттермен таныстырды.
III турда қабырға газеттерiн,
IV турда зерттеу тақырыптарының мәнiн ашып түсiндiрдi.
Осы турда ... ... ... ... ... туралы алғашқы географиялық мағлұматтарды ерте дүние
жиһанкездерiнiң жазбаларынан көремiз. Қазақстан ... ... ол ... ... ... деп ... ... ''Мұнда бие сауып, соның
сүтiмен ... ... ... ... ... ... деп жазады
''Илиаданың'' авторы Гомер.
Бiздiң жыл ... ... V ... өмiр сүрген грек оқымыстысы
Геродоттың ''Тауарих'' еңбегiнде: ''Арқа ... ... ... өмiр ... ... елi мыс пен ... бай, жасақшыларының
барлық құрал-саймандары мыстан жасалынған'' деп көрсетiледi. Жетiсу мен
Сырдария ... ... ... ... Птоломейдiң еңбектерiнде де
мәлiметтер қалған.
Қазiргi зерттеулер осы мәлiметтердi толық растайды. ... ... өмiр ... ... қой, ... ... бiрге, тау-кен өндiрiсiмен
де айналысқан. Академик Қ.Сәтбаевтың айтуы бойынша, сол уақытта Жезқазған
кендерiнен 1 млн тоннадай мыс ... жерi ... ... ... едi: ...... – Моңғол мен Қытайға, солтүстiгi – Ресейден оңтүстiк Азияға баратын
жолдар торабында ... ... ... ... ... ... елiмiздi әр түрлi бағытта кесiп өтiп жатты.
Географиялық ... ... ... ... пен отаршылдық
пиғылдағы көршiлес мемлекеттер ... ... ... үлкен себеп болды.
Сондықтан да көптеген ... ... ... ... мен ... ... табылған.
2-оқушы.
VI ғасырдың ортасында Азияның саяси арнасында Түрiк қағанаты ... ... ... ... 553 жылы ... ... батысқа Истеми
қағанын аттандырады. Әскери жорығында ешбiр қарсылық ... ... – Ембi, ... ... ... ... – Жетiсуға дейiн келедi.
Шамамен 560 жылдары шөлейт, шөлi бар ұсақ шоқылары мен ... ... ... қатпарлы өлкесi ашылды.
3-оқушы.
Ал орта ғасыр заманынан бастап араб елдерi экономикалық-саяси тұрғыдан
күшейiп, көршiлес елдердi ... ала ... ... дiнiн ... ... қалыптастырды. Солтүстiктегi қарлұқтарға дүркiн-
дүркiн жаулап алумен ... ... ... керуен жолдары ашылды.
Соның бiрi ''Гардизи'' керуен жолы.
Ибн Гардизи X ғасырда өмiр ... араб ... Ол ... Сырдария бойындағы қаладан, сарысуды бойлап Қаңғыртау, яғни Ұлытау
арқылы солтүстiктегi Ертiске шығады.
4-оқушы.
Орта Азияның ұлы ... ... ... Әбу ... ... XI ғ. өмiр ... ... сұлтаны Махмуд Годнезидiң әскери
жорықтарында, өз еркiмен емес, Орталық Азия мен ... ... Ол Арқа ... ... оғыз тайпаларының әдет-ғұрпын, тұрмыс-
тiршiлiгiн ... ... ... ғ. өмiр ... араб ... Әл-Идриси өзiнiң ''Нузхат-Әл-
Мужтак'' еңбегiнде ''Арқа жерiнде қарлұқтар, оғыздар, қалмақтар ... ... ... бар, онда ... ыдыс жасау өнерi дамыған.
Халқы мыс, күмiс, алтын, темiр өндiредi, ... ... ... ... деп ... ... өмiр сүрген түрiк ғалымы Махмұт Қашқари қазақ жерiнде
географиялық атауларды дүние ... ... ... ... ... 1245 жылы Лион қаласынан (Франция) Рим папасының жарлығымен Плано
Карпини Орталық Еуропа, Алтын Орда ... ... ... ... Моңғол
елiне Плано Карпини Едiл өзенi – Орал тауының сырты – ... ... ...... ... ... ... тарихы'' еңбегiнде:
''Қыпшақтар iрi қара ... бай, ... ... сан жоқ. ... ... мен ... сан ... деп бiздiң байлығымызды
суреттеп жазған екен. Плано Карипинидiң саяхаты 1247 жылы ... ... ... үлес ... бiрi ... ... ... аса ойшыл, замандастары құрметтеп ''екiншi Аристотель'' деп ... ... ... ... ... орта ғасырда дүниеге келген.
Әбу Насыр ғылым мен өнердiң барлық саласында ... ... ... ғылыми еңбек жазған, әсiресе, табиғаттану мәселелерiне көп көңiл
бөлген. Халқымыздың дана ... есiмi ... жүзi ... мен ғылыми
тарихынан берiк орын алғаны бәрiмiздi ... ... ... географиясы туралы мәлiметтер келесi бiр ... ... ... ... ... Ол Моңғол жерiне ... ... өтiп, ... ... ... солтүстiгiн ала жүредi.
Еуропалықтардың iшiнде алғашқылардың бiрi ... ... ... ... сипаттама бердi. ''Аймақтың өзендерi не солтүстiкке не оңтүстiкке
құлап ағады. Жол ... ... ... ... ... ... ... ғасырдағы еуропалық елшi миссонерлер саяхатының тарихи маңызы
күштi болды, себебi ... ... ... құрылымы, дiнi,
әскери саясаты, т.б. мағлұматтар көп едi. Дегенмен, ... ... ... ... мәнi болды.
XII ғасырда моңғол мемлекетiнiң Орта Азиядағы орталығы Самарқан қаласы
болды.
Араб мұсылмандарын Орта Азия, Қазақстан жерiнен ығыстырып, ... ... ... ... ... не ... едi. Дештi-Қыпшақ
мемлекетiне жасаған жорығында ұлы ... ... ... ... қалың
жабайы аңдарға кезiгедi. Моңғол әскерлерi жабайы жылқы, құландар мен
киiктер тобын үш күн бойы ... ... ... салады. Аңдардың көптiгi
сондай, әскерлерi тек семiздеуiн жеп үлгередi. Мұндағы ... ... жау ... ... ... ... ... құрып, кездеспей кеткен
жабайы жылқы (Пржевальский) мен құланның Қазақстандық түрiнiң негiзгi
мекендеген ... ... ... ... ... қорытынды шығарды.
Осы қарастырылған кезеңде туған өлкемiзге қатысты ... ... әрi ... ғылымилығы төмен едi. Осы кезең туралы төмендегiдей
қорытынды жасауға ... ... ... ... ... араб, еуропалық саяхатшылар мен оқымыстылардың еңбектерiнен жиналды;
екiншiден, мағлұматтар мазмұны жағынан әкiмшiлiк-сандық, шаруашылық, халық
және ... ... және де ... көл, тау ... ... ... үшiншiден, ықылым заманнан бастап VI ғасырға дейiнгi арқа жерi
туралы шетелдiк жазбаларда сақталған ... аз ... ... ... ... жайында алғашқы бiлiмдер болды. Қарапайым
мәлiметтердiң ғылыми географиялық мазмұны терең ... ... ... сабақ оқушыларға ұнады. Олар күнделiктi қалыптарынан бiр ... ... ... тақырыпта сөйлесуге, өзiнiң бiлгенiң өз сөзiмен
жеткiзуге, өздерінің жан – ... ... т.б. ... ... ... ... ... ''Рұқсат болса'', «Ғафу етіңіз» десiп,
сыпайы ... ... ... ... ... ... ... мүшелерінiң бәрiнiң ғылыми атақтары болды,
сондықтан орташа оқитындардың өзi ғылыми атақтарына сай жаңа ... ... ... байланысты оқушыларға сұрақтарды алдын-ала
дайындауға рұқсат етiлдi. Сұрақтардың жеңiл, ... ... ... ... қадағаланды.
Ғылыми конференция соңында әр экспедиция өздерiнiң кезеңдерi бойынша
қорытынды жасап, тұжырымын ... ... ... ... ... ... ... отырып,
Қазақстанның пайдалы қазбалары, оның алуан ... ... 8 ... сабақ өткізілді.
Платформалар мен қатпарлы аймақтарда пайдалы қазбалардың орналасу
заңдылықтары ... ... ... ... ... ... кен ... таныстырып, олардың ерекшеліктерін түсіндіру;
оқушыларға пайдалы қазбалардың сарқылатындығы жөнінде, сондықтан ... әрі ... ... және ... ... ... туралы экологиялық
тәрбие беру сабақтың мақсаты болды.
Сабақтың көрнекілігі ретінде Қазақстанның пайдалы ... ... және ... ... Тау ... ... ... тірек сызбалар, кестелер, т.б. қолданылады.
I. Ұйымдастыру кезеңі.
II. Ой ... ... ... шартты белгілері көрсетіледі, сұрақтар
қойылады.
1. Оқушылар мына шартты белгілер мен ... ... ... ... ... ... қазбаларға бай?
3. Біздің өлкеміздегі пайдалы қазбалар түрін атаңыздар?
4. Пайдалы қазбалардын, неше түрі болады? Оқушыларға ой сала ... ... ... Жаңа ... ... ... пайдалы қазбалары.
2) Жанатын пайдалы қазбалар. а) Мұнай мен газ; б) Көмір.
3) Кенді пайдалы қазбалар.
4) Кенсіз пайдалы ... ... ... ... ... ... ... белгілердің түріне қарай топтарға
бөлініп отырады.
Топтық жұмыс
Әр топ өзіне берілген тапсырма бойынша ақылдасып ... ... топ ... мен газ ... ... отырып, Венн диаграммасын сызады.
Мұнай ... ... ... ... топ ... және ... көмір алаптарын салыстыра
отырып, ... ...... ... ... ... көмір алабы|Екібастұз көмір алқабы |
| |1 |2 |3 ... ... орны |Өте ... ... емес |
| ... ... | | ... |Өндіру әдісі |Ш ...... ... ... |Өте ... ... күлі көп |
| | ... | ... ... ... жол ... өте ... ... көбін сол |
| | ... ... ... ... ... |
| | | ... ... ... құны ... ... ... ... ... |Бос тау ... ... төменгі қабаты |
| | ... ... ... ... |Көмір қабатының |10-15 м |100 м |
| ... | | ... топ ... ... қазбалардың кен орындарын кестеге толтырады.
|Кенді пайдалы қазбалар |Кен ... ... ... ... Әйет, Лисаков, Кен |
| ... ... ... ... Жезді ... ... ... ... көл ... ... ... ... ... ... Дөң, т.б. ... | ... | ... т.б. | |
IV жеке ... оқушыларға сауалнама сұрақтары беріледі.
1. Қазақстанда жалпы көмір қоры ... 150 млрд т; 2) 160 млрд т; 3) 140 млрд т; 4) 180 млрд ... ... ... кен орны қай облыста?
1) Атырау; 2) Маңғыстау; 3) Қызылорда; 4) Ақтөбе.
3. Қазақстанда фосфориттің ірі кен орны қай ... ... 2) ... 3) ... 4) ... ... ... тұз қоры қай жерде мол?
1) Тұран ... 2) ... маңы ... 3) ... ... ... хром кенінің қоры жөнінен дүние жүзінде нешінші орында?
1) 3; 2) 1; 3) 2; 4) ... ... ... ... 277 ... ... ... аумағы жөнiнен
дүние жүзiнде 9 - орын алатынын оқушылар 8-шi ... ... ... ... пәнiнен санасына сiңiре отырып бiледi.
Яғни осындай кең аумақты елi бар ... ... ... ... елiнiң
жерiнiң бедерiн, геологиялық дамуын, Менделеевтiң кезеңдiк ... 90%-i ... ... қазбалар түрiн бiлдiру - пән
мұғалiмiнiң, бiлу - оқушының мiндетi. Бұндай ... ... ... ... ... екi ... ... ойын түрiнде өткiзу өте тиiмдi.
Сабақ 8 Б –сыныбында ... ... ... жер ... геологиялық құрылысы мен
пайдалы қазбалары''.
Сабақтың түрi: ойын сабақ. Сынып 2 ... ... ... ... ... да ... ... Қазақстанның қай жерлерiнде ''Ұлы таулар'' кездеседi және ... ... ... ... бе? (Ұлытау Қарағанды облысының оңтүстiк
батысында орналасқан және бұл таудың биiктiгi атына ... ... ... 1134 ... ... жерiмiзде қай аумақты ''Қазақстанның Швейцариясы'' деп
атайды? ... ... ... ... ... ... ... Ақтау мен Көктаудың биiктiгiн ... ... ... шыңы ... 4506 м, Көктау Көкшетауының биiк шыңы биiктiгi 947 м.).
4. ''Геохронология'' сөзi грек тiлiнен аударғанда ... ... ... ... ... ... ... бередi).
5. Жер бедерiнiң негiзгi пiшiндерi (тау, жазық).
6. Жас ... ата ... ... ... Жер бедерiн қалыптастырушы күштер (сыртқы, iшкi).
8. Орталық Қазақстандағы аласа тау (Сарыарқа).
9. Қазақстан жерiндегi ең ... ... жер ... ... ... ... қай жылы ... (1900 ж.).
11. Жер қыртысындағы электронды сағат (Уран).
II–ойын «Мен – саған, сен – маған»
Екi топ бiр-бiрiне ... ... ... ... ... Қ.Р. ... ... Қ.Р. Атыраудан Алтайға дейін әнге қосқан ақын.
3. С.Сейфуллиннің туған өлкесін жырлаған өлеңінен үзінді келтір.
4. Абайдың табиғаттың бір ... ... бес ... ... ... ... Қ.Р. Экологиясының қазіргі жағдайын жырға қосқан ақындарды ... ... ... ... кең ... ... - өлеңінің авторын ата.
7. Елбасы Н.Назарбаевтың туған елін әнге қосқан өлеңін білесің бе?
8. Қазақ елінің байлығын, әсем табиғатын әнге ... ... ұлт ... білесің, өлеңдерінен үзінді келтір.
9. Егер сен Президент ... ... елге ... ... ... ... түрін ұйымдастырар едің?
10. 2030 – жылдарын сипаттап еліңнің географиялық, ... ... ... оң көз ... ... ... «Әрi ... … … әрi қарай»
1-топ
Қазақстанның жер көлемi.
Қазақстанның ең ұзын ... қай ... ... ... ... ең биiк тау.
Қазақстанда палеозой эрасында көтерiлген таулар.
Қазақстандағы ең көне жер.
Тұран ойпаты Қазақстанның қай бөлiгiнде?
Тянь-Шань тауы қай кезде ... ... әсер ... ... күштер.
2-топ
Қазақстанның шекарасының ұзындығы.
Қазақстанда неше сағаттық белдеу бар?
Антициклон ұғымы.
Жанатын пайдалы қазбалар.
Қазақстандағы ... ... ... жерi.
Мезозой эрасында Қазақстанның жерi қалай өзгердi?
Жер қыртысын құрайтын тау ... ... ... Сiбiр ... ... қай бөлiгiнде?
Сарыарқа қай эрада көтерiлген?
Мұқалжар тауы қай таудың ... ... топ ... ... ... ... ... жұмыс iстеудiң негiзгi шарты – бiрнеше оқушының бiр тапсырма
төңiрегiнде өз ойларын сараптауы. Бұл бiр ғана ... ... ... ... ... ... ... Осындай сабақтар
оқушылардың ой-өрiсiн дамытып, бір оқушының тауып ... ... ... ... бiрлесе, түсiнiстiкпен жұмыс iстеуге тәрбиелейдi.
ІV-ойын Топпен жұмыс.
Географиядан бiлiм беру мен ... ... бiр ... ... ... ... жұмыс iстей отырып түсiндiру, оқушылардың ойлауын
дамытуда және ... ... ... оқушылардың өз бетiнше
дайындалуында маңызы зор. Осы ... 8-В ... ... 2 ... ... ... құрушы факторлары'' тақырыбындағы сабақта
оқушыларға Қазақстан климатын ... ... ... ... ... ... өз елiнiң климатын түсiндiре отырып, өз жерiне деген
сүйiспеншiлiкке тәрбиелеу ... әр ... бiлiм ... ... әрi ... ... ... оқыту) мақсаты қойылады.
Сабақтың көрнекiлiгi: Қазақстанның физикалық картасы, дүние жүзiнiң
климат картасы, атлас II том, ... ... ... ... табиғаты'' бейнетаспасы.
Сабақтың барысы:
І. Ұйымдастыру.
ІІ. Жаңа материалды түсiндiру.
Жаңа сабақты түсiндiру пән аралық байланыс арқылы жүзеге ... ... ... ... бiлiмiн еске түсiру үшiн бiрнеше
сұрақтар қойылады.
1. Климат дегенiмiз не?
2. ... ... не ... ... ... қандай жағдайларға байланысты?
4. Ауа массаларының түрлерi және олардың құрлысы.
5. Климат пен ауа райының айырмашылығы қандай?
Мұғалiм оқушылардың жауабын ... ... ... ала бөлiнген
топтарға тапсырма бередi. Ол үшiн ... үш ... ... ... ... күн радиациясының әсерi.
2-топ. Қазақстанның климатына ауа массаларының әсерi.
3-топ. Қазақстанның ... жер ... мен ... ... ... бiр оқушыдан шығып, карта ... ... ... ... ... әр топ жарыса отырып жауап бередi.
1. Нелiктен бiздiң Қазақстанның климатын ''сiбiрдiң'' қысы ... ... тән деп ... ... суық сiбiрдiкiндей, жазы ... ... ... ... ... ... ... орналасқан? (Таудың
етегiндегi Алматы қаласында Москва қаласымен салыстырғанда 2 есе аз тұрады)
3. Шiлде айында ... ... ең ... және ең төменгi
температуралар қай жерлерде байқалады? ... ... ... ... ... ... ''құрғақ'' жаңбырларды қай жерлерде бақылауға
болады? (Жазда шөлдi аудандарда күн ... ... ... Сағатына 200-220 километр немесе ... 60-70 ... ... ... ... желдер'' қайда кездеседi? (Мұндай жергiлiктi
желдер Жоңғар Алатауы мен ... ... ... ... ... ... сабақты бекiту.
Жаңа сабақты бекiту үшiн ... ... ... тапсырмалар
орындатылып, дидактикалық материалдар таратылады. Мысалы, Қазақстанның
солтүстiгi мен оңтүстiгiндегi күн радиациясының ... ... ... Қазақстанның Солтүстiк мұзды мұхиттан берi, Тынық
мұхиттан берi қандай қашықтықта жатқанын есептеу.
Батыс Қазақстан мен Шығыс Қазақста н бiр ... ... да, ... әр ... ... ... 10 сабаққа арналған сабақ жоспарлары
|р/с|Модуль |Сабақ ... ... ... |
| ... ... | | |
|1 ... ... |Модульге кiру |45 мин |
| | | ... ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| | ... ... |45 мин |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | |Тау ... | |
| | | |Жер асты суы | |
| | | ... | |
|2 ... ... |''Алма-кезек'' ойыны |30 мин |
| ... | ... ... |15 мин |
| | ... ... ... ... |15 мин |
| | | ... ... |30 мин |
| | ... |''Бiлгiр оқушы'' ойыны |20 мин |
| | | ... мен ... |15 мин |
| | | ... |10 мин |
| | | ... ... туралы бейне көрiнiс| |
| | | ... | |
| | ... ... ... |45 мин |
| | ... |Саяхат сабағы |35 мин |
| | | ... ... |10 мин |
| | ... ... сәт'' ... |45 мин |
|3 ... ... ... ... |30 мин |
| | | ... ... ... |15 мин |
| | ... |Сарамандық жұмыс |45 мин |
2 - ... ... - ... ... екi ... ... лидерiн сайлау, оқушыларды бағалау.
Топ бойынша сұрақтар беру арқылы, командалар ұпай (дұрыс ... ... ... ... ... ... ... өзендерi негiзiнен қандай алаптарға бөлiнедi?
Солтүстiк мұзды мұхит алабына қандай өзендер жатады?
Ертiс өзенiнiң жалпы және Қазақстан жерiндегi ұзындығы ... ... ... атап ... ... ... не?
Есiлдiң бойында қандай қалалар орналасқан?
Тобылдың бойында қандай бөгендер салынған?
Каспий теңiзi алабының ең iрi өзенiн атап бер және оның ... ... суы қай айда ... ... ... ... ... жатады?
Есiл өзенiнiң ұзындығы қанша?
Сырдария өзенiне қысқаша сипаттама бер.
Өзен эрозиясы деген не?
Терраса деп ненi айтады?
Шардара су қоймасының ауданы қанша?
Жетiсу өлкесiнде ағатын ... атап ... ... қай ... ... өзенiне қысқаша сипаттама берiңдер.
Сасықкөлге құятын ең iрi өзен?
Аягөз ... ... ... Картамен жұмыс. Кескiн картаға Қазақстанның табиғи ... ... ... ... ... ... толық оқып шығады. Оқулықты ... ... ... ашып бере ... ... ойды бiлдiретiн он сөздi терiп
жазады. Одан кейiнгi ... ... ... ... оқиды. Осы сөздiң
айналасындағы үлкен бiр пiкiрдi қамти алатын 4-5 сөйлемдi ... ... етiп ... ... айтып бередi. Солай жалғасып он сөздiң мағынасы
ашылады. Қай ... он сөзi ... ... ... сол оқушы
жеңiмпаз аталады.
''Қазақстан көлдерi'' тақырыбы бойынша негiзгi ойды бiлдiретiн он сөз
анықталды. Олар: Тұйық, Зайсан, ... ... ... Каспий, Арал,
Балқаш, Алакөл, Бөген.
3. Сарамандық ... 2 ... 3 ... ... Кестенi «Ғ» белгiсiмен толтырыңыз.
6 – кесте.
|N ... ... ... |
|1 ... | | |
|2 ... | | |
|3 ... | | |
|4 ... | | |
|5 ... | | |
|6 ... | | |
|7 ... ... | | |
|8 ... | | |
|9 ... | | ... ... | | ... ... сұрақтарға сәйкес толтырыңыз.
7 – кесте
|N |Сұрақтар ... |
| ... аты – ... | |
|1 |Қай ... ... ... | |
|2 ... ... | |
|3 ... қай ... | |
|4 ... үшiн маңызы | ... ... ...... суы мол ... |Көктемде суы мол өзендер |Тартылып қалатын өзендер |
| | | ... ... ... мәтiндi жылдам және мұқият оқып шығады, одан кейiн сұрақтар
құрады. Кiм көп ... ... сол ... ... ... ... сұрақтар қояды, ал олар қысқа жауап
қайтарады. Жауап берушiні жүргiзушi көрсетедi. Сонан соң ''бiлгiр оқушыны''
анықтаймыз.
Сұрақтар:
Қазақстанның Балқаш көлiне құятын өзендерiн ата
Балқаштың ауданы, ең ... жерi ... ... ... ... ... ... көлiнiң зерттелу тарихын әңгiмелеп берiңдер.
Балқаш көлi маңының ... ... ... суының тұздылығы қанша?
Балқашта қандай өсiмдiктер мен жануарлар өмiр сүредi?
Балқаш көлiнiң теңiзiнiң ластану ... ... мен ... ... ... ... ... екi-екiден бөлiнедi. Бiрi – мұғалiм, екiншiсi –
оқушы. ''Мұғалiм'' дайындаған сұрақтарын ''оқушыға'' қояды. ''Оқушы'' ... ... бес ... ... ... Ендi ... ... Солай жалғасып кете бередi.
Сұрақтар:
Балқаш көлiнiң деңгейi қанша?
Көлдiң жаздағы және қыстағы орташа температуралары қанша?
Балқашта балықтың қандай түрлерi ... ... ... табиғат ресурстарына қысқаша сипаттама
берiңiз.
Балқаш көлiнiң экологиялық мәслелерiн шешу жолдары туралы өз ойыңызды
айтыңыз.
Балқаш көлiнiң жағалауындағы ... ... ... ... ағып шыға ... ... ... географиялық карталарда қандай себептермен екi түрмен
боялған?
Балқаш көлiнiң адамдарының ... ... ... ... бар?
Нелiктен Балқаш көлiнiң оңтүстiк- шығыс жағалауындағы елдер Жетiсу өңiрi
деп аталады?
Оқушылар Балқаш көлi туралы бейне көрiнiс көрдi.
6–сабақ
«Баспасөз-конференция сабағы». Бұл ... ... ... рөлдiк кейiпкерлер бола отырып өткiзедi, ал қалған оқушылар
конференцияға ... мен ... ... ... теңiзi және оның экологиясы'' ... ... ... ... ... дәрiгер, метеоролог және
сұрақтар беретiн ''тiлшiлер'' қатысты. ... ... ... ... ... ... ... мамандар келiп отыр. Бұл кiсiлер
сендердi мазалап бiлгiлерiң келiп отырған сұрақтарға жауап ... ... ... ... ... қоятын сұрағым Арал көлiнiң экологиясының
жақсаруына қандай көмек көрсетуге болады?
Географ: Арал ... ... ... тектоникалық қазаншұңқырында
жатыр. Ол дүниежүзiлiк мұхит деңгейiнен 53 м ... ... ... 64,5 мың км2, ұзындығы 428 км, жағалаулары көбiнесе, ойпатты, жазық,
құмды болып келедi. Арал ... түбi ... ... ... Арал
көлiнiң қайтадан жандануы және бұрынғы табиғи қалпына оралуы үшiн Сырдария
мен Әмудария жағалауларында тұратын елдi ... ... және ... ... ... орындары суды үнемдеп ... ... ... ... шаруашылығына тәуелдi етуден құтқарса, Құрғақ
аймақтарда желден қорғау шараларын ұйымдастырса, өзен ... ... егiн ... ... ... ... ... қолға алса болашақта Арал ... ... ... көп ... тиер едi 2-шi оқушы Арал ... ... ... кетсеңiз.
Тарихшы: Арал теңiзi көне заманнан берi әлемнiң көптеген саяхатшылары
мен ғалымдарының назарын өзiне аударды. Арал ... ... ... ... грек ғалымдарының еңбектерiнде кездеседi. Кейiн орыс саяхатшысы
Л.Берг зерттеген. Арал ... ... ... болған Сырдария мен Әмудария
өзендерi 1960 жылдары 66 мың км2-тың көлемi мен ... ең ... ... мен ... ... ... ... Қырғыз және қазақ тiлiнде
''ада'' мағынасында ... ... аты көл ... және ең ... 1 ... ... 1130 ... алынған 3-шi оқушы Арал теңiзiнiң
қазiргi уақыттағы климатынан хабардар етсеңiз.
Метеоролог: Арал теңiзi аймағының климаты қатаң континенттi, ... ... ... мөлшерi 100 мм. жылдық булану мөлшерi өте көп.
Теңiз бетiнде жазда ... ... ... ... ... ... ... тұздылық мөлшерi қалыпты мөлшерден артқан. Теңiз сулары
тартылғалы берi теңiз ... ... көп ... ... 4-шi ... ... кеңiрек мағлұмат берсеңiз
Эколог: Әр нәрсенiң арнасы бiлуден басталады. ''Экология'' деген сөз
''тiршiлiк ету мекенi'' туралы ғылымды бiлдiредi. Арал теңiзiнiң ... ... ... ... болсақ: теңiз суының тартылуының
көптеген себептерi бар. Оның ... ең ... ...... ... ... Амудария өзендерiнiң аңғарларында суармалы егiс ... ... су ... ... ... ... ... сортаңдауына алып
келедi. Соның салдарынан теңiз деңгейi 14 м төмендедi. ... 26 мың км2 ... ... орнына 2 мың га жерде тұзды шөл пайда болды. Орыстың биолог
ғалымы Коболевич ''Бiз бiр нәсiлде үлкен теңiздi жер ... ... ... ... деп ашық мойындаған.
5-шi оқушы: Осынша мағлұматтарды тыңдап мен ... ... ... ... ... ... жағдайлардың адам ағзасына ... ... ... ... ... ... жас балалар өлiмi көп, ... ... ... ... ... алу ... мен ... қан айналымы
жүйесiнiң, асқазан, т.б. аурулары жиi ... ... ... (iшек
аурулары және сары ауру), қатерлi iсiк, кемiс болып туу соңғы кезде көбейiп
кеткен. Қазіргі таңда Қ.Р – бүкіл ... ... ... ... ... үндеуінде, Жас мамандарды Арал өңірінде жұмыс істеуге үгіт
насихат жүргізіліп жатыр. Бұл да ... осы ... жас ... ... көмек беруіне, алдын ала тексеріс жүргізуге көп септігін тигізеді
деп ойлаймын. Сонымен қатар, осы өңірге дәрі – ... ... ... ... ... етіп ... ... оқушыларын 2 топқа бөлiп, ''Арал'', ''Каспий'' деп ат қойылды.
Жоспары:
Географиялық орны.
Ауданы, тереңдiгi, ұзындығы.
Зерттелуi.
Климаты.
Табиғи байлықтары.
Экологиясы.
Осы жоспарды негiзге алып, мынадай аялдамаларға тоқталды:
''Анықтама бюросы'' – ... Арал ... ... ... деректерді алдын ала берілген
тапсырма ... ... ... ортаға салу, яғни бүкіл сынып болып
талқылау.
''Сандар сыры'' – мақсаты.
Каспий, Арал ... ... ... ... ... ашып ... ... Арал көлінің – ауданын, алып жатқан ... ... ... ... ... және ... ... білесіңдер деген сұрақтарды берілген жауаптарын берілген сандармен
сәйкестендіру.
''Тарих'' – ... мен ... ... ... жан – жақты толықтыра
отырып жауап беру.
''Метеорологиялық'' – мақсаты.
Каспий мен ... ... ... ... ... ... ақпарат мәліметтеріне сүйене отырып, мағлұмат беру.
''Биосфера''- мақсаты.
Осы өңірдегі өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің қазіргі уақыттағы
ахуалына ... ... ... ... келмес» қорығы табылды? деген
сұраққа жауап беру, «Үстірт» қорығының қазіргі жағдайы ... ... ... ... – мақсаты қоршаған ортаны қорғау тақырыбында бұл ... ... ... ... ... ... ... беру.
Сұрақтары:
1. Каспийдiң табиғат байлықтарын айтып берiңiз.
2. Аралдың табиғат байлықтарын айтып берiңiз.
3. Каспий теңiзiнiң суын шаруашылықта пайдалану маңызын ... Арал ... суын ... ... ... ... Каспий теңiзiнiң экологиялық жағдайының нашарлау себебiн айтып берiңiз.
6. Арал теңiзiнiң экологиялық жағдайының нашарлау себебiн айтып берiңiз.
7. Қазақстанға ... ... ... және су ... ... ... Арал ... құятын Сырдария өзені бастауын қайдан алады, және ... ағып ... ... ... мақсаты – оқушы өз өлкесіндегі
өзендерді түрлі материалды қамти отырып, ... ... ... ... білгірлігімен сабақтастыра отырып таңдаған өзеніне
шығарма жазады.
1. Сырдария 6. ... Үлбi 7. ... Арыс 8. ... Елек 9. ... ... 10. ... сәт'' ойыны.
Сынып екi командаға бөлiнедi, әр команданың өз капитаны және ... Гейм ''Бой ... ... 5 ... ... ... минут бөлiнедi.
Мұздық дегенiмiз не?
Мұздықтар қайсы тауларда кездеседi?
Қазақстанда қанша мұздық бар?
Қазақстандағы ең iрi мұздық.
Мұздықтардың қандай ... ... асты ... ... су ... тау ... сипатына қарай қандай
топтарға бөлiнедi?
Жарықшақты тобына жататын жер асты сулары Қазақстанның қай ... ... ... жататын жер асты суларының ағып ... ... су ... не?
Жер асты суының қоры қандай?
II. Гейм ''Алтын қоржын'': команда мүшелерi қоржыннан нөмiрлерi бар
шарлар алып шығады. Жүргiзушi әр ... ... ... ... ... өз
iшiнде талқыланған соң, капитандар жауап бередi.
III. Гейм ... ... ... сұрағына жылдамырақ жауап
берген команда ұтады. Егер жауап дайын болса, ... қол ... Гейм ... ... командалар бiр-бiрiне екi сұрақтан
қояды (үй тапсырмасы).
V. Гейм ''Көсемдiкке ұмтылу'': ... ... ... ... Ең көп ... жауап берген команда ұтады. Ал ең көп дұрыс жауап
берген оқушылар өз ... ... ұпай ... ... мұздығы қай тауда орналасқан?
Берг мұздығы қай тауда орналасқан?
Алматы маңында қандай iрi ... ... суы бар ... ... ... асты суының тұщылығы бiрдей болмауы нелiктен?
Артезиан суы дегенiмiз не?
Абай мұздығы қай тауда орналасқан?
Терiскей Алатауындағы iрi мұздықтың аты.
Күнгей Алатауындағы iрi мұздықтың ... ... ... ... ... ... ... бойынша 6 топқа бөліп тест тақырыбын ... ... өз ... ... ... таңдайды.
1. «Ұлтарақтай болса да...»
2. Қ.Р. Еліміздегі туризмді дамыту факторлары
3. Қ.Р. Н.Ә.Назарбаевтың Қ.Р. Халқына жолдаған жолдауы.
4. «Таулардан өзен ағар сарқыраған»
5. Қазақстан 2030 ұзақ ... ... ... «Тау мен тау ... ... таңдаған тақырыптары бойынша тест сұрақтарын құрап бір –
бірімен алмасады және осы ... ... ... ... ... жұмыстарын қорғайды.
Бұл шығармашылық жұмыстар тақырыбы:
1. Қ.Р. Қазіргі экологиялық жағдайы.
2. Туған өлкенің туристік мүмкіндіктері.
3. «Қазақстан халықтарының ассамблеясы.
4. Қазақстандағы - шетел ... ... ... ... аймақтары».
6. Машина – жасау кластерінің дамуы.
10-сабақта алдындағы өтілген ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы ірі, орташа ұзындықтағы (жергілікті)
өзендерді тауып көрсету.
2. ... ... ... орналасу ерекшелігіне сипаттама беру.
3. Арал теңізінің экологиялық жағдайын шолу.
4. Балқаш көліне құятын Іле, ... ... ... ... Бақанас,
Тоқырау өзендеріне тақырыптық реферат қорғау.
5. Қ.Сәтбаев атындағы Қарағанды–Ертіс ... ел ... ... туралы пікірталас.
2.3 Тәжірибелі – эксперимент нәтижесін қорыту, ... ... оқу ... іс-әрекетінің нәтижесі олардың білімді өз
бетінше талдап, бір ... ... ... ... ... ... Оқушының ең жоғарғы өзіндік шығармашылық деңгейі оның мәселені
қою мен шешудің жолдарын табуымен көрінеді. ... жаңа ... ... ... шығармашылық ойының қалыптасуымен бірге жүреді, демек ... ... ... іздену ғана емес білімді ... ... ... жолдарын ашу.
Оқушылардың ізденіс іс – әрекетін қалыптастыру ... ... ... ... Оқушылардың өз бетінше ізденіс іс – әрекетін ... ... ... оқушылармен бірге ізденіс іс – ... ... ... ... ... физикалық географиясы пәні бойынша бағдарламаларды,
оқулықтарды, әдістемелік құралдарды талдау.
d. География пәні ... мен ... ... іс – ... хақындағы
ұғым деңгейін білу.
Біз осы әдіспенен ... ... ... ... Шымкент
қаласындағы Т.Рысқұлов атындағы № 25 этнопедагогикалық гимназия мектебінің
оқушысы Алимханова Арай ... ... ... ... ... ... деген тақырыбындағы өз бетінше ізденіспен
орындаған ғылыми жұмысы қалалық және облыстық ... ... ... Жоба қорғау жарысында 2003-2004 жылдары екінші орынды жеңіп, ... ие ... Осы ... негізінде эксперимент ретінде ... ... ... ... Төлеби ауданы арнайы дарынды балалар
мектебінің мұғалімі Жаманқұлова Ақбөпенің оқушысы Қалдыбаев Асхат 2005 жылы
облыстық Кіші ... Жоба ... ... ... ... ... ... алғы шарттары” деген тақырыппен бірінші орынды жеңіп
алды. Созақ ... ... ... орта ... 10 ... оқушысы
Сыздықова Ирода Облыстық Кіші Ғылыми ... ... өзі ... ... ... жер ... ... зерттеу”
тақырыбындағы ғылыми жұмысы аудандық жарыстан жеңіп шығып, облысқа ... ... ... ... ... мұғалімі Каландарова Надира.
Қазіргі уақытта Республикалық ... ... ... ... мүшелері
Созақ ауданы – Созақ селосы, Шардара ... Төле би, ... ... ... оқушыларын өз бетінше ізденіс іс – ... ... ... ... ... ... эксперимент жұмыстары география пәнінен атаулы мектептер
мүшелерінің мектептерінде Шардара қаласы, Созақ, Отырар, Төлеби, ... 1998 – 2007 ... ... үш ... ... қалыптасу,
бақылау) жүргізілген жұмыс нәтижесінде қарастырамыз.
Экспериментке аталған мектептерден 40 мұғалім, 450 оқушы тартылды.
Анықтау эксперимент ... ... ... мен көрсеткіштер
арқылы үш компонент бойынша (ізденімпаздық – ... ... ... – іс ... ... ... ... төменгі
сауалнама сұрақтар бойынша жүзеге асты:
Сауалнамалық сұрақ
Ізденіс іс – әрекетке арналған пән бойынша тапсырмалар берілместен
бұрын ... ... ... қызығушылығын білу, отан сүйгіштікке баулу,
өз ... ... ... ... ... ... үшін № 1 сауалнама
сұрақтарына жауап алынды. Сауалнамада ... ... мен ... ... беруде Шымкент қаласындағы № 25 -ші этнопедагогикалық
гимназия мектебінің оқушыларымен эксперимент ... ... саны ... ... 250, ... ... 250 ... – 2
Сауалнама нәтижесі
|№ |Берілген сұрақтар ... |
|1 ... ... ... пәні |+ |+ |+ |+ |
| ... ма? | | | | |
|2 |Қ.Р. ... орны ... ... |+ |+ |- |+ |
| ... ... жатады ма? | | | | |
|3 |Қ.Р. ... ... ... ... |+ |+ |+ |+ |
| ... ... ... бе? | | | | |
|4 |Қ.Р. ... ... не ... ондағы |+ |- |+ |+ |
| ... ... ... ... ... | | | | |
| |ба? | | | | |
|5 |Қ.Р. ... ... алғалы бері |- |+ |+ |+ |
| ... ме? | | | | |
|6 ... ... ... ... ел ме? |+ |+ |+ |+ |
|7 ... еліміздің жас платформаларын |- |- |+ |+ |
| ... бе? | | | | |
|8 ... ... жер ... |+ |+ |- |- |
| ... ... ... ме? | | | | |
|9 ... ең ұзын ... ... |+ |+ |+ |+ |
| ... ме? | | | | ... ... ... ... ... |+ |+ |- |+ |
| ... әсер ... ме? | | | | ... ... ... тау ... |+ |- |+ |+ |
| ... ба? | | | | ... |Біздің республикамызда желсіз аудандар |- |+ |+ |+ |
| |бар ма? | | | | ... |Қ.Р. ... ... ұнай ма? |+ |+ |+ | ... ... ... суы бар курорттар |+ | |+ |+ |
| ... ме? | | | | ... ... ... түсті металдарға бай ма? |+ |- |+ |+ ... ... ең ... ... қорықты |+ |+ |- |+ |
| ... бе? | | | | ... ... маңы ... ең ірі құмды атай|+ |+ |+ |+ |
| ... ба? | | | | ... ... ... ең жас |- |+ |+ |+ |
| ... ... бе? | | | | ... |Қ.Р. ... ... ... атай |+ |+ |+ |- |
| ... ба? | | | | ... |Қ.Р. ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың| |+ |+ |+ |
| ... ... бе? | | | | |
| ... |32,6% |58,4 % |4867 % |64,2 % ... ... жауап бергендер 1,3,6,17,19-шы сұрақтарға толық
жауап берді. Қалған сұрақтарға «иә» 62,3 %, ... - 34,5 % ... ... - 16, 8 %. ... ... 32, 6% , ... ... бақылау тобында экспериментке дейін 48,7 %, эксперименттен кейін
64,2% көрсеткіш көрсетті.
Оқушылардың ізденіс іс – ... даму ...... |Кезең |Жоғарғы |Жеткілікті |Орта ... ... ... |дер ... ... | | ... | | | | | |
| | | | | | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |
|1 ... % |8 % |28,60 %|26,20 % |57,40 %|48,50 % |38,30 %|34, 70 %|
| |01 | | | | | | | | |
|2 ... % |10 % |25,30 %|18,60 % |38,70 %|30,70 % |42,80 %|39,70 % |
| |03 | | | | | | | | |
|3 ... % |10 % |16,60 %|14,60 % |35,40 %|35,40 % |64,30 %|58,30 % |
| |07 | | | | | | | | ... ... топтағы оқушылардың ізденіс іс – әрекетін
білімі мен біліктілік деңгейлерін диаграммадан көруге болады. Бұл ... ... ... туралы материалдарды іздене отырып жұмыс жүргізіп
білімнің жүйелі қызмет жасау қажеттігін дәлелдейді. ... ... ... іс – ... бағытталған білім деңгейлері
төмендегі суреттерде көрсетіліп ғылыми – педагогикалық зерттеу ... ... ... ... ... – 4 ... ... іс – ... ... ... ... даму ... ... ... көрініс эксперимент тобында да, бақылау тобында да жоғары
деңгейдің 10 % ... ... ... ... ЭТ. 28, 60 ... – 26, 20 % орта ... ЭТ - 57, 40 % БТ – 48, 50 %, ... ... – 38, 30 % БТ – 34,70 % ... ... ... Қазақстанның физикалық географиясы пәні
бойынша ізденіс іс – әрекетке баули ... ... ... ғылыми –
педагогикалық тәсілдердің тиімді бағыт бағдарды әдістемелік жолдарының ... ... ... ... ... ... іс – әрекетінің маңыздылығы – білім беру аймағында ... ... ең ... ... ... ... ... (көрме ұйымдастыру, экскурсия ұйымдастыру т.б.) қалыптастыру.
Оқушылардың ізденіс іс - ... ... ... ... жер мен ... ... компонентте сипаттауға болады.
Оқушылардың ізденіс іс - әрекеті білімін қалыптастырудағы танымдылық
компонентінің даму деңгейі мынадай сұрақ – ... тест ... ... сұрақтары. Қосымшадан көруге болады).
Оқушылар жауабы төмен ... ... Тест ... көбі ... бере ... (37,6%), ... орындайтын тест
сұрақтарын түсінбеді (92,4 %), ... іс – ... ... мән ... 17,8 %, Тест ... жауап бере алмағандар (27,5 %)
Тест сұрақтарына берілген жауаптың ... ... - 5 ... – 5. ... ... білімділігін қалыптастырудағы
танымдық компоненттердің даму деңгейінің көрсеткіштері.
Суреттегі көрініс көптеген оқушылардың танымдық деңгейінің ... ... ... 10 ... аспайды, егер жеткілікті деңгейде:
ЭТ – 25,30 % , БТ – 18,60 %6, орта ... ЭТ – 38, 70 %, БТ – 30,70 ... ЭТ – 42, 80 % БТ – 39,70 ... ... іс – ... ... туған елді,
Отанды білудегі қызығушылығының даму деңгейі де анкеталы сұрақтар бойынша
жүзеге асты:
1. Туған жер, Отан ... ... ... ... ... алғалы 10 жылдан астам ... ... ... баға бере ... ... ... ... мақсаты мен міндетін қалай түсінесің?
4. Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың Қ.Р. Халқына жолдаған жолдауының сіздің
пәніңізбен ... ... ... – 2030» ... ұзақ ... ... таныс
болдың ба?
6. Сабақта мұғалімнің Қазақ елін әлемнің қай елінің табиғат байлығымен
салыстыра отырып түсіндіргенін қалар ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін қолға алар едің?
8. Біздің елімізде туризмді дамытудың мол мүмкіндігі бар, өз ... ... ... дамытуға мүмкіндік бар?
9. Сіздің Отаныңыз табиғат ресурстарына өте бай, ... ... ... ... ... қажетсініп отыр?
10. Қазіргі уақытта өлкемізде уран өндіруге баса көңіл ... ... ... ... ... ... қандай болмақ?
11. «Барса- келмес» қорығы туралы не білесіз, неліктен жабылды?
12. ... ... үшін өз ... ізденіп жұмыс жүргізудің мағынасын
білесіз бе?
13. Туған жер, оның табиғатын ... ... ... ... ... Қ.Р. Геоэкологиялық жағдайынан хабарыңыз бар ма?
15. Мектеп оқушыларына экологиялық білім және ... ... ... ... ... ... ... берген жауабының нәтижесі (сурет – 6) беріледі.
Сурет – 6. Ізденіс іс – әрекетке қалыптастырудағы пәнге қызығушылығы
деңгейінің көрсеткіштері (эксперимент ... ... ... ЭТ – да, БТ – да ... ... 10 ... ... Жеткілікті деңгейдегі: ЭТ – 16,50 %; БТ – 14,60 %;
орта: ЭТ – 38,70 %, БТ – 35,40 %; төмен: ЭТ – 60,30 %, БТ – 58,70 ... ... ... ... ... білім бере отырып
оқушыларды өз бетінше ... ... ... атқарған тәжірибелік
жұмыстың жоғарғы деңгейі 7 жыл ... ... тобы мен ... ... көрсеткіші 8 % -дан, 10 %-ға артса, жеткілікті көрсеткіш
эксперимент тобы 28,60 % -ға ... 16,50 %, ... ... 26,20 ... 14,60 % ... ... Орта ... эксперимент тобы 37,
40 % ... 38,70 % -ға ... ... тобы 48,50 %-ға артып, 35,40 %
төмендегенін көреміз. Төмен ... ... тобы 38, 30 % ... % -ға артқанын, бақылау тобы 34, 70 % -ға төмендеп, 38,70 % ... ... ... байқағаным, оқушылардың пәнді өз бетінше
білуге деген құштарлық. ... ... ... ... ... ... ... табудағы ізденімпаз ептілікке баулуға,
зерттеулер ... ... ... ... ... ... – пән ... оқушыны өз Отанын басқа елдердің
табиғат жағдайымен салыстыра отырып ашық сабақтар ... өз ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін
білуге зерттеу жұмыстарын ұйымдастыруға ынталануы.
Жоғарғы деңгей аумалы–төкпелі көрсеткіштермен сипатталады. ... ... ... оның ... жеке ... ... Ал пәнге деген қарым – қатынасы, жеткілікті деңгейде, пәнге
деген ізденімпаздық ... ... ... ... ... ... ... ортақ құруға жетерліктей болатын аумақта
жергілікті педагогикалық тәжірибені зерттеу ... ... ... тараулары бойынша білімді тереңдетуге ынтасы артады.
Жалпы пәннің негізгі бағыттарына деген қарым – қатынасты қызығушылық
ретінде сипаттауға болады.
Орта ... ... ... ... пен ... ... ... жеке мақсатты қолдануға болатын (емтихан тапсырғанда)
ақпарат алу ... ... ... ... іс – ... ... пәнге
қызығушылық түрде анықталады.
Төмен деңгей Қазақстанның физикалық ... ... оның ... жеке ... ... ... ... ретінде сезінумен анықталады. Оқушыларға қызығушылықты білім
беру процесінде және ғылыми – зерттеу ... ... ... ... ... табиғатын, тарихын, географиялық қалыптасуын зерттеп
білу мақсатымен бекітіледі. Деңгейлік әдістемесін ... ... ... 4 ... ... дұрыс деп таптық. Диаграмма талдауы оның қарым ... ... және ... іс - ... ... жеке ... ... туған жердің географиясын екінші деңгейінің ...... ... ... ... ... қайтара
жүргізілген анкеталық сұрақтардың көмегімен біз оқушылардың ... ... осы ... ... ... -7)
Ізденімпаздық компонент (соңы)
Сурет – 7. Оқушылардың ... ... ... ... іс – ... ... ... даму деңгейінің көрсеткіші
(эксперимент соңы)
Суреттегі көрініс ... ... іс – ... ... ... эксперимент басында ЭТ – 38,00 % болса; БТ – 20,00 %
дейін өсті, жеткілікті деңгей ЭТ – 48,70 % БТ – 39,30 % . яғни 3,0 ... орта ... ЭТ – 53,80 %, БТ – 32,60 саны 2,2 есе ... ... ЭТ – 16,40 %, БТ – 30 % 3,2 есе ... ... көрсеткіш мынаны мегзейді. Эксперимент басында
жоғарғы деңгей 48,40, болып ... орта ... мен ... ... 16,70%, 22,20% -ға саны ... -8. ... ... іс – әрекетін қалыптастырудың пәнге
қызығушылық компонентінің даму деңгейінің көрсеткіші (эксперимент соңы) .
Суретте ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейді көрсеткішті оқушылар болмаса, эксперимент соңында
олардың деңгейі 42,60 % -ға өсті. Керісінше, оқушылардың көпшілігі ... ... ... орта және ... ... ... азайды.
Мысалы, эксперименттің соңында орта деңгейлердің саны 16,40 %, төмен
деңгейлердің саны 2,70 %-ға ... ... басы мен ... ... іс – ... барлық компоненттер деңгейінің көрсеткіштері.
Кесте - 3
Оқушылардың ізденіс іс–әрекетінің ізденіс компоненттерінің ... ... ... басы және ... ... | ... тобы–250 ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | |ЭТ |
| ... | |
| |1 ... |1 |
| ... ... ... тарихы мен оның | |
| ... | |
|1 ... ... ... ... ... |2 |
|2 ... |Туризмнің даму тарихына сипаттама |1 |
|3 ... ... ... |1 |
|4 ... ... ... және ұйымдастыру түрлері |1 |
|5 ... ... ... және ... |1 |
|6 ... ... классификациясы |1 |
|7 ... ... ... және қоғамдық жұмыстары |1 |
|8 ... ... ... |1 |
| |2 ... |1 |
| ... ең алғашқы туризм дамыған елдерге жалпы шолу | |
|9 ... ... ... ... |1 ... ...... ... |1 ... ... – туризмнің дамуы |1 ... ... - ... дамуы |1 ... ... - ... ... |1 ... ... елдеріндегі туризмнің дамуы |1 |
| |3 ... | |
| ... ... ... (ДТҰ) мүше ... ірі | |
| ... ... | ... ... ... |2 ... | | ... |Американдық мемлекеттер |2 ... | | ... ... ... ... |2 ... | | ... ... ... |1 ... ... -Азия мемлекеттері |1 ... ... ... ... |1 |
| |4 ... | |
| ... өлкенің туристік мүмкіншіліктері | ... ... ... ... ... қызметі. |1 ... ... ... ... ... |1 ... ... рекреациялық аудандар |1 ... ... ... ... |1 ... ... мұз ... әлемдік спорттық жарыстарды |1 |
| ... | ... ... ... ... |1 ... ... ... ... ... діни туризмді дамыту |1 |
| ... | ... ... –Арасанның туристік мүмкіндігі |1 ... ... ... ... ... даму ... |1 ... сабақ|Қазақстандағы туризмнің дамуындағы негізгі үрдістер. |1 ... ... - ... әйгілі минералды суы. |1 ... және ... ... оқытудың тақырыптық жоспары
І-бөлім
Туризмге жалпы сипаттам. Даму ... мен оның ... ... Туризм туралы жалпы түсінік
Сабақтың мақсаты: Туризм туралы кең мағынада жалпы сипаттама ... ... оның ... ғылымдармен байланысын талдап түсіндіру.
Көрнекі құралдар: Дүние жүзінің саяси картасы, туристерге қажетті
маршруттық карта, атлас.
Оқушылардың өз ... ... іс - ... ... ... ... ... мағынасын толық, ашып түсіндір.
2. Туризм –сөзі алғаш қай елде қолданылып, ол ана тілімізде қандай
мағына ... ... ... ... алатын орнының пайдасын қалай түсінесің?
2–сабақ
Сабақтың тақырыбы: Туризмнің даму тарихына сипаттама
Сабақтың ... ... ... ... ... ... жайлы,
туризмнің қазіргі таңда табыс-көзі боларлықтай дамуының астарында
қандай негіз бар және елдердің әлеуметтік –экономикалық жағдайына
ықпалының қандай ... ... ... Алғашқы туризмнің дамыған аймақтары туралы
әдебиеттер, суреттер, бұқаралық ақпарат ... ең ... ... ... оқып ... ... Алғаш туризм дамыған аймақтардың туризмнің дамуындағы себептері
2. Туризмнің қазіргі кездегі дамыған аймақтарына ... ... ... ... ... ... кедергілердің болуындағы –
антропогендік фактордың жерлері.
4. Туризм ... ... ... - Ұлы ... Жолы бойындағы елдердің
туристер үшін қайта жаңғыруы.
3- сабақ
Сабақтың тақырыбы: Туризмнің формалары
Сабақтың мақсаты: ... ... ... мен ... ... ... ... сабақты оқып-үйрену жоспары:
1. Туризмнің формаларын танып білу
2. Туризмнің емдік формасы
3. Туризмнің спорттық сауықтыру ... ... ... ... ... белсенділігін арттыруға арналған тапсырмалары:
1. Туризм ... ... неше ... ... және олардың кең таралған
аймақтарын контурлық картаға ... ... ... формасын қалай түсінесің?
3. Туризм – әлемдегі спорттық ... ... ... ... ... Көрсетілген мемлекеттерде туризмнің спорттық
сауықтандыру формасының көш ілгері дамуының ... ... ... Сен ... ... ... бойынша қандай мемлекетке (шетелге)
бардың ? Осы елді таңдауына не түрткі болды?
4-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Туризмді басқару және ... ... ... Арнайы туристік мекемелер жайында мәліметпен қатар,
туризмды ұйымдастырудағы ... ... ... ... ... ... ... сызбасы, қалпақ, аймақтық.
Жаңа сабақты оқып-үйрену жоспары:
1. Жергілікті жерлердегі туристік ... мен ... ... ... (ДТҰ) ... анықтау.
2. Туристік саяхаттар кезіндегі жауапкершілікті білу.
3. Туристік саяхатты, экскурсияны дұрыс ұйымдастыра білу ... ... ... ... арналған тапсырмалар:
1. Демалыс пен ... үшін ... ... ... ... ... ... таңдау барысында
қателеспегендігі жөнінен өте ... ... алу үшін ... ... табиғи территориялық кешен болып табылады.
5-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Жорықтарды дайындау және ұйымдастыру.
Сабақтың мақсаты: Жорықтарды дайындаудағы алдын-ала азық-түлікпен,
арнайы спорттық киімдермен ... ... және ... ... сезіне білетін командирлерді тағайындау.
Көрнекі құралдар: Компас, Туристік маршрут сызбасы, аймақтық карта,
Интернет мәліметтері.
Жаңа сабақты ... ... ... және ... ... ... ... топ
мүшелерінің алдын-ала дайындығын тексеру.
2. Туристердің ... ... ... ... ... тақырыбы: Туризмнің классификациясы
Сабақтың мақсаты: Қазіргі туризм классификациясы, бәрінен бұрын
территориялық туристік ... пен ... ... ... ... ... классификациясының мәні –туризмнің түрлерін бөліп
көрсету болып табылады.
Көрнекі құралдар: Дүние жүзілік карта, компас, туристік ... ... ... жоспары:
1. Туризмді әр түрлі белгілеріне ... ... ... ... мерзімі мен ұзақтығына қарай, қозғалу түріне,
орналасу жолына, саяхатқа қатысушылардың құрамының сапасына бөлу.
1. ... ... ... мен ... ... ... кластары мен типтерінің өзара қатынасы.
3. Туризм түрі жағынан әр түрлі белгілеріне ... ... ... ұйымдастыру түріне қарай жеке-жеке топтарға ... ... іс - ... ... ... ... Туризмді қалай классификациялауға болады ?
2. Мақсатына қарай туризм қалай бөлінеді ?
3. Туризмнің қандай түрлері бар ?
4. ... ... ... дамытудағы маңызы.
7-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Туристердің өлкетанулық және қоғамдық ... ... ... ... ... жас ... жерге, елге, табиғатқа деген сүйіспеншілігін арттырады, білімін
жетілдіреді, біліктілігін кеңейтеді. ... ... ... ... сыныптан тыс жұмыстардың ... ... ... ... ... ... жағдайында тіршілік етуді
үйретеді, әрі демалысты ұйымдастырады.
Көрнекі ... ... ... мәліметтері, әдебиеттер.
Жаңа сабақты оқып-үйрену жоспары:
1. Туристік-өлкетану және экологиялық іс-әрекеттерді ұйымдастыру.
2. Туристік - өлкетану жұмыстарын дала ... ... ... ... ... ... жерде жүргізудің
әдістері мен тәсілдерін үйрету.
4. Қазақстан ... ... ... ... Турист гигиенасы
Сабақтың мақсаты: Туристік саяхаттар мен жорықтарға шығу ... жеке ... ... мен алдын-ала денсаулық жағдайларын
тексертіп алу.
Көрнекі ... ... ... ... ... құрал-жабдықтар
(аптечка), карта.
Жаңа сабақты оқып-үйрену жоспары:
1. Жеке ... ... ... ... жеке ... тазалығы
3. Алғашқы көмек көрсету кезіндегі тезірек зиянды жердегі ... ... ... ... ... көмек берілетін адамды
қолайсыз жағдайлардағы ортадан алып шығу ... ... ... ... кезіндегі тамақтану мәселелері
ІІ бөлім
Әлемдегі ең алғашқы туризм дамыған елдерге ... ... ... ... ... дамуы.
Сабақтың мақсаты: Греция–спорттық туризмнің отаны. Мұнда туристердің
дені – Зевстің қонақтары болып саналатын ежелгі ... ... ... ... ...... ... саяхат.
Көрнекі құралдар: Грецияның саяси картасы мен Греция хақындағы
кітаптар ... ... ... ... ... ... – ойындарын өткізу орны.
2. Грециядағы ... ... ... іс - ... ... үшін реферат:
1. Қазіргі таңдағы Грецияда халықаралық туризм кластерінің дамуы.
2. Греция таңғажайып тарихы
10-сабақ
Сабақтың тақырыбы: ... ... ... ... ... ... Индустриясы жайында айтар
болсақ, ежелгі Рим дәуіріне жүгінеміз. ... ... ... ... ... ... іске асып отырады. Рим Империясының құлауы
саяхатшылар мен сапар шегушілердің ... ... ... ... ... ... еліне саяхат!
Көрнекі құралдар: Компас, Италияның ... ... ... ... ... ... ... дамуындағы ежелгі туризм индрустриясы
болып табылатын –Италия.
2. Рим ... ... ... орта ... ... ... елдік провинциялары
11-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Испаниядағы туризмнің дамуы.
Сабақтың мақсаты: Дүние ... ... ... ... ... туризмнің дамуындағы негізгі факторларына тоқталу.
Көрнекі құралдар: Компас, атлас, БАҚ-тың ... ... А.Ю. ... ... ... оқулық, Мәскеу, 2001
ж.
Жаңа сабақты оқып-үйрену жоспары:
1. Мадридтің ... ... ... ... ... ... ... ізденіс іс – әрекетін қалыптастыруға фотоальбом, буклет
жасату, баяндама дайындау
12-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Франциядағы туризмнің дамуы.
Сабақтың мақсаты: Франция - адамзат ... ... ... Антропогендік ландшафтардың таралуы жөнінде кеңінен мағлұмат
беру.
Көрнекі құралдар: Интернет пен БАҚ-тың мәліметтері, ... ... және ... ... ... ... ... Францияның туризм саласындағы ерекше бағыттары.
2) Елдің туризм кластерін дамыту жағдайы.
Оқушылардың өз ... ... ...... рефераттар:
1. Франциядағы туризмнің даму тарихы
2. Эйфель мұнарасының ... ... ... ... ... ... ... туризмнің дамуы.
Сабақтың мақсаты: Германияның әлеуметтік- экономикалық жағдайына
туризм ... ... ... ... карта, кітап сөрелері, компас, БАҚ-
мәліметтері.
Жаңа сабақты оқып-үйрену жоспары:
1. Германиядағы дамыған ... ... ... ... кластерін дамытуындағы негізгі бағыттары
3. Германиядағы туризмінің дамуы бағыты.
Оқушылардың өз бетінше орындайтын жұмыстары –тақырыптық рефераттар.
1. ... ... ... ... ... Батыс және шығыс Германиядағы турзимнің даму орталықтары.
14-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Парсы ... ... ... ... ... қауымының ең басты туризм орталығы
саналатын бұл-аймаққа толық сипаттама беру.
Көрнекі ... WEB- ... ... пен ... ... сабақта оқып-үйрену жоспары:
1. Мұсылман қауымының орталығы -Мекке қаласындағы діни туризмнің даму
бағыты.
2. ... ...... ... ... аймақтары
3. Анталия- қаласының туристік даму ... ... ... ... сұрақтар:
1. Қазақстанның Парсы елімен достық қарым – қатынасы жайлы не білесіз?
2. Неліктен Парсы ... ... даму ... болып саналады.
3. Парсы шығанағындағы алғашқы туристік аймақ ?
ІІІ-БӨЛІМ
Дүниежүзілік туристік Ұйымға (ДТҰ) –ға мүше ... ірі ... ... ... ... ... ... Демалыс пен туризмнің дүниежүзілік басты туристік
аймағына жалпы шолу.
Көрнекі құралдар: карта, атлас, WEB- сайттар, ... ... ... ... ... Еуропадағы Туристік тынығу аудандарының екі түрі –теңіз жағасындағы
және таулы аудандар.
2. Теңіз ... ... ... ауданы –жерорта теңізі маңайы.
3. Туристер мен демалушыларды «өз климатын сататын» ... ... ескі ... ... ... ... жерлері.
4. “Ең танымал туристік елдер” - Франция, Италия, Швейцария, Австрия,
Болгария, Греция.
17-18 сабақ
Сабақтың тақырыбы: Американдық ... ... АҚШ- тың өте көп және ... ... ...
таныту қорлары мен осылардың негізіндегі ірі табиғи –тынығу аударына
сипаттама беру.
Көрнекі құралдар: Компас, Атлас, БАҚ-тың соңғы ... ... ... ... ... сабақты оқып-үйрену жоспары:
1. АҚШ-тағы теңіз маңындағы ... ...... ... ... ... тау ... аудандары – Батыстағы,әсіресе ... ... ... Көл маңындағы туризмнің басты аудандары – Көл маңайындағы штаттар.
Оқушылардың ... ... ... ... ... тынығу территорияларының жүйесі «ұлттық ескерткіш»
, «ұлттық мемориал», «ұлттық тарихи парк», «ұлттық шайқас ... ... ... ... ... ... ... тақырыбы: Азия-Тынық мұхиттың аралдары.
Сабақтың мақсаты: Соңғы он жылдықта өте қарқынды ... ... ... ... ... ... ... даму мүмкіншіліктерін талдау.
Көрнекі құралдар: БАҚ-тың соңғы ... ... ... ... ... ... ... туризмнің территориялық жағынан біркелкі қарқында
өспеуі оның аймақтық ... ... ХХІ ... ... ... ... құрылысындағы –
Азия-тынық мұхиттың алатын ... ... ... арттыруға арналған тапсырмалары:
1. Азия –Тынық мұхиттың аралдарындағы теңіз және өзен ... ... Су ... ... және ... ... бағыттары.
21-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Африкалық мемлекеттер.
Сабақтың мақсаты: Туризм дамуындағы артта қалған Африканың қазіргі
таңдағы туристік даму мүмкіншілігін анықтау.
Көрнекі құралдар: ... ... ... ... ... и
научное изучение» С. Р Ердавлетовтың жетекшілігімен жазылған ... 2003 ... ... ... ... үшін:
«Африка елдеріндегі шешілмей жатқан туризмнің ... ... ... ... ... стол ... ... Оңтүстік Азия мемлекеттері.
Сабақты мақсаты: Оңтүстік Азия ... ... кең ... ... ... ... компас, Интернет, БАҚ-тың соңғы
мәліметтері.
Жаңа сабақты оқып -үйрену жоспары:
1. Оңтүстік Азияның туристік ... ... ... ... әлемі» – саяхатшылардың көп тартатын орын.
Оқушылардың ойлау ... ... ... тапсырмалар:
1. Не себептен Оңтүстік Азия туристік инфрақұрылым нашар дамыған
аймаққа жатқызылады ?
2. ... ... ... мүмкіншіліктеріне нені жатқызасың ?
3. Оңтүстік Азияның белсенді туристік аймағы
23-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Таяу Шығыс ... ... ... ... Таяу Шығыс елдеріндегі туризм кластерінің даму
бағыттарын сипаттау.
Көрнекі құралдар: WEB ... ... ... ... ... ... Әлемнің аймақтары бойынша халықаралық туризмнің динамикасындағы
дамушы аймақ ретінде қарастыру
2. Таяу ... ... ... ... ... ... өспеуінен, оның аймақтық құрылысының өзгеруі.
3. Таяу – Шығыс елдеріндегі -жаңадан ... ... ... ... іс - ... ... ... рефераттар қорғау:
1. Таяу Шығыс елдерінің туристік даму ... ... ... таңдағы Таяу Шығыста туризмнің ... ... ... ... ... ... тақырыбы: Қазақстандағы туризм ұйымдарының саласы.
Сабақтың мақсаты: ... ... ... ... ... туризм кластерін дамытуға арналған, Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... ... тұжырымдамасы мен бағдарламалармен кеңінен
таныс болу.
Көрнекі құралдар: ... ... ... ... ... ... ... атлас, “Егемен Қазақстан” газетінің 2007 ... ... ... жоспары:
1.Қазақстандағы туризм және экскурсиялар бойынша жаңа облыстық
кеңестер, ... ... ... ... Республикасының туризм мен экскурсия одағы құрамына
енетін -5 облыс: ... ... ... ... Орал және ... ... ... Республикасының қазіргі тұрғыдағы туризм ... ... ... ... ... сұрақтар мен тапсырмалар:
1. Қазақстанда туризмнің ... қай ... ... ... ... ең алғашқы экскурсиялар мен туристік ... ... Ең ... рет ... туризмнің дамуына серпінді күш берген
қандай қаулы болды?
25-сабақ
Сабақтың тақырыбы. Қазақстанның ерекше қорғалатын жерлері.
Сабақтың мақсаты: Қазақстандағы ерекше ... ... ... қорғау тәртібі. Атқаратын қызмет және негізгі бағыттарына
сипаттама беру.
Көрнекі құралдар: Қазақстанның табиғат зоналары картасы.
Жаңа сабақты ... ... ... ... алынған жерлерді қорықтар, қорықшалар,
резарваттар, ұлттық парктер, табиғат ескерткіштерінің негізгі ... ... ... ... қорықтарында ерекше қорғалатын өсімдіктер мен
жануарлары
3. ... ... ... Қазақстандағы ұлттық табиғи парктер.
5. Қазақстандағы табиғат ескерткіштері.
Оқушылардың білімін тескеруге арналған сұрақтар.
1. 1991 жылдың 18 маусымында ... ... ... ... заң ... ?
2. Қ.Р. ... ... бабында Республика азаматтары
табиғатты сақтауға, табиғат байлықтарын ұқыпты қарауға міндетті
деп атап ... ?
3. ... ... ... қорғау туралы» заң қашан қабылданды ?
4. “Біздің еліміздегі туризмді дамыту үшін” 2007-2011 жылдары туризмді
дамыту үшін ... ... ... тақырыбы: Қазақстандағы рекреациялық аудандар.
Сабақтың мақсаты: Қазақстандағы ... су ... әрі ... ... ... көркем жерлерге сипаттама беру, оның даму ... ... ... ... ... ... ... теория, методы, практика» С.Р. Ердавлетовтің жетекшілігімен
жазылған оқулық – Алматы, 2000.
Жаңа сабақты оқып-үйрену жоспары:
1. Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... санаторийлері
Оқушылардың білімін тексеруге арналған сұрақтар.
1. Республикалық маңызы бар қандай курорттарды білесің ?
2. ... ... ... ... ... ... ... жерде емдеу-сауықтыру, демалыс орындары бар ма ?
27-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Қапал-Арасанның туристік мүмкіндігі.
Сабақтың мақсаты: Қапал-Арасан ... ... ... ... жүйелерін дамыту мәселеріне кеңінен ... ... ... ... ... соңғы мәліметтері.
Жаңа сабақты оқып-үйрену жоспары:
1. Қапал-Арасанның туристік даму ... ... ... оны жою ... ... ... ... Қазақстандағы туризмнің дамуындағы алатын орны- әр
түрлі бағыттағы рефераттар жазып қорғау.
28-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Медеу мұз ... ... ... ... мақсаты: Медеу мұз айдынының әлемдік деңгейдегі спорттық
жарыстарды өткізудегі маңызына ... ... ... ... БАҚ-тың соңғы мәліметтері.
Жаңа сабақты оқып-үйрену жоспары:
1. Медеу мұз ... ... ... ... ... ... мұз айдынында өткізілетін әлемдік жарыстардың –аймақтың
туристік дамуындағы ... ... ... ... үшін тапсырма:
1. 2011 жылы болатын қысқы ... ... ... өту
орны болып не үшін Медеу мұз айдынын таңдап алынды ? ... ?
2. Егер де, сен ... мұз ... ... ең үлкен мұз
айдынына айналдыру үшін не істер едің ... ... ... ... мүмкіндігі
Сабақтың мақсаты: Бурабай көлінің шипалы қасиеті туралы баяндау.
Көрнекі құралдар: БАҚ-тың соңғы ... мен ... ... ... оқып-үйрену жоспары:
1. Шипажайдың ең үлкен мақтанышы –сумен емдеу жүйесі.
2. Бурабай ... ... ... ... ... ... маңызы бар курорт.
3. Бурабайға ерекше көрік ... ... ... және «Голубой зания»
демалыс үйлері.
Оқушылардың ойлау белсенділігін арттыруға ... ... ... ... климаттық факторлардың маңызын, оның адамдар
денсаулығына пайдалы әсерлеріне толық баяндама берңідер.
30-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Түркістан ... ... ... ... діни ... ... бағыттары.
Көрнекі құралдар: WEB- сайттар, «Егемен Қазақстан» , ... КГ» ... ... ... сабақты оқып- үйрену жоспары:
1. Түркістан діни туризмнің дамуының алғышарттары.
2. Түркістан –Қазақстандағы діни туризм ... ... діни ... ... ... ... ойлау белсенділігін арттыруға ... ... әлем ... ... меккесі–Түркістанда» діни туризмді
дамыту үшін ... ... мен ... ... едің?
31-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Барлық– Арасанның туристік мүмкіндігі.
Сабақтың мақсаты: Қазақстандағы ерекше ... ... бар. ... ... ... ... маңызы.
Көрнекі құралдар: БАҚ-тың соңғы мәліметтері.
Жаңа сабақты оқып-үйрену жоспары:
1. Барлық - Арасан суының ... ... әр ... ... ... ... балшығы бар көлдері; көрікті түрдегі ... ... ... ... туристік-рекреациялардың объектілермен танысу.
3. Барлық–Арасандағы қызметтің ... мен ... ... ... формаларына тоқталу.
32-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Каспий теңізінде круиздік туризмнің даму
болашағы.
Сабақтың мақсаты: ... ... ... туризмнің» дамуы мен
болашағына талдау жасау.
Көрнекі құралдар: Компас, WEB-сайттар, БАҚ-тың мәліметтері
Жаңа сабақты оқып-үйрену ... ... ...... ... имджін қалыптастыру және
оны жоспарлау.
2. Каспий теңізінде – туристік инфрақұрылым мен ... ... және ... ... ... ... ... мен оның болашақтағы
баспалдақтарын талдау.
33-сабақ
Сабақтың ... ... ... ... ... ... ... таңдағы Қазақстандағы туризмнің бет алысы,
дербес ел ретінде дамуымыздың ... ... ... ... ... оған бағалау жүргізу.
Көрнекі құралдар: БАҚ-тың соңғы мәліметтері, Интернет ... ... ... ... ... Қазір іс-әрекет жасап тұрған материалдық ... ... ... ... ... ... мен ... Материалдық –техникалық базаны одан әрі қарай дамыту, ... ... ... және ... туристік ресурстарды
игеру.
Оқушылардың ізденіс іс – әрекетіне бейімделген арналған тапсырмалар:
Бүгінде ең күрделі мәселелердің бірі – ... ... ... ... ... ... шет елдік ірі курорттар
мен қалаларда өткізгенді қалайды. Туындайтын сұрақ: өз еліміздегі сан алуан
ғажайып табиғаты бар ... ... ... ... тартуға болады?
34-сабақ
Сабақтың тақырыбы: Сарыағаштың - әлемге әйгілі минералды суы.
Сабақтың ... ... ... табиғи шипалығы Отандық және
Шетелдік шипажайлары мен курорттар арасында шоқтығы биік болып көрінуінің
маңызына толық сипаттама беру.
Көрнекі құралдар: БАҚ-тың ... ... ... ... ... ... ... жоспары:
1. Сарыағаш шипажайындағы демалушылдарға ... ... ... ... пен ... лазерьмен және магнитпен,
инемен емдеу және жүйке мен асқазанды емдеуге ... ... ... – шипажайының негізгі бейнесі.
3. Сарыағаш шипажайындағы ең соңғы ... ... ... ... іс – әрекетіне бейімделген арналған тапсырмалар:
1. Сарыағаш шипажайының географиялық орналасу ... ... ... ... ... тарауға қорытынды
Инновациялық – педагогикалық технологияларды ... және ... ... ... зерттеуді арқауы етіп, оларды оқу процесінің
жетілдіру бағытында қолдану мәселелерімен отандық ғалымдар: Д.М.Жүсібалиев,
Б.Ә.Әбдікәрімұлы, ... ... ... ... т.б. өз ... қарастырған. Дегенмен,
жоғарыда айтылған мәселелердің барлығы білім беру ... ... ... - педагогикалық ... ... ... ... ... түсуде. Ғылыми ортада және
тәжірибелі мамандар арасында үздіксіз білім берудің әрбір сатысындағы білім
мазмұны сабақтастығын қалыптастыру барысында ...... ... ... де күн ... ... ... талдану
үстінде.
- оқыту мен тәрбиелеу маңызының жиі ... және ... ... ... ... ... ... біліктілігінің жетімсіздігі.
- Білім беру тиімділігін арттырудағы сабақтастықтың сақталуының маңызын
жете сезіне ... Екі ... ... ортаны және материалдық базаның толық
жабдықталмауы.
- Ата –аналарды педагогикалық ... ... бала ... алуына ықпал ете алмауы. Міне, бұл қағидалар барлық оқушының өз
бетінше ізденіп білім алуына қатты әсер етеді. Өз ... ... ... ... - ... технологиялардың
тиімді жақтарын үйрену, педагогикалық іс тәжірибеде пайдалану.
Қазір ғылым мен техниканың даму кезеңдерінде алдымыздағы шәкірттің жан-
жақты, ой-өрісі кең, ... ... ... ... ететін мұғалім екені
түсінікті. ... ... ... ... ... ... сауаттылығын дамытып, шығармашылықпен жұмыс істеуге негізделе
құрылған. Ізденіс іс–әрекеттер бұл ... өз ... ... ал өз ... ... жұмыстарды ұйымдастыру, тарату бойынша
тақырыпқа сай етіп деңгейлеп, ... ... білу ол ... ... ... ... қабілетін, ақыл-ой және іс-тәжірибесінен
туындайтын оқу, тану әрекеттерінің жиынтығы болып ... ... ... әр ... ... талдаулар жасағанда, төмендегі
негізгілеріне назар аудару қажет, олар:
1. Дидактикалық-мақсат бойынша оқып-үйренетін, тексеретін, ... ... ... және тағы басқа түрлер.
2. Даярлау дәрежесі бойынша: мазмұны әр ... ... ... ... және ... әр түрлі және әр түрлі тәсілмен
орындалатын жұмыстар.
3. Білім ... ... ... пен және оқу ... ... шешу, карталармен жұмыс және салыстыру, сарамандық ... ... ... ... ... ... ... Мұғалімдер
тәжірибесінде осы жіктеулерге сәйкес оқу процесін ... ... төрт түрі ... Олар ... Үлгі ... орындалатын;
b. Реконструктивті-вариативтік;
c. Жаңалық-ашатын;
d. Шығармашылық
Бірінші, үлгі бойынша ... ... ... ... ... үлгі ... ... бір іс-әрекеттің ... ... сол ... ... мен ... ... формулалар,
теоремалар арқылы орындайды.
Екінші, реконструктивті-вариативтік өзіндік жұмыстар оқушылардың алған
білімін ... ... және ... Сонымен қатар оқушының сол
тақырып бойынша білімі тереңдей түседі.
Үшінші, ... ... ... бір ... ... нақтылай білім
беріледі. Білім беруші ... да, ... да ... білімділігінің,
біліктілігінің шарықтау шегін айқындатады.
Төртінші, шығармашылық өзіндік ... ... ... ... ізденіс–ынтасын қалыптастырады, оқуға деген көзқарасын, қызығушылығын
өзгертеді, ой-өрісін ... ... ... ... тың ... ... Кескін карталарға нақты тапсырмалар орындайды.
3. Бұқаралық ... ... ... ... баяндамалар,
реферат түрлерін жазады.
Сонымен бірге:
3) Сұрақтарға жауап беру, тест бойынша ... ... ... ... ... үшін оқушы берілген
тапсырманың мәтінін түсіну.
5) Жұмыстың орындалуының қадағалануы.
6) ... өз ... ... ... қадағалауы.
Өзіндік жұмыстар ұйымдастырғанда, мұғалімдер мынадай шарттарды
қолданғаны жөн.
1) Өзіндік ... ... ... оқулықтан түсіндіріп,
қадағалау.
2) Жұмыстардың орындалуы жайында оқушыларға ... ... ... орындалуын қадағалау.
4) Оқушының жұмыстарын тексеру, қадағалау.
Қорытынды
Адамзат ұрпағы XX ғасырдың аяғында ... ... ... артқа
тастап, XXI ғасырға аяқ басқалы да алты жылдан асып ... ... ... ... ... ... барлық жағынан алда болатынына көз ... ... ... өткен ғасыр аяғында әлемнің дамыған мемлекеттерінде
білімді түбегейлі реформалау бағытында ... ... ... та ... ... Германия: "2000 жылға дейінгі білім", АҚШ
"XXI ғасырдағы америкалықтар білімі", Франция "XXI ғасырдағы білім ... т.б ... ... дәлел.
Өзінің білім беру жүйесін 1968 және 1977 жылдары екі рет реформалап
үлгірген Жапония қазіргі күндері XXI - ... ... беру ... ... ... Жапон мектебі баланы оқытып-тәрбиелеуде толығымен ұлттық
платформада жұмыс істейді және жалаң теориялық ... ... бас ... ... басым білім беру ... ... ... ... ... беру жүйесін реформалау мақсатында біз
шетелдік тәжірибеге жүгінер болсақ, меніңше, ... ... осы ... ... жетістіктерінен ... ... ... ... ... мен ... ... сапасы мен
мазмұнына ерекше көңіл аударып, білім жүйесін әлеуметтендіру бағыттарына
қадам жасаған. ... ... - ... заманда қоғамның жедел өркендеуіне
білім мен ғылымның зор әсер ... ... ... ... ... ... ... санасында патриотизмді
қалыптастырып, өркениет үрдістерін санаға сіңіру.
Ұлттың болашағы ... ... ... ... - ... ... ... мұраты - жетілген, толыққанды азамат тәрбиелеу. Толыққанды ... үшін ... ... ... ... эстетикалық, тілдік
қатынас, экологиялық, дене тәрбиесі, саяси экономикалық, патриоттық тәрбие
берілуі қажет.
Тәуелсіз ... ... ... етер «Барыс текті намысты ұрпақ» өсіру
үшін, әсіресе, мына шартты есте ұстағанымыз ... ... ... ... қоя білетін, елінің сөзін сөйлейтін,
өздігінен ізденіп білімін ... ... ... үшін ... білуге әлі саған ерте, оған тиым ... ... алып ... ... ... ... ... құтқару қажет. Мұны баланың ойын еркін айта білуге,
білімге жетелеудің бір ... деп ұғу ... Жас ... адамға тән табиғи, адами сезіммен өмірді, табиғатты
сүйе білуге, құрметтеуге үйрету керек. Ол үшін ... өз ... өз ... ... ... арқылы
тіршілік деген тұтас әлемнің қадір-қасиетін танытқан дұрыс.
3. Жаратылыстың ауқымды болмысын ашық бүкпесіз көрсетіп, ... ... ... –шындықты үйрету мектебі болуы тиіс. Жоғарыда
айтылған басты әрі негізгі қағиданың үшеуі де ... ... ... тәрбие
үлесіне айналып отыр. Халқымыз өз ұрпағын осыларды басшылыққа ала ... ... ... ... басты мақсаты ұлтымыздың мәдени,
рухани жолын ... ... ... Бұл - ... сана мен ... қалыптастыру деген сөз. Ал бүгінгі мақсат-мұрат белгілі. Ол-білімі
жоғары, дені сау, ұлттық сана-сезімі оянған, рухани ... ... ... ... ... ізденімпаз, іскер, сондай-ақ бойында басқа
да игі ... ... ... ... ... оны ... ... география пәнінен сабақты жаңа технологияларды
осы ... ... ... ... ... ... ... білім беруде,
ұлттық рухта тәрбиелеудің ұстанымдары анықталады.
9 – кесте
|Ғылыми ұстаным ... ... ... ... ... осы ... |
| ... ... ... сұранысына сай жазылып орындалуы,|
| |оны ... өз ... ... ... ... ... ... |География – жер туралы жалпы мәліметтерді оқып біліп, ... ... ... ... ғылымның бастауы болғандықтан |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... байланыстыра отырып, білдіріп түсіндіру. |
|Білім көлемін ... ... ... ... ғылымының ... ... ... ... ... ... сыныпқа көтерілген |
| ... өз ... ... арқылы алған білімді практикада |
| ... ... ... ... |География пәнінің жүйелігін танып білу, география пәні |
| ... ... ... ... қордаланып |
| ... ... шешу ... ... ашық |
| ... ... ... ...... |
| ... ... ... ғылыми жобаны тақырыптан |
| ... ... ... ... ... ... ... (когнетивтік) процесті қабылдау, ойлау,|
| ... ... ... ... дамытуға бағдарлау,|
| |өз ... ... ... жүргізу барысында ойлау процесін|
| ... ... ... әрдайым ұстау, оқушының өз |
| ... ... ... жемісін қошеметтеу. Ізденіс |
| ... ... білу ... ... |
|Нақтылық ұстаным |Оқушы өз бетімен ізденіс жұмысын ... ... |
| ... ауытқымай, тереңдете отырып, жан – жақты |
| ... ... ... ... ... сай |
| ... ... ... ... ... ... ... ... – өтілген |
| ... ... ... ... жинастыру, мақал – |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... қай елімен болса да салыстыра отырып білдіру. |
География пәнінде бұл ұстанымдарды меңгерген ... ... ... ... өте ... келеді. Орта сыныпта барлық
пәндердің негізі берілетіндіктен, оқу ... ... әрі ... ... сәл ... етіп ... өз ... оқу дағдыларын
игеруге бейім, өзіндік көзқарасқа ие, белгілі бір мәселе ... ... ... барлық пәннен хабардар және нақты бір пәнге ... ... ... ... ... ең бірінші әр пәннің мұғалімінің шеберлігіне
байланысты.
Қазіргі таңда әлемдік білім беру кеңістігінде елуге бағытталған ... жаңа ... ... Бұл жоба ... ... 12 ... ... көшу көзделуде. 12 жылдыққа көшкенде білім берудің ... ... ... ... ... жаңа ... жаңаша қарым –
қатынас пайда болады. Осы жоба бойынша ... пәні ... ... мына ... ... ... деп ... саралап оқыту», «Білім беруді ізгілендіру», «Компьютерлік
оқыту», Дамыта оқыту, «Түсіндіре басқарып оқыту», «Модульдік ... 8 ... ... ... ... оқушының жеке қасиеттерін ашып, ... ... мен ... деңгейіне қарай оқытуды көздейді. Баланың
белгілі бір пәнге деген бейімділігі айқындалады.
Демек қазіргі ... беру ... ... ... ... ... бала ... білім алу үшін заман талабына сай әрбір
мұғалім өз ... озық ... ... ... ... жас
ерекшеліктерін ескерте отырып пайдалануда жақсы жетістіктерге жетуге
мүмкіндік алады. Өзінің кәсіби ... ... ... ... ... ... деңгейін көтере түседі.
Мектепте оқу – тәрбие процесін дұрыс ... ... – бір жолы ... ... ... ... қатар, сол білімді алуға ынталықты,
қызығушылығын ояту, шығармашылық белсенділікті өз бетінше ізденуді ... ... - жас ... ... ... саналы тәрбие берумен қатар,
халықтың биік рухы мен ғасырлар бойы жинақталған мұраларын келешек ... ... ... ... ... ұлттық тәлім – тәрбие орталығы.
Ұлттық мектеп тағдыры қай ... да, қай ... ... көзі ... ояу, ... ... ... келген өзекжарды
мәселелердің бірі. Оқушыларды өз ... іс - ... ... да
тәрбиенің негізі ұлттық болуы тиіс.
Өз Отанының алдында борышыңды өтемей, жалпы адамзатқа қызмет ету мүмкін
емес. Сондықтан да, ... ... ... ... ... беруді өз
бетінше ізденіп орындату, ел басқаратын ұлт өкілдерінің болашағына ... ... күн ... ... ... беру ... ... өз
дәрежесінде шеше білу үшін, сабақты оқушы белсенділігін арттыру үшін, мына
критерийлерді еске ұстау тиімді.
1. Барлық оқушыларды ... өз ... ... ... ... ... яғни әр бала сол ... сабақты назардан тыс қалмауы керек, ... ... да, бір ... айтса да сабаққа қосылуы қажет.
2. Сабақта оқушы зейінін тұрақтандыру үшін өтілетін ... ... ... бастаса, сабақта оқушы белсенді қатысып, ... ... ... ... өз ... ... ... сабақта не
айтылар екен, менің білгенімді басқалар да біле ме екен деп ... ... ... ... Сабаққа оқушының өз бетінше ізденушілігін арттырудың бір жолы ... ... атап ... неге? неліктен? не себеп? деген
сұрақтарды қоя ... ... ... ... өзі ... қорытынды түйін
жасауға баулу.
Мысалы: 8-сыныптағы Қазақстанның физикалық географиясы оқулығының 231
бетіндегі “Қазақстан табиғат байлықтары ... ... ... ... ... ... қандай топқа бөлесіз?
Сарқылатын байлықтар қандай түрлерге бөлінеді?
Қандай пайдалы қазбалар қалпына келмейді?
Неліктен қалпына келмейтін деп аталады?
Қалпына келетін пайдалы ... не ... және ... жылда қалпына
келтіруге болады? Өздерің тұрған жерде табиғат ресурстарының қандай ...... ... өз ойын ... ... ... берілген.
Мұндай тапсырманы ұқыпты, жауапкершілікпен орындаған оқушының, әр ... ... ... ... бір сарынды, яғни сабақ құрылымын сақтай отырып ... ... беру ... ... Сондықтан оқытушы тақырып көлемінде
мазмұнына қарай оқытуды жаңа ... ... ... ... ... оңтайластырғаны абзал.
Мұғалімнің негізгі мідеті – оқушының ешкімге ... ... ... оны дамыту жарыққа шығару.
География пәні – отан, елін сүйетін, сана ... ... ... бай ... ... ... қайнар көзі.
Сондықтан жаңа технологияларда әдістемелік тәсілге негізделген
педагогикалық іс – ... ... ... сабақтардың жетістігі мол.
Мұндай мақсатта өтілген сабақтарда бала:
5. білімге деген ынта – ықыласы, талапты саналы болады.
6. ... ... ... деген саналы ой, ынта – жігері
қалыптасады.
7. Логикалық жүйе түзіп, ... ... ... біледі.
8. Ғылыми фактілерге сүйеніп жаңа педагогикалық талаптарды ... ... ... ... өз ұстанымын және сара жолын анықтайды. /24
б/.
Келешек қоғам жан – жақты жетілген, ...... ... ... озық адам етіп ... – білім жүйесінің әлемдік кеңістікке ену
қарсаңында қай ұстаздың болса да алдына қойылған мызғымас міндеті.
Экономика ... ... ... 50 ... ... ... орын
алуды көздеген жағдайда оқыту ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуде география пәнінің орны
ерекше.
Оқушылардың шығармашылық шабытын, өздігінен ізденетін ... ... ... өз еліміздің жетістіктерін, қиындықтарын, баланың
даму бағытын ізденіп білудің маңызы зор, себебі ... пәні ... ... ... ... оны ... жетелейтін бірден – бір пән.
Әл – Фараби өзінің “Китаб ат – таниба ала сабил ас – са ... ... ... ... ... ... ... қандай іс істесек те, содан
рахат табу, соның рахатын көру біздің мақсатымыз ... ... ... сондықтан да біз өзіміздің барлық әрекетімізбен соған жетуге
тырысамыз” /26 б/ деп айтқан.
Балаға білім беру ... ... ... да бір іс – ... ... ... көру үшін ... баланың жеткен жетістігіне ең ... ... ... ... де - ұстаз.
Пайдаланған деректер тізімі:
1.Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың ... ... ЖЖС. 050013. ... ... ... Б 71. [25].
2. Абай қара сөздері. Алматы: ... 2005. Б 72 .
3. ... Н.Г. ... ... ... ... 1940. ... Ушинский К.Д. Избранные произведения. Москва: Педагогика, ... ... С.Т. ... ... ... В 2-х т. Москва:
Педагогика, 1980.
6.Скаткин М.Н. Активизация познавательной деятельности учащихся в ... ... по ... ... ... ... Н.А. О ... основах воспитания познавательной
самостоятельности ... в ... ... Т.И. ... ... ... ... Автореф. дисс.
…канд.пед.наук. Москва: 1977. С ... Е.Б. ... ... самостоятельности студентов
младших курсов. Автореф. дисс. ... ... 1984. С ... Б.П. ... ... ... на ... Москва: Учпедгиз,
1961. [239].
11. Крутецкий В.А. Психология обучения и воспитания школьников. Москва:
Просвещение, 1976. С ... ... Н.В. ... ... ... ... Дис. … докт.пед.наук. Санкт-Петербург: 1991. С 346.
13. Боженова И.Н. Педагогикалық ізденіс. Алматы: “Рауан” 1990, 574 б.
14. ... З.Ф. ...... формирования личности школьника.
Дисс. …докт.пед.наук. Сант-Петербург: 1991.
15.Крупская Н.К. ... ... ... ... ... 1973. Б ... Б.М. О творчестве в науке и технике. Москва: “Молодая гвардия”
1987. 192 с.
17.Ильенко Э.В. Диалектическая ... ... ... 1984- С ... ... Ұ.Ә. ... ... географиясы. Алматы: «Дәуір»,
2004.
19. Бейсенова Ә., ... Қ. ... ... ... ... ... беретін мектептердің 8-сыныпқа ... ... ... 2004. Б ... Л.С. ... и ... в ... возрасте. Москва:
Просвещение, 1987.
21. Леонтьев А.Н. Деятельность. ... ... ... ... С ... ... И.В., Богум Р.В., Строев К.Ф. - Географияны оқыту методикасы.
Практикалық жұмыстар. ... ... – 1976. Б ... ... М.И. СССР ... ... ... оқушылардың өз
бетімен істейтін жұмыстары. Алматы: Мектеп 1986 Б ... Ж.Б. ... Р.М. ... . Астана: - А.Н. Гумилев
атындағы Евразия университеті [ЕАУ] 1998 ж. 378 б. С ... Е.Я. ... ... оқу ... ... Мектеп.
1985 Б 110
26.Давыдов В.В. Виды обобщения в обучении. Москва: Педагогика, 1972. С
423.
27. ... Бап – ... ... психология. Оқулық. Алматы, 2003. Б 273 ... ... ... ... оқушыны дамыту құралы
ретiнде''. Алматы: 2002. Б 14-25.
29. Қ.Жарықбаев. Жантану негіздері. Алматы, ЖОО ... 2002. ... С ... Әл – Фараби. Қазақ СССР-нің “Ғылым” баспасы. Алматы: 1975. Б 417. Б
26. [56 ... А. ... ... сочинения. – Москва: ... С ... А.К. ... у ... ... и само ... ... 1983 144 с.
33.Маркс К. 33,49. Соединение обучения с производительном ... ... ... Москва: Мтл, 1964.
34. Есназарова У.А. Бекалай Н.К. Жаратылыстану ... ... ... ... ... ... ... - 2003. Б 154.
35.Есназарова У.А. разработка учебного – методического клмплекса по курсу
«География Республики Казахстан» (Теория и ... ... 2004. С ... ... У.А. Қазақстанның физикалық географиясы 8 сыныптарға
арналған оқулық. Алматы 2002 Б ... Л.М. ... ... ... ... ... ... '' Мектеп'', 1984. Б 9.
38. Жортанов С. Өлкетану және ... ... ... ... ... Б ... Шенев В.А. Приемы ... ... ... в ... физияеской
географии. Москва: “Просвещения” 1979 С ... ... ... М.И. СССР ... ... ... оқушылардың өз бетiмен
iстейтiн жұмыстары. Москва: Просвещение, 1982. Б 5-7.
42.Егорина А.В. Қазақстанның ...... ... ... 2003. С ... С.Е., ... О.О. ... география Казахстана
Алматы: «Мектеп», 1998. С 11-19.
44. География “Жалпы білім беретін орта ... ... ... ... ... Ә.Бірмағамбетов, К.Мамырова, С.Қасенов, И.Карменова. ... ... ... ... ... № 5 ... 2006 ... Н. Егемен Қазақстан. “Инновациялар мен оқу – ... ... ... ... № 15, 27 ... ... ... А.Е. Формирование познавательной самостоятельности
слушателей подготовительных ... в ... ... ... ... анд.пед.наук. – Алматы: 1991. С 29.
48. Кабанова-Меллер Е.Н. Формирование приемов умственной деятельности и
умственное развитие учащихся. ... ... ... ... В.А. Балаға жүрек жылуы. Алматы: 1976. Б 234.
50. Байтурсынов А. Көп томдық шығармалар ... ... ... 2005 ... ... Ы. Өнер ... бар жұрттар. Алматы: Жалын 1991. 240 б.
52. М.Жұмабаев. Педагогика. ... Ана ... 1992. Б ... ... Ж., Бабаев С., Құдиярова А. Педагогика ''Дарын әлеуметтiк
Гуманитарлық Институты'', 2004. Б 448. ... беру ... ... жалпы орта білім туралы ... ... ... ... баспа кабинеті, 1996. Б 12.
56. Жалпы орта білім мазмұнының тұжырымдамасы. Алматы: ... ... 1996. Б 12. ... ... В.П. ... педагогической технологии. Москва: 1989.
58. Занков Л.В. Беседы с учителями. Москва: Просвещение, 1970.
59.Амонашвили Ш.А.
60. А.М. Макаренко. Ата – аналар кітабы. ... ... ... ... 410. [3-10] ... ... Ф. ... опоры. Москва: 1987. С 160.
71.ҚР білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға ... ... ... ... ... орта білім жүйесіне мемлекеттік
стандартты ... ... ... ... ... министрі
М.Ж.Жұрыновтың бұйрығы. № 69, 13 наурыз 1996. Б 11. [1]. [3].
73.Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... арнаған
экологиялық қауiпсiздiк тұжырымдамасы
74. 9-сыныптарда Қазақстанның экономикалық және әлеуметтiк географиясы.
Е.А. ... Ш.Ш. ... және т.б. – ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтiк ... ... Т.Л. ... және т.б ... ... ... Қазақстанның экономикалық және әлеуметтiк географиясы. Жұмыс ... ... және ... ... 2005.
77. Б.Асаубаев., Г.Сүлейменова., К.Ысқақова., С.Көбейқұлова. ... ... ... ... ... “Ата мұра”, 2004.
78. Аристова Л.П. ... ... ... Москва: Просвещение, 1968.
С 139.
79. Андреев В.И. Диалектика воспитания и ... ... ... Казанского университета. 1988.
80. Багаева И.Д. Профессионализм педагогической деятельности и ... ... у ... ... ... ... ... 1991. [32 с].
81. Битуова Т.Р. Оқушылардың ғылыми қоғамдарын ... ... ... ... ... арналған әдістемелік нұсқау. РНПЦ
«Дарын», 2006. Б 5.
82.Богданова О.С., ... С.В. ... ... Кн. Для ... ... Просвещение, 1988.
83. Бодалев А.А. Психология личности. Москва: Изд-во Моск. Уни-та, ... ... ... Л.И. ... и ее формирование в ... ... ... 1968. С ... ... ... Ғылыми – педагогикалық журналы. Алматы: 2006. № 3
Б 27.
86. Білім ... ...... ... Алматы: 2006. № 3
Б14. Білім образование. Ғылыми – педагогикалық журналы. Алматы: 2006. № ... ... ... ... ... ауданы, Тау ауылы.
88. Белевич И.В., Богуш Р.В., Стюев К.Ф. Географияны оқыту методикасы.
(Практикалық ... ... ... 1976. С ... ... Д.В. ... гипотезы в позновательной ... при ... ... ... ...... ... 86.
90. Валиева М. Білім беру технологиялары және оларды оқу – тәрбие ... ... ... нұсқа) Алматы: 2002. Б 15-25.
91. География және табиғат ғылыми методикалық журналдарының 2003-2006 жылғы
тiзiндiлерi.
92. География. ... орта ... ... ... 8-9 ... ар-
налған бағдарламалар. А., 2004.
93.Гальперин П.К. ... ... к ... ... ... 1983. С 144.
94. География және табиғат. № 1, 2004. Б 3 – 15. “Қазақстан ... ... ... білім беруді дамыту тұжырымдамасы.
95. Білім образование ҒПЖ 2003. № 3. Б 22. ... ... орта ... ... ... бағыттары жөнінде”.
96. Давыдов В.В. Проблемы развивающего обучения. ... ... ... ... М.А. Воспитание у школьников ... и ... в ... ... // ... педагогика, 1961. С 8. [32-43].
98.Дашковский В.Я. Системный подход в изучении ... ... ... ... Киев: 1980. С 223.
99. Ф.Н. Жұмабекова. Инновациялық педагогикалық технологияларда Білім беру
мазмұны сабақтастығын қалыптастыруда ... ... 2006. Б ... ... ... ... Республикасының экологиялық поддексінің
мазмұны. 5-20 қаңтар, 2007. Б 4-6.
101.Ұ.Ә. Есназарова. ''Географиядан жұмыс дәптерi''. Биология, ... ... ... 1999. № ... ... Б.П. Самостоятельная работа учащихся в процессе обучения. //
Известия АПН РСФСР. – Вып. 196.1 [115].
103. ... М. ... ... обучения как средство развития
ученика. Алматы: 2001. С 154.
104. М.Жұмабаев. Алматы: “Ғылым”, 1992. Б 270. Б ... В.И. ... как ... ... ... ... Калиев С.Б. Оқушылардың тұлғалық қасиеттерiн дамыту. Алматы: ''Бiлiм''
баспасы, 2001. Б ... ... Л.П., ... Е.Н., ... В.Н. ... ... ... школьников. Изд. «Просвещение», 1987. С 133-138.
108. Кириллова Г.Д. Теория и ... ... в ... ... ... ... ... Карпеков. Қ.Д. Бейсенова. Ә.С. Қазақстанның ... ... ... ... ... Н.К.Крупская. Таңдамалы педагогикалық шығармалары. Алматы: “Мектеп”
баспасы, 1973. Б 734. ... М.В. ... ... в учебном процессе.
112.Ковалев А.Г. Личность воспитывает себя. Москва: Политиздат, 1983. С
256.
113.Коротов М.В. Введение в ... ... ... ... Лекции /НИИ
теории и методов воспитания АПН СССР. Москва: Просвещение, 1991. С 134.
114. ... Н.К. ... ... шығармалары. Алматы: 1973.
Б 641-645.
115. ... ... ... №1, 2006. Б ... ... Республикасы Білім және Ғылым министрлігі. География
бағдарламасы.
117. Қазақстан мектебi. – журнал, 2006. нөмiрлерi.
118. ... ... ... 2005. N1. Б ... Қазақстан мектебi журналы, 2002. N5. Б 7.
120. ҚР Білім ... ... ... жж. ... ... ... // ... Қазақстан. 16-қазан, 2004.
121. Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі ... ... ... ... 2002. Б 540. ... ... Ш.Майғарина. Г.Нысанбаева, А.А. Бейсенова. “Оқушыларды
тұлғалық қасиеттерін дамытуды педагогикалық негіздері”. Алматы: ... Б 221. ... И.Я. ... ... ... познавательной
самостоятельности учащихся при изучении ... ... ... ... 1971. Б ... ... И.Я. ... доказательств и позновательная самостоятельность
учащихся. // Советская педагогика, 1974. Б 28-37. ... ... И.Я. ... ... и его ... Москва: Знание,
1980. Б 96.
126. Лихачев Б.Т. ... ... ... ... ... ... для пед. ин-тов. Москва: Просвещение, 1982. Б 191.
127.Лозовая В.И. Целостный подход к формированию позновательной активности
школьников. Автореф. ......... 1990. С 27.
128. Крутецкий В.А. Основы педагогической психологии. ... ... ... ... Республикасының Жаршысы. № 13. Астана. 1999 ж. ... ... А. М. ... ... ... школьников. Москва:
Педагогика, 1991. Б 155.
131. Мақатаев М.М. «Жырлайды ... ... ... 1989. Б ... ... Н.А. Психологические проблемы активности ... ... ... АПН ... ... Мұқанов М.И. Жас және педагогикалық психология. Алматы: ... В. ... ... обучения. Москва: 1968.
135.Окунев А.А. Спасибо за урок. Москва: ... ... В.И. ... ... ... Педагогика, 1993. Б 1.
[23-26].
137. П.И.Пидкасистый. Педагогика. Москва: Педагогическое общество ... С ... ... И.Г. ... ... ... В 2-х т. Под.ред.
139. В.Н.Столетова. Москва: Педагогика, 1981. С 334.
140. Псичемтекова. География ... ... мен ... ... 1984. Б ... П.И. ... деятельность учащихся. Дидактический
анализ процесса и структуры воспроизведения и ... ... ... П.И. ... ... деятельность школьников
в обучении. Теория экспериментального исследования. Москва: Педагогика,
1980.
143. В.П.Петровский. Педагогикалық және жас ... ... 289 ... П.Ә. ... С.Бабаев. А. Құдиярова. Педагогика. Алматы : дарын, ... С ... ... К.К. ... и ... ... ... Наука, 1986. С
254.
145. Педагогикалық кеңес. 2006. № 5. Б 8-11. [5].
146. Майлықұлов Қ.“Оқушылардың білім алу процесіндегі белсенділігін ... мен ... ... Л.И. ... ... личности. Москва: МГУ, С 1981-
184.
148. Руденко В.И. ... ... ... с ... ... ... в школе , 1981. С 4.
149. Т.С. Садықов, А.Я.Әділқасымова. 12 жылдық білім методикасы. Алматы:
2004. Б ... М.Н. ... ... ... ... ... М.Н. Проблемы современной дидактики. Москва: Педагогика, 1980.
С 344.
156. Сластенин В.А. ... ... ... ... школы в
процессе профессиональной подготовки. Москва: Просвещение, 1976. С 158.
157. Сәлiмбаев Б, Досқожаев Д, Мыңбаева Г. ... ... ... ... Алматы 1994 ж
Савин Н. Педагогика. Алматы “Рауан” 1980 ж. 275 б /153 ... Унт ... ... и ... ...... 1990-192.
159. Хмель Н.Д. Педагогический процесс в общеобразовательной школе.
Алматы: Мектеп, 1984. С ... ... Г.Ә. ... по истории педагогики. Т.2. ... С 363. ... ... Б 24. № 6. 2006. ... ... ... ... оқушыларының шығармашылық қабілетін қалыптастыру
жолдары.
161. Г.Рольпин, А.Бармаганбетов. Хрестоматия по географии ... ... ...... ... Алма – ... Б 191. [5-17].
162. Чернихова Е.Я. ... ... оқу ... ... 1985. Б 3-5.
163. Шамова Т.И. Активизация учения школьников. Москва: Педагогика, 1982. С
208.
164. Шукина Г.И. Роль ... в ... ... ... ... С 144.
165. Щепев В.А. Приемы ... ... ... в курсах физической
географии. ... ... 1979. С ... Эльконин Д.Б. Психология обучения младшего школьника. ... ... ... И.С. и др. ... ... обучения. // Советская педагогика, 1991. С 44-52. [4].
168. Якобсон П.М. Психологические проблемы ... ... ... ... 1969. Б ... ... в школе. 1970. № 6. Б 33-38.
170. География в школе. 1966. № 5. Б ... ... в ... 1973. № 6. Б ... Энциклопедический словарь географических терминов. ... ... ... 1968. Б ... ... Б.А. СССР ... географиясының бақылау жұмыстары.
Москваның мемлекеттік сырттай оқитын педагогикалық институты: Алматы. 1981.
Б 47 [5].
174. Қазақстан мұғалімі. 16 июнь 2006. Б 6 ... ... ... № 7-8 2006. Б ... ... ... ... білім беретін мектептердің мемлекеттік
базистік оқу жоспары. Алматы: Республикалық баспа ... 1996. Б ... ... ... жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға
міндетті стандарты. Негізгі ережелер. Алматы: ЖШС, ... 2002. ... ... ... ... ... орта ... берудің мемлекеттік жалпыға
міндетті стандарттары. Жалпы орта білім. Алматы: ЖШС, «РОНД», ... 12. ... ... П.Д., ... М.М., ... К.Д. Қазақстанның
физикалық географиясы. ... ... 1989. Б ... Ефремов Н.Ф. Педагогические измерения в ... ... 2006 №2 с ... ... ... ізденістер. Алматы: Мектеп 1989. 238 б.
182. Әбілқасымова А.Е. Студенттердің ... ... ... ... 1994. Б ... Зимняя И.А. Педагогикалық психология. Москва “Логос” - 2005, ...... 2005. Б ... Н.Ә. ... ... әлемдегі жаңа Қазақстан» ҚР халқына 2007 01.03.
жолдауынан.
2. Ердавлетов С.Р. География ... ... ... ... практика. —
Алматы, 2000.
3. Менеджмент туризма: Туризм и отраслевые системы. — М.: ... ... ... ... С.Р. ... туризма. ... и ...... ... ... Ж.Н. ... ... — Алматы, 2002.
6. Менеджмейт туризма: Экономика туризма. — М.: ... ... ... ... А.Ю. ... ... — М.: Аспект-Пресс, 2001.
8. Папирян Г.А. Экономика туризма. — М.: Финансы и ... ... ... ... — М., 1993.
10. Биржаков М.Б. Введение в туризм. - М. - СПб.: ... ... ... ... ... В.Г. ... ... деятельности. — М., 1996.
12. Ж.Н. Алиева «Туризмология негіздері» Алматы 2004 ж.
Қосымша А
Жаңа технологиялармен өтілген сабақтардың жоспары
Сарамандық жұмыс
Деңгейлiк ... ... ... ... ... ... бағыты мен ағысына жер
бедерiнiң әсерi қандай?
Қазақстанның физикалық картасынан суы теңiз бен көлге ұқсамайтын өзендердi
көрсетiңiз.
Жер асты ... адам ... ... ... ... өлкеңiзде қандай өзендер бар және олар қайда құяды?
Жетiсу ... ... ... ... сипаттама бер.
Қазақстан аймағында кездесетiн көлдердi кескiн картаға белгiлеп, ағынды
және ағынсыз көлдерге сипаттама.
Республика аумағында мұздықтар ... ... ... ... болуына
қандай факторлардың (жер бедерi, климаты, географиялық орны) әсерi мол
екендiгiн анықтаймыз.
Арал ... ... ... ... ... жазыңыздар.
Өзен суын ластамай, оны тиiмдi пайдалану туралы өз ойларыңызды жазыңыздар.
Тест сұрақтары
1 Үлбi ... ... ... ... 2. Есiл; 3. ... 4. ... ... қорығындағы көл.
1. Арал; 2. Теңiз; 3. Алакөл; 4. Зайсан.
3 Атырау қаласы қандай өзен бойында ... Жем; 2. ... 3. Есiл; 4. ... ... қандай iрi су қоймасы бар?
1. Қапшағай; 2. Бұқтырма; 3. Кеңгiр; 4. ... ... су ... ... өзеннiң бойында салынған?
1.Арыс; 2. Сарысу; 3. Шу; 4. ... Арал ... ... ... ... 2. ... 3. Барсакелмес; 4. Марқакөл
7 Арал теңiзi деңгейiнiң ... әсер ... ... Космостық; 2. Антропогендiк; 3. Геологиялық; 4. Климаттық
8 Астана мен Петропавл ... ... өзен ... ... Ертiс; 2. Есiл; 3. Ақсу; 4. ... ... ... ... ең iрi өзен ... ... Арыс; 2. Сырдария; 3. Бадам; 4. ... ... ... ... ... ... қай ... жатады?
1. Балқаш-Алакөл; 2. Арал; 3. Каспий; 4. Солтүстiк мұзды мұхит
11 Қазақстандағы ең ірі ... ... 2. ... ... 3. ... 4. ... 1902 ж. ... “Арал теңізі” кітабын кім жазды?
1. Т.П. Семенов; 2. Ш.Уәлиханов; 3. М. Әуезов; 4. ...... Қара ... қай ... ... ... 2. Алакөл; 3. Арал; 4. Балқаш
14 ... ... ... ... ... басталады?
1. 1000 м; 2. 3000 м; 3. 5000 м ; 4. ... ... ... ... ... ... ... алады.
1. Тянь – Шань ... 2. Орал ... 3. ... ... Іле ... ұзындығы
1. 1439 км; 2. 1850 км; 3. 1100 км; 4. 1600 ... ... ... алып ... ... ... ... Сарысу; 2. Аякөз; 3. Биен; 4. Есіл
18 Белгілі уақыт ішінде өзеннің көлденең қимасы арқылы ағып ... ... Су ... 2. Су ... 3. Су ... 4. Судың тауы
19 Есіл өзені бастауын қай таудан алады?
1. Мұғалжар; 2. ... 3. ... 4. ... Тобыл өзені бойына салынған бөген
1. Қапшағай; 2. Қызылжар; 3. Бұқтырма; 4. ... ... оң жақ ... ... ... ... 2. ... өзені; 3. Жем өзені; 4. Арыс өзені
22 Арыс өзенін әнге қосқан әнші композитор
1. Ш.Қалдаяқов; 2. С.Сейфуллин; 3. ... 4. ... Төрт ... жерін баса ағатын өзен.
1. Тобол; 2. ертіс; 3. Есіл; 4. Сырдария
24 Медеу шатқалынан ағып ... Кіші ... 2. ... ата; 3. ... 4. ... ... ... өлкенiң өзен, көлдерiн, олардың тарихи ... ... ... ... ... мен ролiн түсiну және елiмiздегi
өзендер мен көлдердiң шаруашылық маңызы мен экологиялық жағдайларын ... ... ... ... 8 б - ... осы ... ... iшкi суларына саяхат сабағын өткiздiм, ондағы ойым жай сынып
балаларымен тереңдетiлiп бiлiм алатын сынып ... ... ... ... ... ... ... бойынша 3 топқа бөлiнiп, жетекшiлерi сайланды. Жетекшiлер
мұғалiм берген арнайы күнделiкке өз топтарындағы оқушылардың белсендiлiгiн
бақылап белгiлеп ... ... ... ... Саяхатымыз шығыстан батысқа
қарай бағытталып, аялдамалар белгiленiп ... ... ... 2) ''Экология''; 3) ''Тарихи атаулар''; 4) ''Кескiн
карталар''; 5) ''Бәйге''.
Оқушылар саяхатқа шығар алдында, көңiл ... ... болу ... ... ... ... ән ... авторы Шәмшi атамыздың
''Арыстың жағасында'' әнiн ... ... ... ... жолаушылар! ''Қазақстан'' кемесi ''Өзен алабы''
аялдамасына келiп тоқтады. ... ... ... ... ... ... билет алады, егер сұрақты дұрыс шешетiн
болса, кемеден түсiп саяхаттың соңына дейiн барады.)
Солтүстiк ... ... ... ... ... ата.
Каспий алабына құятын өзендердi ата
Арал алабына құятын өзендер.
Балқаш алабына құятын өзендер
(Оқушыларға үйге берiлген шығармашылық тапсырма – ... ... ... ... шығарған өлеңдерiн оқиды.)
II. Экология аялдамасы.
(Бұл аялдамада оқушылар Қазақстандағы өзендер мен көлдердiң экологиялық
жағдайларына ... ... ... тест тапсырмаларын орындайды.)
1. Каспий теңiзi. 2. Арал теңiзi. 3.Балқаш көлi. 4. ... көлi. ... ... ... ... ... iрi өзен, көлдерiнiң тарихи атауларына
тоқталады.
1.Каспий теңiзi. 2. Арал теңiзi. 3.Балқаш көлi. 4. ... көлi. ... топ ... даярлап келген Қазақстанның өзен, ... ... ... табу үшiн ... ... ... ... Құрметтi жолаушылар! ''Қазақстан'' кемесi ''Кескiн карталар''
аялдамасына ... ... ... ... мiндеттерiңiз, Қазақстанның
өзендерi мен көлдерiн кескiн картаға түсiру. Билет алыңыздар.
(Компьютерден сылдырап аққан судың ... ... ... Үш ... ... ... ... көлдердi компьютерге түсiредi, қалған ... ... ... ... ... ... ... тексередi.)
Солтүстiк Мұзды мұхит алабына құятын өзендер.
Каспий, Арал, алабына құятын өзендер.
Балқаш алабына құятын өзендер.
V. ''Бәйге'' аялдамасы.
Мұғалiм:
- Кеме саяхатымыздың ... ... ... ... ... ... жетекшiлерi шығып, сұраққа жедел жауап беру ... ''Кiм ... ... қатысады.
I – топ сұрақтары
1. Қазақстан неше ... ... ... ... ... ... өзенi).
Каспий теңiзiндегi арал (Тюлень).
Елiмiздегi қақпалар (Жоңғар қақпасы).
Мыңғалжардың биiк шыңы үлкен (Боқтыбай 657).
Жыл бойындағы өзеннiң су шығыны (Жылдық ағын).
Жасанды өзен ... ... ... (Үй өзенi).
Астана қаласы қай өзеннiң бойында орналасқан (Есiл ... ең ... ... ... ... 2005 жылы ашылған қорық (Қаратау).
Қазақстанның уран кенiн өндiретiн аймағы (Оңтүстiк өңiрi).
II - топ сұрақтары
Қазақстанның ұсақ шоқыларын қалай атауға ... ... ... ... ... неше елге шыға алады (4).
Қазақстанның әуе кеңiстiгi ... ... ... ... әуе жолы ... өтедi
(72).
Қазақстан мен Ресей арасындағы шекара сызығының ұзындығы (7591).
Қазақстан табиғат ресурстарының қай ... д.ж ... орын ... ... Ертiс өзенiнiң ұзындығы (1700км).
Қазақстандағы ең маңызды табиғат ескерткiштерi (Жетiсу маржаны).
Қазақстанда жеңiл түстi металдардың қай түрi көптеп ... ... ... көл бар ... ... өзендердi су ағыны бойынша қанша су аймағына бөлуге болады
(5).
11. Өзеннiң су ... ескi су ... ... ... ... атаулары (Қараөткел, Ақмола).
III топ сұрақтары
Шығыс Қазақстан облысы (Лениногор ауданындағы) қорық ... ... ең iрi ... ... ... ең биiк шың (Хан ... орналасқан климаттық белдеулер (Қоңыржай).
Сарыарқаның шығысындағы биiк шыңы (Ақсоран 1565).
Қазақстан жерiнiң қанша пайызын таулар алып жатыр (10 пайыз).
Қазақстандағы энергетиканың ең жас ... ... әр ... орта ... ... пайыз жер қоры тиедi (18,1 пайыз).
Қазақстанның теңiз деңгейiнен төмен жатқан жерi ... ... маңы ... ... iрi құм ... құмы).
Балқаш көлiнiң солтүстiк жағалауындағы қала (Балқаш).
Қазақстандағы ерекше қорғалатын табиғи аумақтар қаншама (120- ға ... топ ... ... ... ... ... бiлiмiн бағалау керек. Үйге өз бетiнше орындауға әр топ өздерi
таңдап Қазақстандағы әлi күнге ... келе ... iрi ... тұрғыда анықтап, бұл аймақтарда туризмдi дамытуға бола
ма, нелiктен сарқырамалар бұлай аталғанын зерттеп келу ... ... ... ... ... ... ... елге – туған жерге
деген қызығушылығын оятуға сеп.
VІІ-сабақ
Қазақстан топырағы және оның түрлері
8 -в сыныбында «Қазақстанның топырағы және оның ... ... сын ... ойлау стратегияларын қолданып өтілген сабақ
түрі.
Топырақты ... ... ... ... ерекшеліктерін,
топыраққа әсер етуші факторларды түсіндіру және оқушыларды өз шығармашылық
жұмыстарының нәтижесін көріп, өз ... ... ... ... ... айта ... үйрету сабақтың негізгі мақсаты болды.
Сабақта көрнекілік ретінде Қазақстанның физикалық картасы, топырақ
жамылғысының картасы, кестелі ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары қолданылды.
I. Ұйымдастыру. Оқушыларды 4 топқа бөліп орналастыру.
II. Қызығушылықты ояту бөлімі. Үй тапсырмасын сұрай ... ... ... Үй жұмысын пысықтайтын жұмыстың түрлері:
а) оқушылардың шығармашылық жұмыстары, рефераттар;
ә) тест ... ... ... ... ... ... ә) Ертіс; б) Есіл; в) Нұра
2. ... ... ... орналасқан?
а) Алтайда; ә) Іле Алатауында; б) Қаратауда; в) Жоңғар Алатауы.
3. Есіл өзеніндегі ... ең ... ... жазда; ә) қыста; б) күзде; в) көктемде.
4. Солтүстік мұзды мұхитының алабына жататын өзен
а) ... ә) ... б) Іле; ... ... жер асты ... мол ... ... маңы ойпатында; ә) Мойынқұмда; б) Шығыс ... Лүк ... ... ең ірі су қоймасы:
а) Бұқтырма; ә) Шардара; б) ... в) ... ... ... қай өзенде?
а) Іле; ә) Сырдария; б) Есіл; в) Жайық.
8. Қазақстандағы ағынды көл:
а) ... ә) ... б) ... в) ... ... - ... ... ең ұзын өзені.
2. Арал теңізі алабының өзені.
3. Іле ... ... Жер асты суы мол ... ... тақтасында орналасқан теңіз.
6. Шипалы әсері бар минералды су.
7. Іле өзені құятын көл.
III. ... ... Жаңа ... Тақырыбы: Қазақстанның топырағы және оның
түрлері.
Жоспар:
1. ... ... ... ... механикалық құрылымы.
3. Қазақстандағы топырақтың түрлері.
4. Өлкеміздің топырағы.
в) ... ... ... ... ... ... ... 4 топ оқулықпен жұмыс жасап,
мына сызбаға сәйкес жауап іздейді. Ол үшін топ ... ... ... ... Тірі ... ... ... Жер ... ... ... ... ... ... топтасып бір спикер түсіндіреді. Қажет
болған жағдайда басқа топ мүшелері көмектеседі.
2. Топырақтың механикалық құрылымын анықтауда мұғалім ... ... яғни ... ... саз бен қара ... құрылымы жоқ топырақ
құмды саздауыт болатындығын айтады. Содан соң ... ... ... үшін ... ... екеуін салыстырып, Венн диаграммасын
толтыру тапсырылады.
Құрылымды ... ... ... ... ... ... үшін қосымша
әдебиеттерді, суреттерді пайдаланып, шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... анықтауға тапсырма
беріледі.
4. Өлкеміздің топырағын, оның ... ... ... ... ... шығармашылық жұмыстар тыңдалады.
IV. Толғаныс бөлім. 4 топқа СТО-дың "бір тақырыпқа әр түрлі ... ... ... ... Туған өлке топырағы тақырыбына 5 минуттық эссе жазу.
2-топ. Топырақ сөзіне 5 жолдық өлең құрастыру.
3-топ. Кескін ... ... ... ... ... ... түсіру.
4-топ. He білдің? – ой тұжырым жасау.
Белгіленген ... ... әр топ өз ... өз ... әр ... ... ... белгілеген жеріне іліп, талдайды.
V. Сабақты қорытындылау, бағалау.
VI. Үйге а) § 35, ... 1 ... ә) ... ... ... б) қосымша мәліметтер жинақтау тапсырылады.
VІІІ-сабақ
Мұқағали поэмасындағы география
М.Мақатаев – қазақ ... ... ... ... танытқан, өзгеше поэтикалық әлем таныған жаңашыл ақын.
Табиғат аясында туып-өскен әрбiр ... сол ... ... тартпауы
мүмкiн емес. Туған жердi, оның табиғатын жырлау – барлық ақынның ... ... ... ... ақын ... ... жер келбетi,
өлең өрнектерiндегi табиғат перзенттерi, жырға айналған жыл мезгiлдерi деп
тануға болады. ''Бiзде туған жер ... ән де, өлең де аз ... Ал ... ... туған жерге арнап жазған өлеңдерiнде өзгеше жылу,
сыршылдық, жан-жүйенi шымырлатар қасиет бар. Қай-қайсымыз болсақ та ... ... ... ... ... туған жер туралы өлеңдерiнде сырт
шолу, жадағай ... жер ... ... ... ... тамашалау жоқ
та, iштей сүйсiну, құштарлану, толғану бар'' деп, ой түйiндейдi ... қызы ... ... жер мен ... ... өлеңдерi: ''Апыр-ай,
туған жер-ай'', ''Дөңгелек жер'', ''Рахмет, ... ... ... ... ... ... жер ... ''Сарыжайлау'',
''Қайран, Қарасазым-ай'', ''Осынау шуақ ... кең ... ... ''О, туған ел'', ''Айхай, дала'', ''Аякөз-Ару'', ''Ата Жайық'',
''Хантәңiрi'', ''Тоғай төңiрегiнде'' және ''Алтай-Атырау'' поэмасы.
М.Мақатаевтың ... ... ... ... ... алатын орны зор. Бұл поэмадан Қазақстанның шығысынан батысына
дейiнгi iрi табиғат кешендерiн суреттеудегi ақынның асқан ... ... ... ... ... географиясындағы iрi табиғат
кешендерi – ... ... ... ... ... ... Сiбiр ... жазығы), Торғай үстiртi, Каспий маңы ойпаты, Тұран ойпаты, табиғат
зонасы және табиғат байлықтарын ... ... ... ... ... қарапайым тiлден гөрi поэтикалық тiлмен түсiндiру
оқушылар ой-өрiсiнiң дамуына әсерi мол.
Ақын ... жерi ... ... ... ... ... тау сандал белiм,
Шоқтығы өсiп, жан бiтiп, жанданды елiң.
Күнiм туды көгiнде самғар менiң,
Алатаудан биiкпiн демеушi едiм.
Алатауым төменде қалды-ау менiң.
Әттең ... ... ... ма ... ... ... мақтанамын,
Балақ қойын несiне ақтарамын.
Жетiсудың байлығын бiлмес болсаң.
Бiр уыс ... ап ... ... ... ... ... бұл жерiн даттағанын,
Айналайын, Жетiсу – аппақ арым, -
дей келе, Алатау Қазақстандағы ең биiк тау ... оған ... ... ... алмайтынын атап өткен Мұқағали Жетiсудың табиғат байлығын
бiр уыс ... ... ... ... ескерген. Иә, әр табиғат
кешенi өзiнiң табиғат ... ... ... ... ... сол
жердегi өсiмдiктер мен жануарлар дүниесiнiң байлығын айқындайды.
Қазақстанның шығысында кең алқапты Алтай таулы өлкесi:
Құсыңды бір, құтты өлкем ... ... ... ... тарт менi ... де, ... ... ма екен Алтайдың уысына?!
Шығысыма тарт менiң Шығысыма
Сағынышын ... ... ... жырымның бiр ұшына.
Мынау жатқан Марқакөл, Зайсаным ба?
Шығыстағы ... ... ... жанары ұшқышым, байқадың ба?
Айдынына мәңгiлiк ескерткiш қып,
Қаламымды тастармын қайтарымда
Қаласа алсын Марқакөл, Зайсаным да.
Клондайк пен ... ... ... тау жүйесiне жетпейтiнiн
көрсеткен, ал Марқакөл мен Зайсан көлдерiн суреттегенде ... ... ... Байкал көлiндегi пайда болған ... ... ... ... екенiн байланыстырған.
Ертiс өзенiнiң Батыс Сiбiр жазығын дәл ортасынан бөлiп өтетiнiн, сол
жерге тән ... ... ... ... және ағыс ... ... ... ұшқыш!
Ертiстiң ағынымен,
Екi жағы Ертiстiң бауыры кең,
Айдын Ертiс, ақ Ертiс жырауда,
Айналасын өзiнiң сауырымен.
Осы өлкенi осы ... ... ... Ертiсi басынбайды.
…Аялап ұш, аяулым, айналып ұш,
Сонау жатқан жасыл қол – Жасыбайды.
Айқай, заман!
Арқаның даласын-ай,
Даласына қаласы жарасуы-ай!
Павлодар – ... ... ... ...... құт ... ... Ертiс арнаңда ағасың жай?
Сұрапылды сапырып, аласұрмай?!
Ата-бабамыз құтты жер деп ... ... ... ... отын ... Қарағанды өмiр алабы жайлы ақын:
Армысың, аты әйгiлi Қарағандым!
Жылуым, қара алтыным, қара наным,
Кiмдердiң пальмасынан артық маған,
Бозарған көде, жуса ... пен ... екi ... ... екi iнiңнiң бетiң аппақ.
Өзегiңдi екi алып жарып шығып,
Төсiңдi сорып жатыр екi жақтап,
Қап - қара, Қарағандым, ... ... деп, ... ... ... ... ... орнын
және Балқаш пен Жезқазған зауыттарын негiзгi отынмен Қарағанды ... ... ... ... облысы шөлейттi зонада орналасқан,
iрi өзен жүйелерi жоқ. Сондықтан академик Қаныш Сәтбаевтың ... ... ... Мұны ... ақын ... деп ... Ертiс ноқта iлдi, тағаланды.
Сусындатпақ шөлдердi, далаларды.
Ертiс құлап келедi, сүйiншi бер,
Сүйiншi бер, сүйiктi Қарағанды!
Сонымен ... ... ... ең сұлу жерi Көкшетауға ерекше
назар аударды:
О, ғажап!
Өзiңбiсiң Көкше деген?!
Тастарың жиған жүктей текшеленген.
Бурабай Оқжетпестi өкшелеген.
О, ғажап!
Өзiңбiсiң Көкше ... - ақын ... ... ... ба, тасқа барып өскен емен?!
Көлкiген сынаптайын көлдерiң бе?!
Сәкеннiң аққулары кестеленген.
Ағаның ардақ едi өскен ерен,
Бiржаның алмас едi ... ... ... ... ... зонада орналасқан Каспий маңы ойпатын
былай суреттейдi:
Армысың Атырауым, бозан далам!
Каспий менен Жайықтан көз алмаған.
Ұмыттың ба сонау бiр кездерiңдi?
Құлан жортса, ... кезе ... ... ... төзе алмаған.
Армысың Атырауым, бозан далам!
Қайда кеткен сағымың көз алдаған?!
Арманменен, елеспен ажарланған?
Амансың ба, от адал, ажар ... ... бұл ... ақ ... ... созар маған, -
деп шөлейт зонасына тән ландшафты ... ... адам ... ... тоқталады.
Адам назарын аударатын және адам тiршiлiгiмен ... ... келе ... ... ... тыс ... Ақын ... өзенiн былай
жырлайды:
Ерке Жайық – елiмнiң қарашығы,
Егiзiнiң сыңары анасының,
Күн ойнатып, көгiнен кете алмайтын,
Төрi осы ... ... Жем, ... ... ерекше мән бередi.
Жан бiтiрген далаға, адамына,
Сағыз толқып, Жем тасып бара ... ... ... сабағына,
Қызық жайлап, қызық боп жатыр, мiне.
немесе:
Аралыма құлаған Дария – Сыр,
Дария – Сыр ... ... бойы ... ... ... ма ... дәм ... – Сыр қазақтың қариясы, -
деп ақын поэмада бүкiл Қазақстанның негiзгi өзендерiне мiнездеме берген.
Ақын поэмалары мен өлеңдерiне ... ... ... ... ... ол
табиғат перзентi екенiн мақтан тұтады:
Тау дейтiн алып жүрек Ана туған,
Мен – таулықпын!
Таудан мен жаратылғам.
Киiктiң сүтiн емiп ер ... алып ... ... ... ... ... оған деген ... ... ... отырады. Ал ''Тоғай төңiрегiнде''
өлеңiнде адамдардың табиғатты шексiз тонап бара жатқанын айтып, жан айқайын
сездiредi.
Тоғай едi ... ар ... ... ... мен ... ... ненi бағып жүр екен?!
Қайда кеткен мына ауылдың бағбаны?
немесе:
Тау орманда,
Мына ... ... киiк ... ... үзiп ... аң, ... құс,
Ендi қайтып бұл өңiрге жолай ма?!
Иә, ақын өз өлеңдерiнде табиғат сұлулығын ғана ... ... ... ... ... бара ... да ... Ендеше әрбiр азамат өз
табиғатын аялап, қорғауы қажет. Мұқағали Мақатаев адам ... ой ... деп, ... пен тән деп екi ... екi бөлмей, адамды адам қып
тұрған гармониялық бiрлiктiң түп тамырын дәл басып, дәл тапқан.
Ақын – адам ... ... ... жарастық пен келiсiмнiң
жыршысы. Оның туған ... ... ... ... ... шын
тебiренiстен, шын шабыттан, шын қуаныш пен сағыныштан туған жырлар. Әрбiр
қазақ азаматы үшiн ... ... мен ... ... ... ... Жас ұрпаққа эстетикалық тәрбие ... ... ... ... ... тiлiмен туған жерге сезiмiн дамытады.
Мұндай кереметті ... ... өзiм ... ... 8-шi ... бiрiге отырып қайталау сабағында немесе елiмiздiң тәуелсiздiк
күнiне тарту етiп ... акт ... ... кеш ... ... ... қонаққа шақырып, ой бөлiсе отырып, жинақтап атқару қызықты және ... ... ... ... ... тамаша ақын ғана емес, Қазақстан ... ... ... отангер географ.
ІХ - сабақ
Халық педагогикасына сүйене өткізілген сабақ
Еліміздің егемендігінен кейін қазақ тіліне, тарихына, географиясына
көп көңіл бөліне бастады. ... ... ... ... ... ... тиімді жолдарының бірі - өтілетін ... ... ... ... ... ... білімге деген
құштарлығын арттыру, бойларына ұлттық мінез-құлықтың ... ... ... ... табиғат, қоғам, адамзат дамуының тарихымен, ... олар ... ... ... ... ... мен
көзқарастарын дамытуда география пәнінің алар орны ерекше. ... ... ... ... ... ... педагогикасының дәстүрлері
арқылы тәрбиелеу ісін алуан бағытта қарастырып, ... ... ашу ... жаңа технологиялық үлгілерін қарастыру қажет.
География пәндерін оқытуда оқушыларды халық ... ... ... деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу - ... ... ... ... оқу ... мен пән тақырыптарын
саралай келе, осы ... ... ... өткіздім. Мысал ретінде,
"Қазақстан кешендерінің әр түрлілігі" тарауында ... ... ... әр түрлілігі» бөлімінде «Ірі табиғи аудандар»
тарауы берілген. Мен тарауды ірі блокпен оқыта отырып, оқушыларды атмекенге
деген сүйіспеншілікке ... ... ... ... Тараудағы тақырыптарды өткізудің жоспарын құрастырдық (1-
кесте).
10-кесте.
"Ірі табиғи аудандар" тарауын өтудің жоспары.
|№ |Сабақтың тақырыбы ... ... |
| | ... | ... ... Еуропа жазығы | ... ... ... ... Сібір жазығы | ... ... ... |Тұран жазығы | ... ... ... ... ... | ... кескін карта ... ... | ... атлас ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... |Сарамандық жұмыс | ... ... ... сурет |
|9. |Жоңғар Алатауы | ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... ... ... | ... ... карта ... | ... ... ... ... ... ... | ... ... ... |
| | | ... ... т. б. ... 13-14 сабақтары біріншіден, қорытындылау сабағы, екіншіден
оқушыларды ... ... ... ... ... ... сабақтастыру сабағы болды. ... ... ... ... ... ала ... беріледі.
1 қатарға — жазықтар мен ойпаттар.
2 қатарға— қыраттар мен аласа, орташа таулар.
3 қатарға - биік ... ... ... ... ... ... ... топонимикалық тұрғыдан анықтама беру (5 атау).
2. Жер-су аттарына, тарихи ... ... ... Жер-суға арналған өлең-жырлар жаттау.
4. Өсімдіктер мен жануарлар суреттерінен буклет дайындау.
5. Ел, жер, су, ... ... ... ... ... Өңірлердегі батырлар мен еңбек ерлері туралы ... ... ... ... ... ... Таулы аймақтағы сарқырамалар туралы мағлұматтар дайындау.
9. Өңірлердегі қорықтар ... ... ... ... ... ... және ... өткіздік.
Мұғалімнің кіріспе сөзінен кейін оқушылар өздері бөлінген өңірлер
бойынша кесте толтырды. Кестені ... ... - ... физикалық-
географиялық сипаттама беру арқылы, тақырыпты еске түсіру (15 мин).
11-кесте.
Өңірлерге физикалық-географиялық сипаттама.
|№ ... ... |
| ... |лық | |
| ... ... |
| |аты | | | ... ... Модульге кіру |5 мин ... |
| |қ |2. ... | ... |
| | |3. ... ... | ... |
| | | | ... ... ... ... және ... |20 ... ... ... |қ |Адам тіршілігі үшін |20 ... ... |
| | ... ... және | | |
| | ... ... | | |
| | |1. ... сигналдар" | | |
| | |210-216 бет | | |
| | |2. ... ... | | |
| | |216-219 бет | | |
| ... ... |20 мин|Топ |
| |қ ... ... ... |20 ... ... |
| | ... және олармен | ... |
| | ... ... Табиғаттың | | |
| | ... ... ... | | |
| | ... | | |
| | |1. ... шақ" ... | | |
| | |2. ... ... ойыны | | |
| ... |20 ... |
| |қ ... ... ... ойыны | |бойынша жұмыс |
| | |2. ... ... |20 ... |
| ... ... ... мен | | |
| |қ ... Табиғатты | | |
| | ... мен ... | | |
| | ... | | |
| | |1. ... шақ" ... |15 мин |Топ |
| | |2. ... ... ойыны |15 мин |бойынша жұмыс |
| | |3. ... ... | | |
| | ... | | |
| | ... ойыны |15 мин ... ... ... Тест ... |10 мин | ... |қ | | | ... | |2. ... сынақ |30 мин | |
| | |3. ... ... |30 мин | ... ... жоспары.
1. Табиғи қорлар.
2. Табиғат және ... ... ... ... ... табиғат құбылыстары және олармен күресу шаралары.
5. Қорықтар.
6. Ұлттық табиғи ... мен ... ... ... және ... ... ... сигналдар" ойыны. Оқушылар 210-216 беттегі мәтінді мұқият
оқып шығып, ... ... ойын ... ... ... сөз және ... ... тиіс. Оқушылар мәтіннің мазмұнын
суреттер, сызбалар, шартты кескіндемелер арқылы ашып көрсетуі тиіс. Кейін
оқушылар ... ... ... ... ... ... Ойын соңында ең жақсы әрі ең түсінікті жұмыс
анықталып, ... ... ... ... ... құрастыр". Оқушылар 216-219 беттердегі мәтінді мұқият
оқып шығады да, қағаз алып ... ... ... ... ... ... жинап алады да бірінші топтың сұрағын екінші топқа,
ал екінші топтың сұрағын бірінші топтағы ... ... Енді ... ... ... ... ... өз тобындағы оқушылармен
пікірлеседі. Содан соң, оқушылар сұрақтарына ... бере ... ал ... ... ... ... ... шақ". 1-гейм. ... ... ... ... ... ... тез әрі ... жауап берулері тиіс.
1-топқа
1. Табиғи ... ... ... ... ... қорларын нешеге бөлуге болады?
3. ... ... не ... ... Тас ... ... кен ... ата.
5. Темір кені қай жерде өндіріледі?
6. Полиметалл кендері қай ... ... ... ... не ... ... Су ... нешеге бөлінеді?
2. Қазақстандағы орманның көлемі қанша?
3. ... ... ... қанша түрі бар?
4. Қазақстанда ... ... ... түрі ... Халықаралық табиғат және табиғи байлықтарды қорғау одағы қай ... ... ... мен ... қанша жерді алып жатыр?
7. Республика аумағы қанша экологиялық ... ... ... ... ... таралуын зерттейтін ғылым.
2. "Көкшетау" поэмасының авторы кім?
3. ... кені қай ... ... ... жел ... қай ... пайдалануға болады?
5. Қазақстанда минералды сулар қай облыстарда таралған?
6. Оңтүстік Қазақстанда ... ... ... өсімдік өседі. Ол қалай
аталады?
7. Қазақстанда құстардың қанша түрі бар?
2-гейм. "Сен - ... мен - ... Әр топ ... сұрақтар қояды.
II. "Қарлы кесек" ойыны. ... Адам ... ... табиғат кешендері қалай өзгереді?
2. Балқаш ... ... ... ... әңгімеле.
3. Қазақстанда қандай ерекше қорғауға алынған аумақтар бар? ... ... ... ... ... ... не ... Үлкен қалалар мен өндіріс ошақтарында экологиялық проблемалар ... ... ... ... ... болжам жасаудың қандай маңызы бар? ... ... ... ... ... әңгімелеңдер.
2. Апатты табиғат құбылыстарына қандай табиғат құбылысы жатады?
3. Адамның қоршаған ортаға тигізетін ... және ... ... өз ... білдіріңіздер.
4-сабақ. Қорықтар.
I. "He? Қайда? Қашан?". Әрбір топқа проблемалық ... ... сол ... ... ... ... толық жауап берулері тиіс.
Оқушылардың жауабы арнайы кесте бойынша бағаланады.
1-топқа
1. ... ... ... жасаудың қандай маңызы бар?
2. ... ... ... қандай құбылыстар жатады? 2-топқа
1. Адамның ... ... ... ... және жағымсыз әрекеттері
жөнінде өз пікірлеріңізді білдіріңіздер.
2. ... ... ... ... ... аумақтар бар?
II. "Қазақстанның қорықтары" атты кесте ... мына ... ... ... |Құрылған жылы|Аумағы мың.га|Орналасқан |Қорғауға алынған өсімдіктері |
| | | ... |мен ... |
| | | | | ... ... шақ". ... ... мен қорықшалар.
1. "Қоржындағы ғажайыптар" (Заморочки из бочки). Топтағы оқушылар
қоржыннан ... ... ... Ол ... ... ... сол
дөңгелектегі нөмір бойынша мұғалім әрбір топқа сұрақтар береді.
1. Қазақстанда ... ... ... ... ... мақсаты.
3. Ақсу-Жабағылы қорығы қай жылы ашылды?
4. ... ... ... ... қорғалады?
5. Қорғалжын қорығы қай жерде ... ... ... қай ... ... "Мен - саған, сен - маған". Әрбір топ ... ... ... Көшбасшылыққа талас. Мұғалім оқушыларға сұрақтар ... ... ... ... тез әрі ... жауап беруі тиіс.
1. Қазақстанда ... ... ... ... ... қай ... орналасқан?
3. Қаратау қорығы қай жылы ... 1934 жылы ... ... құрылған қорық?
5. Алматы қорығында құстардың қандай түрлері қорғалады?
6. ... ... қай жылы ... жабылу себебі?
7. Қай қорық ЮНЕСКО тізіміне енген?
8. 1976 жылы ... ... ... ... ... ... ... маңызы?
10. "Батыс Алтай" қашан құрылған, қайда орналасқан?
ІІ. ... ... ... оқуға 234-237 беттердегі мәтін беріледі.
Оқушылар төрт ... ... ... ... қосымша деп бөлініп, өз
реттерімен түсінгендерін айтады. "Қосымша" - ... топ ... ... ... ... қосымша айтуға құқылы болады.
II. "Қасиетті бәйтерек" (Дерево мудрости). Оқушыларға оқуға мәтін ... оқып ... ... ... ... сұрақ құрастырып, құрастырған
сұрақтарды қоржынға салады. Енді әрбір оқушы қоржыннан сұрақ алып, сол
сұраққа жауап ... ... ... ... ... ... анықтап, ойын
соңында алғыс айтады.
6-сабақ.
I. Тест тапсырмалары.
1. Табиғи қорлар неше ... ... А) 2; В) 3; С) 6; D) ... Жел ... күн сәулесі қандай табиғи қорларға жатады?
А) отын-энергетикалық; В) ... С) ... ... ... ... проблемасының тууына тікелей әсер еткен Қапшағай cу қоймасы
қай жылдан бастап ... ... 1970 ж.; В) 1964 ж.; С) 1982 ж.; D) 1958 ж. ... ... ... апатын көрсет.
А) сел; В) қуаңшылық; С) жер сілкіну; D) теңіз суының көтерілуі. ... 1927 жылы ... ... Ол ... ... ... Талас
Алатауы мен Өгем жотасында 85,4 мың.га астам жерлерді алып жатыр. ... ... ... В) ... С) ... D) ... (В)
6. Бұл қорық ЮНЕСКО-ның тізіміне ... ... ... ... ... ... Ол қай қорық?
А) Наурызым; В) Ақсу-Жабағылы; С) ... D) ... ... Ең жас ... ... ... В) ... С) Үстірт; D) Алакөл. (D)
8. Мына ұлттық ... ... ... ... ... 2. Іле Алатауы; 3. Қарқаралы; 4. ... ... В) ... С) ... D) Ақмола.
9. Қазақстанда қанша табиғат ескерткіштері бар?
А) 26; В) 27; С) 24; D) 12. ... ... ... ... ... ... ... В) таутеке; С) қасқыр; D) ... ... ... ... ... ... туралы айт.
2. D Минералдық ... ... ... Табиғи қорларды тиімді пайдалану үшін не ... Су ... ... ... ... тұратын жердің экологиясы жайында не білесің?
6. Табиғат апаттарының болуы ... ... ... ... - ... қорлары туралы әңгімеле.
8. Қазақстанда қандай экологиялық ... ... ... өзгеруіне болжам жасаудың қандай маңызы ... D ... ... D ... ... D ... ... D Алматы қорығы.
14. Қазақстанның табиғатты ... ... ... ... Арал проблемасын ... ... ... ... ... аумағы неше экологиялық ауданға бөлінеді?
17. Медициналық география деген не?
18. ... ... ... ... ... қорықтар бар?
20. D Балқаш проблемасы.
21. D Арал проблемасы.
22. D ... ... D ... ... мен ... ... ... проблемасы.
24. D Үстірт ... D - "4"; о - "3"; * - "5". ... ... белгілерге жауап
берген оқушыларға нақты жауаптары үшін ... ... ... ... ... ДИДАКТИКАЛЫҚ ТАПСЫРМАЛАР
Сабақта дидактикалық тапсырмаларды тиімді пайдалану оқушылардың
өздігінен ... ... ... ... мен пәнге деген
қызығуын арттыруға көмектеседі. ... ... ... ... географиясы бойынша бірнеше дидактикалық тапсырма-лар ... ... ... ... ... оңнан солға және жоғарыдан төмен, төменнен жоғары
қарай оқып, Қазақстанның 10 өзені мен 10 ... ... ... Мына ... қалып қойған ойды толықтырыңыз.
а) Каспий теңізіне өзендер құйғанымен,.. ... ... ... тұйық көл.
ә) ... ... ... жер ... ... ... ... ... болып келеді.
б) Каспий маңы ойпатындағы ... ... осы ойпатқа ғана тән ерекше құрылымдар.
в) ... ... ... ең ... ... ... ... ..
қорығы.
д) Қазақстанның ең биік шыңы ... ... ... көлі маңында...
3. Каспий маңы, ... ... ... ... ... ... ә) ас ... б) темір кенін едәуір мөлшерде өндіреді?
4. Сөйлемдерді оқып, тұсына "иә" ... "жоқ" - деп ... ... Қазақстандағы ең ұзын өзен.
ә) Жайық өзені Тұран жазығын ... ... ... ... ... ... келеді.
в) Сарыарқа Қазақстанның батысын алып жатыр.
г) Алтай — ... ең биік ... ... тауы ... ең биік ... ... ... сәйкестендіру.
Тұран ... сырт ... ... ... ... ... жауап беру.
а) Тау солтүстіктен оңтүстікке қарай 200 км-ге созылып жатыр. Ең биік
нүктесі 657 м. Орал ... ... ... болып келеді.
(Мұғалжар тауы)
ә) Қазақстанның оңтүстік шығыс бөлігін алып жатыр. "Аспанмен талас-қан may"
деген мағына береді. ... ... ... ... ... Оңтүстік бөлігі ғана Қазақстан жерінде. Саз ... ... ... ... ... түзілген. Оңтүстік пен солтүстігіне қарай еңіс
болып келеді.
(Батыс Сібір ... ... ... ... тау.
(Қаратау)
д) Қазақстанда қай қорық жабылған.
(Барса келмес)
7. "Қазақстан қалалары" сөзжұмбағын шешу.
1. Оңтүстік астана. (Алматы)
2. Каспий ... ... ... ... ... (Астана)
4. Ертіс өзені бойындағы қала. (Өскемен)
5. Қазақстандағы ... ... ... (Балқаш)
6. Мұғалжар тауы баурайындағы қала. (Жем)
Табиғат аудандарын ... ... ... ... ... ... ... тарыны
жинап алғандай" өзіндік ерекшеліктері бар. Қайталау сабағының ... ... ... пән ... ... ... деңгейіне, оны оқушыларға
жас ерекшеліктеріне, қабылдау дәрежесіне ... ... сөз ... ... баяндауына байланысты тақырыптың
қорытындылануы, оның оқушылардың есінде ... ... ... ... ... және ... дәптерлерінде жазылуы сияқты
бұрын атқарылған үлкен жұмыстардың ... ғана ... ... ... ... ... қайталау сабағының тұжырымдай жасалынған жоспарын
кестеленген үлгіде ұсынып отырмын.
Сабақтың мақсаты, оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... жағынан еліміздің табиғат аудандары
тақырыбынан алған білімдерін бекітуді, ... ... ... ... ... Отанын сүюге, адамгершілікке, тапқырлыққа
тәрбиелеуді, сөздік қорын ... ... ... ... ... ... ... |
| |құрылымы | | | | ... ... ... ... ... |
| |ру |ы ... беру ... ... |уап |пен |
| ... ... |Үлгі: а) Жалпы Сырт қыраты, | ... |
| | ... алды ... ... маңы | ... |
| | ... ... орналасқан табиғи аудан | ... |
| | ... ... ... | | |
| | |ой |ә) Жер ... ... биік | | |
| | ... |төбелері мен қыраттары жоқ, | | |
| | | ... мен ... | | |
| | | ... үрдісіндегі | | |
| | | ... ... ... | | |
| | | ... ... ... | | |
| | | ... | | |
| | | |б) Тау С-О ... 200 ... | | |
| | | ... жатыр. Ең биік нүктесі | | |
| | | |657 м. Орал ... ... | | |
| | | ... ... ... ... | | |
| | | ... | | |
| | | |в) ... ... тек | | |
| | | ... | | |
| | | ... ... Торғай ойысы | | |
| | | ... | | |
| | | ... ... ... | | |
| | | ... ... | | ... | |г) Мұғалжар мен Каспий маңы ... |
| ... |Ой ... ... ... |баяндау |жұмыс |
| |хабарлау.|сұрақтары|Фосфорит кеніне бай, теңіз |көрсету,| |
| | ... ... 300 м (Жем ... | |
| | ... | ... |
| | |ы | | |пен |
| | ... |1. ... аудандардан Қазақстан| | |
| | ... ... ... және оған | | |
| | ... ... ... беру. | ... |
| | |ға |2. ... ... | ... |
| | ... |(Оқушылар ... | |
| | | ... ... |тен |Сынып |
| | | |3. ... ірі кен ... |пен |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... |у |жұмыс |
| | | ... Қоры ... | | |
| | | ... ... бар кен | | |
| | | ... ... қысқаша түсінік | | ... | ... | ... |
|. |лар | |4. ... ... ... | |жұмыс |
| |білімін |Оқушылар |тап". | ... |
| |жан- |дың |5. ... ... бойынша | ... |
| ... ... |екі | ... |
| |тексеру. |сақтау, |ауданның ортақ белгілерін табу. | |пен |
| | ... ... ... ... мен ... | | |
| | ... | | |
| | |рі мен ... Мұғалжар мен Сарыарқа | | |
| | |тіл ... | | |
| | ... ... ... мен ... | | |
| | ... ... | | |
| | | |6. ... ... | | |
| | | ... | ... | |1. М. ... ...... ... ... үзінді оқыту, | | |
| ... |ың ... | | |
| | ... | | |
| | |к |2. ... байлыққа ие болуда | | |
| | ... ... оны ... ... ... | | |
| | ... ... ... | ... | | | | ... ... |Үйге | | | ... ... | | ... |
| |. |Шығармашы| | | |
| | |лық | | | |
| | ... | | |
| | ... | | | ... ... ... тапсырмаларын орындау. | | |
| ... | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | ... ... ... | | |
| | | |1. ... ... ... ертең.| | |
| | | |2. ... елім – ... | | |
| | | |3. ... ... ... | | |
| | | |4. ... ... дүниежүзілік | | |
| | | ... ... ... | | ... ... іс – әрекетте бейімденген сабақ
Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ ШИ І, ІІ курстар арасында география пәнінен
алған білімдерін тереңдетіп ... үшін ... ... және тәрбие
беру” пәнінен “Табиғатты қорғау – тазалықты ... ... ... қазіргі таңдағы өзекті мәселелері қарастырылатын қала
мектептерінің 8 сынып оқушылары арасында ... ... ... І, ІІ курс ... ... қаладағы № 25, №65, № 8 , ... №50, № 31 ... ... ... өз ... ұсыныстарын
айтып сұрақ қойды.
Студенттер Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жайлы ой қозғайтын сұрақтарына жауап
беріп, тақырып аясында көрініс көрсетті.
№ 31 мектептің оқушысы сұрақ - ... ... ... ... ... елдер арасында қаншама алшақтық бар?
Жауап береді ІІ курс ... – Ең ... рет ... ... ... 1273 жылы “Үйіңнің жан – жағын таза ұста” деген заң шығарған. Ал,
немістің химик – биолог ... ... 1866 жылы ... – үй, ... ... яғни қоршаған ортаны қорғау терминін алғаш рет ... ... ... ... ... ... түсініктен өркениетті елдерден
бірнеше ғасыр кенде қалып қойған.
№ 65 мектептің ... ...... ... ... ... дамытуға болады?
Жауап береді І курс студенті – Оңтүстік өлкесінде туризмнің ... ... ... бар. ... ... ... діни ... геоэкшинг яғни карта бойынша ... ... ... ... ... ... ... зардаптары туралы ІІ ... ... ... 25 ... ... ... сұрақ – Жарылыс зардаптарын шегіп
отырған картадағы осы уақытқа дейін белгіленбеген ... ... ... ... ... баяндамашы - Ия, ол ... ... ... ... ... Мыржық, Едірей ауылдары бұл жерлер ... ... ... ... Ертіс өзенінің сол жақ жағалайында
орналасқан елді мекендер.
Студенттер сұрақ қояды – Сіздердің мектептеріңізде экологиялық білім
беру ... ... ... ... № 8 мектептің оқушысы – Қазіргі таңда ... ... ... ... пәнінен арнайы курстар, факультативтік
сабақтар жүргізіліп жатыр.
Қосымша В
Оқушыларды өз бетінше ... – іс ... ... ... ... ... Республикасындағы Оңтүстік өлкесіндегі шекаралық мәселелері.
2 Туған өлкенің ... ... Діни ... даму ... ... Республикасы экологиялық проблемалар.
5 Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халықтарына жолдаған Жолдауы (2005 ж)
6 Қазақстанның физикалық географиясы сабағында Қ.Р. ... ... ... ... территориясындағы радиациялы жағдайы
туғызатын факторлар.
8 Уран өндірісінің Оңтүстік өңірінің экологиялық жағдайына тигізіп отырған
әсері.
9 Қазақстан ... ауа ... ... ... сабақтан тыс жұмыстар арқылы өлкелік білім беру.
11 Қазақстан Республикасына толығымен кіретін Қаратау тауының физикалық-
географиялық ... ... ... ... атау мағынасы, шаруашылық маңызы.
13 Табиғатты қорғау және табиғат қорларын тиімді пайдалану.
14 Арал теңізі және оның экологиясы.
15 Каспий теңізі және оның ... ... ... ... қазбаларының түрлері, өндірісте пайдалану
жолдары.
17 Байқоңыр: кеше, бүгін, ертең.
18 Қаратау қорығы.
19 ... ... ... ... Ақсу ... ... Оңтүстік өңірінің рекреациялық қорлары.
Қосымша Г
Қазақстанның физикалық географиясы пәнінен ізденіс іс – әрекетіне арналған
тест тапсырмалары:
1. Байқоңыр ғарыш айлағынан тұңғыш ... ... ... жылы ... 1960 ж 15 ... ә) 1957 ж 27 ... 1961 ж 11 ... в) 1957 ж 15 ... ... 270 ... гектар жерінің 4 % - ғана ... ... ... соның басым көпшілігін қандай өсімдіктер құрайды?
а) қарағай ә) ... ... в) ... Қазіргі таңда елімізде негізгі ... үш ... ... қолға
алынып жатқан болса, соның бірі ... ... ... ... қаласы қандай табиғат зонасында орналасқан?
а) дала ә) ... в) ... ... 2007 ... ... ... ... ақпанның 28-і күнгі Қазақстан
халқына арналған Жолдауы қандай атпен ... ... ... жаңа ... ә) ... ... ел үшін»
б) «Қазақстан – 2030» в) ... ... ... Қазіргі таңда, шетелдік инвесторлардың көмегімен Оңтүстік өлкесінің
қандай ауданында уран өндірілуде?
а) Арыс ә) ... ... в) ... Қазақстан Байқоңырды жалға бергені үшін Ресейден жылына ... млн ... ... 85 млн ә) 115 ... 120 млн в) 185 ... Тек ... ғана ... бұл дәрілік өсімдікті ата?
а) дермене ә) ... ... в) ... ... ... ... қанша пайызын шөлейт зонасы алып жатыр?
а) 30 % ә) 20 ... 44 % в) 53 %
9. ... ... стратегиясы мен халықты ... ... үшін ... ... шартқа қол қойды?
а) ОРХУС ә) Б.Ұ.Ұ -ның ... ... ... ... ... в) ... экологиялық саясатқа
10. Қазақстанның қай бөлігінде оазисті сұр топырақ алып жатыр?
а) Солтүстік Қазақстан ә) ... ... ... ... в) ... облысы
11. Арал теңізі экологиялық проблемасын шешудің ең соңғы ғалымдар тарапынан
қолданылған іс – шара?
а) Сырдарияның суын тек қана ... ғана бұру ә) ... ... ... ... су қойма салу в) Шардара су ... ... ... ... ... ... ... іс – шаралар негізі қандай?
а) Суды тиімді пайдалану мен оны территорияға дұрыс ... ... ... аз ... Өнеркәсіп орындарынан шыққан қалдық суларды арнайы қондырғылар арқылы
тазартып, шаруашылыққа пайдалану
в) Құдықтар қазу арқылы
13. Жердің ... ... ... қай элементсіз өмір сүрген?
а) Азот ә) ... ... в) ... ... «Ядролық қыс» дегенді қалай түсінесің?
а) Мұның мәні атомдық соққының нәтижесінде қалың түтін ... ... да, ... ... ... күн сәулесінің жер бетіне ... ... жер беті ... ... жойылады.
ә) Ядролық қару – жарақтың әсерінен климаттың бұзылуы
б) Атомдық соғыс әсерінен елдердің бір – ... ... ... Озон ... ... ... әсер ... тесіліп күннің
жер бетіне түсуі басым болып, жер бетіндегі тіршілік иелерінің ... кету ... ... 30 жыл ... Арал ... ... ... метрге төмендеді?
а) 14,7 м ә) 30,5 ... 13,4 м в) 21,5 ... ... ... рет ... қаншасыншы жылы, қай кен орнынан
өндірілді?
а) 1960 ж. Каспий маңы ойпатынан
ә) 1911 ж. ... кен ... 1965 ж. Өзен кен ... 1985 ж. ... кен орнынан
17. Энергетикалық ресурстарға бай?
а) Мұхиттар мен теңіздер
ә) Өзендер мен көлдер
б) Құрлықтар
в) Кен орындары
18. ... ... қай жылы ... 1981 ж ә) 1995 ... 2000 ж в) 1998 ... ... ... ұшан ... деп ... ХХ ... кезінде өмір сүрген
ғалым.
а) Мичурин ә) ... Жак Ив ... в) ... ... ... ... рет ... жүзінде кім пайдаланды?
а) Генрий Девид ә) ... ... ... в) ... ... ... ... аймағының топырағының түсі?
а) қызғылт ә) ... ашық ... в) ... ... өзені қай таудан басталады?
а) Орал ә) ... ... в) Тянь – ... Биосфераны космос сәулесінен не қорғайды?
а) Азон ә) ... ... газы в) ... Адам ... ... ... және болашақта пайдаланатын табиғат
байлығының барлық түрін не деп атаймыз?
а) Табиғат ресурсы ә) ... ... ... ... келетін ресурстар в) Сарқылатын ресурстар.
25. Алғаш рет Халықаралық «Қызыл ... ... жылы ... ... 1966 ж ә) 1978 ... 1967 ж в) 1965 ... 1984 жылы ... ... ... ... сақтау мақсатында
құрылған қорық?
а) Үстірт ә) ... ... в) ... ... ... ... ... атмосфераға қанша мың тонна зиянды
қалдықтар шығарады?
а) 47 мың т ә) 58 мың ... 39 мың т в) 27 мың ... «Тау ... ... ... ... ... шар», «Жоңғария очерктері»
еңбектерінің авторы?
а) Ш.Уәлиханов ә) ... Тянь - ... ... в) А.И. ... Байқоңыр ғарыш аймағының тұңғыш қазығы қашан қазылды?
а) 1955 ж. қаңтардың 12-де ә) 1956 ж. ... ... 1957 ж 15 ... в) 1961 ж. 12 ... ... геомагниттік өрісінің өзгеруіне не себеп?
а) Тірі ағзалар ә) Азон ... ... Азот в) ... ... Қазақстан Республикасының арзан электр ... ... ... ... ә) ... б) ... в) Үлбі
32. ... ... ... ... ... ... отын ә) ... ... ... ... в) ... ... ... – газ Компаниясының қарамағындағы барланған мұнай
қорының саны қанша?
а) 150 ә) 310 б) 200 в) ... ... ... табылған мыстың жаңа кен орны?
а) Бозшакөл ә) ... б) ... в) ... ... ... орман қоры.
а) 3,8 % ә) 1,7 % б) 4 % в) 2,5 ... ... мен ... шекарасының ұзындығы?
а) 759 км ә) 6400 км б) 5560 км в) 7000 ... ... ... сай ... ... жолы қай ... ... Астана – Алматы ә) ... - ... ... в) ...... ... ... табыс көзі не?, және ... ... ... іс ... ... ... Туризмді дамыту – Шығыс Бурабайда
ә) Кино өнерін дамыту – Алатау етегінде
б) Спорт – бокс ... ... ... Ат ...... далада.
39. Балқаш проблемасының тууына тікелей әсер еткен Қапшағай су қоймасы ... ... ... ... 1970 ж ә) 1964 ж б) 1982 ж в) 1958 ... Ең жас қорық.
а) Наурызым ә) Ақсу – ... б) ... ... ... ... ... ... Б
6. Б
7. А
8. Ә
9. А
10. Ә
11. Ә
12. А
13. А
14. ... ... ... ... А
19. А
20. А
21. А
22. А
23. А
24. А
25. А
26. А
27. А
28. А
29. А
30. Ә
31. Ә
32. А
33. Б
34. В
35. Б
36. А
37. ... ... ... ... ... ... алабының өзендерi
Каспий теңiзi алабының өзендерi
Балқаш -Алакөл алабының јзендерi
Арал теңiзi алабының јзендерi
Ертiс
Есiл
Тобыл
Сырдария
Шу
Сарысу
Торғай
Ырғыз
Iле
Қаратау
Аягјз
Тентек
Ақсу
Жайық
Жем
Қазақстан көлдерi
үлкен қалдық кјлдер
Кiшi тұйық көлдер
Ағынды ... ... асты ... ... мақсаттарына байланысты сабақтың құрлысына
қарай ойлау әрекеттерiнiң модулі
Ойындар
Жаңа тақырыпты
түсiндiргенде пайдаланатын ойындар
Қорыту кезеңде пайдаланатын ойындар
Бекiтуге арналғанда пайдаланатын ... ... ... ойындар
Таным әрекетiне ұйымдастыру жоспары бойынша ойындар
Жеке
Жұптық
Топтық
Жалпылама
Каспий теңiзi
География
лық
орны,
тарихы
Клима-ты
Теңiз
байлық
тары
Каспий
теңiзi
туралы
деректер
Каспий
теңiзi
нiң
болаша
ғы
Тау мұздықтары
Топырақ құрушы факторлар
Ізденіс іс - әрекет
Түрлі қажеттерді өтеуге байланысты белгілі ... жету ... алға ... ... ... тереңдетіп, жауапкершілік сезімін
жоғарылататын әрекеттің бір түрі
Табиғат пен қоғам даму заңдарының ерекшеліктерін, ... ... ... зерттеу. Пәннің – астрономия, геохимия, экология,
геофизика, биология, геология және ... ... ... ... қажетті білімдерді өздігінен толықтыру.
3. Алған білімдерін өмірдің қай саласына қалай қолданатынын нақты білу.
4. Отан, ... ... ... ... жетістігі, туған жер
туристік мүмкіндіктері, еліміздің геоэкологиялық аухалы секілді
қажетті фактілерді және көп дәлелді ... ... ... жаңа
проблемаларды шешуге ұмтылу
Іс - әрекет
Қазақстан
ның эконо микасының
дамуында
Каспий
теңiзiнiң
маңызы

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 158 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
3DS Max3 бет
Болашақ мұғалімдерге математикалық анализ курсын оқыту принциптері17 бет
Валюта нарықтарының ерекшеліктері10 бет
Жүйелік бағдарлау9 бет
Жүйелік программалаудың негізгі ұғымдары9 бет
Жүйелік программалаудың негізгі ұғымдары мен анықтамалары5 бет
Халықаралық валюта жүйесі: маңызы, даму кезеңдері, түрлері, құрамы21 бет
Қазақстан Республикасының Орталық банкі және оның тұрақты ақша-несие саясатын жүргізудегі рөлі7 бет
Қор биржасы және оның қызметі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь