Қазақстан Республикасында мүлікке салық салу: құрылу негіздері және жетілдіру жолдары

Кіріспе
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
ҚОРЫТЫНДЫ
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Нарықтық қатынастардың қазіргі даму жағдайы, өнеркәсіп орындарының көбеюі, халықтың әл ауқатының жақсаруы, қаржы жүйесінің нығайып дамуы, мемлекетаралық экономикалық қатынастардың ұлғаюы елімізде салық жүйесін негізді түрде дамытудың қажеттілігін көрсетіп отыр.
Себебі ғылыми негізделген, шынайы өзгерістерді бейнелейтін әрі жүйелі түрде реттейтін салық жүйесі экономикалық процестерге оң ықпал етіп, жағымсыз жағдайлардың орын алуына жол бермей, қоғамда өркениетті құқықтық қатынастарды нығайта түседі.
Әйтсе де, қазіргі қолданыстағы салық жүйесінде салық ауыртпалығы негізінен заңды және жеке тұлғалардың табыстарына көбірек түсуде. Бұған табыс салықтарынан түсетін түсімдердің мүлік салықтарынан түскен түсім мөлшерінен бірнеше есе жоғары болуы дәлел. Мұндай айқын құрылымдық үйлеспеушілік өндірісті дамытуға қажетті алғы шарттарды жасауға кедергі келтіріп, дәулетті мүлік иелерін фискалды ауыртпалықтан босатуға негіз болып отыр.
Сол себепті бүгінгі күні бюджеттің кіріс көзінің басым бөлігін құрап отырған, экономика салаларының табысына салынатын шектен тыс салық ауыртпалығының бір бөлігін осы уақытқа дейін салық жүйесімен мүлде ескерілмей келген мүліктен түсетін кіріс түрлеріне аударған жөн.
Мүліктің басқа объектілерге (табыс және қосылған құнмен) қарағандағы ерекшелігі, ол салық салудың барынша тұрақты объектілерінің бірі болып табылады. Сонымен бірге мүлікке салық салу осы мүлікті барынша тиімді пайдалануға ынталандырады әрі мүлікті салық салудан жасыру тіптен мүмкін емес.
Сондай-ақ мүліктік салықтарды жергілікті деңгейде қолдану салықтың негізгі функциялары – фискалдық, реттеушілік және бақылау қызметтерін айтарлықтай дәрежеде көтеруге мүмкіндік береді. Мүлікке салық салу өткен кезеңдерде жасалған капитализацияланған табысқа салық салу объектілерін қоса, табысқа салық салуға толықтауыш қызметін атқарады.
Мүлікке салынатын салықтар әлемнің көптеген елдерінде салық жүйесінің құрамдас бөлігі бола отырып, жалпы мемлекеттік кірістердің құрамында айтарлықтай жоғары орын алады және көптеген мемлекеттердің жергілікті бюджеттерінің негізі болып табылады. Олар жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қаржы көздерін жақсартудың ең негізгі құралы болуымен қатар, өндірістің ұлғайып дамуына да оң ықпалын тигізеді.
Дегенмен, қазақстандық тәжірибеде мүліктік салықтардың реттеушілік және фискалдық қызметтерінің рөлі мен маңызы әлі күнге өз дәрежесінде бағаланбай келеді. Бұл негізінен аталмыш салықтардың мемлекеттік және жергілікті бюджеттердегі үлесінің салыстырмалы түрде төмен болуымен, сондай-ақ табысқа салынатын салықтар, қосылған құн салығы сияқты салықтармен салыстырғанда, азаматтар мен ұйымдардың салық ауыртпалығына ықпалының барынша аз болуымен түсіндіріледі.
1 Экономикасы дамыған елдерде мүлікке салық салудың тәжірибесі // Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның материалдар жинағы, «Қазақстанның БСҰ-ға кіруі: жүйелік жағдайларын талдау, оң бағыты мен теріс салдары», (Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті, Алматы, 11-14 мамыр 2004 ж.) - 0,75 б.т.
2 Жергілікті бюджеттің кірісін қалыптастыру көзі ретіндегі мүлік салығының маңызы мен орны // Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның материалдар жинағы, «Ұлттық экономиканың экономикалық өсуінің қазіргі мәселелері. Жаһандану және модернизациялау жағдайындағы мемлекеттік, аймақтық және салалық аспектілер», (Қазтұтынуодағының Қарағанды экономикалық университеті, Қарағанды, 2004ж.) -0,75 б.т.
3 Қазақстанда мүлікке салық салудың ерекшеліктері // Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның материалдар жинағы, «Жедел жаңару жолындағы экономикалық бағдарлар», (Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті, Алматы, 18-20 мамыр, 2005) - 0,5 б.т.
4 Салық салу мақсатында мүлікті бағалау мәселелері //ҚазЭУ хабаршысы, - 2006, -№1. -0,5 б.т.
5 Қазақстанда мүлікке салық салу жүйесін жетілдіру жолдары // Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның материалдар жинағы, «Бұқаралық коммуникациялар теориясы және қазіргі заманғы технологиялар», (әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, Алматы, 6-7 желтоқсан, 2006) – 0,25 б.т.
6 Қазақстанда жылжымайтын мүлікке салынатын салықты енгізудің алғышарттары //ҚазЭУ хабаршысы, -2007, -№1. -0,5 б.т.
7 Жылжымайтын мүлікке салық салу жүйесінің ақпараттық негізі. //Хабаршы, әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, -2007, - №3. - 0,44 б.т.
        
        ӘОЖ  336.226.2 (574. 54)
Қолжазба құқында
МАКЕНОВА АЙГУЛЬ АКИМЖАНОВНА
Қазақстан Республикасында мүлікке салық салу: құрылу
негіздері және жетілдіру жолдары
(Қызылорда облысы мәліметтері негізінде)
08.00.10 – Қаржы, ақша ... және ... ... ... ... ... үшін дайындалған диссертацияның
АВТОРЕФЕРАТЫ
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2008
Диссертациялық жұмыс Қорқыт Ата атындағы ... ... ... ... ... ... |
| ... А.А. Нұрымов |
| | |
| | |
| | ... ... ... ... |
| ... С.Ш. ... |
| | |
| ... ... |
| ... Б.Ж.Ермекбаева |
| | |
| | |
| | ... ұйым ... ... ... 2008 жылдың «22» мамырында сағат 14.30 ... ... ... ... ... ... ... іздену
бойынша Д 20.01.07 диссертациялық кеңесінің мәжілісінде өтеді.
Мекен жайы: 050010, Алматы қ., Абай даңғылы, 8А, 208-бөлме.
Диссертациямен Халықаралық ... ... ... ... «21» ... 2008 жылы таратылды.
Диссертациялық кеңестің
ғылыми хатшысы, э.ғ.д.,
профессор:
М.Х. Түсеева
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Нарықтық қатынастардың қазіргі даму
жағдайы, ... ... ... ... әл ... жақсаруы,
қаржы жүйесінің нығайып дамуы, мемлекетаралық экономикалық қатынастардың
ұлғаюы елімізде салық жүйесін негізді ... ... ... ... ... негізделген, шынайы өзгерістерді бейнелейтін әрі жүйелі
түрде реттейтін салық ... ... ... оң ... етіп,
жағымсыз жағдайлардың орын алуына жол бермей, қоғамда өркениетті құқықтық
қатынастарды нығайта түседі.
Әйтсе де, ... ... ... жүйесінде салық ауыртпалығы
негізінен заңды және жеке тұлғалардың табыстарына көбірек ... ... ... ... ... мүлік салықтарынан түскен түсім
мөлшерінен бірнеше есе ... ... ... ... ... ... ... дамытуға қажетті алғы шарттарды жасауға кедергі
келтіріп, дәулетті ... ... ... ... ... негіз
болып отыр.
Сол себепті бүгінгі күні бюджеттің кіріс көзінің ... ... ... экономика салаларының табысына салынатын шектен тыс ... бір ... осы ... ... салық жүйесімен мүлде
ескерілмей келген мүліктен түсетін кіріс түрлеріне аударған жөн.
Мүліктің басқа объектілерге (табыс және ... ... ... ол ... салудың барынша тұрақты объектілерінің бірі болып
табылады. Сонымен бірге мүлікке салық салу осы ... ... ... ... әрі ... салық салудан жасыру тіптен мүмкін
емес.
Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... функциялары – фискалдық, реттеушілік және ... ... ... ... ... береді. Мүлікке салық салу өткен
кезеңдерде жасалған капитализацияланған табысқа салық салу объектілерін
қоса, ... ... ... ... қызметін атқарады.
Мүлікке салынатын салықтар әлемнің көптеген елдерінде салық жүйесінің
құрамдас бөлігі бола отырып, жалпы ... ... ... ... орын ... және ... мемлекеттердің жергілікті
бюджеттерінің негізі болып табылады. Олар жергілікті ... ... ... ... ... ең ... құралы болуымен қатар,
өндірістің ұлғайып дамуына да оң ықпалын тигізеді.
Дегенмен, қазақстандық тәжірибеде ... ... ... ... ... рөлі мен ... әлі күнге өз дәрежесінде бағаланбай
келеді. Бұл негізінен аталмыш ... ... және ... үлесінің салыстырмалы түрде төмен болуымен, сондай-ақ табысқа
салынатын салықтар, қосылған құн салығы ... ... ... мен ... ... ... ... барынша аз болуымен
түсіндіріледі.
Мүлікке салық салудың жаңа әдістерін дайындау ... және ... ... ... ... ... ҚР ... тарапынан дербес зерттеу объектісі ... ... ... ... ... ... пен ... қоса бағалау және оған
салық салу жүйесін жетілдірудегі мәселелерге қалам ... ... ... ... ... ... жарық
көріп жүргенімен, экономикалық әдебиеттерде жеткілікті көңіл бөлінбеген.
Соған байланысты ... ... салу ... ... ғылыми және
тәжірибелік тұрғыдан толық ... ... ... ... міндеттердің бірі
болып табылатына еш күмән жоқ. Демек, осы аталған мәселелердің ... ... ... ... ... және ... ... салуды
жетілдіру мәселесінің басыңқылық деңгейінің жоғарылығы осы ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Осылайша мүлікке салық салу жүйесін жетілдірудің теориялық және
тәжірибелік негіздерін зерттеу, ... ... ... ... ... ... ... бақылау қызметін ұйымдастыру, ... ... ... ... мүлікке салық салу жүйесін одан әрі
жетілдіру бойынша ... ... ... мен ... ... ... ... оның мақсаты мен міндеттерін,
ғылыми зерттеудің өзектілігін алдын-ала айқындауға мүмкіндік берді.
Тақырыптың ғылыми зерттелу дәрежесі. Мүлікке ... ... ... ... ... ... А. Смит пен Д ... ... Ф. ... Дж. ... Д. Локтың, В. ... көп ... ... Олар ... пен ... салық салудың
заңға сәйкестілігі және мұндай салық салуды жалпы теориялық ... көп ... ... уақытта мүлік және онымен байланысты операцияларға салық ... ... ... ... ... өзара байланысты үдерісі ретінде
оны бағалау мәселелері шетелдік ... Г.С. ... Дж.К. ... ... ТМД ... мен ... көрнекі ғалымдары Е.П.Ушаков,
Д.Г. Черник, В.И. Гуреев, А.Г. Грязнова, В.П. Федорова, М.М. Соловьев, И.Т.
Балабанов, В.М. ... С.В. ... Н.И. ... И.Г. ... ... С.Г. ... Э.К. ... Ф.С. Сейдахметова, Г.А. Лесбеков,
Қ.Қ. Ілиясов, М.Т.Оспанов, С. Құлпыбаев, А.Б. ... А.А. ... тағы ... ғалымдардың монографиялық-ғылыми еңбектерінде кеңінен
зерттелген.
Аталған авторлардың еңбектерінде қолданыстағы мүліктік ... мен ... ... және ... ... ... теориясы мен
тәжірибесінің кейбір тұстары қарастырылған. Әрине, бұл ... ... ... салу ... ... маңызды орын алады. Дегенмен,
бұл еңбектердің бірқатары нарықтық экономиканың және халықаралық-сауда,
экономикалық байланыстардың тұрақты орын ... ... ... ... ... өзгерістер мен жаңа талаптар мүлікке салынатын салық
жүйесін ... ... етіп ... ... ... ... да бір ... мүлікке
жататындығын білдіретін біртұтас пікір жоқтың қасы, мүліктің қандай түрлері
мүлікке салық салу ... ... тиіс ... анықтауға негіз
болатын айқын критерийлер жоқ, сондай-ақ мүлікке салық ... ... ... бүгінге дейін толық анықталмаған. Соңғы уақытта салық
жүйесінің жедел қарқынмен дамуына қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... жазылған ғылыми-зерттеу жұмыстары
жоқтың қасы.
Сондықтан, мүліктің бағасы мен одан алынатын салықтардан ... ... ... ... ... ... ... салық салу
жүйесін оңтайландыру қажеттігін білдіреді.
Аталған мәселелердің маңыздылығы мен ... осы ... ... зерттелмегендігі диссертациялық жұмыстың тақырыбын таңдауға,
оның мақсаты мен міндеттерін айқындауға мүмкіндік берді.
Зерттеу жұмысының ... мен ... ... жұмыстың
мақсаты Қазақстан Республикасында мүлікке салық салу ... ... ... ... ... тәжірибемен салыстыра отырып, мүлік
салығын одан әрі жетілдіру жөнінде ұсыныстар беру болып табылады.
Осы аталған мақсатқа қол ... үшін ... ... ... алға ... ... салық салудың теориялық және әдістемелік негіздерін талдай
отырып, жалпы салық жүйесінде ... ... ... рөлі ... анықтау;
- әлемнің дамыған елдеріндегі мүлікке салық салу жүйесінің құрылуы мен
даму заңдылықтарын ... ... ... ... ... мүлікке салық салуды ... ... үшін ... ... қолданыстағы заңды және жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... ықпалын анықтау;
- Қазақстан Республикасында жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... ... ҚР мүлікке салық салу жүйесін жетілдіру ... ... ... ... ... пәні мен объектілері. Зерттеу жұмысының пәні нарықтық
жағдайда мүлікке салық салу жүйесіндегі мемлекет пен меншік ... ... ... ... ... табылады.
Зерттеу объектісі болып Қазақстан Республикасындағы мүлікке салық салу
жүйесі саналады.
Диссертациялық ... ... және ... ... ... ... ... ой өкілдерінің еңбектері, отандық және шетелдік
ғалымдар мен тәжірибешілердің монографиялары мен мақалалары, салықтық және
қаржылық-бюджеттік ... ... ... және ... ... ... база ретінде ҚР Президентінің жарлықтары, ҚР ... ... ... ... жөніндегі Агенттігінің, Қаржы
министрлігі Салық комитетінің материалдары, Қызылорда облысы ... ... ... және ... конференциялардың
материалдары пайдаланылды.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы. Экономикалық дамудың қазіргі
талаптарына сай ... ... ... ... жылжымайтын
мүлікке салынатын салықпен алмастырудың қажеттігін ... осы ... ... ... қызметіне, бюджет кірісін қалыптастыруға
және азаматтардың әл-ауқаты деңгейіне ... ... және ... ... ... ұсыныстар жасау болып табылады.
Негізгі ғылыми жаңалықтардан тұратын зерттеу жұмысының ... ... ... ... автордың жеке зерттеуінің нәтижесінде Қазақстан Республикасындағы
мүлік салығының экономикада алатын орны ... ... ... ғылыми негізделген тұжырым берілді;
- мүлікке салық салудың әлемдік тәжірибесін ... ... ... ... ... ... мен ... оны ҚР-на енгізу қажеттілігінің негізгі және дәлелді белгілері
анықталды;
- нарықтық қатынастарға өту кезеңінен бастап ... ... ... даму ... ... ... ... анықталып,
оның жергілікті бюджетті қалыптастырудың көзі ретінде басымды ерекшеліктері
айқындалды;
- мүлік салығы ... ... ... ... ... ... ... ұстамдарына және нарықтық ... ... ... ... салықты енгізудің негізгі алғышарттары мен қажеттілігі
ғылыми тұрғыдан негізделінді;
- Републикадағы мүлік салығын төлеушілерді жылжымайтын ... ... ... ... ... одан ... ... нәтижелердің
сипаттамасы анықталды.
Қорғауға шығарылған негізгі ұсыныстар:
1. Мүлікке салық салудың теориялық және ... ... ... ... ... мүлік» ұғымдарына авторлық анықтама
берілген және мемлекеттің ... ... ... ... ... мен маңызына талдау жүргізіліп, мүлік салығының объективті қажеттілігі
теориялық тұрғыдан негізделді;
2. Әлемнің кейбір ... ... ... салу ... ... ... оның тиімді жақтарын Қазақстанның қазіргі жағдайында
пайдалану мүмкіндіктері дәлелденді;
3. Қазіргі уақыттағы заңды және жеке ... ... ... ... талдау арқылы мүлікке салық салудың механизмі мен ... ... ... ... ... ... ... салынатын салықты
енгізудің негізгі белгілері мен алғышарттары анықталды;
5. Нарықтық қатынастар жағдайында республикадағы мүлікке ... ... ... ... мүлікке салынатын салыққа ауыстырудың
артықшылықтары мен тиімділігі ... ... ... ... ... ұсыныстар мен қорытындылар мүлікке салық салу жүйесін ... ... ... ... ... ... ... комитеттері мүлікке салық салу жүйесін
жетілдіруде пайдалана алады, сондай-ақ қаржы және ... ... ... оқу ... ... ... ... мақұлдануы. Диссертациялық зерттеудің жекелеген
негізгі теориялық тұжырымдары мен практикалық түйіндері халықаралық ... ... мен ... ... ... ... ... көрді: «Қазақстанның БСҰ-ға кіруі: жүйелік жағдайларын
талдау, оң ... мен ... ... (Т. Рысқұлов атындағы Қазақ
экономикалық университеті, 11-14 мамыр, Алматы, 2004); ... ... ... қазіргі мәселелері. Жаһандану және модернизациялау
жағдайындағы мемлекеттік, ... және ... ... ... ... ... Қарағанды, 2004);
«Жедел жаңару жолындағы экономикалық бағдарлар» (Т. Рысқұлов атындағы ... ... 18-20 ... ... 2005); «Бұқаралық
коммуникациялар теориясы және қазіргі заманғы технологиялар» (әл-Фараби
атындағы Қазақ ... ... 6-7 ... ... ... бойынша жарияланған еңбектер. Диссертациялық зерттеу жұмысы
бойынша жалпы көлемі 3,3 баспа табақ 7 ... ... ... басылымдарда
жарияланды.
Жұмыстың көлемі мен құрылымы. Диссертациялық жұмыс кіріспеден, үш
негізгі бөлімнен, ... ... ... ... және
қосымшалардан тұрады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Қазіргі қаржы-экономикалық қатынастардың қарқынды дамуымен ... ... ... рөлі мен ... ... мәселеге айналып отыр. Өйткені
меншік қатынастары экономикалық жүйелер қызметінің әлеуметтік-экономикалық
негізі ... ... ... ... ... бірге, соңғы уақытта жер, мүлік, көлік
және басқадай мүлік түрлері заңды және жеке тұлғалардың мүлкі ғана ... ... ... қатар олар кепіл, мұра, сый және салық салу ... ... ... ... ұғымын экономикалық категория
тұрғысынан, сол ... оны ... салу ... ретінде анықтап алу қажет.
Мүлікке берілген түрлі анықтамаларға талдау ... ... ... категория тұрғысынан құндық бағасы бар және иелену, ... бір ... ... субъектінің, оның ішінде мемлекеттің де, билік
ету құқығындағы әрі ... ... үшін адам ... ... материалдық
құндылықтар. Оның материалдық құндылықтардың жиынтығынан құралатындығы, не
болмаса біртұтас материалдық құндылық екендігі ... ... ... ... салу ... ретіндегі мүлікке бір мезгілде
мынадай сипаттамаларды қанағаттандыра ... ... ... яғни ... ... ... ... керек, адамдардың игілігі үшін
тұтынылып, бір немесе бірнеше субъектінің иелену, пайдалану ... ... ... ... керек және ұзақ уақыт бойы оны пайдалану табыс әкелетін
немесе әкелу ықтималдылығы болуы керек.
«Экономикалық категория ретіндегі ... ... ... ... ... ... мүліктің» ерекшелігі сол, табыс алу үшін тек қана
мүліктің өзі ғана емес (яғни оны ...... сол ... ... мен ... ... ... алудың көзі ретінде пайдаланылуы
мүмкін. Сондай-ақ мүлікті ... деп те ... ... яғни ол ... ... ... ... мүлік салық салу объектісі ретінде екіге бөлінеді: ұзақ уақыт
кезеңінде табыс алудың әлеуетті құралы ретіндегі мүлік (тар ... ... ... ... ... ... ... сатудың нәтижесі табыс салығының салық салу
объектісі, ал екінші жағдайда ол мүлікке ... ... ... ... ... ... мүліктің жылжитын және жылжымайтын болып бөлінуі өзінің бастауын
римдік құқықтан алады және барлық құқықтық ... ... ... ... ... ... үш ... жиынтығымен
сипатталады деп тұжырым жасауға болады:
- жылжымайтын мүлік – жер ... ... адам ... ... ... ... ... түріндегі толықтыру-лар;
- жер учаскесі – табиғи объектілер орналасқан шектеулі жер беті;
- жылжымайтын мүлікті иелену, пайдалану, билік етумен байланысты заңдық
құқықтар жиынтығы.
Біздің ... ҚР ... ... ... ... ұғымына қатысты анықтаманы сақтап, ал жылжымайтын мүлікті «оларды
иелену, пайдалану және ... ... ... ... және жеке ... ... ... арасындағы қатынастардың объектілері ... ... ... ... анықтауды ұсынамыз. Аталған анықтама,
біздіңше жылжымайтын мүліктің ... ... ... ашады деген ойдамыз.
Әйтсе де, салық салу мақсатында, біздің ойымызша, ... ... ... ... ... ... ... ұғымын
пайдаланған жөн болар еді.
Мүлікке ... ... ... ... кеңінен танымал
ескіден келе жатқан дәстүрлі әрі консервативті салықтар ... ... ... алып ... ... ... салықтар (ең алдымен
жер меншігіне қатысты) табыс салықтарының негізін қалады, және өздерінің
бастапқы нысанында табыс ... жай ғана ... ... ... ... ... ... түскен табысқа салынатын салық, ... ... ... ... ... ... ретінде көрініс
тапты. Алайда, табысқа салық салу ... ... ... ... ... ... ... мәні төмендеп, табыс салығының
көлеңкесінде қалды. Дегенмен, біздің ойымызша, ... ... ... рөлі ... ... ... бюджеттің кіріс көзі
ретінде олардан бас тартуға болмайды.
Қазіргі салық заңдылығында кең қолданылатын «мүліктік ... ... ... ... ... ... ... ұғым астарында әртүрлі мүлік
түрлеріне ... ... мен ... ... бір тобы жинақталған.
Оларды біріктіретін барынша ортақ белгі болып, біріншіден, олардың барлығы
да ... ... ... ... ... ... төлеушілері болып
мүлікті иеленуші тұлға табылады. Үшіншіден, бұл жерде мүлік табыс көзі
ретінде ... ... салу ... ... ... ... салықтардың басқа да тікелей салықтар секілді,
кемшіліктері мен артықшылықтары бар.
Қазіргі салық ... ... ... ... ... Бұл ... мемлекетке табыс немесе пайданы тұтынуға салық
салуға қарағанда, біршама нақты әрі ... ... ... ... үшін ... және алдын ала болжауға ... ... көзі ... ... және жеке тұлғалардың мүлкін бағалай және салық сомасын
анықтай отырып, ... ... ... ... төлеушілер арасында, тиісінше
олардың төлем қабілеттілігіне сәйкес бөледі және ... ... ... ... ... оны ... алатын мөлшерде төлей алатын адамдарға
салынады.
Егер тұтынуға, ... ... ... ... алу ... өндіру,
оны сату немесе қозғалысы кезінде, яғни әр түрлі ... және ... ... ... ... сәттерде топтастырылса, оларды есептеу мен бақылау
қиын әрі тиісті аппараттың болуын талап етсе, ал мүліктік ... ... ... талап етпейді.
Әйтсе де, тағы бір ескеретін нәрсе, тікелей салық салу ... ... ... салу объектілерінің өзін есепке алуға кетеді.
Мысалы, мүліктік салықтар үшін құрастырылуы ... ... ... ... ... ала ... талап етеді. Сондай-ақ есепке алуға
кететін шығындар ... ... ... ... ... ... ... есебі мен бюджетке барынша ... алу үшін ... жиі ... мен ... ... ... ... салу жүйесінің тиімділігі тек фискалдық маңызында ғана
емес, әйтсе де айта кету керек, көптеген елдерде (экономикалық ... ... ... бюджет кірістерінің ең тұрақты, басқарылатын көздері,
жалпы салықтық түсімдердің 9-12 пайызға дейінгісін қамтамасыз етеді.
1 кесте - Қызылорда ... ... ... ... ... салығынан
түскен түсімдер динамикасы
| ... |
| |
| ... ... ... елдердің мүлікке (жылжымайтын мүлікке)
салық салу ... ... ... көрсеткендей, бұл елдердің басым
көпшілігінде жер мен басқадай жылжымайтын мүлікке ... салу ... ... ... ... ... Сонымен қатар, әлемнің көптеген
елдерінде қолданылатын жылжымайтын мүлікке ... ... ... және ... ... ... тұрғысынан оң
нәтижелерге қол ... ... ... ... ... түскен салық төлемдерінің
динамикасы көрсеткендей, бюджеттің кіріс бөлігін қалыптастыруда ... ... үлес ... жыл ... ... отырғанын байқаймыз
және оның нәтижесі жоғарыдағы 1-кесте арқылы беріліп отыр.
Соңғы жылдарда болжамдық ... ... ... салық
төлеушілердің салық мәдениетінің өсуімен, екіншіден, болжамдаудың
қателіктерінен ... ... ... ... ... ... экономиканың
даму ерекшеліктері мен есеп факторларын ескермей ... бұл ... ... не ... ... ... ... мүлік салығының құрылу механизмін жоғарыдағы 1-сурет
арқылы көрсетіп отырмыз.
Бүгінде мүлік салығын ... мен ... алу ... ҚР ... анықталады. Оған сәйкес мүлік салығының мөлшері меншік иелерінің
қаржы-шаруашылық қызметіне байланыссыз.
Мүлік салығын ... ... яғни 1995 ... ... Қазақстан
Республикасының мемлекеттік бюджетін қалыптастырудағы мүлік ... ... және ... ... анық ... болады.
Ескерту – сызба ҚР статистика агенттігінің 2006 ... ... ... ... ... - ҚР ... бюджет кірістерінің жалпы сомасындағы мүлік
салығының үлесі, %
2 кестеден байқағанымыздай, 2006 жылы Қазақстан ... ... 34,9 ... ... ... ... ... отыр.
Содан кейін мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігін қосылған құн ... ... ... ... ... ал мүлік салықтары жалпы ... ... ... ... байқауға болады.
Бүкіл өндіріс сатысы бойында мүлікке салынатын салықтар өндіріске үлкен
ықпал етпейді. ... ... ... әсер ... ... бұл ... ерекшелігі сол, оны шартты-тұрақты деп қарастыруға
болады. Оның бұл ерекшелігі өндірістің қарқынды дамуы кезінде өнім құнының
автоматты түрде өсуін ... бұл өз ... ... ... кедергі
келтіреді. Бұл жағдай әсіресе, шығындар инфляциясын болдырмайды.
Қазіргі бюджеттік мәселелерді шешу және деңгейаралық ... ... ... үшін ... ... ... ... бөлулер немесе салықтарды бекіту жүйесін жетілдіру ... ... ... ... ... салықтар тізімі белгілі және шектеулі.
Басты мақсат – ... ... жүйе ... ... ... бөлу.
2 кесте - Қазақстан Республикасы мемлекеттік бюджеттің ... ... және ... емес ... үлес ... |2002 ж |2003 ж |2004 ж |2005 ж |2006 ж ...... о.і., |100 |100 |100 |100 |100 ... (%) | | | | | ... ... о.і: |93,2 |94,3 |92,2 |95,2 |91,5 ... ... салығы |27,8 |28,8 |32,3 |41,7 |34,9 ... ... ... |10,3 |9,8 |8,3 |6,1 |11,8 ... құн салығы |23,4 |24,4 |20,5 |17,2 |15,9 ... |3,4 |2,8 |2,5 |1,7 |2,5 ... ... |17,8 |16,6 |14,2 |9,9 |12,5 ... ... |0,7 |0,6 |0,5 |0,3 |0,1 ... салығы |3,2 |2,9 |2,7 |1,9 |1,8 ... де ... |8,3 |8,4 |11,2 |16,4 |13,5 ... емес ... |5,6 |4,5 |6,3 |3,1 |4,3 ... ... |1,2 |1,2 |1,5 |1,7 |4,2 ... түскен | | | | | ... | | | | | ... ... ... |0,1 |0,0 |- |- |- ... ... өтеу |1,6 |1,7 |1,4 |- |- ... – кесте ҚР статистика агенттігінің 2006 жылғы анықтамалық жинағы |
|негізінде жасалған ... ... ... ... ... ... жоспардың орындалғанына
қарамастан, бюджетке түскен салықтардың жалпы сомасында үлесі болмашы ... ... ... ... 3,6 ... ғана (2006 ж) ... және
зерттелген жылдар аралығында үлес салмағы 1996-1998 жылдар аралығында ... 6,8 ... ... ... одан ... жылдарда төмендеу
үдересі байқалады. Әсіресе, 2005 жылы бұл салықтың бюджеттегі үлесі мүлдем
құлдырап, 1,9 пайызға жеткен. Бұл сол жылы ... ... ... мен ... ... жеке ... мүлкіне салынатын
салық ставкаларының 0,1-ден 1 пайыз аралығындағы шкаласы 0,05-тен ... ... ... ... ... ... ... бойынша жергілікті бюджетті
қалыптастыруда мүлік салығының соңғы бес жылдағы динамикасын ... ... ... ... болады.
Ескерту – сызба ҚР статистика агенттігінің 2006 жылғы анықтамалық
жинағы негізінде жасалған
3 сурет - 2002-2006 ... ... ... ... ... жалпы сомасындағы мүлік салығының үлесі, %
Ал, енді ... ... ... ... ... ... ... салықтар мен басқа міндетті төлемдердің құрылымын төменде берілген
3-кестенің мәліметтері негізінде талдауға болады.
3-кестеден көріп отырғанымыздай, Қызылорда облысы бюджетінде 2000-2001
жылдары ... ... ... ... 97,6 ... ... болса,
2002 жылдан бастап оның жергілікті бюджеттегі үлес ... ... ... ... Оның төмендеуіне республикадағы бюджет жүйесіне
енгізілген өзгерістер себеп болды.
Қызылорда облысы бюджетінде негізгі үлес салмақты әлеуметтік салық алып
отыр. Мемлекеттік және ... ... ... ... ... салығы
жалпы салықтық түсімдерде болмашы үлесті құрайды, сондықтан еліміздің, сол
сияқты ... да ... ... мүлде рөл атқармайды десе де болады.
Ал, әлемнің алдыңғы қатарлы дамыған елдерінде мүлік салығы жергілікті
бюджеттің ... ... 40 және одан да ... ... құрайды.
3 кесте - Қызылорда облысы бюджетіндегі салықтар мен басқа да ... ... ... |2002 ж |2003 ж |2004 ж |2005 ж |2006 ж ... – барлығы |100 |100 |100 |100 |100 ... ... |51,2 |43,2 |34,5 |36,1 |36,9 ... ... | | | | | ... ... |- |- |- |- |- ... | | | | | ... ... салығы |13,4 |12,8 |8,8 |6,4 |8,6 ... |0,5 |0,3 |0,2 |0,1 |0,2 ... ... |31,3 |23,8 |19,9 |14,5 |19,0 ... ... |0,6 |0,5 |0,5 |0,5 |0,4 ... салығы |1,9 |2,8 |2,9 |2,2 |3,0 ... ... |0,7 |0,6 |0,5 |0,5 |0,6 ... ... | | | | | ... де ... |2,3 |2,3 |1,7 |11,9 |5,1 ... емес түсімдер|0,4 |0,4 |7,2 |11,3 |0,8 ... ... |0,5 |0,9 |0,5 |0,5 |2,5 ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |47,8 |55,5 |57,6 |52,2 |59,7 ... | | | | | ...... ... ... Салық комитеті мәліметтері негізінде |
|жасалған ... ... ... ... ... нысандарының бірі,
көпшілікке белгілі, салық жеңілдіктері болып табылады. Салық заңдылығына
сәйкес ... ... ... ... ... ... ... сомасы 2006 жылы 71,4 млн теңге, бұл ... ... ... ... ... ... ... мүлікке салынатын салықтардың ставкаларының
екі есе азайтылуымен түсіндіріледі.
Сондықтан бұл ... ... ... ... ұтымды реттеушісі
ролін атқара алмайды және мүлікті пайдалануды арттырудың ... ... ... ... ... ... ғалым-экономистердің пікірі бойынша, «Қазақстанда
мүлікке салық салудың ... ... ... үшін жер мен ... ... мен ғимараттарды бағалаудың дамыған елдердегідей
бірыңғай жүйесі болуы ... ... жер ... мен онда ... мен ғимараттар бір–бірімен тығыз байланысты болғандықтан, ... ... бұл екі ... ... ... салық салу
объектісі ретінде жинақталған ұғым – ... ... алу ... ... ... осы саладағы қолданыстағы салықтарды ... және ... ... ... ... және жер ... бір салықпен
(жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... салу ... ... береді. Бұл салықтың болашағының зор ... ... де ... ... ... қатынастардың дамуымен
өндірістік қызметке ... ... ... жылжымайтын меншікке салық
салуға көшу үшін алғышарттар шынында да пайда ... ... ... ... салық салудың бірыңғай тәсілінің негізін қалауға, салық
салу мақсатында нақты ... құн ... ... ... ... құруға мүмкіндік береді».
Біз Қазақстан аумағында заңды тұлғаға да, сол ... жеке ... ... ... мүлікке салынатын салықты ... ... ... ... ... ... салынатын салықты Қазақстанда енгізудің
алғышарттары бүгіннің ... ... ... ... ... ... барлық заңды және жеке тұлғалардың иелегіндегі заңды
түрде тіркелмеген мүліктерді салық салу мақсатында заңдастыру.
Мүлікті жария ... ...... ... ... екіншіден, жасырын ... ... ... және
жылжымайтын мүліктерді заңды есеп жүйесі мен жаңа экономикалық ... ... ... ... етушілерді жекелеген бір жақты құқық бұзушылық
жасағаны үшін ... ... ... Олар ... ... құқықтарын тиісті дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... оң әсерін тигізері сөзсіз.
2006 жылдың наурыз айындағы ҚР халқына кезекті Жолдауында Н.Ә.Назарбаев
«заңды жария айналымнан ... ... пен ... ... жасау
мәселесіне шын мәнінде жауапты әрі салмақтылықпен қарайтын уақыт келді.
Ашық түрде ... ... мен ... ... ... ... экономикасының маңызды элементтерінің бірі болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... кепілдіктер
сақталады», - деп ерекше атап өтті.
Қазақстандағы ... ... ... алдын ала есептеулер бойынша
мемлекет бюджеті шамамен 3,8 млрд. теңге алуды жоспарлаған ... ... ... ... ала бағалау құны 100 млрд. теңгені құрауы қажет
еді. Ал бұл іс-шараның нақты нәтижесі күтілген көрсеткіштерден ... ... ... ... ... салық түрінде мемлекет қазынасына 59
млрд. теңгеден астам қаражат ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырудың
нәтижесінде республика бойынша осы уақытқа дейін ... ... ... ... ... ... ... тіркеуден өтіп, заңды айналымға шықты. Бұл ... ... ... ... ... салу объектілерінің саны айтарлықтай
өсетінін, сәйкесінше бюджетке түсетін ... ... де ... облысы бойынша жүргізілген рақымшылық акциясының нәтижесін 4-
кестеден көруге болады.
4 кесте – Қызылорда облысында ... ... ... ... ... ... және ... |Рақымш. |Рақымшылық |Бюджетке түскен |
|аудан ... ... ... ... сомасы |
|атауы ... ... саны ... (мың тг) |(мың тг) ... |4175 |3975 |1048100 |283,9 ... |3984 |3547 |995092 |953,0 ... |3540 |3365 |1742714 |184 ... |2967 |2917 |1269325 |56,5 ... |2095 |1808 |713702 |143,5 ... |6165 |5920 |4095005 |51,5 ... |7012 |6601 |2834860 |236,2 ... қ. |14315 |9003 |1811545 |14458 ... ... |37136 |14510343 |16366,6 |
| ...... ... ... ... басқармасы мәліметтері |
|негізінде жасалған. ... ... ... ... салу ... Қазақстанда енгізудің
алғышарттарының келесісі ҚР Әділет Министрлігі жанынан «Халыққа қызмет
көрсету орталықтарының (ЦОН)» ашылуы. Бұл ... ... ... ... ... қызметтерді «бір терезе» ... ... ... ... ... ... күні жылжымайтын мүлікке
қатысты ақпараттар түрлі уәкілетті органдардан алынатындықтан, оларды «бір
терезеге» ... ... ... ... ... енгізуді процесін
жеделдетуге мүмкіндік береді.
Сонымен, қолданыстағы мүлік салықтарын жаңа ... ... ... салық салудың бірыңғай тәсілінің негізін қалауға, салық
салу ... ... ... құн ... ... бағалаудың әрекетті
жүйесін құруға мүмкіндік береді.
Біздің ойымызша, қолданыстағы мүлікке ... ... ... ... мүлікке салынатын салықпен алмастырудың бірқатар
артықшылықтары бар. Біріншіден, бұл салық барынша икемділігі ... ... бар және ... ... ... салықтық түсіммен
қамтамасыз ете алады. Екіншіден, бұл ... ... ... толығымен
жергілікті бюджетте қалуы алынған пайда қағидасына жауап береді. Үшіншіден,
бұл салықты ... ... ... ... және ... Бұл ... барлығына жергілікті өзін-өзі басқару органдары
әрқашан ала ... ... ... ... ... ... көшу бұл ... тиімді жинауға қажетті бірқатар алғышарттарды қалыптастыруды қажет
етеді.
Жылжымайтын мүлікке ... ...... зор ... бірі.
Оған басқа салықтардан ерекше механизм, соның ішінде салықтың басқадай дара
айқындалған объектісі тән. Бірыңғай жылжымайтын мүлікке салық салу ... ... құны ... ... жер, ... мен құрылыстардан
құралатын жинақталған ... салу ... ... ... ... салынатын салыққа көшудің негізгі идеясы - салық
ауыртпалығын негізгі қорлардың белсенді бөлігінен, ең ... ... ... ... ...... құрылыстарға,
құрылғылар мен жерге аудару. Нақты алғанда, бұл ... ... ... ... инвестицияларға, яғни жиі-жиі жаңартып тұруды
қажет ... ... ... ... ... ... мен ... ауыстыруды білдіреді. Мұндай қадам жаңа жабдықтарға
салық салуға мүмкіндік береді және инвестициялық процестің дамуын ... ... ... ... ... ... сұранысты
молайтады, шектеулі ұсыныс жағдайында ол ... ... ... ... ... бұл ... ... кірісін көбейтеді. Қосымша
кірістер инфрақұрылымды жақсартуға бағытталуы мүмкін, бұл өз ... ... ... орналасқан жылжымайтын мүліктің
нарықтық құнын көтеруге ... ... және ол тағы да ... ... ... ... ... мүлікке салынатын салықты
енгізу жергілікті өзін-өзі басқаруды ... ... ... ... ... ... ... маңызды факторларының бірі
жылжымайтын мүлікке салынатын салықтың енгізілуімен пайда болатын ... ... ... ... ... ... ... табылады, себебі
жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... ... ... және оның ... де республикалық деңгейде қабылданатын ... ... ... ... ... барынша айқын.
Сонымен қатар, нарықтық құн негізінде ... салу жер ... ... ... ... Жер ... ... салық
ауыртпалығының өсуі оны ... ... ... ... ... ... орталығында сақталған ірі ... ... ... коммерциялық жылжымайтын мүліктер (дүкендер,
кеңселік орталықтар, қонақ үйлер және т.б.) мен ... ... ... орнын береді.
Жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде, біз Қазақстан Республикасының
территориясында ... ... ... ... ... ... ... орындары, ойын сауық, мейрамхана, қала ортасындағы
орналасқан газ және мұнай өнімдерімен қамтамасыз ... ... ... ... нарықтық құнынан 2 пайыз (%) мөлшерінде, өнеркәсіптік-
өндірістік мақсаттағы заңды ұйымдар жылжы-майтын мүліктеріне ... ... ... 1,5 пайыз (%) мөлшерінде, агроөнеркәсіптік
ұйымдар мен жеке кәсіпкерлер жылжымайтын мүліктердің нарықтық ... ... (%) ... ал жеке ... ... ... ... 0,5 пайыз (%) мөлшерінде, ҚР салық кодексіндегі жеңілдіктерді
ескере ... ... ... ... құн ... жылжымайтын мүлікке
салу жүйесінің мемлекет үшін тиімді болатынына ... ... ... ... ... жағдайда салық салу базасы
болып жеке және ... ... ... жылжымайтын объектілерінің (түзету
коэффициенттерін ескере отырып) нарықтық құндары саналады.
Енді біз Қызылорда қаласындағы «Атамекен» акционерлік қоғамының ... ... ... пен жер ... және біз ... ... жылжымайтын
мүліктерге салынатын салық бойынша ... ... ... ... ... ... ... негізінде төмендегі 5 және 6
кестелер арқылы салыстырып көрсетейік.
5 кесте – «Атамекен» АҚ ... ... және жер ... ... ... ... |Ғимараттарды|Мүлік |Жер |Жер ...... ... |учаскіс |салығы-ның|
| ... ... ... ... |
| ... ... | ... ... ... ... |- |- |2896 ... ... ... |11790 |- |- ... ғимараты |2238360 |22383 |- |- ... цех ... |550970 |5509 |- |- ... |1175842 |11758 |- |- ... ... ... |85257,28 ...... ... АҚ ... ... жасалынды |
6 кесте - «Атамекен» АҚ ... ... ... ... мөлшері (2006 жылдың нарықтық бағасы бойынша)
|Жылжымайтын объектілердің |Ғимарат |Ғимарат |Жер |Жер ... ... ... ... |
| | ... |ің ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... |м² | ... ... ... |- |- |2896 ... |
|Әкімшілік-басқару ғимараты |351 |4076600 |- |- ... ... |1168 |6879520 |- |- ... цех ... |410 |2110900 |- |- ... |860 |3489600 |- |- ... пен жердің жалпы |16556620 ... ... | ... ... ... ... ... теңге (1,5 %) | ... | ...... ... ... мәліметтерінің негізінде жасалынды |
5 және 6 ... ... ... ... онда біз
«Атамекен» акционерлік қоғамында 2006 жылы мүлік және жер салығының сомасы
85257 теңге 28 тиын ... ... ал ... ... ... салық сомасы 248349 теңге 30 тиын болатынын көреміз. Яғни бұл
жерде жылжымайтын мүлікке салынатын ... ... ... жергілікті
бюджеттің кірісі 2,91 есеге көбейеді, ... бұл ... баға ... ... ... мүлікке салық салу жүйесінің тиімді екенін
дәлелдей түседі.
Әрине, біз ұсынып ... ... ... ... салу ... үшін ... және оның тиімділігімен қатар, ... үшін оның ... да ... айтатын болсақ, қазіргі таңда жылжымайтын мүліктердің нарықтық
бағаларының шамадан тыс жоғары ... ... ... да ... ... сәйкес біздің ойымызша, тұрғындардың төлем қабілеттілігіне
қарап, тұрғындардың арнайы санаттарына салық салудың ... ... жөн. ... ... жеке тұлғалардың жылжымайтын мүліктеріне
салық салу базасы ... ... ... өзі ... ал ... салу базасының
коэффициентіне көбейтілген деңгейі болу қажет деп есептейміз.
Қазіргі таңда Қазақстан экономикасының ... ... ... ... салу ... ... ... тұжырым бойынша төмендегі
ұстамдардың негізінде жүзеге асырылу қажет деп ... ... ... ... ... бюджетке түсетін салық сомасы жеке
және заңды ... ... мен ... ... ... ... ... Жеке тұлғалар үшін есептелген жаңа салық сомасы олардың ... асып ... ... Әлеуметтік жағынан төмен немесе қорғалмаған ... ... ... берілуі тиіс;
4. Нақты сектордағы ұйымдарды (агроөнеркәсіп кешеніндегі) ұйымдарды
ынталандыру қажет.
Егер Қазақстан Республикасында жылжымайтын ... ... ... ... болсақ, онда жеке және заңды тұлғалардың ... және ... ... Соған байланысты жылжымайтын мүліктердің пайдалану
бағытына, оның түріне, одан алынатын ... ... ... ... басқа да артықшылықтар мен техникалық сипатына байланысты ... ... ... да бір ... ... ... енгізу
барысында, алдыменен түсініспеушіліктер мен кемшіліктер ... ... ... егер біз ... жүйесіне жылжымайтын мүлікке салынатын салықты
енгізетін болсақ, онда біз ... ... ... ... деп ... ... Дегенмен де, қазіргі нарықтық баға саясатында, жылжымайтын
мүлік нарығында, сонымен қатар тұрғындар мен ... ... ... даму ... ... және жерге салынатын салық базасын сол
күйінде қалдыру біздіңше, дұрыс емес деп ... ... ... мүлікке салықты ендіру кезінде салық ауыртпалығын, соның ішінде
белгілі бір жеңілдіктерді ... ... ... ... ... ... ... үшін инвестициялық ортаны тұрақтандыра отырып,
жылжымайтын мүлікке ... ... салу ... ... ... ... ... және бұл сатыларды зерттеу жүргізген Қызылорда облысымен
қатар республканың басқа облыстарын немесе ... қоса ... ... ... қажет деп есептейміз.
1. Жылжымайтын мүлікке салық толық меншігінде ... ... ... бар ұйымдарға енгізіледі;
2. Жылжымайтын мүлікке салық орта және қысқа мерзімді жалдау келісім
шартына ... ... ... ... ... ... жеке ... үшін енгізіледі;
4. Жылжымайтын мүлікке салық басқа да ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлікке салық
салу жүйесіне біртіндеп көшудің нәтижесінде төмендегі мақсатты ... ... ... деп ... шаруашылық қызметтердің шынайлығын (ашықтығын) қамтамасыз ете отырып,
салықтың дұрыс есептелуін ... және ... ... ... ... және ... ағымдағы пайдаланудың негізінде салықтың
уақытылы төленуін ... ... ... ... ... ... органдарының нарықтық айналымды дамытуға
байланысты олардың қызығушылығын арттыруға, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... жерді тиімді
пайдаланудың жағдайларын арттырып, экономиканың нақты ... ... ... салықтық ауыртпалықты жылжымайтын мүліктің нарықтық бағасы арқылы
әділ түрде бөлудің мүмкіндіктері қалыптасады;
- заңсыз операцияларды жою және ... ... ... арқылы
бюджеттік түсімдерді көбейтіп, жылжымайтын мүліктердің табыстылық және
фискальдық қуаттылығын жүзеге асыруға болады;
- ... ... ... ... ... ... ... ұлғайтудың нәтижесінде инженерлік-әлеуметтік инфрақұрылымға
салған күрделі қаржының қайтарымдылығы қамтамасыз етіледі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мүлікке салық салу жүйесіне жүргізілген зерттеулер ... ... мен ... ... ... береді:
1. Меншік қатынастары тарихи және экономикалық тұрғыдан дамыған
сайын оның маңыздылығы артып, ... ... ... ... ... ... терең де ауқымды бола бастайды. Осыған
орай «мүлік» және ... ... ... ... ... және салық салу объектісі тұрғысынан мән-
мағына беруге болады. Мүлікке салынатын салықтардың көптүрлілігі,
оларды біріктіретін барынша ортақ белгілерді ... ... Атап ... ... олардың барлығы да тікелей
салықтар қатарына жатады. Екіншіден, олардың төлеушілері болып
мүлікті иеленуші тұлға табылады. ... бұл ... ... ... ... ... салық салу объектісі ретінде қаралады.
2. Дамыған нарықтық мемлекеттердің тәжірибесін талдау оларда мүлікке
салық салудың кең ... екі түрі - ... ... салық және мүліктің бөлек түрлеріне салынатын салықтар
қолданылатынын көрсетеді. Мүлік салығының негізіне жалгерлік ақы
немесе мүліктің нарықтық құн алынады. ... ... ... мен оған ... ету жергілікті билік органдарына берілген.
Бұл оларды салықты жинауға ынталандырады. Шет ... ... ... көп жағдайда салық
төлеушілерге емес, салық салу объектілеріне, яғни ... ... ... ... ... ... салу ... зерттей келе, төмендегідей
қорытындылар жасауға болады:
- заңды тұлғалардың мүлкіне салынатын салық тек жылжымайтын ... ... сол ... ... ... де ... Бұл өз кезегінде
кәсіпорынға сырттан инвестиция тартуға кері әсерін тигізеді;
- жеке тұлғалардың мүлкіне ... ... өте ... ... және ... ... де көптігінен, оны жинауға
кететін шығын мөлшерін кей жағдайда ... ... ... ... ... емес, инвестициялық жобалардың
экономикалық тиімділігін есептеуге қиындық туғызады және ... кері ... ... ... ... ... көп ... мүлік салықтары
салынбайды, себебі бұл объектілер әлі күнге дейін аяқталмаған ... ... ... заңды және жеке тұлғалардың мүлкіне салық салудағы саралаудағы
алшақтық, ... жеке ... ... ... ... ... ... береді.
Сонымен, қолданыстағы мүлікке салық салу жүйесі ұлттық табысты қайта
бөлу мен бюджеттерге ... ... түсу ... шектеп, негізгі
қорларды жаңартуды тежейді, сондай-ақ салық ... бөлу ... ... ... ... салық салу жүйесін ... ... және жеке ... ... салынатын салықты
есептеудің қолданыстағы жүйесі жаңа экономикалық жағдайды ескере ... ... ... ... ... ... мүлікке салынатын салықты Қазақстанда енгізудің
алғышарттары ... ... ... Олардың негізгілерінің бірі
республика аумағындағы барлық ... және жеке ... ... ... салу ... заңдастыру.
Мүлікті жария етудің мақсаты – ... ... ... ... жасырын айналымда жүрген жылжитын ... ... ... есеп жүйесі мен жаңа экономикалық ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттің бір
реттік жүргізген акциясы арқылы жасырын қалыптан жылжитын және ... ... ... ... алады. Сонымен қатар жария етушілерді
жекелеген бір жақты құқық бұзушылық жасағаны үшін жауапкершіліктен ... Олар ... ... ... ... тиісті дәрежеде
рәсімдейді. Екінші жағынан, бұл экономиканың ... ... ... ... тигізері сөзсіз.
Сондай-ақ жылжымайтын мүлікке салық салу жүйесін Қазақстанда енгізудің
алғышарттарының келесісі ҚР Әділет Министрлігі ... ... ... ... ашылуы. Бұл орталықтардың мақсаты халыққа уәкілетті
органдармен көрсетілетін қызметтерді «бір терезе» қағидасы ... ... ... ... яғни ... ... көрсетуші органдарды бір
орталыққа жинақтау. Бұл өз ... ... ... ... ... ... пен ... азайтудың бір жолы. Бүгінгі күні
жылжымайтын мүлікке қатысты ақпараттар түрлі ... ... ... «бір ... жинақтау жылжымайтын мүлікке
салынатын салықты енгізуді процесін ... ... ... ... ... ... жаңа ... ауыстыру
жылжымайтын мүлікке салық салудың бірыңғай ... ... ... салық
салу мақсатында нақты нарықтық құн ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
5. Мүлікке салық салу жүйесін жетілдіру барысында келесі ұсыныстарды
атап көрсетуге ... ... ... ... салықтар жүйесін жергілікті
жылжымайтын мүлікке салынатын ... ... ... ... ... бұл ... ... икемділігі төмен салық базасы бар және
жергілікті бюджеттерді айтарлықтай салықтық түсіммен қамтамасыз ете алады.
Екіншіден, бұл ... ... ... толығымен жергілікті бюджетте
қалуы, алынған пайда қағидасына ... ... ... бұл ... мәліметтерді жинау, өңдеу және саралауды қамтиды. Бұл
ақпараттардың барлығына жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... Мемлекеттік бірыңғай жылжымайтын мүлік ... ... ... бұл ... ... ... жер, жер ... және
жылжымайтын мүлік жөніндегі ақпараттарды енгізу және жаңартып ... ... ... ... картасын жасау, сату-сатып алу
мәмілелерін тіркеу ... ... ... ... базистік ақпаратпен
қамтамасыз етіп отырған болар еді және бөлек аудандарда, сол ... ... ... халық шаруашылығы кешенін дамыту бойынша шешім қабылдауға
жағдай жасайды.
- ... ... бұл ... ... ... ... ... біз ұсынып отырған сатылар пилоттық жобаны жүзеге асырған ... ... елді ... ... ... және жер ... ... қажет. Пилоттық жоба аталған аумақтарда бір жыл ғана
жүзеге асырылмай, бірнеше жылдар бойы ... ... одан ... тағы да ... ... ... өткізілген жағдайда ғана, оның
соңғы нәтижесі барынша тиімді болады.
Диссертация ... ... ... ... тізімі
1 Экономикасы дамыған елдерде мүлікке салық салудың тәжірибесі ... ... ... ... жинағы,
«Қазақстанның БСҰ-ға кіруі: жүйелік ... ... оң ... мен ... (Т. ... атындағы Қазақ экономикалық университеті, Алматы,
11-14 мамыр 2004 ж.) - 0,75 ... ... ... ... ... көзі ... мүлік
салығының маңызы мен орны // Халықаралық ғылыми-тәжірибелік ... ... ... ... экономикалық өсуінің қазіргі
мәселелері. Жаһандану және модернизациялау жағдайындағы ... және ... ... ... ... ... Қарағанды, 2004ж.) -0,75 б.т.
3 Қазақстанда мүлікке салық салудың ерекшеліктері // Халықаралық ғылыми-
тәжірибелік конференцияның материалдар жинағы, «Жедел ... ... ... (Т. ... атындағы Қазақ экономикалық
университеті, Алматы, 18-20 мамыр, 2005) - 0,5 б.т.
4 ... салу ... ... ... ... ... хабаршысы, -
2006, -№1. -0,5 б.т.
5 Қазақстанда мүлікке ... салу ... ... ... ... ... ... материалдар жинағы,
«Бұқаралық коммуникациялар теориясы және қазіргі заманғы технологиялар»,
(әл-Фараби ... ... ... ... ... 6-7 ... ... 0,25 б.т.
6 Қазақстанда жылжымайтын мүлікке салынатын салықты ... ... ... -2007, -№1. -0,5 ... ... ... салық салу жүйесінің ... ... ... ... Қазақ Ұлттық университеті, -2007, - №3. -
0,44 б.т.
РЕЗЮМЕ
Макенова Айгуль Акимжановна
Налогообложение имущества в Республике ... ... ... и ... материалах Кызылординской области)
08.00.10 – Финансы, денежное обращение и кредит
Актуальность темы исследования. Экономическое ... ... ... ... ... ... на ... глубокого исследования
изменений происходящих в налоговой системе. Это связано с тем, что ... ... ... ... ... ... на ... и юридических лиц, виды доходов от имущества ... ... Это в свою ... ... что часть налогового бремени на
доходы нужно перенести на имущественные налоги.
В связи с этим, формирование ... ... ... ... и ... ... ... является весьма актуальным.
Таким образом, рассмотрение ... ... ... ... ... ... ... формирования
налогов на имущества, исследование оценки недвижимого имущества, дальнейшее
совершенствование системы налогообложения ... дало ... тему ... ... выявить цель и задачи исследования, ... ... ... ... исследования.
Цели и задачи исследовательской работы. Цель диссертационной работы
заключается в сравнении ... и ... ... ... имущества в Республике Казахстан с мировым опытом,
разработки дальнейших рекомендаций ... ... на ... ... с поставленной целью в диссертации обозначены следующие
задачи:
- на основе анализа теоретических и практических основ налогообложения
имущества изучение роли и ... ... на ... в общей системе;
- исследование формирования и развития законодательства системы
налогообложения ... в ... ... мира и ... ... внедрения их опыта в совершенствовании налогообложения
имущества в республике;
- ... ... ... сейчас налогов на имущество
юридических и физических лиц на ... ... ... ... ... ... ... налога на недвижимость в
Республике Казахстан;
- разработка практических рекомендаций по ... ... ... в ... новизна исследовательской работы состоит в обосновании
необходимости замены применяемых налогов на ... ... ... ... ... ... ... этого налога на финансово-
хозяйственную деятельность организации, ... ... ... ... ... и ... ... обоснованных
рекомендаций по их совершенствованию.
В результате ... ... ... следующие результаты,
имеющие научную новизну:
- автором определена роль в экономике налога на ... в ... и ... ... подходы к понятиям «имущество» и
«недвижимое ... ... ... опыт ... ... на ... и достоинств налога на недвижимость обоснованы основные и
отличительные признаки необходимости внедрения его в ... ... ... налога на имущества начиная с периода ... ... ... до ... ... ... развития и его
отличительные особенности как источника формирования местного бюджета;
- обоснованы принципы равномерного распределения налогового ... ... ... ... налогоплательщиками, основные предпосылки и
необходимость внедрения налога на недвижимость, основанного на ... ... ... ... ... ... ... в республике на налог на недвижимость, определены основные
результаты ... ... ... ... на защиту:
1. В результате исследования теоретических и ... ... ... дана ... трактовка понятий
«имущества», «недвижимое имущество», сделан анализ роли ... ... в ... системе страны, обоснованы с теоретических
позиций объективная необходимость налога на ... На ... ... зарубежного опыта налогообложения имущества доказаны
возможности использования их эффективных сторон в современных условиях
развития Казахстана;
3. ... ... ... ... ... и физических
лиц на современном этапе, ... ... ... ... и его ... базы;
4. Определены отличительные признаки и предпосылки введения налога ... в ... ... ... и эффективность замены применяемого в
республике налога на имущество на ... на ... ... ... taxation in the Republic of ... bases of construction
and ways of improvement (on materials of Kzylorda region)
08.00.10 - Finance, Monetary ... and ... of the subject of the ... The Economic development of
the country requires forming of efficient tax system on the basis of ... study of the change ... in the tax system. This is ... the fact that in the tax practice a main tax burden is ... ... of physical and ... persons, income types from property ... taken into account. In its turn it shows that a part of tax burden ... is ... to carry on ... taxes.
In this connection, the forming of efficient mechanism of the problem
decisions of the ... and ... property taxation is ... ... of the ... of ... and ... of the taxation property, study of the forming of the property taxes,
study of the ... of the real estate, the most further ... ... system of the property taxation enabled to choose the subject of ... work, to reveal the purpose and problems of the study, as well
as to define urgency of the ... ... Purposes and problems of the research work. The Purpose of ... work is ... in ... of theoretical and practical
basis of the system of the property taxation in the Republic of ... the world ... working out further ... on ... the tax on ... ... with the purpose put the ... objectives are marked
in the thesis:
- on basis of the analysis of theoretical and practical bases of ... taxation study of the ... and essence of the taxes ... in general ... study of the ... and ... of the legislative system the
property taxation in developed countries of the world and estimation of the
main possibilities of the ... of their ... in ... the property taxation in the ... determining of the influence current applicable taxes on property of
the legal and physical persons on forming local ... a ... the main premises of the ... the property tax ... Republic of ... working out ... ... on improvement of the system of
the property taxation in the ... novelty of the research work is in ... of need of ... the ... taxes on property united property tax, study of ... of the ... of this tax on the financial and economic
activity of the ... forming the revenue part of the budget, ... of the citizens and working out ... ... upon their improvement.
As a result of studies held the following results having ... are ... role of the tax on property in economy in the RK is ... by the
author, methodological approaches on conceptions ... and ... are revealed and ... ... world experience of the property taxation, on the basis
of advantages and dignity of the property tax main and ... of need of its ... in the RK are ... ... of the tax on property as from period of the ... ... ... before modern stage of the economic development and its
discriminating particularities as the source of the shaping the ... is ... ... of the even sharing tax burden on property tax between
taxpayer, the main premises and need of the ... the property ... ... founded on market prices;
- stages of the gradual ... payers of property tax in ... on property tax are ... main results of this ... ... a result of studies held the following results having ... are ... role in economy of the tax on property in the RK is ... by ... ... ... of ... "property" and "real
estate" are revealed and generalized;
- researching world ... of the taxation ... on ... and dignity of the property tax are ... main ... ... of need of its introduction in the RK;
- condition of the tax on property as from period of the ... ... ... before modern stage of the economic ... and ... particularities as the source of the forming the ... is ... ... of the even sharing the tax burden on property tax ... the main premises and need of the ... of the ... founded on market prices are ... stages of the gradual transition payer property tax in the republic
on property tax is ... main results of this ... ... principles put forward to defend:
1. As a result of studies ... and ... basis of ... taxation author's interpretation of conceptions "property", "real
estate" is given, analysis of the importance of the taxes on property ... system of the country is made, ... need of property tax ... position is motivated;
2. On the basis of the analysis of the foreign ... ... property is proved ... of the use their ... sides in
modern conditions of the development in Kazakhstan;
3. ... the system of the property taxation of legal ... persons in the modern stage, defects of the ... of the
property taxation and its legislative basis is revealed;
4. Specific features and premises of the ... of ... tax in the RK are ... Advantages and efficiency of changing applicable tax on ... the real estate tax in the republic are ... ... кезеңінен кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей
Декларация тапсыру мерзімі
8
Жаңадан құрылған төлеушілер салық органына тіркелген айдан кейінгі айдың 20
–на дейін
Есепті ... ... 15 ... ... ... сомасы есебін
тапсыру мерзімі
Бухгалтерлік есеп деректері бойынша анықталатын салық салу ... ... ... ... ... мен материалдық емес активтер
Салық салу объектісі:
Ескерту – автордың өзі жасаған.
1 сурет - Қазақстанда заңды тұлғалардың мүлкіне салынатын ... ... ... ... бойынша түпкілікті есеп айырысу – есепті салық
кезеңінен кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей
Салықтың ағымдағы төлемдерінің ... ... ... 20.02, 20.05,
20.08, 20.10 кешіктірмей
Төлеу мерзімі
Салық кезеңі – ... ... ... 2 ... ... үшін - 0,1%
Жеке кәсіпкерлер үшін – 0,5%
Заңды тұлғалар үшін – 1%
Ставкалар:
ҚР аумағында меншік ... ... ... бар жеке ... ... ... ... салу объектілері бойынша ҚР резиденті емес
заңды тұлғалар
ҚР аумағында меншік, шаруашылық жүргізу
немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектілері бар ... ... ...

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі электр байланысы11 бет
Кәсіпорындағы салықтық бақылауды ұйымдастыру және басқару95 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары29 бет
Азаматтық құқықтық қатынастар41 бет
Алаяқтық және онымен күресудің проблемалары мен болашақ мәселелері91 бет
Алаяқтық құрамының негізгі белгілері40 бет
Жеке тұлғалардың мүлік салығы42 бет
Жылжымайтын мүлікке және онымен жасалатын мәмілелерге құқықтық тіркеу туралы22 бет
Жылжымайтын мүлікпен байланысты жасалатын мәмілелер51 бет
Жылжымайтын мүліктің азаматтық – құқықтық режимі58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь