Посткеңестік мемлекеттердің әлемдік шаруашылыққа экономикалық интеграциялануы: ерекшеліктері және қазіргі кездегі тенденциялары

КІРІСПЕ
Негізгі бөлім
Экономикалық интеграцияның теориялық негіздемесі
Экономикалық интеграцияның тиімділігінің өлшеудің экономикалық әдебиеттердегі әдістемелік жолдары
посткеңестік кеңістіктегі интеграциялық процестер
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қарастырылатын мәселенің өзектілігі көптеген себептермен түсіндіріледі, ол әлемдік шаруашылықтың дамуына арналған жағдайлардың күрделенуімен сипатталады.
Біріншіден, қазіргі кездегі әлемдік экономиканың елдері жаһандану әсерінен әлемнің басқа елдерімен көпжақты ынтымақтастықты интенсивті түрде дамыта бастады. Оның бірден-бір себебі – бірқатар жаһандық проблемаларды бірлескен күштермен шешудің қажеттілігі, табиғи ресурстарды және инфрақұрылымның бірлескен объектілерін тиімді пайдаланудың қажеттілігі және т.б. Ол елдер деңгейінде де, кәсіпорындар мен ұйымдар деңгейінде де интеграцияның барлық формаларын жүзеге асырумен өрнектеледі. Әлемдік қауымдастықтың материалдық және рухани сұраныстарының өте толық қанағаттандырылуына ықпал ету осындай бірлестіруші күштердің нәтижесі болып табылады. Сол арқылы жаңа ғасырға кіру әлемнің барлық мемлекеттерін әлемдік құқықтық ережені және жекелеген елдердің жан-жақты экономикалық дамуын бекіту жолында жүруге мәжбүрледі.
ТМД елдері ұзақ уақыт бойына социалистік достастық елдері шеңберімен шектеле отырып, халықаралық экономикалық ынтымақтастықтан тыс қалып қойды. Әлемдік экономикалық кеңістікке кіру кезінде нарықтық өзгертулер курсын таңдай отырып, ТМД-ның барлық елдері үшін ортақ экономикалық блок ретінде ену тиімді және қауіпсіз болар еді. Ол ТМД мемлекеттерінің тең құқықты серіктестер ретінде басқа экономикалық және саудалық одаққа қатысуының маңызды шарты болады.
Қазақстан үшін бұл мәселе айырықша мәнге ие, өйткені, біріншіден, Қазақстанның халықаралық экономикалық интеграцияға қатысуы Қазақстан Республикасы егемендігінің экономикалық негіздерін құрудың, Қазақстанның жоғары экономикалық өсуін қамтамасыз етудің, толыққанды мүше ретінде оның әлемдік қауымдастыққа кіруінің шарты болып табылады.
Екіншіден, бұл мәселені шешудің маңыздылығы бүгінгі таңда қалыптасқан күрделі саяси жағдаймен түсіндіріледі. Екі полярлы әлемнің күйреуі, жаңа тәуелсіз мемлекеттердің туындауы және әлемдік экономикалық қатынастардың жаһандануы нәтижесінде қалыптасқан жаңа жаһандық жағдайдың артықшылықтарына мыналар кіреді: әлемдегі әскери-саяси шиеленістердің едәуір азаюы, көптеген елдердің ықпал ету және басымды болу сфералары концепциясынан бас тартуы, мемлекеттердің экономикалық өсуі мен мәдени дамуына арналған кеңейтілген мүмкіндіктердің туындауы, халықаралық қатынастардың аймақтық құраушыларының күшеюі. Ол қауіпсіздіктің жаңа мәселелері мен тәуекелдіктері ретінде сипатталатын жаңа элементті халықаралық қатынастарға енгізді.
Бұл жағымсыз тенденциялар жаһандану процесімен тығыз байланысады және халықаралық ынтымақтастықтың саяси аспектісінде көрініс табады. Жаһандану және трансформациялану процестері нәтижесіндегі шығындар жаңа қауіптердің туындауына әкелді. Әр түрлі конфликтілер (дау-дамайлар),
1. “Қазақстан Республикасының халықаралық экономикалық интеграция жүйесіне кіру тиімділігі” халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының баяндамалары, 4-бөлім. Алматы, Экономика, 2000 ж., 0,1 б.т.,
2. “Халықаралық экономикалық интеграцияның теориялық негіздері” – Қазақстан Республикасының ғаламдану жағдайындағы ұлттық экономикасы. – XXXVIII халықаралық ғылыми - тәжірибелік конференция материалдары, 4-бөлім, Алматы, Экономика. 2002 ж., 0,2 б.т.,
3. “Түркі елдері аймақтық интеграция жолында”. – ҚазМБА хабаршысы”, № 4, 2000 ж., Экономика, 0,1 б.т.,
4. “Закономерности развития интеграционных групп и особенности Евразиатского экономического сообщества”. – ҚазМБА хабаршысы”, № 9, 2003 ж., Экономика, 0,2 б.т.
5. «Кеден Одағы – интеграциялық байланыстың маңызды кезеңі», ғылыми еңбектер жиыны «Қазақстанның үшінші мыңжылдықтағы экономиканың даму өзекті проблемалары», Экономика, 2000 ж., 0,5 б.т.,
6. «Халықаралық экономикалық интеграцияның глобализациялау жолындағы орны», ғылыми еңбектер жиыны «Қазақстанның ашық нарықтық экономикасының қалыптасуы», Экономика, 2000 ж., 0,5 б.т.,
7. «Еуразиялық экономикалық қауымдастық: құрылуы, даму ерекшелігі», «Қазақстан жаңа даму моделі жолында» халықаралық ғылыми - тәжірибелік конференция материалдары, 2002 ж., Экономика, 0,25 б.т.,
8. «Қазақстан Республикасының әлемдік экономикалық жүйеге кіру мәселелері», ғылыми еңбектер жиыны «Экономика Казахстана на пороге ХХІ века», Экономика, КазЭУ, 0,8 б.т.,
9. «ТМД мемлекеттерінің интеграциялануының алғы шарттарын іске асыру нәтижелілігі.» - Вестник НАН РК, 2005 ж. № 5, 0,6 б.т.
10. «Посткеңестік елдерінің интеграциялық стратегияларды жүзеге асыру жағдайындағы әлеуметтік- экономикалық дамуының тенденциясы» – Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының баяндамалары, 2005 ж. №6, 0,6 б.т.
11. ТМД елдерінің әлемдік шаруашылыққа интеграциялануының ерекшеліктері. – ҚазЭУ хабаршысы, 2005ж.№ , 0,5 б.т.
        
        Жобасы
ӘОК ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
интеграциялануы: ерекшеліктері және
қазіргі кездегі тенденциялары
08.00.14 - Әлемдік шаруашылық және
халықаралық экономикалық қатынастар
Автореферат
Экономика ғылымдарының кандидаты ғылыми
дәрежесіне іздену диссертациясы
Қазақстан Республикасы
Алматы, ... ... ... ... ... ... экономика
және халықаралық қатынастар кафедрасында» орындалды.
Ғылыми жетекші
э.ғ.д
Д.М Мадиярова
Ресми оппоненттер:
Жетекші ұйым:
Қорғау 2006 ... күні ... ... ... Қарастырылатын мәселенің өзектілігі
көптеген себептермен түсіндіріледі, ол әлемдік ... ... ... ... ... ... кездегі әлемдік экономиканың елдері жаһандану
әсерінен әлемнің басқа елдерімен көпжақты ынтымақтастықты интенсивті түрде
дамыта бастады. Оның ... ...... ... ... ... ... қажеттілігі, табиғи ресурстарды және
инфрақұрылымның бірлескен объектілерін ... ... ... және
т.б. Ол елдер деңгейінде де, кәсіпорындар мен ұйымдар ... ... ... ... жүзеге асырумен өрнектеледі. Әлемдік
қауымдастықтың материалдық және ... ... өте ... ... ету ... бірлестіруші күштердің нәтижесі болып
табылады. Сол арқылы жаңа ... кіру ... ... ... ... ... және жекелеген елдердің ... ... ... ... жүруге мәжбүрледі.
ТМД елдері ұзақ уақыт бойына социалистік достастық ... ... ... ... экономикалық ынтымақтастықтан тыс қалып қойды.
Әлемдік экономикалық кеңістікке кіру кезінде ... ... ... ... ... ... елдері үшін ортақ экономикалық блок ретінде
ену тиімді және ... ... еді. Ол ТМД ... тең ... ... ... экономикалық және саудалық одаққа қатысуының
маңызды шарты болады.
Қазақстан үшін бұл мәселе айырықша мәнге ие, ... ... ... ... интеграцияға қатысуы Қазақстан
Республикасы егемендігінің ... ... ... ... ... өсуін қамтамасыз етудің, толыққанды мүше ретінде оның
әлемдік қауымдастыққа ... ... ... ... бұл ... ... маңыздылығы бүгінгі таңда қалыптасқан
күрделі саяси жағдаймен түсіндіріледі. Екі ... ... ... ... ... ... және әлемдік экономикалық қатынастардың
жаһандануы нәтижесінде қалыптасқан жаңа жаһандық жағдайдың артықшылықтарына
мыналар кіреді: әлемдегі әскери-саяси ... ... ... ... ... ету және басымды болу сфералары концепциясынан бас тартуы,
мемлекеттердің экономикалық өсуі мен мәдени дамуына ... ... ... ... ... ... құраушыларының
күшеюі. Ол қауіпсіздіктің жаңа ... мен ... ... жаңа ... ... ... енгізді.
Бұл жағымсыз тенденциялар жаһандану процесімен тығыз байланысады ... ... ... ... ... ... Жаһандану
және трансформациялану процестері нәтижесіндегі шығындар жаңа қауіптердің
туындауына әкелді. Әр түрлі ... ... ... және
ұлттық қақтығыстардың болу мүмкіндігі үлкен қауіп ретінде қарастырылады,
өйткені қалыптасқан жаңа ... ... ... көп ... ал ... ... ... төмен деңгейде тұр. Сонымен бірге
үшінші елдер ... ... ... ... шабуыл шынайы қауіпті екендігін
ескеру қерек.
Есірткілер мен қару-жарақтың заңсыз ... ... ... шегі жоқ ... ... ... сонымен бірге олар ... ... ... бір ... ... саналады.
Сондықтан да Орта Азиялық экономикалық қауымдастық ... жылы ... ... ... оның ... ... және діни ... трансұлттық ұйымдастырылған
қылмыспен және Келісім тараптарының тұрақтылығы мен ... ... ... күресу бойынша бірлескен іс-әрекеттер жөніндегі Келісімге
қол қойды.
ТМД елдері ішінде ... ... ... ету саласындағы
ынтымақтастық едәуір жанданды. Аталған құбылыстармен күрес «Шанхай ... күн ... ... ... ... бірі болып табылады.
Сонымен қатар ... ... ... және ... ... ... Республикасының Президентінің СВМДА-ны шақыру бойынша
инициативасын дамыту жөніндегі жұмыстары шеңберінде қарастырылады. Біздің
еліміз Азия континентінде ... ... құру үшін ... етеді
[1].
Қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселесі Азия үшін өзекті болып табылады.
Мұнда 3,5 ... ... адам өмір ... ... ... ... ... сауданың 40%-ы шоғырланған. Сонымен қатар бұл аймақ өте
тұрақсыз аймақтың бірі болып сипатталады. Осы уақытқа дейін ... ... ... ... орын алып ... ... ... осындай экономикалық, саяси,
әлеуметтік мәселелерді шешуге, осы елдердің әрқайсысының саяси хал-ахуалын
жақсартуға, ... ... және ... ... ... бар
халықтар достығын нығайтуға ықпал ететін болады.
Үшіншіден, Қазақстан ... ... ... ... ... ... ары ... интеграциялануымыз – бұл аймақтағы
тұрақтылыққа, прогреске, экономикалық және әскери-саяси ... ... ... атап ... Бұл әлемде жинақталған интеграциялық
бірлестіктердің қалыптасу тәжірибесінің әрекет ету ... ... та ... кездегі ғылымда жаһандану, интернационализациялау және ХЭИ
процестерінің әлемдік шаруашылық байланыстарға ықпал етуін бағалаудың ортақ
қөзқарасы қалыптаса қоймады.
Осылайша, бірқатар ... ... мен ... ... ... ... ... нашар дамыған елдердің
индустриалды дамыған елдерге ... ... ... ... ... көре отырып, оларға жағымсыз баға береді.
Осыған ... ... ... ... ... ... жүйесінің ары қарайғы прогресінің қозғаушы факторлары ретіндегі
жаһандану мен интеграция ... ... де ... ... ... мынаған аударады, яғни әлемдік шаруашылық байланыстардың жаһандануы
елдің жаңа ғылыми-техникалық ... ... мен ... ... жаңа ... ... және ... әлемдік экономикадағы
барлық нишаларды(«қуыстарды») алуына мүмкіндік береді.
ХЭИ және хаһанданудың халықаралық ... ... ... ... ... қарама-қайшы пікірлер олардың қарама-қайшы және тұрақсыз
феномендер екендігін дәлелдейді.
Бұл процестердің адамдық өркениетке ықпал етуін объективті бағалау үшін
тәжірибеге жүгіну ... ... ... нәтижесінде қазіргі кезде
Солтүстік пен Оңтүстік ... ... яғни ... пен ... дәстүрлі алшақтық азаю орнына, күн санап өсіп ... ... ... өмір сүру ... ... ... қоғамның тікелей құлдырауы процесі байқалады. Екі әлеуметтік
полюстердің тарихы біріне-бірі қарама-қайшы бағытта ... бара ... да, ТМД ... үшін ... даму сатылары теориялық
мәселелерін және осы процеске ықпал етуші факторларды ... ... ... интеграциялық байланыстардың қалыптасуы тәжірибесін талдау
үлкен мәнге ие ... ... ... ... ... ... халықаралық
экономикалық интеграцияның тәжірибесі қарастырылады. Бірақ та бұл ХЭИ
сферасында біз осы ... ... ... ... ... дегенді
көрсетпейді. Ол үшін біз елдердің ұлттық спецификаларының ерекшеліктерін,
посткеңестік ... ... ... ... ... ... қатар Батыс Еуропаның ХЭИ-ның ... мен ... ... елдердің экономикасына белгілі бір дәрежеде тиімді
болатынын таңдап ... ... ... ... ... ... ... түрде зерттеу Қазақстан ... ... ... ... механизмдерін жетілдіруге арналған
тәжірибелік ұсыныстарды ... ... ... ... ... жайттар осы диссертациялық жұмыс тақырыбын
таңдауға себепші болды.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Диссертациялық жұмыстың мақсаты –
посткеңестік ... ... ... ... ... және осы негізде оның дамуындағы ерекшеліктер мен
қазіргі кездегі тенденцияларды анықтау.
Қойылған ... қол ... үшін ... теориялық, әдістемелік
және талдаушы міндеттерді шешу қажеттілігі туындайды:
- әлемдік шаруашылықтың жаһандануы және ... ... ... моделінің трансформациялануы жағдайында посткеңестік
кеңістіктегі экономикалық ... ... ... беру;
- посткеңестік мемлекеттердің әлемдік шаруашылықтағы тиімді әрекет
етуінің маңызды ... ... ТМД ... экономикалық
интеграциялануының ерекшелігін көрсету;
- экономикалық интеграцияның нәтижелілігін өлшеуге қатысты экономикалық
әдебиеттегі ... ... ... ... кеңістіктегі интеграциялық құбылыстардың ... ... ... ... ... пайда болу ерекшеліктері
және мемлекеттер үшін ... ... ... ... ... ... ... аймақтық экономикалық интеграцияның
нәтижелілігі мен проблемаларын айқындау.
Зерттеу объектісі - посткеңестік елдер және ... ... ... ... ... ... ... бағыттарын құрудың
себептерін талдаудың және олардың алдында тұрған ... ... ... ... ... ТМД ... халықаралық экономикалық
интеграцияның дамуының саяси-экономикалық, әлеуметтік-құқықтық факторлары,
осы жерде қалыптасатын интеграциялық жағдайлар мен олардың даму ... ... және ... ... ... экономика мен
халықаралық байланыстар саласындағы отандық және ... ... ... ... ... ... шешімдері, заңдар, құқықтық актілер және әр
түрлі шет елдермен бекітілген келісімдер қолданылды. Зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының ведомстволары мен ... ... ... экономикалық ынтымақтастық ұйымдары ... ... ... ... ... ... ... жүйелі және кешенді ғылыми
қорытындылау әдістері, экономикалық және жүйелі талдау мен болжау ... және ... ... қолданылды.
Жұмысты орындау барысында кең көлемдегі ақпараттар қолданылды, олар
посткеңестік кеңістік елдерінің әлемдік шаруашылық процестеріне ... ... ... бірлестіктердің қалыптасуы саласындағы
әлемдегі экономикалық ... ... ... ... және ... ... тұжырымдар
посткеңестік кеңістіктегі аймақтық экономикалық интеграцияның даму
мәселелерін ... мен ... ... және біртұтас тұжырымдармен
анықталады. Қорғалатын тұжырымдарға мыналар жатады:
- әлемдік экономиканың жаһандануы жағдайындағы аймақтық интеграцияның
табиғатын түсіндіру, оның ... ... мен ... ... ... ... интеграцияның экономикалық әдебиеттегі
мәнісін түсіну эволюциясы ... және ... оның ... ... ... ... көлемі, аймақтық деңгейі, фирмалар
деңгейі, мемлекеттің ролі және нарық пен мемлекетттің үйлесімі;
- ғылыми әдебиеттегі посткеңестік ... ... ... ... ... ... олардың көріну
тереңдігі мен дәрежесі айқындалды;
- достастықтағы интеграциялық процестердің ... және ... ... ... және жүйеленді;
- «әртүрлі жылдамдықты және көп деңгейлі интеграция» қағидасы ... ... ... және ... ... ... 4 ... интеграциялық саясаттың болашағын анықтауға қатысты тәсілдемелер
ұсынылды;
- экономикалық тетіктер және саяси - ... ... мен ... ... ... механизмі айқындалды, олардың көмегімен
ұлттық шаруашылықтардың жақындасуы мен өзара бейімделуі процесі ... ... ... Диссертациялық жұмыс Т.Рысқұлов атындағы
Қазақ ... ... ... Республикасының әлемдік
шаруашылыққа интеграциялануы» тақырыбындағы ғылыми-зерттеу ... ... ... ... орындалды.
Әлемдік шаруашылыққа интеграцияланудың модельдерін жасау кезіндегі
негізгі ... ... ... ... соның ішінде
қорытындылар мен ұсыныстарды, ... ... ... ... негізгі тұжырымдарды қолдануға болады. Диссертациялық зерттеудің
негізгі қорытындысы мен ... ... ұзақ ... болашақтағы
әлеуметтік экономикалық бағдарламаларына ұсынуға болады. Сондай-ақ, «сыртқы
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік саясатта қолданылуы мүмкін.
«Халықаралық экономикалық қатынастар» мамандығы бойынша жоғары білімді
мамандарды дайындау ... атап ... ... ... және ... ... ... курстарында
қолданылды.
Диссертациядағы теориялық қорытындылар, әдіснамалық ережелер ... ... ... Республикасының министрліктері мен
ведомстволары үшін өте маңызды ... ... олар ... ... ... ... мен ... және әлеуметтік-экономикалық
реформаларды тереңдету бағдарламаларын жасауда қажет болады.
Зертеу тәжірибелерінің қолдау табуы. Жұмыстың ... ... ... ғылыми - тәжірибелік конференцияларда баяндалды: «Қазақстан
экономикасын реттеу стратегиясы: XXI ... ... ... ... ... ... жағдайындағы ұлттық экономикасы»
(Алматы, 2002), ... ... ... ... жағдайларын талдау, оң
бағыты, теріс салдары» (Алматы, 2004).
Зерттеу нәтижелерінің жарияланымы. Диссертация тақырыбы бойынша ... 5,0 б.т. 11 ... ... оның ... 5 ... ... Білім және ғылым саласындағы қадағалау және аттестаттау
комитеті ұсынған басылымдарда ... ... мен ... Диссертациялық жұмыс 124 бет көлемінде
ұсынылған. Диссертация кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан, қолданылған
әдебиеттер тізімінен, оның ... саны 100, 18 ... 2 ... ... ... бөлім
Кіріспеде тақырыптың өзектілігі мен қазіргі кездегі проблемаларының
зерттеу қажеттілігі көрсетілген.
Посткеңестік ... ... ... экономикалық
интеграциялануын зерттеу және осы негізде оның дамуындағы ерекшеліктер мен
қазіргі кездегі даму ... ... ... ... ... ... кеңістіктегі аймақтық экономикалық интеграцияның даму
мәселелерін зерттеу мен қорытындылау негізінде кешенді және ... ... ... ... және ... - ... мен әдістер жиынтығын қолдана отырып интеграция механизмдерін
айқындау, олардың көмегімен ... ... ... мен ... ... ... асырылуы қарастырылды.
Бірінші тарауда халықаралық экономикалық интеграцияның ... ... ... ... ... ... және ... ұлттық экономикасының әлемдік
қауымдастыққа араласу ... ... ... ... ... ... кездегі шаруашылық байланыс ... ... ... және ... ... ... өте ... байланыста
болуы халықаралық экономикалық интеграцияның кең етек жайғанын көрсетеді.
Осы орайда халықаралық экономикалық интеграцияның туындауы мен ... ... ... пікірлері қарастырылып нақтыланды. Оның
негізіне ... ... ... планетарлық көлемі, аймақтық деңгейі,
фирмалық деңгейі, мемлекеттің ролі және ... пен ... ... ... екінші параграфында экономикалық интеграцияның
тиімділігінің өлшеудің экономикалық әдебиеттердегі әдістемелік ... ... ... ... интеграцияның нәтижелілігін
анықтау үшін бірнеше тәсілдемелер қолданылады: Дж.Вайнердың ... және ... ... және т.б ... ... ... ... көрсетіліп, жаһандану жағдайындағы халықаралық экономикалық
интеграцияның ерекшеліктерін ескере отырып, олардың көмегімен ... ... және ... ... ... Ол ... бөлінеді:
абсолюттік көрсеткіштер және салыстырмалы ... ... ... процестердің нәтижелерін сипаттайтын абсолюттік көрсеткіштер
жүйесі нақтыланды. Оларға: ІЖӨ-нің көлемдері, өзара сауда көлемі, ... ... ... ... ... ... халықтың миграциялану деңгейі, сонымен бірге елдердің ... даму ... кең ... ... ... жүйесіне жататындар: сыртқы
сауданың жан басына шаққандағы шамасы, ІЖӨ-дегі елдер мен одақтың ... ... ... қызмет (сыртқы сауда) және ішкі өндіріс
көлемінің ... ... ... ... ... ... ... (сыртқы сауда айналымы индексінің
қоғамдық өнім ... ... ... ... ... ... ... өндірудегі экспорт үлесі; шаруашылық салаларындағы жекелеген
өнім түрлерін тұтынудағы импорт үлесі; тұтыну тауарларындағы ... ... ... және жекелеген тауар топтары бойынша сыртқы саудадағы
елдің үлес салмағы; сыртқы сауданың географиялық ... ... ... ... интеграциялық топтардың құрылуы
мен олардың өзара бірлесіп ... ... ... ... жинақталды. Осы тәжірибелерді ... ... ... оның ... ... ... қауымдастыққа
қатысуы мен оны одан әрі дамытуда ескерудің маңызы зор. Бұл орайда әсіресе
Еуропа елдерінің өзара ... ... мен даму ... зор екендігіне көңіл аударылды.
Әлемдегі мемлекеттер арасындағы интегрциялық процесстердің ... ТМД мен ... ... басты айырмашылықтарын салыстырып,
зерттеудің маңызы зор. Бұл ... ... ... ... ... ТМД – ... таңдағы ірі аймақтық бірлестіктердің ішіндегі
әлемдік ... ... ... ... жолы мен даму ... ... ... табылады. Осы орайда жұмыстың келесі ... ... ... ... диалектикасына арналған.
Жұмыстың екінші тарауында посткеңестік кеңістіктегі интеграциялық
процестерді зерттеуге ... ТМД ... ... даму ... ... осы елдердің экономикалық
дамудың және ... ... ... деңгейде тұрғанын, әсіресе
өзара байлансытардағы қиындықтардың болуы, сондай-ақ өсудің қарқыны ... ... ... ... ... тұрғаны анықталды.
Посткеңестік кеңістіктің жаңа мыңжылдыққа қадам басуы жағдайында
дамудың ... ... ... таба ... ... дамудың
тиімділігінің негізгі индикаторы ІЖӨ-нің өсу қарқыны көрсеткендей, ТМД
елдеріндегі ... ... ... ... ... ... ... етуде. 2003 жылы ТМД көлемінде ... ... ... ... ... ... өсті.
Интеграциялық біріктіруді ұйымдастыру мәселесінде және ынтымақтасып
шаруашылық жүргізудің бірыңғай (біртұтас) ... ... іс ... ... ... ... кездескенмен, ТМД құрылғалы 14 жылдың
ішінде елдер ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерді ескере отырып, экономикалық ... ... ... болсақ, ТМД экономикалық және
индустриалық даму ... ... әрі ... ... да әр басқа
мемлекеттерден тұрады. Достастық ... ... ... ... әр ... өзіне ғана тән нарықтық қалыптасудың әртүрлі
деңгейімен, өндірістік құрылымдар мен салалық ... ... және ... ... ... асырудағы өзіндік
ерекшеліктердің көптігімен түсіндіріледі. ... да, ... ... нарықтық институционалдық орталарды қалыптастырудың
жалпы бағытында ұлттық ерекшеліктерді ескере отырып жүзеге асырылады.
Елдер экономикасының тұрақты өсу тенденциясына ... ... ... мынаны айта кету керек. Қазіргі уақытта ТМД елдерінде барлық
макроэкономикалық ... ... ... ... жағымды тенденциясы
сақталып отыр. ІЖӨ - нің өсуі негізінен өнеркәсіптің дамуы есебінен орын
алды. 2004 жылдың ... ... ... да ІЖӨ 2003 жылдағы
кезеңмен салыстырып қарағанда 13,4%-ды құрады, өнеркәсіп ... - ... ал ... - 10,8% және 15,7%, Тәжікстанда - 13,6% және 16%,
Қазақстанда - 2,1% және ... ... ... ... ... ... ... мұнайдың, шикізаттың ішкі және сыртқы ... мен ... ... ... ... қала берді. Ішкі факторлар
рөлі айтарлықтай ... ... ... ... ... ... деген
тәуелділіктің жоғары деңгейі сақталып қалған. Мәселен, Ресейде 2004 ... ... ... 80,7% ... экспортпен қамтамасыз
етілген. Мұндай жағдай Қазақстанда да ... Осы жылы ... ... ... үшін өте қолайлы болып тұр. Жыл
басында энергия тасымалдаушылардың әлемдік ... ... ... ... ... ... 2003 жылы Достастық бойынша орташа
есеппен алғанда 2002 жылға қарағанда экспорт ... ал ... ... ... ... бағасымен байланысты экономикалық өсім ... ... ... ... ... қалқалап
көрсетпейді. Соңғы жылдардың ішінде халық табысы мен еңбек ... ... ... ... ... өндіріс тиімділігінің өсімінен асып түскен.
Мұның себебі: ішкі даму факторлары мен сыртқы ... ... ... ... қарамастан көптеген елдерде табыс деңгейі төмен, ... ... ... да белең алып тұр. ТМД елдеріндегі ... ... ... өмір ... ... өмір ... кері әсерін
тигізетін факторлар: жұмыссыздық, тұтыну нарығындағы бағаның ... ... ... әлсіздігі.
Әрбір елдегі ІЖӨ-ның өсу қарқыны нақты экономика секторының жағдайымен,
қалыптасқан әлеуметтік экономикалық ... ... ... ... ... ... ... даму үстіндегі Қазақстанның орташа жылдық
экономикалық өсу қарқыны соңғы 4 жылда ... ... бұл ең ... орташа зейнетақы мөлшерін екі есеге арттыруға, ең төменгі және ...... 2,5 және 1,6 ... ... ... ... 45%-ға ... мүмкіндік берді. Мамандардың болжауы бойынша ... кем ... өсу ... 2000 ... ... 2015 жылы ... ... 3,5 есеге, еңбек өнімділігін 3 есеге өсіруге, ІЖӨ ... 2 ... ... ... ... ... Осы ... саясатты жүзеге асыратын негізгі ... мен ... және ... ... ... ... жетілдіру
көзделіп отыр.
Бүгінгі таңда ТМД елдеріндегі экономикалық өсім ... ... ... ... ... ... ІЖӨ-ның барлық өндірісі дағдарыстан биік
деңгейге қол жеткізе алған жоқ, ... ТМД ... ... мәліметтері бойынша, 2003 жылы ІЖӨ өндірудің көлем деңгейін
1991 жылдағысынан 3 республика ғана ... ... ... ... ... (5,9%-ға), Армения (8,1%-ға).
БҰҰ мәліметтері бойынша 2002-2003 жылдары ТМД елдерінде жан басына
шаққандағы ... ... ... Бұл ... ең ... өсу мына
мемлекеттерде байқалған: Тәжікстан (126,4%), Ресей (126,1%), ... және ... ... 2002 ... ... 2003 жылы жан
басына шаққандағы ІЖӨ көлемінің ... ... ... (12,7%
пунктісінде). 1999-2000 жылдары қолға алынған ТМД елдерінің экономикасын
көтеру агроөнеркәсіптік кешенді, ... ... одан әрі ... ... ... ... экономикалық белсенділігін ... ... ... ... әлі тиімді пайдалану арқылы ғана өз
жалғасын тауып отыр.
Бұдан былайша қорытынды ... ... ТМД ... ... ... типтері қалыптасқан. Негізгі қозғаушы күші ... ... ... ... біреулерінде өсудің мүмкіндігі
шетелдерде белгіленетін бағаның тұрақтылығына байланысты болса, (экспорттың
14 табиғи ресурстарын өңдеуші ... үлес ... аз) ... ... ... ішкі нарықта қалыптасқан ахуалдарына тәуелді. ... ... ... ... өзгертуді және дамытуды тежейтін
кеңестік кезеңнен қалған ескі кәсіпорындарды жиі ... ... ... кен ... ... өнім ... өсу қарқынын
жекелеген елдер турасындағы мысалдан байқап көруге ... ... 1 - ... ... ... кен өндіруші және өңдеуші
өнеркәсіптерінің өнім ... ... * |2002 |2003 |2004 |
| |кен ... |кен ... |кен ... |
| |өндіруші | ... | ... | ... |102,5 |105,5 |101,4 |117,7 |102,1 |110,4 ... |119,6 |125,3 |111,9 |119,2 |104,9 |104,8 ... |94,8 |119,2 |157,7 |117,6 |96,0 |128,8 ... |115,9 |108,4 |110,2 |107,9 |111,5 |107,9 ... |101,6 |88,8 |101,1 |119,2 |115,9 |123,3 ... |124,1 |113,3 |126,2 |118,0 |128,9 |115,8 ... |102,3 |108,9 |105,5 |118,2 |108,5 |118,6 ... |
|1 – [33] ... ... ... |
|2 – * ... ... ... ... ... ... сәйкес |
|мәліметтерді ұсынған елдер. ... ... осы ... әр ... ... ... ... біркелкі емес. Мәселен, 2004 ... ... ... кен ... ... өнім ... ... кезеңімен салыстырып қарағанда 11,5% - ға, өңдеуші ... 7,9% - ға, ... ... ... және суды бөлу мен ... - 4,8% -
ға өскен. 2004 жылы ... ... ... ... ... ... ... болады деп болжанған. Келтірілген мәліметтерден ... ... ... ... ... ... өндірісінің
өсімі негізінен мұнай мен шикізат тауарларына ... ... ... ... ... ... экспорттық-шикізат модельдері бойынша
болған. Бұл арада өнеркәсіп өндірісінің өсімі ... ... аз ... ие минералды ресурстарды экспорттау есебінен ғана болып отыр[66].
Нақты тенденция әрбір елдің ұлттық шаруашылық құрылымында пайда болды.
ТМД елдерінің ІЖӨ ... ... ... ... ... құрайды.
Алайда экономиканың бұл секторы бүгінгі таңға дейін дағдарыстың салдарын
жая алмай отыр: ... ... әр ... ... ... сол себепті де өнім өсімінің қарқыны да бір-бірінен көп айрықшаланады
(2-кесте).
Кесте 2 - ТМД-дағы ... ... ... ... ... жылғыға %-
бен шаққанда
|Елдер |1992 |1995 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... |69,6 |78,6 |106,3 |105,1 |103,6 |106,1 |105,1 ... |51,8 |101,5 |106,4 |105,3 |114,6 |115,1 |101,6 ... |90,8 |88,3 |107,8 |105,9 |104,5 |107,1 |115,7 ... |54,2 |86,5 |110,8 |95,0 |107,0 |114,8 |104,9 ... |86,2 |91,8 |115,5 |113,8 |110,5 |109,1 |110,3 ... |74,2 |82,2 |106,0 |105,4 |89,1 |117,0 |109,2 ... |72,9 |96,1 |107,7 |113,7 |110,8 |115,6 |107,9 ... |82,0 |96,7 |111,9 |104,9 |103,7 |107,0 |106,5 ... |75,7 |86,4 |109,9 |115,0 |108,4 |109,9 |116,0 ... |85,1 |91,0 |- |- |- |- |- ... |93,3 |100,1 |105,9 |107,6 |108,5 |106,2 |- ... |93,6 |88,0 |112,4 |114,2 |107,0 |115,8 |114,4 ... - [33] ... бойынша құрастырылды. ... ... ... ... есеппен шаққанда өнеркәсіп өндірісінің көлемі
2002 жылмен салыстырып қарағанда 2003 жылы 8%-ға ... Ең ... ... ... ... ... 15,8%, ... 15,6%, Армения 15%.
Бұл Қазақстанда 9,1%-ға, ал Ресейде 7%-ға өскен. Алдағы жылдың кезеңімен
салыстырғанда, 2004 ... ... ... ... ... ... ТМД елдері бойынша орташа есеппен алғанда 9%-ды ... ... ... ... мына мемлекеттер жетекші орында:
Тәжікстан - 16% және Беларусь - 15,7%. Өнеркәсіп өнімі көлемінің ең аз ... ... 4,9% және ... ... жабдықтаудың құнын көтеру экономиканы нығайтумен, ТМД елдері
арасындағы үзіліп қалған байланыстарды қалпына ... оны одан ... жаңа ... ... ... ... ... импортты
арттырудағы қауіп мынада: Достастық елдерінің ішкі нарығында отандық өнімді
ығыстырған шетелдік тауарлардың үстемдігі басым. Оның үстіне ... ... ... ... өз ... ... ... қалыптасқан табыс әлдеқайда жоғары табысы бар елдерде қалыптасқан
өндіру құнымен ... ... ... көп зиян ... жылы сыртқы саудада экспорттық және ... ... ... ... ... 2004 жылдың қаңтар-қыркүйек
айларында Украинаның тауарлар мен қызметтерінің сыртқы ... ... ... қалыптасты: 2003 жылмен салыстырғанда экспорт көлемі 47,1%-
ға, ал импорт ... ... ... ... 17,2% ... ... әлемнің көптеген елдерімен сауда-саттық байланысын орнатқан ел,
алайда оның саудадағы негізгі серігі ... ... ... ... - ... ... жалпы алғанда экспорттық жабдықтауы 16,8% болды. ... 8,4% - ы ... ... ... ... - 5,2%, ... - 4,7%,
Қытай - 4,3%. Импортерлердің ішінде де ... аса ірі ... ... ол ... ... 39%-ын ... жібереді. Импорттық жабдықтау
үлесі тұрғысынан алсақ, Түркменстан - 10,1%, Германия - 9,4%, ... ... ... - 2,8%, ... ... АҚШ - ... айналымының көлемі мемлекеттер ... ... ... ... болып табылады. ТМД республикаларындағы
сауда-саттыққа құрылған экспорттық-импорттық жаңа қатынас Достастықтың ... де, ... ... да ... де онша ... ... Мұны 3 кестеден
байқауға болады.
Кесте 3 - 2003 жылдың ... %-бен ... 2004 ... ... ... ... ТМД ... экспорты мен импорты
|Елдер ... ... |
| |ТМД ... тыс |ТМД ... тыс ... |256,8 |117,0 |145,4 |129,0 ... |39,5 |103,0 |99,3 |104,1 ... |136,2 |129,4 |135,2 |130,0 ... |190,0 |135,1 |168,6 |152,7 ... |146,8 |144,3 |162,0 |154,1 ... |148,7 |139,7 |150,4 |125,6 ... |125,5 |142,3 |135,4 |128,7 ... |135,5 |123,7 |136,4 |121,7 ... |112,1 |128,0 |160,7 |174,9 ... |151,9 |146,7 |135,5 |128,4 ... - [33] ... ... құрастырылды. ... ... ТМД ... ... ... ... ... секторларындағы ресурс өндіруші салалардың өнімдері
құрайды.
Сыртқы ... ... ... ... Ресей мен Украина
экономикасының өсімі елеулі деңгейде экспорттық операциялардың өсімімен
анықталады. ... ... ... ... әлі ... ішкі ... қалған. ТМД елдері арасында аса ірі ... ... ... 2004 ... ... ... экспорт көлемі 125,5 млн-ды,
ал импорт 124,1 млн-ды АҚШ долларына шаққанда немесе экспорттауы 98,9%-ды
құрады. ... ... ... қалыптасқан одан арғы ахуал ... атап ... ... ... ... және қара ... ... жоғары деңгейіне қолайлы жағдай тудырды. Ресей ... ... ... 2003 жылмен салыстырырып қарағанда ресейлік
экспорттағы негізгі ... ... ... өсуі орташа есеппен 12,1%-
ға бағаланды. 2004 жылдың қаңтар-маусым айларындағы Ресейдің мұнай экспорты
113,2 млн тоннаны құрады, бұл 2003 ... ... ... да ... Алыс ... Балтық елдерінен 19,39 млрд. доллар сомасында 97,1
млн. тоннадан көп мұнай әкетілсе, ал бұл көрсеткіш ТМД ... - ... ... ... 15,8 млн. ... ... құрады. Армениядағы экспорт
пен импорттың көлемі АҚШ долларымен алғанда 12,6 млн. ... және 30,4 ... ... - 20,0 млн. ... және 77,4 млн. ... ... экспорттан 2,4 есеге асып түссе, Грузияда - 3,9 есе. Шын мәнінде,
бұл елдерде ... ... ... өсу ... жоқ, ... ... ... шағара алатын бәсекеге жарамды тауарлары жоқ. Оның үстіне,
импорттың жоғары болуы ... ... ... ... ... ... ... бірге, экспорттық секторлардың, оның ішінде, валюталық түсім
есебінен ... ... ... оның ... ... ... экономика
секторларындағы басқа салаларының ұдайы өндіру процесімен байланыспаған.
2004 ... ... ... алыс ... ... ... құрады.
Мұның бәрі әлемдік бағаның сыртқы конъюнктурасына экономиканың
тәуелділігін арттыруға әкеп соқтырады.
Достастық мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... технологиялық тұрғыдан қайта жарақтандырып, осының
негізінде бәсекеге жарамды өнімдерді ... ... және ең ... қаражатын ұлғайту қажет. Бұл экспорт ... ... үлес ... ... ... ... ақша және ... нарықтарында қалыптасқан тенденциясының өзіндік
ерекшеліктері бар. ТМД елдері бойынша, орташа есеппен алғанда инфляцияның
ең шырқау шыңы 1993 жылы орын ... ... 1992 ... ал ... жылы. Инфляцияның бұрын-соңды болмаған ең жоғары деңгейі Арменияда
тіркелген. Жылдар тізбегімен алғанда ондағы ... 1992 жылы - ... жылы - 1922,9% және 1994 жылы - 5062,3%. 1997 жылы ... ... ... ... жылдары өткен жылман салыстырғанда 112 және 111
%-да тұрақтаған. 2004 жылдың 10 айы ішінде бұл көрсеткіш 109 %-ға ... ... ... айларында баға 19,4 %-ға дейін өскен Беларусьта
ең жоғары деңгейдегі тұтыну бағасының индексі қалыптасқан ... ал ... ... - 4,6 %. Бұл ... ... ... деңгейі
Модовада да тіркелді - 12,7 %, ал Ресейде - 10,6 %.
Достастық ... ... ... ... баға ... ... ... жоғары болып, орташа есеппен алғанда 20 ... Ең көп ... ... ... - 26,9 %, ал ... - 20,9 ... қызмет саласында бағалар өсті. Қазақстанда бұл нарық сегментінің
бағасы 2004 жылдың бірінші жартыжылдығында 1,7 %-ға ... ... ... ... алу ... яғни ... ... елеулі
ықпалын тигізді.
Посткеңестік кеңістікте ұлттық валюта бағамы белгілі бір деңгейде ресей
рубльнің жағдайына тәуелді. Евроның енуіне орай АҚШ долларына, ... ... ... ... ... ТМД ... ұлттық валюта жағдайы бірдей
емес. 2002 жылмен салыстырғанда 2003 жылдың соңында беларусь ... 1 ... ... ... 12,3 %-ға, ... ... - 38,6 %, ... қатысты - 21,2 % өсті.
АҚШ долларына, евроға және ... ... ... ТМД ... ... ... бағамындағы ауытқу тек әлемдік бағытта қалыптасқан
ахуалға ғана ... ... ... ... ... бағамдық
арақатынасына да тәуелді болып табылады. Ахуалдың күрделі болуының ... ... ... және ... ... дейін инфляцияны ұстап тұру
проблемаларының негізгі бөлігі елден тысқары, яғни құзырет ... ... ... тұр. ... ... ... ... инфляциямен ұлттық
валютаның нақты бағамының қолайлы деңгейін ұстап тұру ... ... ... ... жағдай одан сайын қиындай түсуде.
Ішкі мүмкіндіктердің шектеулі болуы ... ... ... ... ... ... ... іздестіруге мәжбүрлейді.
Әрбір елдің халықты жұмыспен қамтуының бұрынғы қол жеткізген деңгейі
шаруашылық жүргізудің ... ... өту ... қарай экономикалық
белсенді және жұмыспен қамтылмаған халық санының артуы немесе кемуінің
салдарынан ... ... әрі ... факторлардың
ықпалымен өзгерді. Мәселен, Әзірбайжанның еңбек ... ... ... ... ... ... халық санының артуымен сипатталады: ... 3728,4 мың ... 2003 жылы 3801,4 мың ... ... 1,9 %-ға ... Осы ... республикада бір мезгілде жұмыспен қамтылған халық саны
да өсті. 3722 мың адамнан 3747 мың ... ... ... ... Бұл
экономикалық белсенді халықтың кен ауқымда жұмыс қамтуды қамтамасыз етеді.
Қырғызстандағы экономикалық белсенді халық ... ... 1837,7 ... 2003 жылы 2004,1 мың ... ... немес 9,1%-ға; жұмыспен
қамтылғандар саны 1835,9 мың адамнан 1834,1 мың адамға ... ... 0,7 ... ... ... Беларусьта, Молдовада, Ресейде, ... ... ... саны да, ... қамтылғандардың саны да
қысқарды.
Реформаланған экономикада ... ... ... ... ... азаюы қоғамдағы еңбек әлеуетін бөлудің ұтымды
үлгілерін қалыптастыру секілді себептерге байланысты ... ... ... ... ... ұшықтырып жіберді.
Арменияны қоспағанда ТМД ... ... ... мәліметтерден
байқағанымыздай, жұмыссыздық динамикасында аса ауытқу байқалмайды. Мынаны
айта кету керек, ... бір ... ... ... ... ... өз беттерінше дербес жұмыс іздестіруді қалайды.
ТМД мемлекетаралық статистикалық комитетінің мәліметтері ... ... ... ... ... өзгерістер болмаған, алайда жұмыссыздар санының
кемігені туралы жағымды тенденция байқалған екен. ТМД елдері ішінде бір
жағынан, адам ... мол ... ... орынды алатын, екінші жағынан
- жұмыссыз жүрген азаматтар санының аса көп болуымен көзге түскен. Ресейде
2004 жылдың ... ... ... ... саны 1639,6 мың адамды
құраса, осы жылдың тамыз айының соңында - 1594,0 мың адам ... 2,8 ... ... ... ... ең алдымен меншік түрін өзгертумен,
өндіріс құрылымындағы сәйкессіздікті, техникалық жағынан артта қалушылықты
жоюмен және ... ... ... мен еңбек қатынасына әр қилы
әсерін тигізетін басқа да ... ... ұзақ ... ... ... елдері макроэкономикалық саясат, экономикалық тұрғыдан өсудің
мүмкіндіктерін, сондай-ақ ел экономикасының құрылымдық-сапалық ... ... ... ... ... ... қажетті деңгейін ұстап
тұр. Алайда Достастықтың еңбек нарығындағы әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... отыр.
Бұл мемлекеттердегі жұмыссыздық проблемасы жұмыспен қамтуды арттыруға
қабілетсіз шикізат ... ... ... ... ... ... түрінде түбегейлі шешімін таппайды. Бүкіл ТМД бойынша
жұмыссыздықтың болу ... ... ... ... бар ... ... адам ... елдердің геосаяси
орналасуымен, урбанизацияның деңгейімен, өндірістің дамуымен, әлеуметтік
саланың жағдайымен байланысты. Осы ... орай ... ... ... және әкімшілік реформаларының жүзеге асуы нәтижесінде
жұмыстан кеткен ... ... ... ... ету
проблемасын ушықтыратын жұмысшы ... ... ... ... белгілі бір сәйкессіздік туып отыр. Сондықтан да ... ... ... ашуға, жұмысқа орналастыруға ... ... ... ... ... еңбек нарығында
белсенділікпен жүргізіп отыр.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... алшақтық сақталып отыр. 2003 жылы ... ең ... ... ... ... еңбекақы деңгейі Тәжікстанда
15,3 АҚШ долларлы, ен ... ... ... - 179,6 ... ... ... қаңтар-қыркүйек айларында Қырғызстанда орташа айлақ номиналды
еңбекақы 2081,5 ... ... 50 АҚШ ... ... ... Бұл ... ... жұмыскерлердің еңбек ақысындағы проблема - оның деңгейі
төмен, көптеген жұмыспен қамтылғандардың ... ... ... ... елдері бойынша, ТМД мемлекетаралық статистикалық
комитетінің ... ... ... ... мен ... ... ... көрсетіп берді. Халықтың нақты еңбекақысы
мен табысының өсу шамасына қарай ... ... де ... отыр ... жылы Украинада тұтыну тауарлары мен қызметтерін сатып ... ... ... ... өсімі салыстырмалы түрде өсу деңгейі
төмен ақшалай табыстан асып түскен. ... ... ... ... тауарлар мен қызметтерді сатып алуға кететін шығын үлесі 71,3 %-
ды құрады.
Халықтың нақты ақшалай табысы өсіп ... 2004 ... ... оның өсу ... 2003 ... ... жартыжылдығына
қарағанда, Ресей мен Тәжікстанды қоспағанда, барлық елдерде ... ... ... ... ... ... біріне материалдық және
әлеуметтік қажеттіліктерді ... ... ... нақты
табысын арттыру жатады [69].
Кесте 4 – ТМД елдеріндегі халықтың ақшалай табысы мен шығысының өсу қарқыны
|Елдер |2003 жылы 2002 ... %-бен |2004 ... ... |
| ... ... 2003 ... |
| | ... айлары %-бен |
| | ... |
| ... ... ... мен ... ... ... мен |
| ... ... ... ... сатып |
| ... ... ... |табысы |алуға кететін |
| | ... | ... ... |
| | | | ... ... |114,1 |110,2 |120,0 |115,8 ... |115,0 |118,1 |117,1 |119,3 ... |**132,7 |**130,4 |**134,5 |**135,1 ... |107,7 |111,1 |109,4 |108,8 ... |*128,8 |*122,4 |*121,7 |*123,2 ... |**148,0 |**145,5 |**135,6 |**127,1 ... |**113,0 |**120,5 ... ... ... |
|1 - [33] ... бойынша құрастырылды; |
|2 - ... ... |
|3 - ... |
|3 - *** ... ... табысы мен шығысы ҰЕЖ-нің әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... халықтың қызмет
төлемдерін, оның ішінде тұрғын үй-коммуналды ... ... ... ... ... ... табылады. Мәселен, өткізудің ... ... ... ... тауар айналымы Достастық елдері бойынша ... ... 2004 ... ... ... 2003 ... осы ... айталық, Грузияда 6,8 %-дан, Тәжікстанда 21,7 %-ға ... ... ... ... ... ... ... көлемі
өзгеріссіз қалды. Мәселен, Арменияда жылдың маусым айында осы жылдың ... ... ... ... ... айналымының көлемі бар-жоғы 0,9 %-ға
ғана өссе, ... ... 1,7 %-ға ... жетті. Ішкі сұраныстың
параметрлерінің төмен ... осы ... ... көп ... деңгейлерінің төмен болуымен байланысқан. Достастықтың құрамына
кіретін барлық елдердегі құрамы ... ... ... 2004 жылдың бірінші
жартыжылдығында өткен жылдың осы ... ... ... ... өскен.
Ақылы қызметтің құны орташа есеппен алғанда 23 %-ға, ал ... 6 ... ... барлық арналар бойынша ақылы қызметті өткізу көлемінің
ағымдағы бағасы 38,7 %-ға, ... 36 %-ға, ... 35 ... 23,5 %-ға ... үй ... ... ТМД ... қамтуда. Достастық елдері бойынша
орташа есеппен алғанда 2004 жылдың бірінші жартыжылдығында 2003 жылдың
бірінші ... ... ... ... кезеңдері есебінен
пайдалануға берілген тұрғын үй 9 %-ға өскен. Тұрғын үй алаңдарын ... - 52 % (1-ші ... ... - 45 %, Қазақстанда - 41 %.
Тұрғын үй алаңының көлемі кеміген мемлекеттер қатарына ... мен ... ... кезеңнің көлемімен салыстырып қарағанда 82 және 89 %).
Осылайша елдер экономикасының тұрақты өсуінің жағымды тенденциясы ... көз ... ... ... ... өсуі ... ... негізделеді. Ен алдымен бұл өнеркәсіпке қатысты. ... ... ТМД ... ... ... негізгі өсу
факторларына сыртқы фактор жатады - қолайлы рынок конъюнктурасы мен мұнай
және ... ... ... ... ... ... Экономиканың кен
өндіруші салаларында инвестицияның өсуі өз ... ... ... ... ... жүріп жатыр. Бюджет көздерінен
қаржыландырылатын ... ... ... үлес ... азайып, жеке-
меншіктің және кәсіпорындар мен ұйымдардың қаражатын тікелей ... ... ... ... ... ... ... елдерінде соңғы жылдары бір мезгілде
экономиканы өсірудің ішкі ... ... ең ... ... пен ... ... жағдайына әсер ... ... рөлі ... ... үшінші тарауында аймақтық экономикалық интеграцияның даму
салдарын анықтау және мемлекеттердің ... ... ... ... мен оны ... ... ... Елдердің
экономикалық ашықтығы, халықаралық салыстыруда кең көлемде ... ... ... ... байланысқа терең араласқан болса, халықаралық еңбек
бөлінісіне қатысуы және өзінің салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ашықтығы деңгейін №5
кестеден көруге болады.
Қазіргі жағдайларда өндірістердің өзара толықтыру дәрежесі тұрақсыз
сипатта болып келеді. ... ... және ... ... ... кейін экономикалық өсудің алғашқы қадамдары
Кесте 5 – ТМД елдерінің экономикасының ашықтығы
| ... |ТМД ... |
| ... жылы жасала бастады және соңғы жылдары ... ... ... ... ... ІЖӨ-нің елдердің экспорты мен импортының,
инвестициясының корреляциясы көрсетеді. Қағида бойынша ішкі ... өсуі ... ... ... де өсуі ... да, халықтың да
жан басына шаққандағы тұтынуы ... Бұл ... ... және ... ... ... ... Қазақстанда
сауда айналымы 1%-ға өзгерсе, ІЖӨ 4% –ға өседі, ал экспорт 1%-ға өссе, ІЖӨ
зерттеу кезеңінде орташа ... 1,337% –ға, ... ... өссе ... ... ... бұл ... одан да жоғары. ТМД елдерінің өзара
сауда айналымындағы үлесі №16 кестеде көрсетілген.
Елдердің экономикасы көптеген позиция бойынша ... ... ішкі ... ... ... ... Егер де тауар
номенклатурасын негізгі бөлімдеріне ... ... ... ... елдерінде тауар топтарының бірдей ... ... ... ... ... ... мынадай факторлар ықпал етеді: елдердің
арақашықтығы және ... ... ... болуы. Зерттеу жүргізу
барысында елдердің интеграциялануының дәрежесін өлшеу қажеттілігі туындады.
Нақты бір ... ... ... егер де ... ... айналымы жедел
өссе, әлемдік шаруашылықта елдер ... ... ... ... Бұл ... ... көрінісі екі төмендегідей
көрсеткіштермен сипатталады: республиканың ... ... ... және ... ... ... қатысу
дәрежесі. Елдердің интеграциялануының жылдамдығын тек дамыған ... ... ... бар ... ғана ... елдерінің интеграциялық байланыстарының қалыптасу тәжірбиесіне
талдау жасау, оның нақты ерекшеліктерін ашуға мүмкіндік ... ... ... ... процесінің 6 ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ететін бір топ
факторлар қарастырылды және жүйеленді.
Салыстырмалы талдау көрсеткендей интеграцияның ... ... іске ... Оның ... бір ... ... әлемдік шаруашылыққа интеграциялану
міндеті шешіліп жатыр. Бұл ... ... ... ... ... ... ... күштер орталықтарының басқа жүйелерінің
айналымына тартыла отырып, өте күшті құрылымдар тарапынан ... ... ... және ... ... ... қабілетті өзіндік интеграцияланушы қауымдастықтың
қалыптасуы жеделдетіледі, ол ... ... ... тұра ... ... сай, халықаралық істерде дербес рольді атқарады.
Мұның барлығы интеграциялық процестің қажетті салдарын жүзеге асыруға
арналған белгілі бір жағдайлардың жоқ болуымен ... олар ... ... ... ... ... шынайы интеграцияға
айналдыра алуы тиіс. Шынайы интеграция «нарық – нарықтық ... ... ... ......... ... жүйесінің барлық элементтерінің әрекет етуі сызбанұсқасымен
көрсетіледі. Қазіргі таңда ТМД-дағы бұл ... кері ... ... яғни ... ... негізі – шаруашылық субъект – фирма
есептеулер негізінде экономикалық ынтымақтастықтың ... ... ... мемлекет аралық келісімдер ... ... ... көмектесуі және өзара тиімді ынтымақтастыққа ықпал етуі
тиіс. 6-ші ... ... ... критерияларын көруге болады.
Мүмкін сондықтан да, экономикалық ұйымның алуан түрлілігі ... ... ... айқындаған жоқ. Әр түрлі өркениеттердің
дамуына қатысты аталған тенденция ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мүмкін емес.
Екінші пікірдегілер, бүгінгі таңда шынайы әрі ... ... ... ретінде
шет-елдік экономикалық әдебиетте интеграция ... ... ... ... сфера болып табылады. Бұл гуманитарлық сфера - мәдени, ғылыми,
білімдік байланыстарды ... және ... жеке ... ... ... ... ... сценариі бойынша посткеңестік кеңістіктегі интеграциялық
қозғалыстардың болашағын әр түрлі бағалау ... ... ... ... Егер ... көп ... ... қозғалысына сүйенсек, онда
ірі аймақтық полюстердің бірінің ролін ... ... ... өте ... деп ... Ірі ... ... әлемдік-
геосаяси тепе-теңдікті сақтауға қатысады, сонымен қатар ... ... ... ... посткеңестік кеңістіктің ұжымдық қауіпсіздігі
жөнінде сөз болып отыр.
Посткеңестік кеңістіктегі интеграциялық дамудың болашағын жоспарлай
отырып, мынаны айту ... ... ... дамытуға бағытталған
негізгі шаралар және оларды жүзеге асырудан күтілетін әсерлер ... ... ... ... басымды өзекті бағыттарын
көрсету көзделіп отыр. Бұл ... біз ... ... былайша
дифференциалдауымыз керек.
Кесте 6 - Елдердің одақтарға табысты интеграциялануының критериялық
шарттары
|№ ... ... ... ... ... ... мен
тұжырымдар жасауға болады.
1. Халықаралық экономикалық интеграция процесінің күрделілігі және жан-
жақтылығы, оның табиғатын айқындау үшін ... ... ... Бір ... ... ... өзара әрекет ету ... бұл ... ... ... ... жақындастыруы және
мемлекетаралық келісімдер түрінде болуы, сонымен қатар бұл процестің –
мемлекетаралық ... ... ... ... Екінші жағынан, оны әрқилы
мемлекеттердің экономикалық субъектілерінің арасындағы алшақтықтарды ... ... ... жүретін қарым-қатынастар ретінде де анықтауға
болады. Яғни интеграцияны ұлттық экономикалардың әрқайсысындағы ... ... жол ... қатынастар ретінде сипаттауға
болады.
2.Теория өкілдері халықаралық экономикалық интеграцияның нәтижелігінін
төмендегі шарттар тұрғысынан ... ... одақ ... ... ... ... ... кедергілерін жоюды, процеске белгілі бір үйлестіруші тәртіпті
еңгізуді білдіреді, мүше-елдердегі өндірістің өсуі үшін қажетті
алғышарттарды ... ... ... ... мамандануға жағдай жасайды оған (өндірісті дамыту,
жұмыстастылықты ... ... ... қол ... ... ... шешуге және осы жолда бірігіп қызмет
етуге мүмкіндік береді;
- экономикалық емес ... ... ... ... алғышарттарының бірі ретінде сыртқы саяси
факторы табылады, ол ... ... ... ... ... кіру ... қамтамасыз етуден көрінеді;
- ғаламдық проблемалар, олар табиғи ... ... ... және т.б. ... ... ... ... факторлардың ерекше маңыздылығын
көрсетеді;
- қазіргі таңдағы шаруашылық өмірдің интернационализациялануының
жоғарғы ... ... ... ... ... ... халықаралық еңбек бөлінісін, интенсивті тауар, қызмет,
капитал, жұмыс күші айырбасын жүзеге ... ... ... ... ... деңгейге көтереді, бұл интеграциялық
бірлестіктер көлемінде экономикалық процестерді мақсатты, жоспарлы
түрде ұйымдастыруды және ... ... ... ... ... ...... тұрақты өзара
байланыстар және ұлттық шаруашылықтар арасындағы еңбек бөлінісі, әр ... және әр ... ... ... ... ... өзара
әрекеттесуі негізінде елдердің шаруашылық-саяси бірлесуі процесі.
4. Зерттеу барысында интеграцияның ... ... ... ... ... әрекет еткен кедендік тарифтердің ... ... ... ... алып ... нәтижесінде сауданы құру әсері оның
ауытқуы әсерінен босым болады ... ... ... ... ... дейін әрекет еткен кезендік ... ... ... ... ... алып ... нәтижесінде сауданың ауытқуы әсері оны құру
әсерінен басым болады деген ықтималдық солғұрлым жоғары болады;
- интеграцияланушы ... ... ... ... ... ... ... деңгейі неғұрлым төмен болса, сауданың ауытқуы әсерінің
басым болу ықтималдығы солғұрлым аз болады;
- бір-бірімен неғұрлым көп ел ... және ... ... ... болса, сауданы құру әсерінің басым болу ықтималдығы солғұрлым ... ... ... ел ... түрде аз шығынмен өндіре ... ... және ... ... ... ... ... интеграцияланушы елдер
арасындағы сауда көлемі неғұрлым үлкен болса, сауданы құру ... ... ... ... ... ... ТМД-да аймақтық интеграцияның даму диалектикасына оның генетикалық
сипатымен бірге субъективті себептер ... ... а) ... ... мен ... ортақтығының болмауы; б) бірлестіктің
ұйымдастырушылық формаларын таңдаудағы оптимизацияның жоқтығы.
ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің ... ... бірі – ... ... ... ... ... қатысушы
мемлекеттердің сыртқы саудасының басқа елдерге ... ... әр ... ... ... ... жүреді. ТМД-ның
ішінде эквиваленттіліктің күшеюі тенденциясы байқалды.
Достастыққа ... ... ... да олардың саудалық
балансындағы теңсіздіктің ұлғаюы байқалды.
6. Экономикалық ... әр ... ... және ... әр ... ... ... елдері экономикалық
мүдделері бойынша өзгешеленеді, өзара қарым-қатынастарда ... ... ... ... ... ... бірге олардың
экономикалық өсуінің әр түрлі қарқынымен динамикасы бар.
Бұл елдердің әлеуметтік-экономикалық сонымен бірге ... ... әр ... ... ескере отырып, алдағы интеграция процесінің
ұзақтығын және қиындығын болжауға болады. Сәйкесінше, ... ... ... қол ... екі, үш жақты келісімдер, экономикалық өзара
әрекеттесу мәселелері жөніндегі келісімдер мен шешімдер жүйеленеді, Ортақ
экономикалық кеңістік ары ... ... мен ... ... талап ететін
сұрақтарды өзіне таңдап ... ... ... даму ... ... ... өскелең процестері жөнінде дәлелдейді.
7. Интеграциялық бірлестіктерді ұйымдастыру мәселелеріндегі бірқатар
жағымсыз сәттерде шаруашылықты ... ... ... ... енуіне қарамастан, ТМД елдердің экономикасының тұрақты
өсуінің бірқатар оң тенденцияларымен сипатталады:
- ... ... ... отырып, экономикалық қарым-
қатынастарды трансформациялау. ТМД ... және ... әр ... ... бар ... ... Елдер
экономикасының жағдайындағы ерекшеліктер нарықтық өзгерістердің әр
алуан ... ... ... ... құрылымының бірдей
еместігімен, әлеуметтік-эеономикалық дамуды ... ... ... көп ... ... ... ... кезінде экономикалық қарым-қатынастардың
трансформациясы ұлттық ерекшеліктерге сай жүзеге асады.
Жаңа механизмдерді қалыптастыру қажеттілігін туындатқан экономикалық
дамуының жаңа ... ... ... ... жүргізудің жаңа жағдайларында анықталған бұрынғы
кооперациялық байланыстардың ... ... ... түрде құрудың
тиімсіздігі, тұрақты бағалар мен тарифтер бойынша, өндіру мен тұтынудың
жалпы ... ... ... ... бойынша тұтыну тауарлары мен
өнімдердің өзара жеткізілімі;
- бір жағынан – экономикалық реформалардың әр түрлі жылдамдықта жүргізу
және ... ... өту, ... ... әр түрлі меншік
түрлеріндегі кәсіпорындар қызметінің әр түрлі заңдық-құқықтық, ... ... ... ... ...... ашылуына
сәйкес унификацияның қажеттілігі, экономикалық жақындасу үшін мемлекеттерде
нақты саясаттың болмауы.
- сауда ... ... ... өте ... ... ... СЭҚ-тің либерализациялануы жағдайында алыс ... ... ... ... ену ... шикізат, материал жәнекомплект құраушылар бағасын ырқына ... ... ... жеткізудің тарифтік ... олар ... ... ... ... ... және ... байланыстарды тиімсіз ... ... ... ... ... бұзу, трансұлттық қызметтер ... мен ... ... ... ... ... енгізу мен және жоғары ... ... ... ... жаңа елдер кәсіпорындарының төлем
қабілетсіздігі, ұлттық валюталардың ішкі ... ... ... ... ... ... көп түрлілігі, олар сауданы тең
құқықсыз және экономикалық тұрғыда тиімсіз етеді;
- валютасыз операциялар, бартерлік айырбастар, сынақтық схемалар ... ... да ... ... ұлттық төлеме – есептік жүйелердің
жетілмегендігі, төлеме ... ... ... ... бас ... экспорттық-импорттық операциялардың жүргізілуін
мемлекеттік бақыланудан алып тастау, ... ... ... ... ... қымбаттауына әкеледі. Бірақта бұрынғы халықшаруашылығы
кешені шеңберіндегі қол ... ... ... ... ... өзара толықтырумен өзара ықпалдастықты ... ... өз ... табуда.
8. Бірінші топ салаларында олардың әлемдік шаруашылық байланыстар
жүйесіне ... ... ... ... ... және оның ... өсуі басталады; екінші топ салаларында
ресурстық қамтамасыз етудің одан әрі ... және ... ... әлемдік нарыққа қайта бейімделуі салдарынан өнімге ... күрт ... ... өндірістің құлдырауы жалғасады.
9. Достастық кеңістігінде интеграция кезеңдерінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... жоқтың қасы, және
баланстың классикалық схемасы жүзеге ... ... ... еркін сауда аумақтарын, ... ... ... ... валюталық одақты қалыптастыруға дейінгі технологиялық
байланыстардан өтеді. Бүгінгі ТМД ... ... ... ... 1994 жылы ... ... ... қауымдастық (ОАЭҚ)
(Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстан), және 1995 жылы құрылған
кедендік одақ (Ресей, ... ... ... және Тәжікстан).
Қазақстан Республикасы ОАЭҚ-ың да кедендік ... құру ... ... Бұл ... ... ... қазіргі таңда саяси тұрақсыздық
байқалады, бұл ЕЭК-ті құру барысына елеулі әсер етеді.
10. ТМД-ның посткеңестік ... ... ... ... ... ... көрінеді:
Біріншіден, Достастық ортақ кеңестік меншікті өркениетті түрде бөліп
берді. Осыған байланысты КСРО республикаларының тәуелсіздікке қол ... ... ... ... бірі – ортақ одақтық кәсіпорындарды
жаулап алу және аймақтық элиталар ... ... ... ... ... ... ... орналасу принципі бойынша жүрді, ал
республикалардың ортақ ... ... ... ... ... Достастық шеңберінде бекітілген келісімдер осы уақытқа дейін
оның көптеген мүшелеріне КСРО-дан шығумен байланысты туындаған ... ... ... ... ... ТМД тарапынан көмектің басқа бір формасы – посткеңестік
республикаларын миллиондаған халқын жұмыспен қамтуда өзара көмектесу.
Төртіншіден, ТМД ... ... ... бай емес ... ... кеңестік меншіктегі кәсіпорындарды пайдаланып қана қоймай, ... бойы ... ... ... ... мүмкіндік алды.
Бесіншіден, мемлекетсіздендіру барысында мейлінше тиімді ... ... ... ... көшті. Бүгінде кеңістіктегі жағдай сондай, өз
нарықтарын иелену процесі жүріп жатыр, бұл халықаралық өндірістердің (ФПГ ... ... ... СП – ... ... ... іс-
әрекеттерін қажет етеді.
Жүргізілген зерттеулер барысында мынадай қажеттілік туындады:
- ТМД-да қол жеткізілген ... ... ... ... ... салыстыру арқылы талдау жүргізу. Ол үшін интеграцияның
жағымды және ... ... ... келтірілді;
- республикалардың одақтар мен блоктарға интеграциялануынан болған
қол ... ... ... жағынан анықтау.
Солардың ішінде интеграцияланатын қандай да бір елге қатысты интеграция
шарттары (дамыған инфрақұрылым, үкіметтің саяси ... ... ... үшін ... жағдай қалыптастыру – саяси және экономикалық ... ... ... ... яғни ... ... және
микроэкономикалық деңгей фирмааралық - ТҰК) аса маңызды.
Посткеңестік кеңістіктегі елдердің интеграциясы үшін алғы ... ... ... ... ... әрекеттесуге дайындық дәрежесін
сипаттайтын бірқатар көрсеткіштер негізінде ... ... ... ... ... ... ... өсу динамикасы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
өсу қарқынын қамтамасыз ете бастағанын көрсетеді. Соңғы бес жыл ... ... ... экспорт және импорт көлемдері кедендік одақ келісімімен
біртұтас экономикалық кеңістікке қатысушы елдер ... ... ... ... ... ... және ... көлеміндегі үлесін
сипаттайтын көрсеткіштерді талдау ... ... ... жеткілікті түрде жоғары екенін дәлелдейді. ... ... ... және импорт үлесі жалпы өндіріс көлемінің 1/3 құрады. ТМД
елдерінің ... ... ... ... ... ... ... ие болды.
Зерттеулер елдердің өндірістерінің өзара толықтыру дәрежесінің жоғары
екендігін көрсетті. ІЖӨ, инвестиция, ... ... ... ... ... дәлелдейді. Есептеулер, сондай-ақ, экономиканың
тұрақтану нышанының байқалғандығын, оның өсу кезеңіне көшкенін, ... ... ... ... тұтынудың артқанын көрсетеді, сәйкесінше, сыртқы
сауда айналымы да 1999 жылдан бастап өсе бастады. Елдің ... ... ... ... ... еңбек бөлінісі коэффициентінің және
жан басына келетін экспорт көлемі көрсеткішінің көмегімен өлшенеді. Бұл
параметрлердің маңыздылығын ... үшін ... ... ... ... әлемдік деңгейлеріне салыстырмалы талдау жасалды. Эксперттер
деректері бойынша, халықаралық еңбек бөлінісі коэффициениті елдер ... ... ... ... ... 1,08 деңгейде; өнеркәсіптік дамыған
елдерде – 1,15; ТМД елдері үшін – 0,8 ... ... ... ... ... ... ... елдерге Рсей,
Қазақстан және Украина жатады. Кедендік ... және ... ... ... ... күрт өсті.
Интеграциялық процестерді дамытуға бағытталған негізгі шаралар және
оларды ... ... ... ... Достастық елдерінің экономикалық
ынтымақтастығының даму бағыттарын анықтауды қажет етеді. Бұл жерде ... ... ... түрде жіктеуіміз керек.
Бірінші шаралар тобы геоэкономикалық серіктестік ... ... ... кейбір факторларды
жоюға бағытталуы тиіс.
Шаралардың екінші тобы шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... топ Достастық елдерінің ... ... ... факторлардың болатындығын ескеру қажет. Бұл шаралар бірінші
кезекте Достастық ... ... ... секторында құрылымдық
түрлендірулер жүргізу жұмысын және ... ... ... ... ... басымдықты бағыттары жаһандану
беталысына бейімделуге келіп саяды.
Зерттеудің негізгі бағыттары мен ... ... ... ... ... баяндалды және талқыланды, олар:
1. “Қазақстан Республикасының халықаралық ... ... кіру ... ... ... конференциясының
баяндамалары, 4-бөлім. Алматы, Экономика, 2000 ж., 0,1 б.т.,
2. ... ... ... ... ... ... ... ғаламдану жағдайындағы ұлттық ... ... ... ... - ... ... ... 4-бөлім,
Алматы, Экономика. 2002 ж., 0,2 б.т.,
3. “Түркі елдері ... ... ...... ... ... 2000 ж., ... 0,1 б.т.,
4. “Закономерности развития интеграционных групп и ... ... ...... ... № 9, ... ... 0,2 б.т.
5. «Кеден Одағы – интеграциялық байланыстың маңызды ... ... ... ... ... ... ... даму өзекті
проблемалары», Экономика, 2000 ж., 0,5 ... ... ... ... ... жолындағы
орны», ғылыми еңбектер жиыны «Қазақстанның ашық нарықтық ... ... 2000 ж., 0,5 ... ... экономикалық қауымдастық: құрылуы, даму ерекшелігі»,
«Қазақстан жаңа даму моделі жолында» халықаралық ... - ... ... 2002 ж., ... 0,25 ... ... Республикасының әлемдік экономикалық жүйеге ... ... ... ... «Экономика Казахстана на пороге ХХІ
века», Экономика, КазЭУ, 0,8 б.т.,
9. «ТМД ... ... алғы ... іске ... - ... НАН РК, 2005 ж. № 5, 0,6 ... «Посткеңестік елдерінің интеграциялық стратегияларды жүзеге асыру
жағдайындағы әлеуметтік- экономикалық ... ...... ... ... Академиясының баяндамалары, 2005 ж. №6, 0,6 б.т.
11. ТМД елдерінің әлемдік ... ...... ... 2005ж.№ , 0,5 б.т.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еуразиялық Экономикалық Қауымдастықтағы Қазақстан26 бет
Интеграциялық процестің дамуындағы Қазақстан Республикасының алатын орны55 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
Шошқа тілмесі кезінде қолданылатын биопрепараттар3 бет
Шошқа тілмесі кезіндегі биопрепараттар жайлы мәлімет4 бет
"Жігер Ақ" сүт өнеркәсібі кәсіпорындарының қазіргі жағдайы және даму тенденциялары23 бет
1980-1990 жж. Тунис Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму тенденциялары59 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
Аударманы оқыту әдістемесінің қазіргі кездегі өзекті мәселелері63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь