Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың педагогикалық шарттары

Кіріспе


І.тарау

Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ғылыми.теориялық негіздері.

1.1. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың мәні,
мазмұны, құрылымы. 9.19
1.2. Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін
арттырудың педагогикалық шарттары. 20.35
1.3. Ағылшын тілі сабақтарының оқушыларда танымдық
белсенділікті арттыру мүмкіндіктері. 36.47



ІІ.тарау

Оқыту процесінде инновациялық технологиялар арқылы оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру мазмұны, формасы мен әдістері.


2.1. Ағылшын тілі сабақтарында оқушылардың танымдық
белсенділігін арттырудың жаңа технологиялары. 48.74
2.2. Оқыту процесінде 5.6 сынып оқушыларының танымдық
белсенділігін арттыруда экспериментальдық жұмысты жүргізу
және оның нәтижелері. 75.82






Қорытынды 83.85
Қосымша 86.93
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 94.106
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру проблемасын терең теориялық мазмұнсыз, оқыту процесіндегі дидактикалық белсенділік принціпінсіз, ҚР жалпы орта білім беруде қазіргі концептуалдық жолдарды есепке алмастан шешу мүмкін емес./1/
Оқушының танымдық белсенділігі педагогикалық құбылыс ретінде әр оқушының белсенді өмірлік позициясымен де тығыз байланысты. Оқушылардың белсенді өмірлік позициясы олардың қоршаған ортада, еңбекте адамға өмір сүру образының қалыптасуына байланысты және ол әрекеттің түрлі процесінде әсіресе рухани дамытатын оқыту процесінде қалыптасады. /2;3;4/
Оқушының белсенді өмірлік позициясын қалыптастырудың нақты жолы мен танымдық белсенділігіне және тұлғаның әлеуметтік белсенділігі ретінде танылатын фактор оқыту процесіндегі белсенділік принципі. /4;5;6;7/ Соңғы жылдары педагогикалық теория мен практикада оқту процесінде белсенділік принципін іске асыру үшін көп жұмыс жасалуда. Жаңа білім беру пирамидасы бойынша оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру мына жағдайларда іске асырылады;
- Оқушы оқу процесінде және дамудың белсенді субъектісіне айналады;
- Оқу пәндерінің ғылыми деңгейін жоғарылату үшін мектепте білім жаңа мазмұны ойластырылып енгізіледі;
- Жаңа ұрпақтың жалпы білім беретін мектепте арналған оқулықтары оқушылардың ойлау қабілетін, шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталған. Бұл оқулықтарда құбылысты факт жүзінде емес, оның мазмұнын түсінетін деңгейде және ол оқушылардың белсенділігін дамытуға бағытталған./8/
- Жаңа педагогикалық және ақпараттық психологияны оқыту процесінде қолдану оқушылардың оқу процесіндегі формасы мен әдісін күшейтуде белсендік танытуда. Дидактикалық ықпал етуде түрлі психологиялық ықпалдар әсер етті.
- Оқушылардың дидактикалық жұмысында оқушының және жұмыс көлемі көбейеді, оқушылардың таным процесіндегі белсенділігін арттыруда және жұмыс мазмұны мен көлемі елеулі өзгеріске ұшырайды./8;9/
- Психо-шығармашылық мазмұнындағы өзіндік жұмыс енгізіледі.
- Оқытуда техникалық құралдар мен ақпараттық технологияны енгізу.
- Оқытуды жекелендіру, мұның астарында оқушының оқу мүмкіндіктері есепке алынады./10;11/
- Оқу процесіне ұжымдық шығармашылық енгізу.
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру проблемасы Ресей дидактиктерінің өткен ғасырдың 70-80 жылдарынан бері қызықтырып келеді. Оқытудың белсенділік принципін іске асыруды оқымыстылар білім беру
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2030: Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. Алиматы: Білім, 1997,176б.
2. Қазақстан Республикасы 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту Тұжырымдамасы. Астана, 2004ж.
3. С.Назарбаева. Өзіңді өзің танып - білу бұл да ғылым. Егемен Қазақстан-2004ж.
4. Н.Ф.Талызина. Формирование позновательности младших школьников. Москва 1988, 97с.
5. Т.И.Шамова. Активизация учения школьников, Москва: Педагогика 1982, 208с.
6. Дьяченко В.К.Новая дидактика. М; Народная оброзавание,2000-197с.
7. Куписевич И.Основы общей дидактики. М; Педагогика, 1986-206с.
8. Оконь В.Введение в общую дидактику.М; Педагогика,1990-234с.
9. Селевко В.К.Современные оброзовательные технологии.М; Народное оброзование, 1998, 256с.
10. Лихечев Б.Т.Педагогика. Курс лекций. М; Прометей, Юрайт,1998.
11. Баллаев А.А.Активные методы обучения. М;,1986, 256.
12. Махмутов М.И. Проблемные обучение. М; Педагогика, 1985,198с.
13. Щукина Г.И. Активизация позновательной деятельности учащихся в учебном процессе. Москва: «Просвещение» 1979, 160с
14. ЧередовИ.М.Формы учебной работы в средней школе-М:Просвешение61988-255с
15. Тоқсанбаева Н.Қ. Оқыту процесі жүйесіндегі танымдық іс-әрекеттің құрылымы.п.ғ.к. дисс... Автореф Алматы-2001.
16. Мөженақова М.С. Мектептің педагогикалық процесінде оқушылардың танымдық қызығушылығын өлкетану материалдары негізінде дамыту.п.ғ.к. дисс...Автореф Қарағанды 2004.
17. Карпов А.П. Самостоятельная позновательная деятельность школьников в обучение. М., Педагогика 1980, 24с.
18. Н.Д.Хмель Жалпы білім беретін мектептегі педагогикалық прцесс Алматы «Ғылым» 2002.
19. Асылжанова М.А. Танымдық іс-әрекет мектепке бейімделудің басты факторы. Дисс... п.ғ.к, Алматы 1999, 144б.
20. Сабыров Т.С. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. А «Мектеп» 1978, 110б.
21. Педагогика. Дәріс курсы. Алматы 2003, 257-261б.
22. Ә.Х.Тұрғынбаев. Философия. Алматы «Білім» 2001, 188-190б.
23. Е.И.Пассов. Коммуникативный метод обучения иноязычному говорению. Москва «Просвещение» 1991, 17-22с.
24. С.Н.Савина. Внеклассная работа по иностранным языкам в средней школе.Москва «Просвещение» 1991, 12-16с.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ
ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
М.О.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік университеті
Ә.О.Ж. ... ... ... ... ... танымдық белсенділігін арттырудың
педагогикалық шарттары (5-6 сынып ағылшын тілі сабағында)
6N0103 Педагогика және психология
Академиялық ... ... ... ... ... ... ... профессор Қалыбекова А.А.
Қазақстан Республикасы
Шымкент-2006
Кіріспе
І-тарау
Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ғылыми-
теориялық ... ... ... ... ... мәні,
мазмұны, құрылымы. 9-19
2. Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін
арттырудың педагогикалық ... ... ... тілі сабақтарының оқушыларда танымдық
белсенділікті арттыру мүмкіндіктері. 36-47
ІІ-тарау
Оқыту процесінде ... ... ... ... ... ... ... формасы мен әдістері.
2.1. Ағылшын тілі сабақтарында оқушылардың танымдық
белсенділігін арттырудың жаңа технологиялары. 48-74
2.2. Оқыту процесінде 5-6 ... ... ... арттыруда экспериментальдық жұмысты жүргізу
және оның нәтижелері. 75-82
Қорытынды 83-85
Қосымша 86-93
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... халқына Жолдауында: “Ұлттық бәсекелестік қабілеті
бірінші кезекте оның білімділік деңгейімен айқындалады” деп айтылған. Осы
тұрғыдан ... ... 2015 ... ... ... ... ... “Орта білім берудің мақсаты-жылдам өзгеріп отыратын дүние
жағдайларында алынған терең білімнің, кәсіби дағдыларының негізінде ... ... ... іске ... ... дамытуға және өз бетінше
дұрыс, адамгершілік ... ... ... ... ... жеке
тұлғаны қалыптастыру” деп көрсетілген.
Тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің қазіргі даму кезеңіндегі ... ... ... мен ... ... жоғарылауы арасында
байланыс айқындала түсуде.
Егеменді еліміздің білім беру жүйесінде ... ... жету ... ... ... ... әр ... әдіс-тәсілдерін қолдана
отырып, терең білімді, ізденімпаз барлық іс-әрекетінде шығармашылық бағыт
ұстанатын, өзін таныта алатын жеке тұлғаны ... ... ... ... ... ... дүниетанымын кеңейтуде танымдық белсенділігін
арттырып, білім, біліктерін жетілдірудің қоғамдық мәні зор. ... ... ... ... ... өз ... ... етуге деген құлшынысын
оятуға, ақыл ойының дамып, жетілуіне түрткі болатын танымдық белсенділікті
арттырудың маңызы жоғары.
Зерттеу мақсаты: жалпы ... ... ... 5-6 ... ... ... оқыту үрдісінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың
жолдарын ... ... ... оны ... ... педагогикалық
шарттарын анықтау.
Зерттеу нысанасы: жалпы білім беретін мектептердің 5-6 ... ... ... оқыту үрдісінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру
үрдісі.
Зерттеу әдістері: зерттеу ... ... ... психологиялық әдебиеттерге теориялық талдау ... ... ... оқу ... бақылау; оқушылар, мұғалімдермен
пікірталас, ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық, психологиялық
тұрғыда саралау; әдістемелік жүйенің мақсатқа сәйкестігін ... ... ... арқылы тексеру; ... ... ... ... ... ... ... жұмыс Шымкент қаласының №7 Қ.Спатаев
атындағы техникалық лицейде, №26 Ж.Жабаев атындағы орта ... ... ... ... №46 ... ... орта ... өткізілді.
Зерттеу нәтижелерін сынақтан өткізу және ендіру эксперимент жүргізу
барысында жүзеге асты және ... ... ... ... ... (Шымкент 2006).
1. «Оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыру мектептегі оқытудың
негізгі мәселесі».
2. «Ағылшын тілі ... ... ... ... ... ... ... көкейкестілігі.
“Бүгінгі таңда ұрпақ алдында “Қазақстан 2030” бағдарламасындағы: “Барлық
Қазақстандықтардың өсіп-өркендеу ... мен ... ... ұзақ ... ... ... мың ... іске асыру жауапкершілігі
тұр [1]
Президенттің Қазақстан халқына Жолдауында: “Ұлттық бәсекелестік қабілеті
бірінші кезекте оның білімділік деңгейімен айқындалады” деп ... ... ... ... 2015 ... ... білім беруді дамыту
Тұжырымдамасында: “Орта білім берудің ... ... ... ... ... ... білімнің, кәсіби дағдыларының негізінде еркін
бағдарлай білуге, ... іске ... ... ... және өз ... адамгершілік тұрғысынан жауапты шешімдер қабылдауға қабілеттері жеке
тұлғаны ... деп ... ... ... ... ... даму кезеңіндегі қоғамының түрлі
сфераларының құрылуы мен тұлғаның белсенділігінің жоғарылауы ... ... ... ... ... танымдық әрекетін белсендіру, оны тиімді
басқару және дамыту, ұйымдастырушылық және моральдік-психологиялық тұрғыдан
қамтамасыз ету әлеуметтік міндет ... ... ... ... ... ... ... рухани байлығы,
мәдениеті, саналы ұлттық ойлау қабілеті мен ... ... ... ... беру ... ... ... жету үшін
жасалынып жатқан талпыныстар оқытудың әр түрлі әдіс-тәсілдерін қолдана
отырып, терең білімді, ... ... ... ... ... өзін ... алатын жеке тұлғаны қалыптастыру ісіне ерекше ... ... ... ... ... танымдық белсенділігін
арттырып, білім, біліктерін жетілдірудің қоғамдық мәні зор. Сондықтан оқу
үрдісінде баланың білім алуға, өз бетімен ... ... ... ... ақыл ... ... жетілуіне түрткі болатын танымдық белсенділікті
арттырудың маңызы жоғары.
Өзіндік таным ... ... ең ... өзін ... ... жақын
адамдарды, елін, Отанын, мәдениетін жақсы көруге ықпал ете отырып, ... ... ... ... ... ең соңғысы бақытты
өмір сүруіне септігін тигізбек, көмектеспек. ... ... және ... ... ғалымдардың,
мамандардың назарын аударып отырған мәселелердің бірі оқушының жеке дамуы,
өзіндік жұмысы, ... ... ... ... ... ... А.Е.Әбілхасымова Р.К.Төлеубекова т.б. ... ... ... ... мәселесі көптеген ғалым педагогтермен
психологтердің еңбектерінде Л.В.Занков, М.А.Данилов, Ю.К.Бабанский ... Оқу ... ... ... ... жолдары
мен тәсілдерін, оқушының өз ... ... ... ... танымдық белсенділігін қалыптастыру мәселелері ... ... ... ... ... ... ... еңбектері жатады.
Зерттеулерде оқу танымдық әрекеттерді арттыруға әсер ... ... ... туралы құнды ой-пікірлер айтылады. Осы еңбектердің
құндылығына ғылыми-теориялық, әдістемелік практикалық жағынан көз ... ... ... орта ... 5-6 ... ... танымдық
белсенділігін қалыптастыратын педагогикалық шарттарды негіздеу және оны оқу
үрдісінде ... ... ... ... ... ... ... нақтырақ тоқталсақ
А.С.Мустояпованың кандидат дәрежесіндегі диссертациясында ... ... ... ... ... ... ... кандидат дәрежесін ізденудегі
диссертациясында мектептің педагогикалық ... ... ... ... ... дамытуды кеңінен қарастырған.
Н.Ф.Талызина өзінің “Оқушылардың танымдық іс-әрекетін қалыптастыру” атты
еңбегінде ... ... ... ... жолдарын атап
көрсеткен.
Ал С.Т. Сабыров оқушылардың ... ... ... оқытудың
әдістері мен формаларының ... ... ... ... математика пәнін оқыту үрдісінде оқушылардың танымдық
белсенділігін арттыру мәлелесіне тоқталған.
Қ.Б.Жарықбаев ... ... ... ... ... танымдық мотивтердің жалпы бөлінуін қарастырған.
Н.Қ.Тоқсанбаева оқыту процесі жүйесіндегі танымдық ... ... ... ... орай орта ... ... беру ... жүзеге асыратын, оқушылардың танымдық белсенділігін ... әлі де ... ... ... ... ... қалыптастыру деңгейлері ... ... ... зерттеу тақырыбын “Оқыту процесінде
оқушылардың ... ... ... ... ... ... ағылшын тілі сабағында)” деп таңдауға себепші болды.
Зерттеу мақсаты: жалпы білім беретін мектептердің 5-6 ... ... ... ... ... ... танымдық белсенділігін арттырудың
жолдарын теориялық тұрғыда негіздеп, оны жүзеге ... ... ... ... жалпы білім беретін мектептердің 5-6 сынып ағылшын ... ... ... ... ... ... арттыру
үрдісі.
Зерттеу пәні: ағылшын тілі сабақтарын оқыту барысында оқушылардың ... ... ... мен ... ... ... тілі сабағында 5-6 сынып оқушыларының танымдық белсенділігі артады,
егер:
- ағылшын тілі сабақтарын оқушылардың танымдық белсенділігін
арттырудың негізі деп ... ... тілі ... оқушылардың танымдық белсенділігін
арттырудың педагогикалық шарттары жасалып, іске асырылса;
- ағылшын тілі сабақтарында ... ... ... ... ... ... ағылшын тілі сабақтарында оқушылардың танымдық белсенділігін
арттыру ісі бірізділікпен, жүйелі түрде жүргізілсе.
Зерттеудің міндеттері:
1. Ағылшын тілі ... 5-6 ... ... ... белсенділігін
арттырудың теориялық негіздерін жасау.
2. 5-6 сынып ағылшын тілі сабақтарының ... ... ... ... ... ... ... белсенділігін арттырудың педагогикалық шарттарын
белгілеу арқылы оның мазмұны, формасы мен әдіс-тәсілдерін ... ... тілі ... ... ... белсенділігін
арттырудың тиімділігін іс-тәжірибе жүзінде тексеру.
Зерттеудің жетекші идеясы.
Оқушыларда ... ... өз ... ... ... аса маңызды мақсаттарының бірі. Мұны жүзеге асыру
оқушыларды өзін-өзі дұрыс басқаруға, білімді ... ... ... ... ... ... ... қолдана білуге үйретеді.
Зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздеріне
табиғат пен қоғам ... ... ... диалектикалық теория, жеке
тұлғаның үздіксіз қалыптасуы мен дамуы туралы философиялық ойлар; ... ...... ... ... арттыруға қаратылған оқу
жүйелеріндегі құжаттар жиынтығы жатады.
Зерттеу көздері. Зерттеу проблемасы бойынша философтардың, педагогтар мен
психологтардың еңбектері; ҚР ... және ... ... ... білім
беретін оқу орындарының оқу-тәрбие процесіне байланысты ұсынған құжаттары;
ҚР Конституциясы, «Білім туралы Заңы», ҚР ... 2030» даму ... ... жетістіктері мен оқушылардың таным белсенділігін
арттырудағы озық тәжірибелер.
Зерттеу ... ... ... ... философиялық, педагогикалық,
психологиялық әдебиеттерге ... ... ... орта ... оқу ... ... оқушылар, мұғалімдермен пікірталас, әңгіме
жүргізу, сауалнама алу;
алдыңғы қатарлы педагогикалық ... ... ... ... әдістемелік жүйенің мақсатқа сәйкестігін ... ... ... ... тексеру; тәжірибелік-
эксперимент жұмысының мәліметтерін жалпы қорытындылау.
Зерттеу базасы: ... ... ... ... №7 ... ... лицейде, №26 Ж.Жабаев атындағы орта мектепте, Сайрам
ауданы Таскен ауылындағы №46 ... ... орта ... ... ... кезеңдері:
Бірінші кезеңде проблема теориялық түрде зерттелді; ғылыми ... ... ... ... ұғымының мазмұны мен ... ... ... ... ... белсенділігін арттыру
мүмкіндіктері нақтыланды. Эксперимент жұмысының бағдарламасы даярланды.
Екінші кезеңде ... ... ... арттыруға мүмкіндік
беретін оқу іс-әрекетін ұйымдастырудың тиімді жолдары анықталды. 5-6 ... ... ... ... тәжірибелік-педагогикалық
жұмыс мазмұны негізделіп, эксперимент жұмыстар жүйесі жүргізілді.
Үшінші кезеңде зерттеу бойынша ... ... 5-6 ... оқушыларының
танымдық белсенділігін арттырудың әдістемесі мектептегі оқу жұмыстарында
жүзеге асырылады.
Зерттеудің ғылыми ... мен ... ... 5-6 ... ... тілі сабақтарында оқушылардың танымдық белсенділігін
арттырудың теориялық негіздері айқындалды, және ... ... ... ... тілі сабақтарының оқушыларда танымдық белсенділікті арттыру
мүмкіндіктері айқындалды.
3. 5-6 сынып оқушыларының ағылшын тілі ... ... ... ... мен ... ... Ағылшын тілі сабағында оқушылардың танымдық белсенділігін инновациялық
технологиялар арқылы арттыру әдістемесі жасалды.
Зерттеудің практикалық мәнділігі:
- қазіргі жағдайда ... ... ... арттырудың
әдістемесі жасалынды;
- оқушылардың танымдық белсенділігін ... ... ... ... жасалынды;
- зерттеу нәтижелерін жалпы білім беретін мектептерде ағылшын тілі ... ... ... ... ... ... ... мұғалімдер қызметінде, жоғары оқу орнында маман
даярлауда, осы саладан білім, іскерлік, ... ... ... болады.
Қорғауға ұсынылатын негізгі қағидалар:
1. 5-6 сынып ағылшын тілі сабақтарының оқушылардың танымдық белсенділігін
арттыру мүмкіндіктері.
2. Оқушылардың танымдық белсенділігін ... ... ... мен әдістемелік ерекшеліктері.
3. Оқушылардың танымдық белсенділігі артуының негізгі көрсеткіштері,
деңгейлері.
4. ... ... ... ... дәлелділігі мен негізділігі.
Әдіснамалық және теориялық ... ... ... ... ... мазмұнының ғылыми аппаратқа сай келуімен, эксперимент
бағдарламасының педагогикалық ... ... оқу ... ... ... ... арқылы тексеру мен
практикаға ендірумен қамтамасыз етіледі.
Диссертацияның құрылымы:
Магистрлік диссертация кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, ... ... ... тұрады.
Кіріспе бөлімде зерттеудің ғылыми аппараты, зерттеудің көкейкестілігі,
мақсаты, объектісі, пәні, ... ... ... зерттеу әдістері
беріліп, магистрілік жұмыстың ... мәні ... ... ... ұсынылатын тұжырымдар сиапттамасы беріледі.
“Оқыту прцесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ... ... атты ... ... ... ... белсенділігін
арттырудың психологиялық-педагогикалық негіздері көрсетіліп, танымдық
белсенділік, мазмұны, қалыптасу ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері
қаралады.
“Оқыту процесінде инновациялық технологиялар арқылы оқушылардың ... ... ... ... мен ... атты ... тарауда
оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін ... ... ... ... ... ... тілі ... қолдана отырып оқушылардың танымдық белсенділігін
арттыру үшін жасайтын тәжірибе-эксперименттік жұмыс нәтижелері көрсетіледі.
Қорытындыда теориялық ... ... ... нәтижелеріне
негізделген тұжырымдар мен ұсыныстар беріледі.
Қосымшада танымдық белсенділіті анықтау мақсатында оқушыларға, мұғалімдерге
сауалнамалар және ... ... ... ойын түрлері ұсынылды.
І-Тарау.
Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ... ... ... ... белсенділігін арттырудың мәні, мазмұны құрылымы.
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру проблемасын терең теориялық
мазмұнсыз, оқыту ... ... ... ... ... орта ... ... қазіргі концептуалдық жолдарды есепке алмастан шешу
мүмкін емес./1/
Оқушының танымдық белсенділігі педагогикалық құбылыс ретінде ... ... ... позициясымен де тығыз байланысты. Оқушылардың
белсенді ... ... ... ... ... ... адамға өмір
сүру образының қалыптасуына байланысты және ол ... ... ... ... дамытатын оқыту процесінде қалыптасады. /2;3;4/
Оқушының белсенді өмірлік позициясын қалыптастырудың нақты жолы мен
танымдық ... және ... ... белсенділігі ретінде
танылатын фактор оқыту процесіндегі белсенділік принципі. /4;5;6;7/ ... ... ... мен ... оқту ... белсенділік
принципін іске асыру үшін көп жұмыс жасалуда. Жаңа білім беру пирамидасы
бойынша оқушылардың танымдық белсенділігін ... мына ... ... ... оқу процесінде және дамудың белсенді субъектісіне айналады;
- Оқу пәндерінің ғылыми деңгейін жоғарылату үшін ... ... ... ... енгізіледі;
- Жаңа ұрпақтың жалпы білім беретін ... ... ... ... ... ... қабілеттерін дамытуға
бағытталған. Бұл оқулықтарда құбылысты факт жүзінде емес, оның мазмұнын
түсінетін деңгейде және ол ... ... ... Жаңа ... және ақпараттық психологияны оқыту процесінде қолдану
оқушылардың оқу процесіндегі ... мен ... ... ... ... ... ... түрлі психологиялық ықпалдар әсер
етті.
- Оқушылардың дидактикалық жұмысында оқушының және жұмыс ... ... ... процесіндегі белсенділігін арттыруда және жұмыс мазмұны
мен көлемі елеулі өзгеріске ұшырайды./8;9/
- Психо-шығармашылық мазмұнындағы өзіндік ... ... ... ... құралдар мен ақпараттық технологияны енгізу.
- Оқытуды жекелендіру, мұның астарында оқушының оқу ... ... Оқу ... ... ... ... ... белсенділігін арттыру проблемасы ... ... ... 70-80 ... бері қызықтырып келеді.
Оқытудың белсенділік принципін іске асыруды ... ... ... ... шығармашылықтың дамуымен және жеке тұлғаның
әлеуметтік белсенділігімен байланыстырады.
Оқымысты дидакттар белсенділік принціпін іске ... үшін оған ... ... Ю.К. ... В.С.Ледиев, И.Я.Лернер, М.И.Махмутов және
т.б. белсенділік принціпін арттыруды білім берудің мазмұнымен, ... оған ... ... ... ... ... ... жұмыстардың мазмұны мен ұйымдастырылуы
оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың тиімді ... деп ... ... және т.б. ... т.б. ... ... оқытуда техникалық құралдардың енгізілуі
оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың жетекші факторы.
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру ... ... ... ... және т.б. ... ... ... барысында қалыптасады./12:13;14/ Олай болса, оқушылардың
танымдық белсенділігі түрлі ... ... ... соңғы он жылдық
зерттеулерден байқауға болады. Біздің зерттеуіміз үшін ... және ... ... ... ... ... назар аударуды
қажет етеді.
“Танымдық белсенділік” категориясы “ойлау әркеті”, ... ... ... ... мен ... ... ... түсінігін жете түсіну үшін ... және ... ... ашып алу ... ... ... айырмашылығы мынада, ... тек ... ... ... ... ес, ерлік процестері де орын
алып, онда адамның қоршаған ортаға көзқарасы айқындалады. Ойшыл ешнәрсені
танымауы мүмкін, ал тану ... ... ... ... ... ... ... белсенділігін қалыптасыру,
білім беру процесінің күшейтілуі үшін жүзеге асырылады. Зерттеушілер ішкі
(ойлау) белсенділігі мен ... ... ... ... ... маңыздылығын атап өтеді. Оқу процесіндегі екі белсенділік түрінің
де өзіндік орны бар. ... ... ... ... ... ... ... белсенділігімен байланысты, сыртқы (моторлы) әрекет
мұнда ішкі белсенділіктің қалыптасуы оның дамуы үшін ... ... ... белсенділікті атқарушы және шығармашылық деп
екіге бөледі. Белгілі психолог ... ... және ... ... ... деп жазады, “белсенді ойлау”, “өзіндік ойлау” ... ... ... ара - ... концептриналық айналым
ретінде белгілеуге болады.Бұл ... ... ... ... ... бір-біріне қатысы бар. Шығармашылық ойлау өзіндік және белсенді
бола алады, бірақ барлық белсендік ... ... ... емес, және барлық
өзіндік ойлау шығармашылық емес./16/
Оқушылардың белсенділігі проблемасының танымдық белсенділік ... ... ... ... ... ... ... және белсенділік принциптеріне қарай келе ... ... ... танымдық белсенділігі оқудың маңызды ... ... және оқу ... ... терең және берік игеруіне
жетекші рөл атқарады”. Оқытудың ерекшеліктерін бақылау арқылы оқудың таным
және ... ... ... ... айта ... тәрбиелеу үшін не уақытты, не күшті аямаңыздар”. Бүгінгі
белсенді оқушы-ертеңгі белсенді кәсіп иесі, ... ... ... ... деп ... Л.Л.Кондратьев сынды психологтардың айтуы бойынша, адам
белсенділігінің түрткісі ретінде биологиялық және ... ... ... Туа біткен қажеттіліктің ішінде оқу әрекетін ... ... ... пен ... ... ... ... біреуіне шектеу жасау интеллектуалдық эмоцияның ерікті дамудың
ақауға алып келетін жағдайлар ... оқу ... ... ... ... алып келеді./ 18;19/
Дидакт- оқымыстылар танымдық белсенділік түсінігін оқуға түрлі жағынан
қарайды. Б.И.Есипов “белсенділік” және ... ... ... келе
былай деп жазады: “оқушылардың белсенділігі оқу жұмысының барлық кезеңінде
қажетті”. Оның ойынша белсенділік түсінігінің ауқымы ... ... кең, ... ... ... бір дәрежесін
көрсетеді”./20, 45/
Г.М.Муртазин танымдық ... ... ... оқыту танымдық
процесін мақсатты түрткі, қалыптастыру және осы ... ... ... ... оарй ... ... ... автор,
белсенділік пен оған жету жолдарын шатастырып алған сияқты. Енді бірқатар
зерттеулер ... ... жеке ... бір ... ... қарап,
бұл түсініктің психологиялық жағына ... ... ... ... ... ... бөліп алады. Сонымен, танымдық
белсенділік түсінігін әр авторлардың түрлі позициядан қарауы ... ... ... ... етіп, оған әр қырынан талдау жасауға
мүмкіндік береді. Бір жағынан бір ... ... ... жақтан қарау
қарастырылып отырған категорияларға ... ... ... ... / 21,78 ... белсенділігі түсінігі туралы жарық ... ... ... жасай келіп, бұл сұраққа ғалымдар екі тұрғыдан қарауды ұсынады:
- ... ... ... ... қаралады;
- Танымдық белсенділігі және тұлғаның бір қыры ретінде.
Т.А.Шамованың ... ... ... ... бөліп қарауға
болмайды. Бұларды диалектикалық бірлікте қарау ... ... ... ... үшін ... Және ол әрекет мақсаты үшін де оған
жету мен нәтиже үшін де маңызды рөл атқарады. ... ... мен ... ... ... дағды берумен ғана емес,
сонымен қатар олардың және қасиеттерін қалыптастыру. Осындай қасиеттердің
бірі танымдық қызғушылықты ... ... ... ... ... ... ... білімді тиімді
игеру оқу-танымдық мақсатта. Мұнда эмоционалдық, ... ... ... ... ... Бұл қасиеттер
табылатынын оқушының белсенділігі мен байланысты таным процесінде негізінен
көп кездеседі. Бұл ... ... ... ... жолы ... ... белсенді жағдайға алып келу оның сыртқы
орта мен қарым-қатынасының нәтижесі. ... ... ... ... тән. ... танымды қалыптастырушы фактор
ретінде, адамның туа біткен қасиеті емес – ол танымдық ... ... ... ... ойлау дәрежсесіне, оқушының және еркі қабілетіне
байланысты сипатталады, сонымен ... ... ... ... ... үшін адамзат баласы жүзеге асыратын іс-әрекеттердің ішіндегі ең бір
күрделісі-танымдық процесс болып табылады. Педагогикада ... ... ... ... ... ... ... жиірек
пайдаланылады. «Ойлау» және «таным» ұғымдарына анықтама берер болсақ,
философиялық инциклопедиялық сөздікте ... ... ... шындықтың
белсенді формасы ретінде сипатталады. Ойлау адамзат баласының танымының
жоғары сатысы болып табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... ұғым ... ... «таным объективті шындықтың
бейнеленуінің жоғарғы формасы» ретінде ... ал ... ... ... ... ... сипатталып, оның мәні бейнеленуші
объектінің белгілнрін, қасиеттерін, ... ... ... ... ... ... жаңғыртуда, қайта елестетіп
көрсетуде болып табылады / 22;23 /.
А.П.Карповтың пікірінше мектептегі оқушының танымдық ... ... ... ... кезең. Танымдық іс-әрекет құрылымы жағынан іс-
әрекеттегі ұқсас, кез ... ... ... ... ... Мектепте
оқып жүрген жылдары жүйелі, үнемі оқып ... қол ... ... ... бар ... дамымайды, дүниені қабылдаудан халықтың
құндылықтарын ... ... ... ... танымдық іс-әрекеттің субъектісі оқушы болуға тиісті ... Олай ... ... ... негізі бар оқып-үйренудің
де «қайнаған ... ... оның жеке ... ... оның санасы,
танылуға тиісті және танылу үстіндегі айнала қоршаған ... ... ... ... және ... іс ... ... оқып-үйрену сін ұйымдастырушы және бағыт беруші мұғалімдерге
қатынасы, көзқарас болады. Мектеп ... ... ... миының өзі де осында. Әрі бұл оқып ... ... ... ... ... ... ... тәуелділікте болатындығын және
соған қарамастан өзінің субъективтік –тұлғалық ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігінің біріне
оның оқу құрылымы жатады. Оның құрылымына да кез ... ... ... компоненттік енеді. Алайда бұл іс-әрекеттің
мақсаттылық және ... ... ... ... біліммен, білікпен,
дағдылармен қамтамасыз ететін жүйелікті, бір ізділікті талап етеді, ... оның ... ... ... ... ... әрбір құрылымдық компоненті бүкіл оқыту процесінің құрылымына
тәуелді ... ... ... ... / ... ... ... шақта балалардың жас ерекшеліктері
әрі алғашқы қабілеттіліктердің қалыптаса бастау факторлары да ... ... ... ... танымдық іс-әрекеті жас ұрпақтың
міндетті түрде меңгеруге тиісті, үнемі жетілдіріп отыратын іс-әрекеті болып
табылады. / ... ... ... ... ... ретінде В.И.Лозоваяның
докторлық диссертациясында зерттелінді. ... 1990). ... ... ... ... және ... келе жеке ... мәні мен осы
ұғымының әрекет ұғымына қатынасын ашуды ... ... ... ... атап ... Оларды қысқаша келтіре кетейік.
1. Белсенділік тірі жүйелердің ... ... ... ... ... ... Әрекет әлеуметтік нысан үшін айрықша белсенділік
ретінде көрініс табады.
2. Белсенділік және әрекет ұғымдары теңестіріледі.
3. Белсенділік әрекеттің сапалық сипаттамасы ... ... ... ... дегеніміз жеке адамның сипаты, оның қасиеті.
Танымдық белсенділікті түсіндірудің түрлі нұсқаларына (оқуға
ұмтылушылық пен, ... ... ... ... хал-
жағдайы; білімді жігерлі түрде игеруге дайын болушылық пен
ұмтылушылық; ақыл-ой ... ... ... т.б.) ... ... ... олардың бәрі осы ұғымның елеулі жақтарын толықтырады
дегенге меңзейді. /25,27/
Бұл көзқарастарды, - деп атап ... ол, жеке ... ... ... ... білімін тереңдетуді қоғамның рухани мәдениетін ұғынуды, өз
қабілетін көрсетуді қажетсіну танымдық ... ... көзі ... ... ... ... қалыптастыру мәселесіне
педагогтердің, ... ... ... ... ... белсенділік туралы әр түрлі пікірлер айтылған . Біреулері танымдық
белсенділікті іс-әрекеттер ретінде қарастырса, екіншілері жеке ... ... ... ... – ол ... ... келмейді, ол өмір көріністерін топшылау,
салыстыру, тәжірибе жинақтау , оны қорыту ... ... де ... білім
негізінде пайда болады. Танымдық іс -әрекетке баланың ақыл ... ... ... ... дамытуға көбірек зер салу керек. Егер бала ... ... ... ... ... ... ... болса, заттарды
қабылдауға әрекет етсе, оның танымы артады. Танымдық ойын арқылы ... ... ... алады, оларға назар аударады.
Оқушылардың оқу үрдісіндегі танымдық ... ... жан ... ... ... болу – ол мектептегі оқытудың
негізгі мәселелері.
Оқушылардың оқу ... ... ... ... ... өз еңбегінде " сабаққа әр түрлі бейнелі көрнекіліктерді,
логикалық ... ...... ... ... ... ... оқу үрдісіндегі танымдық іс-әрекетін жандандырып, өз бетімен
жұмыс жасауға және оны меңгеруге төзімділігін ... ...... болып табылады" деп көрсетті.
Оқушылардың танымы - өзіне тән ерекшелігі бар ... ... ... негізінде оқушылардың танымдық белсенділігі артады.
Танымдық белсенділік дегеніміз – оқушының оқуға , білімге деген ынта
– ықыласының, қызығушылығының, құштарлығының ерекше ... ... ... ... ... ... өте ... белсенділігін арттыру үшін мұғалім сол пәнге жан – жақты
жетіктігін аңғарту қажет. ... ... ынта – ... ... ол ... жан – ... ... алмайды. Оқу еңбегінің қиындығына төзімділік
танытқан оқушы ғана ... ... ... алады.
Төменгі мектеп жасындағы баланың ... ... ... жүзеге асады. Осы жаста қарым – ... ... ... артады. Баладағы өтіп жатқан осы өзгерістер педагогтердің бүкіл
оқыту – тәрбиелеу жұмысын нақты мақсатқа бағыттауды ... ... ... ... – оқу болып табылады. Осы оқу арқылы олардың танымы ... ... ... - ұстаз бен оқушының біріккен танымдық ... ... ... ... ... өз зерттеуінде оқушы, өздігінен меңгеріп алуы үшін
ол өзінің танымдық әрекетінің мәселесін және қалай жұмыс ... ... білу ... ... ... белсенділігін арттырудың тиімді жолының бірі
-өзіндік жұмысы. ... ... ... мидың белсенді жұмыс істеуін
қажет етеді, осыдан кейін ақиқатты танудың белсенділіктің негізі ... ... ... нәтижесінде оның ... ... ... ... ... ... .
2Оқуға деген ынта – ықыласының артуы.
3Өз ойының дербестігі.
4Өз бетімен жұмыс жүргізуі.
Өзіндік жұмыстың дәстүрлі түрі – үй ... оны ... ... жасайды . Әрбір оқу пәні оқушылардың алдына көптеген міндеттер
қояды және оқушылардың ... ... ... ... ... ... пайдаланып, жұмыс істеуді талап ... әр ... ... ... ... ... өзіндік жұмысын зерттеумен айналысатын көптеген авторлар оның
негізгі қызметі оқушылардың жеке тұлға ретіндегі қасиеттерін ... ... қана ... ... ... ... дербестіктің жоғарғы
деңгейіне көтеру деп санайды.
Ахмет Байтұрсынов оқушының өзіндік жұмысының маңызын бала ... ... ... алуы ... ... ... ... құштарлық – кез келген сыныптағы балаға тән ... . Ал, В. ... ... , ... ... ... мына ... Жұмыстың мақсатын түсінуі.
ә) Жұмыстың жемісті аяқталуына оның алдағы нәтижесіне қызығуы.
б) ... өз ... ... орындауы./27,319/
Оқуға, білуге деген қызығушылық танымдық белсенділіктің қозғаушысы
болып табылады. Оқушы-лардың танымдық қызығушылығы, олардың білім ... даму ... ... ... келеді.
Оқушылардың танымдық ынта – ықыластары олардың ... ... ... ... ... қалыптасуына байланысты. Танымдық іс-әрекетке
деген ынта – ... ... ... ... маңызы зор: оқудағы
жетістікті қамтамасыз ету, ... ... ... ... алу, ... технологияларды қолдану, ақыл-ой қабілеттігін дамыту т.б.
Сонымен төменгі сынып оқушыларының танымдық белсенділігі ... ... ... оқу іс -әрекетінің субъектісі ... ... мен ... өзара қарым – қатынасының бірлігін сипаттайтын
күрделі тұлғалық құрылым болып табылады.
Мектептегі ... ... тек ... ... ... сонымен қатар
тәрбиелеушілік, дамытушылық сипатта болады. ... ... ... ... ... қабілеттері дамиды, олардың көзқарастары мен
сенімдері қалыптасады.
Танымдық ... ... ... білу ... ... ... қалыптастыру, білімді сапалы түрде ... және оқу – ... ... ... ... .
Оқушылардың сабақтан тыс және үй тапсырмасын орындау кезіндегі
белсенділігі әр ... ... ... ... ... ... орта
деңгейдегі оқушы көп нәрсені білгенімен, оның мәнін ашып бере алмайды.
Біраз қиын ... ... ... ... ондай тапсырмаларды орындау
үшін едәуір күшін жұмсайды.
Оқушылардың оқу - танымдық ... ... ... Г. ... Т. И. ... Н. Ф. ... , ал ... ғалымдары Т.
Сабыровтың , А. Аренованың , М. Асылханованың ... ... орын ... ... ... ... пәнін оқыту үрдісінде оқушылардың танымдық
белсенділігін арттыру мәселесіне тоқталған. /28,240/
Т. Сабыров оқушының танымдық ... ... ... ... ... дидактикалық жүйесін тиімді қолдануды қарастырған.
/23,110/
Қ.Жарықбаев өз ... ... ... ... ... ақыл-ойдан басталады,- дейді. ... ... ... ... танымдық процесте мұғалімнің алатын орны ерекше.
Егер мұғалімнің зейіні дұрыс ұйымдаспаған болса, ондай ... ... ... ... ... ... белсенділік дегеніміздің өзі - оқушының білімге деген
ынта – ықыласының ерекше бір ... , яғни , ... ... ... ілгері
қарай жылжып, білмеуден білуге қарай қадам басады.
Мысалы : ағылшын тілі ... ... ... арттыратын
әдістерді қолдану, әртүрлі ойындар арқылы оларға тапсырмалар беру.
Оқушылардың тапсырмаларды орындау жеке-дара шығармашылық, қызығушылық
өзіндік жұмыс арқылы ... іс - ... ... ... ... ... беріп, олардың қызығушылығын, ынта – ... ... ... ... ... ... қажет.
Мысалы : бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығы сурет ... – күй, ... ... ... ... ... маңызы зор.
Оқушылардың танымдық белсенділігі, ең бірінші, ... ... ... әрбір оқушының жақсы оқу қабілеттілігіне, сеніміне, оқушылардың
жетістіктерін әрдайым қадағалап отыруына байланысты. Оқу бала үшін ... ... ... зерттелмегенді өз бетінше ашу, танымдық іс-әрекетінің
жетістіктеріне жетудің бірден-бір кезі.
Таным ұғымының ауқымы өте кең. Бұл ... ... ... ... ... философия, психология, педагогика жан – жақты түсінік ... осы ... ... ... ... ... ... тырысайық.
Ерте кезден – ақ адам өзін қоршаған дүниенің заңдылықтарын және өзін-өзі
танып білуге ... ... ... ... ... бір қоғамда,
практикалық қажеттілігіне сәйкес жүріп жатады. «Танымдық ... ... ... деген танымдық құштарлығы мен сезіну ... ... - ... ... көз ... ... У. «Философия» еңбегінде: «Заттар құбылыстар мен
процестер және ... ... ... ... ... ... ... өмір сүреді. Түйсіктердің, қабылдаудың және ақыл –
ойдың арқасында біз ... ... ... ... білеміз. Таным
дегеніміз – сыртқы заттар мен ... ... ... адам санасында идеалды образдар, жүйесі ... ... толы ... ... ... ... адам өзін ... ортаны игереді, ол туралы
білімі кеңейіп, тереңдей түседі. Таным сезімдік және логикалық деп білеміз.
Сезімдік таным дегеніміз ... ... ... ету, ... ... ... арқылы жүзеге асырылатын танып білу.
Ал, психологиялық тұрғысынан ... ... ... қабылдауы, есі,
ойлауы, сөйлеу, қиялы мұның барлығы танымдық қуаттары. Танымдық ... ... ... ... үшін ... олар ... топтарға
жіктеледі. Бұл топтастыру бойынша психикалық процестер, екіншілері
психикалық қалып, ... ... ... деп ... ... ... (түйсік, қабылдау, елестету) сыртқы дүние құбылыстары
мен заттарын тікелей танып, білуді енді ... ... т.б.) ... ... ... байланыстарды, өзгерістерді терңдей
бойлап білуді ерекше орын ... ... ... ... ... ... ... заттардың себеп – салдар байланыстарын
көрсету, болмысты жалпылай және жанама түрде тану – ... ... ... ... Ойлау адам танымының ең жоғарғы түрі», – дейді.
Таным – ол адамға бірден келмейді, ол өмір ... ... ... ... соны ... ... яғни әрбір құбылысты
«Жеті рет өлшеп, бір рет кес» ... ... де ... білім негізінде
пайда болады. Танымдық іс-әрекетке баланың ақыл – ойын өсіру үшін ... ... ... зер салу ... Егер ... оын, оқу
әрекеттері арқылы айналасындағы дүниемен ... ... ... ... ... ... оның танымы артады. Балаларды өз бетімен бейнелерді
жасап үйретіп дағдыландыру керек, елестеулерін дамытуға ерекше ... ... ... қалыптастыруда жас балаға өлең, тақпақ, ертегі, әңгімелер
жаттатып, жиі қайталатып есіне түсіріп отыру ес ... ... ... мектепке келгеннен кейін танымдық тәрбиеде баланың логикалық ... ... ... ... ... ... ... есті
тәрбиелеу, оны дамытып, байыту, есте қалдыру, қайта жаңғырту жаттығуларының
әдістерін дұрыс жолға қоюмен тығыз ... ... әрі ... әрі ... ... ес, ... ... байланыста болғандықтан, оқыту, тәрбие ісінде оған лайықты
әдістер қалыптастыру қажет. Оқушы өз өмірінде көріп – ... ... ... ... ... ... мен сезімдерін әр – қилы
іс- әрекеттерін ұмыта бермейді. Олар ... ... ... ... ... Есте ... процесі талғамалы. Өйткені біз санамызға бұрын
әсер еткен нәрселер мен ... ... пен ... өмір ... ... танымдық материалдарды ғана тұрақтандырып, жадымызда
қалдыруды мақсат етеміз.
1. Арнайы мақсат қою, оны ... ... Есте ... ... ... ... ... байланысты болу.
3. Сол мән – мағыналарды түсіну үшін, ... ... ... Өз ... мен ... ... ... білу деп қарастырады.
Қазіргі заман талаптарына сай оқушыларды өзінің тегін, ... ... мен ... ... ... ... ... білімге деген құштарлығын
оятуға, танымдық қасиетін дұрыс жолға қоя білуге үйретуіміз қажет.
1.2. ... ... ... ... ... ... ... мақсаты тек оқушыларға білім, білік, дағды берумен ғана емес,
сонымен қатар олардың жеке қасиеттерін қалыптастыру. ... ... ... ... бағытталған танымдық
белсенділік, ... және ... ... ... ... ... болып
табылады. Оқушылардың шығармашылық күштерінің, ... ... ... ... ... және қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... жүйе. Бұл
жүйеде маңызды орын танымдық қызығушылықтары беріледі.Танымдық қызығушылық
барысында ықылас ерекше көрініс табады.
Танымдық ықылас жүйелі түрде бекітіліп және ... ... ... ... ... құрайды, оны біреулер «білімге деген құмарлық» деп қараса,
басқалары «оқуға ... ... деп ... ... ... ... ықылас «ізденіс» сипатына ие болады. Оның әсерімен
адамдар үнемі туындайтын сауалдарға ... ... ... ... Мұның барысында оқушының ізденістік әрекеті қызығушылықпен ... оның ... ... көтеріліп, қуанышқа кенеледі.
Педагог және психологтардың арнайы зерттеулері айқындағандай, танымдық
ықылас өзінің оңтайлы әсерін тек ... ... және ... ... ... ... де әсер ... ойлау, қиялдау, есте
сақтау, және танымдық ықылас ықпалымен ерекше ... және ... ... ... ... ықылас-біз үшін оқушыларды оқытудың ... Оның ... зор ... ... ... ... ықпалымен, тіпті
әлсіз оқушылардың да оқу жұмысы өте өнімді болады. Мұны ... ... Ол ... ... ... ... ... тек
оқытушының тапсырмаларын орындауды талап ететін әдеттегідей оқу ... ойын ... ... элементтерін енгізген жағдайға өзгертті. Мұның
нәтижесінде оқытушыларды таң қалдырған құбылыс орын ... ... ... ... ... ... жаңа оқу ... ықпалымен оқуға
белсенділік, байқағыштық, түсінгіштік танытып, бұрын қиын болып көрінетін
мәселелерді ... ... ... ... ықылас ықпалымен, кез-келген оқу тапсырмаларын орындауда
шығармашылық танытып, танымдық ... ... ... жаңа тәсілдерін
іздейді. Олар оқытушыны сынып ішінде үнемі ... ... ... ... күрделі қиын мәселелерді шешуге көмектеседі. Ал
сыныптастарының ұжымы ішінде – білім алудың қосымша қайнары, ... ... ... бастаушылары болып табылады. Ықыласта интеллектуалдық
жүйелер ерекше білдіріледі. Ықылас ... ... ... ... ... табу ... ... әрекетін білдіреді. Ықылас ықпалымен ой жылдам
жұмыс атқарады. К.Д.Ушинский оқуға ... ... ... толы ... деп
атайтын .
Танымдық ықылас оқушы ... ... ... қасиеті ретінде
қалыптастыру оқытушыдан жастан жасқа дейінгі қызығушылықтарының ... және ... жеке ... мен ... ... ... ... Бірқатар зерттеулердің көрсетуінше, оқушылардың
мүшелдік ерекшеліктерімен белгілі ... ... Бұл ... ... ... де ... ... танымдық қызығушылығын қолдау және бекітудің психологиялық
ынтасы жетістік болып табылады. Жетістікке жету ... ... ... ... ... ... жету ... оқушы басқа, одан да қиын істерді атқаруға ... ... ... ... әрекетте, әсіресе, білім алуда-
оқушыны жетістікке келтіретін шарттарды қамсыздандыру маңызды. Оқушылардың
танымдық ... ... ... қамсыздандыратын және осыған
байланысты талаптар:
- оқушыларды жетістікке ... ... ... және әр ... ... ... ... жеткен нәтижелер
туралы қорытынды беру;
- мүмкін болған қиындықтарды ... алу және ... ... ... өз күштеріне сеніп, жетістікке жету қуанышын сезіну» іс-
әрекетін ұйымдастыру.
Танымға деген ... ... ... ... ... қызметін
белсендіру қажет. Проблемалық тапсырмаларды орындау барысында ... үшін ... ... ... қалыптасады. Бұл мәндегі әрбір
проблемалық ... ... ... ... Жаңа ... ... субъект үшін жаңа нәрсені назарға аламыз және бұл ... ... ... әрекетінің нәтижесінде өзі үшін ашуға және жасауға
міндетті. Мұндай ... ... ... оқушылар жаңа білім
менгергені үшін жақсы баға алу арқылы бағытталған. Өзіндік ... ... ... жаңа ... еске ... тағы бір неше түрі қосылады:
көзбен көру, дыбыстау есіту, жолдасымен талдау, қайталау.
Олай болса, төменгі сынып оқушыларының танымдық ... ... ... ... ... ... механизімінің өзгерісі қажет: жаңа
білім оқушыға ... үлгі ... ... оны олар ... ... үрдісінде жасайды. Оқу тапсырмаларын логикалық және практикалық
шешу үшін ... ... ... ... оқушылардың танымдық әрекетін
ұйымдастыру келесі негізгі шарттардан тұрады:
- ... ... мен ... ... ... ... қондырма рөлі;
- қабылдау мен бақылауды ұйымдастыру;
- оқушылардың назарын аудару;
- жадты дайындау;
- заттарға не құбылыстарға тән белгілер, ... ... ... көрінетін логикалық ойлаудың негізгі формаларын-ұғымдарын
қалыптастыру;
- оқушылардың оқытылатын ... ... ... ... ... ... дамыту, оны белсендіру;
- мықты білімге дағды мен икемге сүйене отырып елестетуге тәрбиелеу;
- танымдық ... ... ... ... алу.
1-кезең белсенді өзіндік шығармашылық жұмыс үшін жағдай жасау;
2-кезең ... ... ... ... ... осы
негізде оқушылардың жаңа білімі мен интелектуалды мәселесін қалыптастыру;
3-кезең жаттығу арқылы бекіту, оқушылардың ... ... ... ... мен ... ... шарттар бойынша танымдық даму деңгейін анықтауға
болады:
• ойлау әрекетінің маңызды шарты ... ... ... ... ... ... жұмыс тәсілдерінің білім жүйесін қалыптастыру;
• игерілген тәсілді жаңа тапсырмаға аудара білу жиыны;
• анализ бен синтез тереңдігі мен толықтылығы;
• ой сапасының ... ... ... ... ... ... ... интелектуалды белсенділік пен дербестік;
• ойлау әрекетінің жалпылануы;
• ойлаудың ... ... ... ... ... ... ... ойлау дербестігі мен тараптардың көмегіне сүйену;
• оқушыларда оқуға жақсы қатынастың, танымдық мүдденің, үйренуге
қажеттіліктің қалыптасуы.
Н.А.Половникова оқушылардың ... ... ... ... ... ... деңгей (көшірмелі әрекет) –танымдық әрекеттің негізгі формасы
үлгілерінің көшірмесін жасай білуі;
- екінші деңгей (өндіру-таңдау) –танымдық әрекеттің негізгі ... ... ... және ... ... ... қолдану;
- үшінші деңгей (шығармашылық) танымдық әрекеттің ... ... ... ... ... қолдану.
П.И.Пидкасистый танымдық ізденімпаздықтың даму ... ... ... ... ... ... ... тек қана
үлгі бойынша орындайды;
- қайта жаңғыртушы деңгейі-оқушы ... ... ... бойынша
әрекет етеді;
- вариантты (ішінара іздену) жаңа тапсырмаларды ... ... ... ... оқытушының көмегімен орындайды;
- шығармашылық (жоғары) мәселені оқушы өзі талқылап, өзі шешеді.
Сонымен қорыта келе танымдық ... ... ... ғана ... де ... ол ... ... ұмтылысымен, оны іске
асыруымен, еріктік қуат және жігерімен ... ... ... ... ... сезімдерді қалыптастырады: ... ... ... ... ... ... заты ... нәрленеді».
Төменгі сынып оқушыларының оқуға, танымдық қызметіне деген ... үшін оқу ... ... ... ... ... ... кезде кез
келген сабақ немесе сабақтар жүйесі мынадай нобай арқылы ... ... ... құрастырады, бірақ бағаларды өлшеуішін түсіндірмейді;
- мұғалім алдына қойған мәселелерді қалыптасқан ... ... ... ... ... жету құралдары мен әдістерін мұғалім ... яғни ол ... ... бірнеше әдісін ұсынады, сондықтан
біз мақсатқа жетудің әдістерінің көпнұсқалығы туралы айтуымызға болады;
- жаңа ... ... ... үшін оқушылар өз бетінше
мұғалімнің ұсынған жаттығуларын орындайды;
- ... ... ... бағалап, оқушылардың білім ... ары ... бұл цикл ... ... ... ... біз мынадай қорытындыға келдік: қазіргі заманғы
білім беру жүйесі оқу - тәрбие үрдісі барысында ... ... ... ... ... Ал бұл білім жүйесінің заңды нәтижесі
ретінді қажет болған жағдайда ... ... ( ... ... ... жеке тұлға болып саналады. Алайда, ... ... ... ... білімі мен ілімі соншалықты көп, терең. Сондықтан қазіргі
оқыту үрдісінде оның ... ... ... қиындап бара жатыр, тіпті
мүмкін емес десе де болады. Ендеше оқушылардың танымдық қабілетін ... ... ... ... көтеру керек.
Мұны шешу үшін оқушы кез келген әдіспен берілген дайын білімді жаттап
алуға бағытталған селқос тындаушы ғана ... ... ол ... ... білімді іздеп, қажет болған жағдайларда оны қолдануға ұмтылуы тиіс.
Мынадай жұмыс механизмін ... ... ... жаңа білімді
себепкерлеп, жақсы баға алу үшін не өз бетінше, не өзінің сыныптасымен, не
топта ( 3-4 ... ... ... ... ... Өз бетінше жұмыс істеу
барысында жаңа материалдық негізгі еске сақтаудан өзге тағыда басқа ... ... ... – көзбен көру, есту, қайталау, т.т.
Біздің ойымызша, төменгі сынып оқушыларының танымдық мотивациясын
арттыру үшін ... ... ... ... ... ... қоя алу ( ... түсіндіру);
- мақсатты жүзеге асыра білу (орындалатын бөлігі);
- ... ... алу ( ... ... ... тек қана екінші буын-орындалатын бөлу ғана жүзеге
асады. ... да ол ... ... кең ... өйткені мұғалім
оны оңай қолдана алады. Мақсатты қоя білуге ... онда біз ... тек қана ... ... бір-бірімен бірікпеген оқу үрдісінің
талаптарын көздегенін байқаймыз. Оқыту үрдісінің мұндай түрі оқушылардың өз
қызметін ... оған баға ... ... тиімділігін қалыптастырмайды.
Басқаша айтқанда, оқушының танымдыққа емес, тіпті оқу үрдісіне ... ... екі ... көрсетілген үш элементтің жүзеге асырылуы үшін оқу пәні ішкі ой
ерекшеліктеріне, яғни ол ойдың даму ... мен ... ... ... оқу ... ... ... тек қана бір бөлігі екенін түсінгенде
ғана іске ... ... ... ... оқу үрдісінің мазмұнына деген
көзқарас оның диалектикалық ... ғана ... ... ... ... ... білім беру жүйесін негізінде диалектикалық қайшылық, яғни,
бір жүйеде нақты пәнді алсақ, ... беру ... ... ... қозғаушы күш деп қарастырылады.
Түсініктерді қолдану үшін, адам, алдымен, білімнің ... ... Егер ... жоқ ... адам ... ... ... тану керек,
нәтижесінде ол еш нәрсені білмейді. Өйткені, ... ... ... жалып қасиеттері мен қатынастарын нақты ... ... ... ... ұғынатын түсініктер оның маңызын
жаттап алып, көптеген жаттығуларды орындағаннан емес, оларды түсіну ... ... өсуі мен ... ... ... ... ... сөздік қоры ұлғаяды, ғылыми-публицистикалық ... ... ... ... ... арттыру үшін мұғалім оқу ... ... ... ... ... ... ... бөлсе ғана олардың
өз бетімен жұмыс істеу қабілеті, белсенділігі және тіліде дамып, логикалық
ойлау ... ... ... дамиды, ал соның ... ... орта ... ... ... ... ... сөзсіз.
Оқушыларда оқу-танымдық іс-әрекеттерді өз бетінше ... ... аса ... ... ... Мұны жүзеге асыру
оқушылардың жинақтылыққа, өзін-өзі дұрыс басқаруға үйретеді, білімді саналы
түрде игеріп, оның танымдық- шығармашылық және ... ... ... ... ... жетелейді, білімін өз бетінше жетілдіру қабілетін
дамытады. Өз бетінше оқып-үйрену үшін қажетті ... ... ... ... даму ... әсересе, жоғары сынып оқушылары мен
төменгі курс студенттерімен ... ... ... ... ... ... ... толық түрде қанағаттандыратындай, өзінің
танымдық белсенділігі мен дербестігін ... ... ... ... ... жеке ... ... қажеттілігіне, мінезіне
айналу үшін оның бойында өз күші және ... ... ... мен ... танымдық іс-әрекетке оң ... ... ... Танымдық
белсенділік немесе ізденімпаздық, оқушының ... ... ... ... мен ғана ... Ол ... саналы түрде мақсаттар
қойып, соған сәйкес өзінің іс-әрекетін бағыттай отыру мүмкіндігіне ие ... ... ... ... ... ... ... ескеріп және компьютерлік техниканың көмегімен оқу ... ... ... ... мен оқу ... ... негізігі
қағидаларына сүйене отырып біз оған мынадай анықтама береміз. Танымдық
белсенділік деп ... ... және ... ... ... тұлғаның интегралдық құрылымын, сипаттамасын
айтамыз.
1. Мотивациялық-тұлғалық (өзін-өзі тану, өзіне-өзі сену, дамыту, өзінің
танымдық қабілетін ... және ... ... ұмтылу).
2. Мазмұндық-амалдық ( тіректік білім, жалпы дидактикалық және ... ... ... ... ... ... (танымдық іс-әрекет үрдісінде ... ... ... өз ... жұмыс істей алу дәрежесі,
танымдық белсенділікке ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың құрамы мен оның мазмұнын анықтауда ғылымдар
әр түрлі ой-пікірлер ұстайтынын көрсетті. Біз ... ... ... іс-әрекетін басқару құрылымын, ... ... ... ... ... ... ретінде алдық.
Мотивациялық-тұлғалық бөлік оқушылардың оқу үрдісіне ынталылығын
қамтамасыз ететін қажеттіліктен, қызығудан, ізденімпаздықтан құралады.
Мазмұндық-амалдық ... ... ... ... мен жаңа ... өз
бетінше жетілдіру мүмкіндігін ашатын басты білімдер жүйесінен және ... ... ... ... ... ... ... таным кезіндегі
кездесетін қиыншылықтарды жеңу үшін жұмсалатын ерік-жігерін болуы және оның
өзінің дербес ... ... ... ... ... ... ... қатысты осы үш бөлік оқу үрдісінің барлық
кезеңдерінде ... ... ... өты ... ... ... Осы бағытта жүргізілген жұмыстарға жасалған
талдаулар мен өз ... ... ... ... ... мынадай белгі-шарттар мен көрсеткіштердің жиыны арқылы анықтауға
мүмкіндік береді.
Танымдық белсенділіктің әр бөлігі өзіне тән ... бір ... ... ... ... оқу-танымдық
белсенділікті оятады. Мазмұндық-амалдық оны іске асыру үшін ... ... ... асыруға мүмкіндік береді, процессуалды-жігерлік оның аяқталуын
қамтамасыз етеді. Әр бөлік өз қызметі ... ... ... бір ... ... асырады.
Егер: а) оқу-танымдық белсенділіктің мотивациясы тұрақты ... ... ... ... ә) ... ... интеллектуалды
іс-әрекеттерді және өзіндік жұмыстарды жүзеге асыралатын ... б) ... ... іс-әрекетің басқару сипаты сыртқыдан ішкі қажеттілікке
ауысса; в) оқушылардың оқу- танымдық ... ... ... ие болса, онда олардың танымдық белсенділігі ... ... ... ... белсенділігін қалыптастырудың негізгі жолының
бірі ретінде олардың ... және ... тыс ... оқу-зерттеу
жұмыстарында компьютердің мүмкіндігін пайдалануды таңдадық. Сонымен қатар
оқушылардың танымдық белсенділігін қалыптастыруда төмендегідей дидактикалық
шарттар ... тиіс деп ... ... ... ... ... ... арқылы қалыптасатын
теориялық білімнің болуы;
- компьютерлік технология мен модельдеуді қолдану арқылы жүргізілетін ... ... тыс ... жұмыстарының арнайы жүйесін жасауға оқушылардың
белсенді араласуы;
- компьютерлік техниканың мүмкіндіктерін пайдалану арқылы оқушылардың оқу
және оқудан тыс жұмыстарының ... ... ... ... ... жасалған теориялық ... ... ... ... ... ... оның бөліктерінің
қалыптасу дегейлерін жалпылау деп қарастыруға болады.
Мотивациялық-тұлғалық бөлік танымдық ... ... ... ие.
1. Танымға ұмтылу, негізінен, жаңа білім игеруге бағытталады. Игерілген
негізгі білім жүйесі тек ... ... ... еске ... ... ... білімін толықтыру тәсілдерін игеру және ол білімнің
көзін табуға ... ... ... ... оны ... ... ... есептерді шешу деңгейінде игерілген.
3. Танымға ұмтылыс білім игеруге, оны толтыру тәсілдерін табуға ... ... ... бағытталған. Негізгі білім жүйесі алған
білімін еске түсірумен ... оны ... ... ... деңгейде игеріледі.
Біздің пікіріміз бойынша, ... ... ... ... ... ... сипатталады.
1. дағды онша маңызды емес мәліметтерді қабылдау және оны ... ... ... ... ... тақырыптың мазмұнына сай келмейді, олар тапсырмалар мен
есептеуде нақтыланбайды. Сондықтан жоспарлау қойылған ... ... ... ... ... ... ... идеясы анықталмай тұрып,
қабылдау мен еске түсіру деңгейінде қалыптасады. Оқу-танымдық
белсенділіктің ... ... сай ... қойылған
тапсырмаға сәйкес нақтыланбайды. Жоспарлау жұмыстың барлық ... ... ... ... ... мазмұнын мен мақсатын танып, ... ... ... ... мақсаты
анықталады және есептерді шешеуге нақты ... ... ала ... ... ... жоспары жасалынады.
Процессуалды-жігерлі бөлік танымдық белсенділіктің қалыптасуының
келесі ... ... ... ... жеңу ... төмен. Оқушылардың ерік-
жігері әлсіз, сабақ үстінде өздерін босаң ұстайды, жұмысты
аяғына дейін атқармайды, оқу-танымдық іс-әрекетке өз ... ... ... ... ... ... қиындықтарды жеңуге дайындық оқу-
танымдық ... ... ... байқалады. Оқушылар
сабақ кезінде ынталанып, жұмысты аяғына дейін атқаруға
тырысады. Бірақ ... ... ... табансыздық
танытады.
3. Танымдық қиындықтарды жеңуге ... ... ... ... түрлерінде байқалады. Оқушылар кез келген
тапсырманы аяғына дейін орындап шығады. Жыл бойы жүйелі түрде
жұмыс істейді.
Танымдық ... ... осы ... ... ... танымдық белсенділігі үш деңгейге
бөлінеді: төменгі, орташа, жоғары.
Төменгі деңгей ... бір ... ... ... ... ... емес тапсырмаларды игеру дәрежесімен, үлгі бойынша
тапсырмаларды орындауына өз ... ... ... ... оқуға
тиісті көңіл қоймауымен сипатталады.
Орташа деңгей білім негізінің болуы, ... ... ... ... ... орта ... тапсырманың игеру және
оны орындау алу қабілеті арқылы анықталады. Яғни, оқушылардың оқу ... даму ... деп ... ... терең теориялық білімнің болуы, өзіндік жұмысқа деген
қажеттіліктің қалыптасуы арқылы танылады. Яғни, оқушылардың оқу танымдық
белсенділігі ... ... ... мен ... ... оқушылардың танымдық дербестігін ұйымдастырудың негізгі
құралы өзіндік ... және ол ... ... ... танымдық іс-әрекетін
жандандыруға ерекше орын алады. Осыған сәйкес ... ... ... ... ... оқыту әдісі ғана емес, ол оқушыларды
дербес танымдық іс-әрекетке тарту, қызықытру құралы деп ... ... ... ... ... ... ... олардың танымдық
белсенділігін арттырудың ең тиімді жолы.
Оқушылардың өзіндік жұмысын зерттеумен айналысатын көптеген ... ... ... ... жеке ... ретіндегі қасиеттерін
шығармашылық қабілетін дамытып қана қоймайды, қайта ... ... ... ... ... деп ... білім беру жүйесіндегі оқушылардың білім, білік ... ... ... ... ... білім беру,
олардың өзіндік ... ... ... ... ... ... тіреп отыр. Бұлай деуге негіз, теориялық тұрғындан алғандан ... ... кез ... ... шешу ... ... ... жүзеге аспайтындығымен түсіндіріледі. Ендеше жоғары ... мен ... ... ... ... біз
тағайындаған психикалық-педагогикалық, дидактикалық шарттары орындалуы
тиіс. Мұндай шарттың бірі – сабан жүргізу ... ... ... ... ... ... ... қою, шығармашылық тапсырмалар беру және
т.б.) ... ... – оқу ... сабақтың барлық түрін
жекелендіруге, оқышының ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін қолдана білу.
Осыған байланысты біз оқушылар өз ... ... ... ... ... ... ... бөлімін қамтитын тапсырмалар
мен деңгейлік есептер жүйесін жасадық. Айта ... бір ... ... ... техниканың мүмкіндіктерін қолдану ... ... бар ... ғана ... қабылдау, ойлау, оқуға және
берліген мәліметті қайта жаңғыртуға қабілеті әр түрлі оқушылармен ... ... ... Бұл ... ... танымдық белсенділігін
дамытудың негізгі қажетті шарты – оқу үрдісін дараландыру.
Ағылшын тілі сабағында оқушылардың сабақтан тыс және үй ... ... ... ... жұмыстарын бақылаудан байқағанымыз, олар
тапсырмалардың түріне байланысты белсенділіктің әр ... ... ... ... ... ... оқушының әр түрлі
тапсырмаларды орындау барысындағы өз бетінше жұмыс ... алу ... ... Оны ... үшын біз мынандай көрсеткіштерді
пайдаландық: тапсырма өз бетінше орындалған; оны орындауда біршама ... ... ... ... үнемі көмек көрсетіледі.
Танымдық белсенділігі төмен оқушылар білімдерінің төмен ... ... ... ... мәнін ашып бере алмайды; логикалық
байланысты таба алмайды. Мұндай оқушылар заңдар мен заңдылықтарды формальды
түрде, өз білімін ... ... ... тілі сабағында оқу-танымдық белсенділіктің орта деңгейі
қалыптасқан ... ... ... ... және ... біраз
қабілеті бола тура, тақырып мазмұнының негізгі өзегін ашып бере ... үлгі ... және ... ... біраз қиындығы бар
тапсырмаларды мұғалімнің көмегінсіз орындай ... ... ... ... үшін олар ... күш жұмсайды. Сондықтан бұндай
тапсырмаларды орындауға ... ... ... ... «Кез ... пәнді оқыту тәрбиеленушінің үлесіне оның жас
ағзасы игере алатын жас ерекшелігіне сай еңбек етуі тиіс» деп ... ... ... пәнге деген ынтасын болу үшін
мұғалімнің бойындағы қасиеттеріне тоқаталады:
1. Мұғалімнің ... ... ... ... қоя ... танымдық тапсырмаларды біртіндеп күрделендіре білу. Мұндай мұғалімдер
сыныпта интеллектуалдық күйді қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... мен жұмысқа деген сүйіспеншілігін ... ... ... жауабын іздеуге ынталандыру білуі.
3. Толық сенім, ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыратын ... ... ... Оның бәрі ... ойлануға, қателіктің себебін
талдауға, өзінің және досының жетістігіне қуануға т.б. бағыттайды.
4. Педагогтік оптимизм – ... оның ... күш – ... деген,
сенім, танымдық ынтаны әлсіз, жаңадан пайда бола бастаған ... ... көре ... ... ... ... ... жол бастау.
Біздің зерттеуіміз ... ... тілі ... танымдық
белсенділігі жоғары оқушылар күрделі тапсырмаларды ... ... ... ... ... әр ... ... келеді. Мысалы:
компьютерді қолдану арқылы өзіндік жұмысқа арналған тапсырмалардың жинағы
оқушылардың танымдық ... ... ... тиімді әдісі
болып табылады.
Танымдық белсенділіктің қалыптасу деңгейлерін, деңгейлерінің ... үшін ... ... ... ... төмендегі кестелерден көре аласыздар.
Қоғамдық прогресс пен ғылымның ықпалынан, оқытудың жаңа ... ... ... ... ... талаптары дамиды, нақтыланады,
жетіле түседі.
Ағылшын тілі сабағында білім беру және ... ... ... оқушылардың саналылығы, белсенділігі, өзбеттілігі, білім мен
біліктерінің беріктілігі, ұғынықтылығы және ... ... Бұл ... ... оқушылардың оқу материалын ... ... ... негізгі мен қосымшасын анықтауға, алған
білімдерін тәжірибеде ... өз ... ... ... ... оқушылардың танымдық іс-әрекеті нәтижесінде жүзеге асады, ал
танымдық әрекеті негізінде оқушыларда танымдық белсенділік ... ... ... ... ... ... қоғамдық мәнін
ұғыну, қоғамға қызмет ету қарқынын үдету қажеттігі ... ... ең ... ... оқушылардың алған білімдерін өмірде,
тәжірибеде нәтижелі пайдалана ... ... ... ... оқушылардың
танымдық белсенділігін қалыптастыруды арнайы ұйымдастыруды оқу үрдісін
жетілдірудің негізгі шарты ... ... ... ... ... белсенділігін қалыптастыру мәселесіне
педагогтердің, психологтердің, әдіскерлердің көптеген ... ... ... ... туралы әр түрлі пікірлер ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның ерекше қасиеті ретінде түсіндіреді.
А. Аристова танымдық белсенділікті қоршаған орта ... ... ... ... ... ... әрекетінің пайда болуы ретінде
қарастырса, Т. Сабыров „Оқушылардың оқудағы белсенділігі дегеніміз – ... ... мен ... ... және оларды өмірде, тәжірибеде пайдалана
білуге үйренуге оқушының ... ... ... деп ... ... ескерсек, белсенділік – адамның өз бетінше
әрекет етуге дайын болуға ұмтылысынан, алға қойылған ... жету ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның сипаты
ретінде айқындалады.
Белсендірудің қандай да бір тәсілі мен әдістерін пайдалануға оқушының
қабілет ... ... ... ... танымдық міндеттерді танымдық
қабілет дәрежесі жоғары оқушылар ғана тапсыра алады. Оқышуға оның ... ... ... ... ... білім деңгейінен анағұрлым
асып түсетін міндеттер жүктеу білім беруде оңды нәтиже бермейді.
Ағылшын тілі сабағында ... ... ... ... жұмыс,
кітаптар, мерзімді баспалар, интернеттің маңызы жоғары. Сондықтан осыларды
ескере отырып, оны басқа да түрлі әдіс-тәсілдермен үштастырған ... ... ... оқу әрекетінің жемісті, нәтижелі болуына,
танымдық белсенділігі мен ізденімпаздығын ынталандыруға ... ... ... ... ... ... ... мен нысандарын
іздестіру аса маңызды міндет.
Қазіргі кезде бастауыш мектептерде оқыту мазмұнын жаңарту ... одан әрі ... ... ... жол ... өмірінде 6 жаста үлкен өзгеріс болатыны белгілі. Бала мектеп
оқушысына айналады. Бастауыш ... ... жас ... ... елеулі өзгерістермен сипатталады. Баланың мектеп ... ... ... ... ... ... қатынасының
өзгеруімен байланысты түсіндіріледі. Негізгі ... түрі оқу ... ... жаңа ... ... ... тілі сабағында бастауыш мектеп жасындағы баланың танымдық іс-
әрекеті оқыту үрдісінде жүзеге асады. Осы жаста ... ... ... ... ... өтіп жатқан осы өзгерістер педагогтерден
бүкіл оқыту-тәрбиелеу жұмысын нақты мақсатқа бағыттауды ... ... ... түрі – оқу. Осы оқу ... ... ... үрдісі
(қабылдау, зейін, ес, қиял, ойлау) дамиды.
Мектеб оқушысының қабылдауы ... және ... ... ... ... «Білуге құмарлық, әуестікте» байқалады. Олар өздеріне
күнделікті жаңа бір нәрсені ашып отыратындықтан қоршаған ... ... ... де ... тұрақсыз болып келеді. Сондықтан бастауыш
мектепте баларды оқыту мен тәрбиелеу үрдісі, ... ... ... ... ... ... ... зейінін жаттықтыруды, назарын бір
орталыққа біріктіру үшін ерік күшін ... ... ... Балалардың
ерікті
зейіні оқу мотивтерімен бірге дамиды (оқу іс-әрекетінің табысты ... ... ... балалар өте сезімтал. Оның сезімі тәуелсіз және өте ашық
болады. Бұл ... ... ... өте ... фантазияға берілгіш
келеді. Балалардың қиялына мүмкіндік берсе, оларды ... да ... ... ... ... ... ... балалар қиын істерді де құштарлықпен
орындайды.
Баланың бүкіл өмір ... оның даму ... ... ... ... ... ... белсенділігі арта түседі. 6-7 жастағы балалар
заттарды түсіне, түріне, көлеміне ... ... ... олардың
құрылысын, пайдалану тәсілдерін білгісі келеді. Күнделікті өмір барысында
бала шындық ... ... мен ... ... білуге, адам
баласының жинақтаған бай тәжірибесін үйренуге ... ... ... ... ... талаптануын таным ынтасы дейді. Балалар өте
байқағыш, ... әр ... ... ... көп ... ... ойлантады.
Балалар әдетте өзіне түсініксіз оқтғалардың, құбылыстардың сырын білуге
құмартады. Күн сайын ересектерден күтеді, өйткені, олардың ... ... ... ... ерекше сұрақтар балалардың ақыл-ой
еңбегімен шұғылданудағы ниетін, ықыласын ... ... ... бала сұрағын жауапсыз қалдырмауға тырысқан жөн. ... ... ала ... бала ... ... ... жасқаншақтайды. Ал бұл
баланың дүниені тануына кері әсер етуі әбден ... ... ... ... балалрдың қызығуы ойын іс-әрекетімен
байланысы болып келсе, ... ... ... қызығудың дамуы оқу іс-
әрекетінде жүзеге асырылады. Кеңестік психологтар зерттеулері ... ... ... мектепке қатысты жағдайлардың барлығы қызықтырады: жаңа
адамдар (мұғалім, сыныптағы оқушылар), жаңа орын ... ... ... жаңа түрі (оқу) және ... тілі сабағында әр түрлі жастағы оқушылардың танымдық қызығуының
өзіндік мазмұны, ерекшеліктері ... үшін ... ... ... ... ... және ... – жеке бастың ... ... ... өте ... ... ... ... ағылшын тілі
сабағында қызығудың қалыптасуы бала айналысатын іс-әрекетке және өмір
тәжірибесіне айланысты ... ... да ... ... ... деңгейін тек нақты жасқа байланысты деп те ... ... ... ... ... ... ... жағынан бірдейемес
қызығу болуы мүмкін.
Балалар жасына байланысты осы ... ... ... кеңестік
ғалымдардың жұмыстарында қарастырылған: Н. Рыбникова, Л. ... ... ... Л. ... Н. ... К.Романова, Р. Римберг,
П. Сирбиладзе (мектеп жасына ... ... И. ... (жеткіншек жас),
В. Ильина, В. Иванова, Н.Костина, Л. Рожина (ересек мектеп жасы). ... ... ... ... ... ... А. ... М.
Морозова, Чо Сун Силь, Ф. Гусейнова (бастауыш сынып оқушылары қызығуының
жүйесін зерттеу), А. Дусавицкий ... ... ... ... ... ... Л. Склярский үлгірімі нашар оқушылардың танымдық
қызығулары ... ... М. ... (бастауыш мектеп жасында
танымдық қызығудың дамуында ғылыми-көркем кітаптардың рөлі) еңбектері
шықты. Бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... Р. Жданова, Е. Киричук, О.Саулина, Л. Трегубованың жұмыстарында
да қарастырылған.
Қызығу өте ерте жастан қалыптасады және оның ... ... ... ... ... болады. Баланың бірінші жылында-ақ оны ашық түсті
заттар, қатты шыққан дыбыстар, заттардың ... ... ... осы ... ... ... және ... қайта-
қайта қабылдауға тілек білдіреді. Алайда, объектіге деген бұл бағыттылықты
оның эмоциялық тартымдылығына сәйкес уақытша оны ... алды деп ... ... ... – бала ... тән ... ол ... көргендерін
тануына, оған терең енуіне көмектеседі. Баланың ... ... ... ... көруге, білуге, ұстауға деген қызығуынан ... өте ерте ... ... ... ... ... ... және т.б. сұрақтар қоюын оларда танымдық қызығуының пайда
болуымен байланыстыруға болады. ... ... ... ... ... белгілі дәрежеде, қоршаған ортаға деген танымдық қатынас түрінде
әуестік, білуге құмарлықты көрсетеді. Мұны танымдық қызығудың ... ... ... өз ... пайда бомайды, ол әлеуметтік ... ... ... ... Балалардың қызығулары олдардың жас және
дербес ерекшеліктеріне ... ... ... ... әр ... ... балалардың өздеріне лайықты қызығулары
болатынын ескеру қажет.
Адамның бар қасиеті: мінез-құлқы, қызығу ... ... ... Әрекет үстінде балалар әр түрлі заттардың ... бір ... ... ... ... ... жүйесі қалыптасады.
Ағылшын тілі сабағында балалар ... ... ... ... ... ... негізгі үлгіні мұғалімнен алады. Баланың танып –
білсем деген ниетін қалыпты дәрежеде сақтап, ... ... ... ... үшін ... қызығуын арттыру маңызды. Ал танымдық қызығуын
ояту үшін зат болсын, әрекет болсын, соны жақсы білуі ... оны ... ... ... қоршаған ортаның шындығын ұғып білуге ұмтылудың бір көрінісі –
балалардың сұрақ қойғыштығы. Есейе келе ... тек ... ... ... әрі ... ... көріністер жөнінде нақты білім, хабар,
түсінік алғысы келеді. Ересектерден балалар өз сұрақтарына ... ... ... оның ... ... ... мұқият қарау керектігі
туады.
Балалардың қоғамда алатын ... ... ... ... ... ... өзіне ғана тән ішкі әлемі, қазығуы, қабылдауы,
ойлауы, қиялы, тағы ... да ... ... ... ... ... ... мектеп жасына дейінгі жастың соңына қарай үлкендердің әсерімен
мектептегі оқуға деген қызығу ... ... ... байланысты
бастауыш мектеп жасында балалардың алғаш мектепке ... ... ... не ... олардың қызығуының өзіндік ерекшеліктері қандай
болатынын, сабаққа қалай қызығатынын жан-жақты білу үшін оқу-тәрбие жұмысын
жақсы ... ... оқу ... арттырудың маңызы зор. Бала
оқуға, сабақты үлгіруге, жалпы білімге қызығып тұрса, ... ... ... білімді де сапалы меңгереді. ... оқу ... ... ... ... онда ... да, тәрбиенің де” нәтижесі дұрыс
болмайтыны түсінікті. Сондықтан қызығудың балалардың жақсы оқуына, ... ұғып ... ... ... тәрбиелеуде, олардың бойында адагершілік
қасиеттерді қалыптастыруда ықпалы зор.
Белгілі бір ... ... ... ... қажеттігі
туындайды. Мұнда оқыту ... ... ... ... әдіс-
тәсілдер, оқыту формасы, оқыту құралдары) өзара байланысы негізінде жүзеге
асырылуын талап етіледі. Оны ... ... ... үшін ... ... асуы ... ... іздену іс-әрекетінің әдістерін меңгеру талап
етіледі. «Оқушы-мұғалім» қарым-қатынасындағы үйлесімділік, ынтымақтастықтың
болуы шарт. ... өз ... ... ... формасы болып
табылатын олардың өз ... жаңа ... ... ... ... ... назар аударылуы тиіс.
Оқыту үрдісінде оқушының танымдық белсенділігін қалыптастыру үшін
қажетті барлық ... ... мен ... ... ... қалыптастыратын шарттарды, өзін-өзі бейімдеу ... ... ... нысандарын ұйымдастыру дағдыларын дамытудың
шарттарын қамтамасыз етуге тиіс.
№2 кесте
1.3. Оқушылардың танымын қалыптастырып дамытудың ... ... ... дамуының әрекеті, әлемдік және ... ... ... ... ... ... ... даму ерекшеліктері туралы проблемалар, ұзақ жылдар бойы екшеліп
жинақталған мектептің озық ... ... ... бастауыш сатысында
білім беру мақсатының приоритеттерін түбегейлі өзгерту қажеттігін ... ... ... ... ... ... білік, дағдыларының
белгілі бір ... ... ... оқу әрекетін қалыптастыру
негізінде оқушылардың жеке бас тұлғасын ... ... ... ... оқушының тәрбиесі мен дамуына ... ... ... ... ... Заңы мен Казақстан Республикасындағы Жалпы
білім беретін мектептердің тұжырымдамасына орай мектеп құрылымы мен ... ... ... ... ... беруді талап етеді.
Мектептегі оқу жұмысынына сапасы мұғалімнің оқушылардың оқу әрекетін
дұрыс ұйымдастыра білуіне, оның тиімділігін ... ... ... ... ... ... ең ... және жетекші түрі – оқу. Ол
алдын-ала жасалған жоспар мен ... ... ... ... ... іске ... отырылды. Сондықтан, оқу басқа іс-әрекеттерге
қарағанда, ... ... ... ... дүниеге адамгершілік
көзқарасын бірте-бірте қалыптастырады. Оқу - баланың ... ... ... Л. В. ... ... - ... жалпы рухани дамуын
қамтамасыз етуі қажет, - дейді.
Көрнекті психолог Л. С. Выготский: ... ... деп, ол ... ... ... оны ... алатын оқытуды айтады», - ... ... ... ... оны ... ... мен ... арттыру - қазіргі кезде барлық мұғалімдер қауымын толғандырып
жүрген ... ... Бұл ... ... ... ... талап қоюды
қажет етеді.
Философия тұрғысынан танымға мынадай анықтама ... ... ... ... ... қарай дәл емес, білуден неғұрлым толық дәл білуге
қарай ұмтылатын ой-өрісінін күрделі үрдісі». Адам ... ... ... ... теория жүзінде ашуға, ал сонан кейін ол заңдарды теория
практикада қолдануға қарай жүріп отырады.
Практика тұрғысынан оқушылардың ... - ... тән ... ... ... үрдіс. Оқушылардың нәтижелі оқуына әсер ететін ... ішкі ... ... ... ... ... білім алуда ілгері
қарай басуына себепкер болатын ... күш — ... ... ... ... қадам басқанда әр түрлі қиындықтар мен қайшылықтар
кездеседі, ... ... жеңу ... оқу ... ... ... үрдісіндегі ең негізгі қайшылық, ол — педагогикалық ... ... ... ... мен ... ... қазіргі деңгейі арасындағы қайшылық.
Танымдық әрекетінің негізінде оқушыда танымдық ... Олай ... ... белсенділік дегеніміз, білімді меңгертуді
тек байқаумен, сезумен ғана ... ... ... ... отырған
үрдісті аңғарту арқылы заңдылықтың теория жүзінде қалай ... ... ... ... ... білімін практикада шығармашылықпен қолдана
білудің дұрыс амал-тәсілдерін үйрету, сол арқылы іскерлігі мен ... ... ... ... ... ... ... деген ынта-
ықыласының, құштарлығының ерекше көрінісі ... ... даму ... таным белсенділігі артады. Мектеп жасына
дейінгі (5-6 ж.) балалар заттарды түсіне қарап ... ... ... ... тәсілдерін білгісі келеді. Балалардың бір нәрсені
құмартып білуге талаптануын таным ынтасы дейді. Мектеп жасындағы ... ... ... ... беру тәсілдерінің ерекше маңызы бар. Оқу
барысында балалар түрлі заттардың, құбылыстардың мәніне, ғылыми ұғымдар мен
заңдылықтарын терең түсінуге, алған ... ... ... ... ... ... ... белсенділігі олардың шығармашылық іздену
қабілетіне, мұғалімдердің теориялық сауаттылығы мен шеберлігіне байланысты.
Н. С. Лейтестің («Способности и одаренность в ... ... ... 1984 г.) ... ... мектеп кезеңінде оқушыларда ғажайып
өзгерістер болып жатады, яғни, ойдың ... ... ... ... даму деңгейлері ойдың даму барысының бала кезеңдерімен салыстыруға
болмайтындай жылдамдықпен дамиды.
Бастауыш мектеп жасындағы балалардың негізгі бағыты ... ... оқу ... бет бұру ... ... ... ... кезеңдері
ішіндегі ең негізгі кезең ... ... ... ... ... ... қабілетінің дамуына ең тиімді де, қолайлы кезең бола
отырып, осы кезеңде олардың танымдық іс-әрекеттерінің психологиялық ... және ... ... мен ... ... талдау сияқты
көзқарастары жоғары дөрежеде дамуына жағдай жасалу қажет.
Осыған орай ... ... ... ... ... бірі - өзіндік жұмыс пен ... ... алу ... ... және ... тәсілдерін қазіргі заман
талаптарына сәйкес жетілдіру ... ... ... ... ... мен оқулықтар мұғалімдерге
оқушылар өздігінен орындайтын ... ... ... мол ... ... әр сабақта балаларға өздігінен жұмыс істетіп, олардың
интеллектуалдық белсенділігін, еңбексүйгіштігін және ... ... ... ... ... бар.
Қазіргі кезде сабақты дұрыс жүргізуге қойылатын негізгі талап
-оқулықтардың белсенді ... ... оята ... ... ... Ол біріншіден, тек дайын ақпаратты фактілер, заңдар, ережелер күйінде
ғана беріп қоймай, оқушыларды өз бетінше ... одан жаңа ... оқу ... ... ... қайта құруды талап етеді.
Екіншіден, ... ... ... ... іс-әрекетіне
көзқарасын өзгертуді талап етеді. Яғни, ... ... өзі ... күш ... ... ... және ... болуы
қажет. Ол оқытудың әр кезеңінде: үй жұмысын ... ... ... ... ... дайындығын, жаңа білімді енгізіп, оны ... ... ... алынған білімді қорытып, бір жүйеге келтірген кезде ... ... ... ... күрделі ой-өрісінің жүйелі қалыптасуына тікелей
басшылық ететін, оқушы ... ... мен ... ... ... ... ... игеруіне жетелейтін, оның
амал, тәсілдерін ... ... ... тұлға мұғалім әрекеті өз
шәкірттерінің ... ... ... ... ғана ... ... бермек. Екі әрекет бірін-бірі қолдаусыз дұрыс нәтижеге жеткізуі
мүмкін ... ... ... ... осы әрекетті дұрыс жоспарлау
біліктілігіне байланысты ... ... өз ... ... өзіндік жұмысын ебін тауып ұйымдастыра алатын, ... ... ... ... ... ... өз бетінше шешуге құштарландыра
алатын мұғалімнің оқытуда ең жақсы нәтижеге жететіндігін көруге болады.
Іздену арқылы басты мәселелерді жете біліп, ... ... ... іске ... оқу және ... ... одан әрі жақсарта берудің
сарқылмас көзі. Бұл жұмысқа мұғалімдер жұртшылығы ... ... үлес ... ...... жасындағы балалардың негізгі таным әрекет. Баланың жалпы
психикалық ... ... оқу мен оның ... ... ... ... оқу ... – күрделі, жан-жақты үрдіс, ол баланың барлық
әрекетін рухани күштерін керек ... ... ... ... ... ... ... Ол оқушының жалпы психикалық даму ерекшеліктеріне
байланысты болады. Баланың ақыл-ой ... оның ... мен ... мен ерік ... т.б. ... үрдістерімен байланысты іске асырылып
отырады. Оқушының өздігінен оқуының жемісті болуы үшін ақыл-ой еңбегінің
дағдыларын қалыптастыру керек.
Баланың ... ... ... ... ... оның ... арттырып отыруға көңіл аудару ... Ең ... ... өз
жұмысының мақсат-міндеттерін анықтауға үйрету керек.
Егер бала әрбір оқу жұмысын (тапсырмасын) не үшін, қандай мақсатпен
жасау керектігін, ол ... жаңа ... ... ... ... ... онда оқушы әрекетінің саналылығы артады.
Оқу жұмысының мақсат-міндеттеріне сай баланы өз бетімен жұмысын
жоспарлай ... ... ... ... өз әрекетін қадағалауға
(бақылауға), ... ... ... ... ... ... өте ... оқу әрекеті мазмұнына мыналар кіреді: ғылыми ұғымдар ... ... ... және ... ... шешуге бағытталған
ойллаудың жалпы амал-тәсілдерін меңгерту. Осыған орай, балалардың ғылыми
білімді және ... ... ... оқу ... ... ... мен
нәтижесі болып табылады. Оқу әрекетінің белгілі құрылымы мыналар:
1. Оқу міндеттері (немесе тапсырмалар).
2. Оқу әрекеттері (баланың ... ... ... және ой
тәсіл-амалдары).
3. Бақылау (оқушылардың өзін-өзі қадағалап, тексеріп отыруы).
4. Бағалау (мұғалімнің және оқушының өзіне-өзі берген бағасы).
Осындай ... ... ... оқушылардың ойлау қабілеті
қалыптасады. Ойлау — баланың таным әрекетінің ең жоғарғы түрі. Ойлау арқылы
оқушылар көзге ... ... мен ... ... ... байланыстарды, заңдылықтарды ұғады. Ойлау, сөйлеу әрекеті арқылы
іске асады. Ойлау — ... ... ... ... ... іздеуден
басталады. Ойлау — белгілі ... ... ... ... шешуге бағытталады. Баланың ойлау ... ... ... ... ойдағыдай дамыту үшін, тиімді ... ... ... жүргізу қажет. Ойлау үрдісі өзіне тән логикалық
амалдардан (операциялардан) тұрады: анализ, ... ... ... ... ... оқу ... ... болуы ойлаудың осындай амалдарын
қолдана алуына байланысты болады. Ойлаудың түрлері: көрнекі — ...... ...... ... ... туралы М. Жұмабаев былай деген: «Ойлауды
өркендету жолдары. Ойлау — жанның өте бір ... ... iсі. Жас ... ... ... Сондықтан тәрбиеші баланың, ойлауын өркендеткенде сақтықпен
басқыштап іс істеу керек. Өркендету жолдары мыналар:
1) ... ... ... ... ашық ... көп болуына
ыждаһат қылу керек. Әсерленулер, суреттеулер өздері аз ... және ... ... ... ... ... хүкім жасауы ой шығаруы қажет ... ... ... ... үшін ... ... көбі ашық болуы керек.
Қанша дегенмен, адам суреттеулер бойынша ойлайды. ... ... ... ... ... ... айтуға қасиет жоқ. Бала ... ... ... ... Бала ... ... ... сандары бойынша топ-топқа бөліп
үйренсін. Мысалы, дыбыстарды, өсімдіктерді, ... ... ... ... бала ... ... топ-топқа бөліп үйренсін. Топ-
топқа бөліп үйреткенде, жеңілден ауырға көшуді естен шығармау керек.
3) «Көріністердің, ... ... ... ... себеп екенін тауып үйренсін. Бұл ... ... ... ... ... істермен болады». (М. Жұмабаев. Педагогика,
Алматы. 1993. 70-71 ... ... ең ... ... ... ерекшеліктері әсер
етеді. Бастауыш мектептегі оқытудың мазмұнында ... орын ... пән — ... Ана ... ...... жаттау, олардың жүйесін, өзгеру заңдарын
білу ғана емес, тіл үйренумен ... бала ... ... көп ұғымдарын,
ойларын, сезімдерін, сұлу үлгілерін ойлау жүйесін де менгереді.
Оқушылардың танымы — ... тән ... бар ... психикалық
үрдіс. Оқушының нәтижелі оқуына әсер ететін сыртқы және ішкі күштер немесе
себептер болады. ... ... ... оқушыларды танымдық
белсенділік дегеніміз - ... ... ... деген ынта-ықыласының
құштарлығының ерекше көрінісі.
Жалпы, орта білім беру жүйесінің іргетасы бастауышта білім ... ол ... ... беру ... ... маңызды сатысы. Бастауыш
мектепте баланың оқу мен ... ... ... ... ... беру арқылы оқушыларды жалпы орта білім берудің ... ... ... көзделеді.
2.1. Ағылшын тілі сабақтарында оқушылардың танымдық белсенділігін
арттырудың жаңа технологиялары.
Қазақстан ... ... ... ... «Білім беру
жүйесінің басты міндеті – ұлттық жәнн ... ... ... ... ... бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар; ...оқытудың
жаңа технологияларын енгізу, ... ... ... ... ... ... ... деп, білім жүйесін одан әрі
дамыту ... ... Бұл ... шешу үшін ... ... ... күнделікті ізденісі арқылы барлық жаңалықтар мен қайта құру,
өзгерістерге батыл жол ашарлық жаңа ... жаңа ... ... ... ... білім беру кеңістігіне кіру мақсатында қазіргі
кезде Қазақстанда білімнің жаңа ... ... Бұл ... ... мен ... ... нақты өзгерістер енгізумен қатар елімізге
болып ... ... ... ... беру ... ... ... қол
жеткен табыстарды сын ... ... ... саралауды, жастардың
шығармашылық әулетін дамытуды, мұғалім ... ... ... талап етеді.
Келер ұрпаққа қоғам талабына сай тәрбие мен ... ... ... ... ... ... ... бірі.
Бүгінгі таңда Қазақстанда Ш. ... ... ... Қ. Қабдықайыровтың, С.Лактионованың, М. Жанпейісованың, Ә.
Жүнісбек пен Қ. Нағымжанованың, С. ... т.б. ... ... жаңа ... ... ... Н. Назарбаевтың «Қазақстан-2030» Қазақстан халқына арналған
Жолдауында «Біздің жас ... ... ... кемелденеді, біздің
балаларымыз бен немерелеріміз онымен бірге ер жетеді. Олар өз ... да ... ... ... ... денсаулықтары мықты өкілдері болады,
және де балалардың игі дәстүрлерін сақтай отырып, қазіргі заманғы нарықтық
жағдайында жұмыс ... ... Олар ... ... ағылшын тілдерін еркін
меңгереді, олар бейбіт, ... ... ... ... ... ... әрі ... өз елінің патриотты болады» - деп көрсетілгендей, ертеңгі
келер күннің бүгінгіден гөрі нұрлы болуына ... ... ... ... алға
апаратын құдіретті күш – білімге тән. Жас мемлекетіміздің ... ... ... ... Оларға бірдей талап қойып, олардың табиғи
қабілеттерін, нақты мүмкіндіктерін, анықтап, соған ... ... ... ... ... ... ... тікелей жалғастырушы өкілі ғана емес,
еліміздің тірегі, мызғымас ... ... ... ... аттаған
жас өркеннің ертең қандай адам болып шығатыны ... мен ... ... ... ... ... ... болып қалып отырғандығы да
сондықтан. Бұл білім мен тәрбиенің егіз ұғым екенін көрсетеді. Сол ... ... беру ... ... ... және ... негізінде жеке тұлғаны
дамыту және қалыптастыру үшін қажетті жағдайлар жасалуда.
Инновациялық үрдістің негізі – ... ... ... асырудың тұтастық қызметі. Кез келген жаңа әдіс жекелік, сондай-ақ
уақытша жоспарға жатады. Бұл яғни, бір ... үшін ... жаңа ... басқа мұғалім үшін өтілген материал тәрізді.
Инновация мәселелерімен айналысып жүрген ... ... ... ... ... ... келе біз бұл ... белгілі уақыт арасында жаңашыл идеяны қайта қарау, ... ... жөн ... Сәл ертерек кездің өзінде белгілі қолданылып жүрген
идеялар жаңа бағытта ұсынылса, ... өзі ... деп ... ... ала ... инновацияны «жаңалық», «жаңа әдіс», ... ... ал ... ... «жаңа әдістеме құралы»
деп ұғамыз.
Инновация білім деңгейінің көтерілуіне жағдай ... ... ... өз ... ... ... ... енгізіп,
тарату мәселесін қарастырады.
Қазіргі білім беру жақты маман болу мүмкін емес. жаңа технологияны
меңгеру мұғалімнің ... ... ... ... және ... да көптеген адами келбетінің қалыптасуына игі әсерін
тигізеді, ... ... ... ... тиімді ұйымдастыруына
көмектеседі.
Жаңа педагогикалық ... ... ... ... өз ... қосады.
Жаңа технологияны қолдану төмендегідей кезеңдер арқылы іске асады: І
кезең – оқып үйрену; ІІ ...... ІІІ ... - ... ... ...... технологиямен жұмыс істеу үшін төмендегідей алғы шарттар қажет:
оқу үрдісін интенсивтендіруді жаппай қолға алу; оқушылардың ... ... ... ... ... Оның ғылыми-әдістемелік,
оқыту-әдістемелік, ұйымдастырушылық себептеріне үнемі талдау жасап, назарда
ұстау, жаңа буын ... ... ... ... ... білім
стандартымен жете танысу, білімді деңгейлеп беру технологиясын игеру ... ... ... ... деңгейінде игертуге қол жеткізу,
оқыту үрдісін ізгілендіру мен демократияландыруды үнемі ... ... ...... ... ... да ... құбылысқа жатады. Оқытуды екі түрлі
мағынада қарауға болады. Біріншісі – ... ... ... ... - өмірде оқыту, өмірге үйрету. Тәрбиелеу, оқыту – егіз үғым.
Оқыта отырып ... ... ... оқытамыз. Оқыту тәрбиеге
қарағанда нақтылау. Оқыту үйрету арқылы іске асады. Бұл ... ...... құрамды бөлігі, қайнар көзі, жүйелі түрі. Оқыту арқылы
тәрбиенің саналылығын, руханилығын, ... ... ... ... ... т.б. айқындап толықтауға болады. Оқыту –
тәрбиенің интеллектуалды ... ... ... ... ... ... осы ... сапалы нәтижеге жеткізуге мүмкіндік
беретін танымдық іс-әрекеттер ... ... ... ... ... іс-әрекеттер түрлерінің мазмұнымен тікелей байланысты.
Сондықтан инновациялық ... ... ... ... ... ... түрлерінің мазмұнын, белгілі деңгейде белсенділігін
көздейді. Осы екі ... ... ... ... ... өз ... ... сезімін, шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру
мақсатын жүзеге асыруға жағдай туғызатын ... ... ... ... үрдісінде қолданып, айтарлықтай нәтиже беріп жүрген жаңа
педагогикалық технологиялар мыналар: дамыта отырып ... ... ... ... В. Репин, В. Ленин); оза отырып оқыту (С.
Лысенков); іс-әрекетті бағалау ) Ш.Амонашвили, И.Волков); тірек және тірек
конспектілері ... ... ... ... ... шоғарландырып
қарқынды оқыту жүйесі; деңгейлік тапсырмалар арқылы дамыта оқыту; жобалап
оқыту технологиясы.
Жаңа технологиялардың педагогикалық ... ... ... ... ... ... мен ... бірлігі; баланың танымдық
күшін қалыптастыру және дамыту; баланың өз бетімен ... ... ... танымдылық және шығармашылық икемділігін ... ... ... үшін ... ... ... оқу үрдісін оқушының сезінуі.
Дамыта оқыту – күрделі құрылымды, біртұтас педагогикалық жүйе. Оның
нәтижесінде әр ... ... ... ... ... көтерілуі
көзделіп, оқыту барысында соған лайық жағдайлар жасалады.
Дамыта оқытудың дәстүрлі оқытудан айырмашылығы: ... ... ... ... ... ... ... рөлі мен
атқаратын қызметінде, әдіс-тәсілдерінде, оқушының білім алу ... оқу ... ... ... ... ... сипатында, танып-білу үрдісін ұйымдастыру түрлерінде т.б.
Осы міндеттерге жүгіне отырып, дәстүрлі білім беру жүйесінде де оқушы
дамуына ... ... ... ... ... ... Олар: -
мектепке және әрбір сыныпта, оқу тобында мұғалімдер мен оқушылардың ... ... ... ... ... ... жұмыс
жағдайын қалыптастыру;
- оқушы мен мұғалімнің қарым-қатынасы (өзара сыйлас, ... ... жеке ... ... ... ... ... үрдісінде репродуктивтік және шығармашылық іс-әрекеттер
оқушылардың жеке бас ... ... ... ... деңгейімен анықталуы;
- оқыту деңгейінің анықталған бірізділікті болуы (оқыту жолдарына
нәтижелеріне байланысты, білім беру стандарттарына сәйкес ... оқу ... ... ... ... және соған ... ... да ... (табиғаттану, әлеуметтік
ғылымдар, қоршаған орта және ... ... ... ... тудырып, қабілеттерінің жан-
жақты дамуына ынталандыруды көздеген әр түрлі әдіс-тәсілдерінің кең-
қолданылуы (диалог-сабақтар, ғылыми жоба ... ... ... ойын ... ... ... ... уақыт аралығында мысалы (бір, не бірнеше жыл
белгіленген бір тұрақты топтарда сабақтасуы) Бұл топтардың ... ... ... ... уақытша (бір, не бірнеше сабаққа)
қызметтесуінің мүмкіндігі және ... ... жеке ... жұмыс
жүргізілуі;
- балалардың эммоционалды – сезімділік және абстрактілі, логикалық ой
құрастыруын дамытуға ықпал етілуі;
- үкіметтің білім беру ... ... ... бірдей
екендігін естен шығармай, жалпы білім беруді ... ... ... оқушының қажеттіліктері мен қызығуларының ескерілу;
- оқу жоспарларында міндеттелген және ... ... ... ... ... танымдық қызығуын арттырып және білім алу нәтижелерін
жүйелі талдаудан өткізіп, бағалау;
- оқушылардың өздерінің ... ... ... өзін-өзі
бағалау әрекеттерінің ұйымдастырылуы.
Қазіргі кезде қоғамда болып ... ... ... ғалым мен
техникалық соңғы жаңалықтарының өмірдің барлық салаларына тез ендеуді
өзгерістер білім беру ... да ... ... ... ... ... тәуелсіз қазақ елінің басты мақсаты – осы ... ... ... ... ... құру және ... беру сапасына әлемдік білім стандарты
негізінде жақсарту.
Баспа беттерінде ... ... ... ... мен
тактикасын өзгертудің қажеттігі, оның уақыт талабына сай келмейтіндігі
туралы ... жиі ... ... ... ... ... ... ендірудің қажеттігі өзектілігін танытып отыр. Білім
беру саласындағы инновациялық бағыттың қажеттілігін анықтайтын себептерде
қазіргі таңда бүкіл халыққа ... ... ... ... ... беру ... ... яғни жоғары оқу орындарының кредиттік
оқу жүйесіне көшуі және орта білім беру ... 12 ... ... беру мазмұнының гуманитаризациялануы.
- Мұғалім мен оқушыға қойылатын талаптың жаңа тұрғыдан қарастырылуы,
яғни оқушы тек білім тұтынушы ғана емес, ортақ ... ... ... жаңа ... және тәрбиелеу үрдісін енгізе бастады.
Алайда мектептердің жылдам даму қажеттілігі талабы мен педагогтардың оны
іске асыруда ... ... ... қарама-қайшылық туындауда.
«Жаңа», «жаңалық», «жаңалық енгізу», «инновация», «инновациялық
процесс» деген ... ... ... ... байқалады.
«Инновация» термині алғаш рет ғылыми әдебиетте ХІХ ғасырда ... Ол ... ... бір ... ... ену ... пікірді
білдіреді. ХХ ғасырдың басында білімнің және саласы жаңалық туралы ілім
пайда болды. Осының шеңберінде ... ... ... ... заңдылықтары қарастырыла бастады. Педагогикалық инновациялық
процестерді ... 50-ші ... ... ... іске ... ... соңғы он жылда ғана зерттеу нысанына айналып отыр.
Біздің ... де ... ... ... ... көп ... ... термині (ұғымына) энциклопедияларда, сөздіктерде,
ғылыми ... ... ... берілген.
«Инновация» латын тілінен (inovatio) аударғында жаңару, ... ... ... ... ... Алайда жалпы инноватика саласының
маманы Э.Роджерстің ... ... ... ... ... адам үшін ... табылатын идея.
Идеяның шын мәнінде жаңа екендігі маңызды емес біз оны уақытпен, ... ... ... ... ... қолданылғанынан бастап анықтаймыз -
деп тұжырымдайды. ... ... ... ... ... деп ... ... сөздігінде жаңа – алғаш ... ... ... ... ... ... онша ... емес қайта
ашылған; жаңалық – жаңа ... жаңа ... жаңа әдіс өнер ... деп
түсіндіріледі.
Қазақстандық ғалым Н. Нұрахметов «Инновация», инновациялық үрдіс
деп отырғанымыз ... беру ... ... жасау, меңгеру,
қолдану және таратуға байланысты бір бөлек қызметі» - деп ... ... ... ... талдау жасап, төмендегідей анықтама берді:
«инновация-жаңалық енгізу, жаңарту үрдісі, өзгеріс, жаңа құрал, жаңа әдіс».
Білім берудегі ... және ... ... ... ... ... ... енгізген И.Р.Юсуфбекова.
Ол өзінің еңбегінде педагогикалық инновацияны өзінің зерттеу объектісі,
пәні, ... бар ... ... ... саласы ретінде қарастырады.
С. Тыныбекова оқыту сонымен қатар ... ... ... ... яғни бұл ... ... ... түсіну қажет деп
есептейді.
Ал Р.Нуртазина инновациялық білім беруге тән ... ... ... ... ... ... ұғымды ұсынады.
Олар бір-бірімен тығыз байланысты және олар ... ... ... ... дей келе, бұның халықтың менталитеттің тез өзгеруіне, яғни
өмірдегі көп ... ... ... ... түсінуге септігін
тигізетіндігін дәлелдейді.
И.В. Кузьмина: «өз пәнін білу бұл педагогтың негізгі кәсіби белгісі болудан
қалды. Мұғалімнің өз ... ... ... ал бірақ ол әлі оның кәсіби
маман екендігін білдірмейді» - дегенді айтады. Дәстүрлі педагогикада ерекше
көңіл ... ... ... ол ... кезде мұғалімге деген
талап оның шығармашылықпен жұмыс жасауына, яғни жаңа мектепте инновациялық
жобаларды игеруге, жіберілге қабілетте болуына ... ... ... мектептердің қазіргі кездегі жағдаына және олардың даму
перспективасына талдау жасай келе, мұғалімнің ... ... ... коммуникативтік, гностикалық, мағлұматтық,
конструктивтік компонентерімен қоса ... жүйе ... ... енуі ... тиіс ... ... А. ... М.Сарыбеков
мұғалім дәстүрлі педагогикадан бас тартып, «жаңа демократиялық дәуірдегі»
мұғалімнен ... ... ... ... ететін ізгілікті, жеке тұлғаға
бағытталған педагогикаға кең жол ашады.
Педагогикалық үрдістегі «инновация» ... ... ... ... деген мағыналарды білдіретіндігін сонымен қатар оқыту мен
тәрбиелеудің жаңа мақсатын, мазмұнын, әдісін және ... ... ... мен ... ... жұмысын ұйымдастыру, ал «инновациялық
процесс» үғымы ... ... ... ... және кең ... ... кешенді іс-әрекет деп түсіндіріледі.
Жоғарыда баяндалғандардың негізінде ... ... ... ... ... да, ... де ... ретінде сезініп педагогикалық процесте оқытушы мен оқушылардың өзара
белсенді байланысы бар жүйе қалыптасқандығы толық аңғарылады.
Технологияға тағы да тоқталар болсақ ... - грек ... ... шеберлік, іскерлік» деген ұғымды білдіреді. Ғалым – педагог,
психологтар ... ... ... ... ... ... ... еңбегінде оны «Оқу – тәрбие ... – ала ... ... ... оны тәжіриеде жүзеге асыру, яғни
белгілі педагогикалық ... ... ... ... ... ... педагогикалық жүйені – педагогикалық технология негізі деп
тұжырымдайды. Педагогикалық жүйеде берілетін білім балалардың ... ... ... ... дайындақ – тұлға дамуын жүзеге
асырады. ... ... беру – ... ... ... ... ... арқа сүйейді. Оны мақсатты білім берудің көзі деп
пайымдайды. Ол ... ... ... ... диагностикалық
талаппен қоюға ерекше көңілбөледі. Педагогикалық жүйе ... ... ... мен ... ... жеке ... ... Орыс ғалымы С.А. Смирнов өзінің «технология как средство обучения
второго поколения» еңбегінде ол ... ... ... ... ... жасаудың амалдары екеніне тоқталады да, оған өзіндік анықтамасын
береді. Ал Безрукова оны моделдеу, ... ... ... ... технологияға ерекше назар аударады. Ол ойды
бейнелеудің маңызын дәлелдеуге тырысады. Білімді тек ... әдіс ғана ... ... ... ... іздене отырып, оның, әсерінен,
практикалық білім берудегі орнын анықтайды.
Енді технология туралы басқа да ... ... ... ... ол ... ... ... Шепель: «...это искусство, мастерство, умение, савокупность
методов обработки, ... ... ... ... ... ... о ... и средствах обработки и
качественного преобразования объекта».
С.Н.Данакин: «способ осуществления ... на ... ... ... на ... и операции с их ... и ... ... ... и ... их ... ... «перевод абстрактного языка наука на конкретный язык
решений, нормативов, предписаний».
Технология ... ... ... жаңа ... ... ... белгілі бір уақытта алдыға нақты, тұжырымды ... қоя ... ... ... ... талап етеді.
Жаңа педагогикалық технология ұғымы тың, ... жаңа ... ... ... ... ... мен ... берудегі
ғылымның нәтижеге қол жеткізуі, жаңа ізденістерін оңтайлы пайдалану, сол
арқылы жоғары ... жету ... сөз. ... ... ... ... ... жеткізу деген сөз.
Білімді меңгеру деңгейіне қойылатын талапты төмендегі сызбадан ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық деңгейіне жету
үшін Блум жүйесі жиі пайдаланып ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жазады. ... ... ... ... бұрынғы білімді пайдаланады |
|Анализ ... ... ... ойлайды т.б. |
|Синтез ... ... ... ... ... ... баға) |Бағалайды, талқылайды. ... осы ... ... ... ... ... бала мұғалім көмегімен амал-әрекет ... ... ... ... ... білімдерін пайдаланады.
ІІ. Алгоритімдік деңгейде мақсат пен шешілуге тиісті ситуация анық,
оқушы бұрынғы жинақталған білімін пайдалана отырып, мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... ... анық, ситуация түсініксіз, оны
оқушының өз толықтырады, табады, шешеді. Бұнда да бұрынғы білім ... ... жаңа ... ... өз ... ала ... Бұл деңгей -
өнімді деңгей.
ІҮ. Шығармашылық деңгей – ... ... анық ... ... ... жаңа ... ... өз бетінше жаңа дүние әкеледі.
Шығармашылық деңгейге жету жолдары оңай ... ... ... ... дебат, модель, проект жасату, қорғату, оқу, жазу арықылы
оқушылардың сыни ... ... жиі ... ... ... әсіресе, негізгі консепциясын ұсынып жүрген Эльканин, Давыдовдамыта
оқытуын алуға болады.
Дамыта оқыту тікелей ... ... ... ... ... (жеке басын, дүниетанымын ойлауы, темпі) оқытуға негізделеді.
Дамыта оқыту мақсаттары төмендегідей:
- оқушы ... ... ол ... дамыта алады, жетілдіреді,
тәрбиелей алады;
- баланың қабілетін, ... ... ... ... ... ... емес;)
- білім дайын күйінде ұсынылмайды, бала-тыңдаушы, мұғалім-информатор
емес, керісінше, бала – зерттеуші, ... ... ... ... ... ... бір проблема, ситуацияны шешу
арқылы қалыптасады. Мұғалім – оқушы іс-әрекетін ұйымдастырушы,
бағыт ... ... ... ... ... – диалог, пікірлесу, пікірталасы;
- дамыта оқытудағы мұғалім қызметі – диалогты ... ... ... ... ... бір ... бір
мақсатқа бағыттаушы.
Білім деңгейін шығармашылық деңгейге көтеруге ... ... ... ... ... алған) орны ерекше.
Технологиялық сабақ жоспарының жобасы:
Сабақтың девизі;
Сабақтың тақырыбы;
Сабақтың түрі;
Сабақтың жабдығы;
Сабақтың мақсаты:
а) Білімділік;
ә) Дамытушылық;
б) ... ... ... |Технологиясы ... ... ... ... |
|кезеңдері |құрылысы, | |типі ... ... | |
| ... | ... | | | |
| | | | | | | ... сабақ мұғалім, оқушы іс-әрекетінің тұтастығын талап
етеді. Жан-жақты қарастырылған, яғни, жүйелік, ... ... ... ... ... ... қою, мақсаттарды анықтау
бірінші орында тұрады. Жоспардың нақтылығы, мақсаттар жүйесі оқушылардың ... ... ... сол арқылы олардың қабілетін дамыту мәселесінде
нақты нәтижеге жету ескеріледі.
Технологиялық ... ... ... оның ... ... мен мұғалім іс-әрекетін алгоритимдеуге құрылады, технологиялық
тізбектер ... ... ... ... ... асуы тиіс.
Технологиялық тізбектер:
1. Нақты мақсаттар жүйесі (орындалуға тиісті);
2. Оқу ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір темпі, ритмі;
5. Жүйелі жалғаспалық (оқу іс-әрекетіндегі қорытынды, бекіту, тұтастық
арқылы бір нәтижеге ... ... ... ... ... ... ... Үнемі бақылау мен бағалау;
8. Бекіту, оқушының білім-білік, іскерлік дағдысын бағалау;
9. Қорытынды, коррекция жасау.
Оқушыларды сөйлеуге, өз ойларын жеткізе ... ... ... ... бақылау кезінде емес, оқыту барысында , күнделікті ... ... тыс ... да (үйірме, факультативтік сабақ т.б.)
қалыптастырып, үйрету қажет.
Ұстаздың рөлі де тек ... ... баға ... шектелмейді, сабақты
бере білу мен оқушыларды ... ... ... пәнге қызығушылығын
арттырумен айқындалады.
Оқытушы ауызша емтихан арқылы оқушыға өзінің өктемдігін көрсетпеу
керек. керісінше оқушысының білімін сырт ... ... ... ... ... ... ... білімінің сапасы – оқытушының білімділігі мен ... ... ... заңдылығына сүйенсек кез келген өнімнің сапасын
өндіруші емес, оны тұтынушы анықтауы, бағалауы қажет.
Сондықтан оқытушының берген білімін, оның өзі ... ... жөн. ... қатар оқушы білімін бағалауда қазіргі заман
талаптарымен, ... ... ... де ... ... ... бүгінгі ұрпақтың білімімен тығыз байланысты екені де
даусыз. Сондықтан бүгінгі таңда Елбасы Н. Назарбаевтың ... ... ... ... ... ағарту саласында оқу-тәрбие жұмыстарын жақсарту
және салауатты өмір салын орнықтыру міндетін қойып отыруы өте заңды болып
табылады.
Педагогикалық технология ...... ... асырылатын,
белгілі бір педагогика ғылымында баланы оқыту мен тәрбиелеудің мақсаты жан-
жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру болып табылатындықтан, бұл жерде ... ... ... ... ... компоненті оқыту мақсаты болып
қалады. Жаңа мақсат оқытудың әдістемелік ... ... ... ... ... түрі мен құралдарының) өзгерулерін талап етеді.
Оны орындау үшін мынадай төрт ұсыныс қажет екен.
1. Жаңаша ... ...... ... ... іздену іс-
әрекетінің әдістерін меңгерулерін талап етеді.
Бұл әдістердің мұғалімдердің күнделікті ... ... ... ... ... бар.
Демек, біздің жағдайымыздағы «оқыту әдістемесі» деп отырғанымыз ... ... ... өзара тығыз байланыстағы қолданысты қарастырады. ... ... ... оқушы тұрады және оның өз бетімен ... ... баса ... ... ... оқытудың негізісіне оқытудың дербес және ... ... ... бұл түріндегі ең бастысы оқушыға деген сенім,
оның өз ісіне жауап беру ... ... ... өз ... мен ... ... ... Оқытудың фонталды түрі, көбінесе бағыт беру,
талқылау және ... ... ғана ... Жаңа ... жаңа ... ... ... ізгілендіру
қажет. Ол – оқыту құралдарына деген көзқарасты да өзгерутді талап ... ... ... оқу ... ... ... ... іс-
әрекетін жүзеге асыра алатындай құралдар болуы ... ... ... қажетті тұжырымдама С.Л. Рубинштейннің еңбектерінде
айтылған ... ... ... ... жаңа ... қосуға
педагогикалық, психологиялық берік негіз бар» деген ойынан алынған.
Ол бойынша өнертапқыштық пен жаңалықтар ашуға ... ... ... ... ... ... ... тағы бір психологиялық
негізі болып табылатын теория Л.С.Выготскийдің «Оқыту процесінде оқушының
ақыл-ойының ... ... ... ... «жақын арадағы даму аймағына
ауысуы» туралы теориясы. Бұл ауысу тапсырмаларды қайталап орындауға ғана
арналған деңгейден ... ... ... ... ... ... ауысу
негізінде болады. Осындай іс-әрекеттер арқылы оқушылар оқу материалдарын
әр түрлі деңгейде қабылдайды.
І деңгей ... ... ... ... болу керек. 2) Алдыңғы ... ... ... өңін ... ... ... мүмкіндік
беруі тиіс. 3) Тапсырмалар өмірмен байланысты болуы керек.
ІІ деңгейдегі тапсырмалар
Өтіп кеткен материалдарды реттеуге және жүйелеуге ... ... ... ... ... яғни бұрынғы тапсырмаларға ұқсас,
бірақ оларды ... үшін ... ... білімділік түрлендіріп пайдаланылуы
қажет. Оқушының ойлау қабілетін жетілдіруге берілетін тапсырмаларда біздің
ұлттық ерекшеліктеріміз ескеріліп, танымдық, ... ... ... ... ... деңгейдегі тапсырмалар
Танымдық – іздену түріндегі тапсырмаларды орындау барысында оқушылар
жаңа тықырып бойынша меңгерген алғашқы қарапайым білімдерінен ... ... жаңа ... жаттау тағы басқалар жетілдіріліп,
тереңдетумен қатар, ол тағы да жаңа білімді меңгеріп, өзі үшін жаңалық ашуы
тиіс.
Мұндай ... ... бен ... және ... арқылы негізін
анықтау, қорытындылау сияқты ой жұмыстарын қажет етеді: әр ... ... ... өздігінен мысалдар, есептер ... ... ... ... ... мәліметтер негізінде диаграмма, графиктер
салу; жергілікті жағдайда өлшеу ... ... ... ... ... ... ой қорытуға арналған дағды қалыптастыратын
тапсырмалар.
ІҮ деңгейдегі тапсырмалар – ... ... ... ... өмір ... мен ... ... қиялы мен белсенді ой еңбегінің нәтижесінде жаңаша, бұған
дейін болмаған, ... бір ... ... жеке ... икемділігін
байқататын дүние жасап шығаруға негізделген. Олимпиадалық жұмыстар,
берілген тақырыпқа өз бетімен ... ... ... демек, бұл
тапсырмалар – оқушылардың біліктілігі мен дағдысын қалыптастыру және ... ... ... ...... оқыту технологиясын қарастырайық (Ж.Қараев)
Деңгейлеп туа ... ... ... жеке даму жан-жақтылығына
негізделген білім беру жүйесі. ... ... ... ... ... ... оқушыларға қойылатын талаптардың әр түрлілігі арқылы жүзеге
асырылады. Бұл ... ... ... оқушы тұрады және оның өз
бетімен алудағы белсенділігіне баса назар ... ... әр ... өз ... ... ... білім алуына жағдай жасайды. Әр ... ... ... зейін аударып, олармен саралай жұмыс істеуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... қолдана
бастаған технологияның түрі (М.М. Жанпейісова). Бұның ... ... ... ... таза ... ... негізін
игерудің басты құралы екендігін өмірдің өзі ... ... ... ... алға ... ...... жеке тұлға ретінде
дамуында бұл ... ... мен ... ... жүйе ретінде белгілі
бағытта дамуына мүмкіндік беруі.
Қазіргі уақытта Қазақстанда білім берудің ... ... ... Бұл ... білім парадигмасының өзгеруімен қатар жүреді.
М.М.Жанпейісованың қабылдаған жаңа парадигма бірінші ... ... ... мен ... емес, оның тұлғасын, білім арқылы дамуын қойып
отыр.
Осы технологиямен жұмыс істеген әрбір оқушы кез ... ... ... талдай білуге, материалды топтай ... ... ... ең негізгісі мен маңыздысын ажырата алуға
қалыпастыратындығын байқадық.
Яғни, оқушылар осы ... ... ... ... алғы ... ... жүргізе білуді үйренеді, баспа және
жалпыға бірдей ақпараттық-техникалық құралдарды ... ... т.б.) ... ... және карточка, жоспар, тезис, конспект,
реферат, аннотация құра білуге дағдыланды.
Оқушылардың білім-білік дағдылары: өз ойын ... ... ... ғылыми сөздерді пайдалана алу, аудитория алдына ... ... ... ... жаза ... тезис құра алу, сұрақ қою арқылы нақты
дәлелдермен тыңдаушының көзін жеткізе ... ... ... ... бір ерекшелігі – ... ... және ... ... арнайы жасалған оқу мен ... ... ... ... ... ... өзін-өзі
өзетілендіру, өзін-өзі бекіту, қарым-қатынас, танымдық ойын шығармашылық
қажетттілігін қанағаттаныдруға, белсенді сөздік қорын дамытуға бағытталады.
Ал екінші ерекшелігі ... ... ... ... жұмыс істеу
мүмкіндігі болып табылады. Осы тұрғыдан келгенде бұл ... ... ... үшін ... маңызы болады.
Жаңа технологиялармен оқыту барысында түйінделген ойлар төмендегідей
болып келеді:
1. Мұғалім көбінесе ... ... ... өн ... ... өз ... ... дағдыланады.
2. Әр оқушы өз білімінің деңгейін анық байқайды, білімді жүйелі түрде
алуға дағдыланады.
3. Тілдің әрбір саласы ... ... ... терең меңгертеді.
4. Оқушылардың ауызша және жазбаша баяндау дағдысы қалыптасады.
5. Жазба жұмыстрын сауатты жазуға, сөйлемдерді стильдік тұрғыдан дұрыс
әрі көркем жазуға ... ойы ... ... ... ... де, ... ... де дамытуға
мүмкіндік береді.
Жаңа педагогикалық технологияны тиімді меңгеру – ... ... ... ... ... қабілетінің
қалыптасуына ізгі әсерін тигізіп, өзін-өзі дамытуға көмектеседі. Сабақ
біздің заманымызда да ... ... түрі ... қала береді. Оның
ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін өзгертіп жаңартуда ... ... ... ... меңгеру – күрделі үрдіс. Оқыту үрдсінде жаңа
технология түрлерін кеңінен ендіру ... ... ... - әрбір
мұғалімнің міндеті.
Сонымен қатар ағылшын тілі сабағында оқушылардың танымдық
белсенділігін арттыруда тағы төмендегідей технологияларды қолданамыз.
Жеке адам ... ... және оған ... ... ... беру
мақсатында көптеген білім беру технологиялары ұсынылуда: дамыта ... ... ... ... ... технологиясы. Оқушының ойлау
қабілетін дамыту үшін өздігінен жұмыс істеуге баулу, өз ойын тұжырымдауға
дағдыландыру, оқушы ... ... ... ... ... проблемалық ситуациялар туғызу.
Ағылшын тілін тиімді ... алғы ...... ... кеңесі арқылы әр түрлі әдіс-тәсілді пайдалану ... ... озат ... ... отырып, тақырыпты оқытуда әрбір
әдістің тиімді, тиімсіз жағын ескеріп отыруы.
Тиімді оқытудың негізгі бір щарты – ... ... дәл, ... ... ... мен ... теория мен фактілер қажеттілігі
мен тиімділігіне сай іріктей білу, өз бетімен оқи білуге, ... ... ... сай мектепте ағылшын тілін оқытудың ... ... ... ... ... өзін еркін сөйлеп, әдепті,
мәдениетті сөйлеуге үйретуде, білікті, жан-жақты ... ... ... ... ... ... педагогика ғылымдарының
жетістіктерімен ұштастыра білген, шығармашылықпен еңбек ететін ғылыми дүние
танымы кең ұстаз ғана атқара ... ...... танымдық талау жасай отырып оны орынды
пайдалана білуі арқылы жүзеге асатын құбылыс. Бұл оқушылардың есте ... даму ... ... тілі ... ... ... ... арқылы оқушылардың
білімге деген қызығушылықтарын арттыру, терең ... ... ... ... жаңа ... арқылы жүзеге асып
келеді.
Қазіргі оқытылатын пәндер ... ... ... ... ... ... білім беру ісіне назар аударылуда. Білім мен
тәрбие берудегі мемлекеттік ... ең ...... ... тұлға
қалыптастыру.
Кәсіпке дайындау, мақсатты білім беру – тұлға дамуын жүзеге асыратын
мәселелер.
Білім беру – ... мен ... ... ... ... ... ... мақсат – жан-жақты, білімді, өмір сүруге бейім, өзіндік ой-
толғамы бар, қабілетті жеке тұлғаны ... ... ... ... ... ... арылуы; оқыту кезінде білім беретін мұғалім емес,
осы білімді қызыға қабылдауға дайын оқушы екендігін, балалардың ... ... ... өз ... ... ... ... мәдени дамуына үлес қосатын,
әлемдік талапқа сай ... ... ... ... тәрбиелеп шығару
зор міндет болып табылады.
Ағылшын тілі сабағында оқушылардың ... ... ... ... ... алатын орны ерекше. Мақал-
мәтелдерді қолдану арқылы оқушылардың сөздік қорын, грамматикалық құрылымын
білуін ... ... ... ... маңызы да зор.
Оқушылардың ойлау қабілетін ... ... ... ... ... ... қолдануға болады.
|Зат есімдердің көпше түрін |Жел ... ... басы ... ... ... без огня не ... ... елдің салты басқа, иттері қара |There is mo smoke without fire ... ... ... өту ... ... ни ... то ... |Айтылған сөз атылған оқпен бірдей ... many ... so many customs ... не ... ... ... |
| |First think, then speak ... ... ... сөз ... өтеді | ... ...... меч ... ісің көп ... ... words cut more than swords ... обещай, побольше делай |
| |Promise Little But do much ... мен тау ... адам мен ... ... ... өмір ... ... үйрен ... с ... не ... а ... с |Век живи, век учись ... ... |Live and learn ... may meet but ... never greet| |
| ... ... тойдырар ... ... ... |Ешь в волю, в пей в меру ... ... не ... |Eat at ... drink at measure ... with geese, and women wit women | |
| ... ... ... соқ ... етсең – емерсің |Куй ... пока ... ... ... не ... и рыбку из пруда |Make hay while the sun shines |
|A cat in gloves catches no mice | |
| |Осы ... ... ... ... ... шырайларын өткенде |Жақсылықпен ... ... бәрі ... ... сөз – ... ырыс |Все ... ... ... ... ... ... |All is well that ends well |
|A good name is better than riches | |
| ... сөз ... жатпайды ... ... тон ... ... ... ввести не лежат на месте ... ... а два ... |Bad news files tast ... heads are better than one | |
| ... ... ... ... ...... ... ... ... тот, кто ... последним|
|Честность – лучшая политика |He laughs Best who langhs last ... is the best policy | ... ... үйдей бәле шығады |Пассивті қимылды түсіндіргенде ... ... лает ... арбамен қоянды алар ... s bark is worse than ones bite ... не ... строилась |
| |Rome was not Built in a day ... суы ... | ... да ... дорого, да мило |Диқан жемісін күзде жинайды ... is the dearest ... по ... ... ... ... |Don t count your chickens betore they ... үйім – өлең ... |are hatched ... гостях хорошоғ а дома лучше | ... is no piase like home | ... және ой» ... беру ... ... «Көзбен көріп ойлану
стратегиясы» американдық бағдарламаның ұлттық варианты болып саналады. ... ... беру ... ... мақсаты болып балалардың
көркемдік құндылықтарыда терең , жеке дара – қабылдай алу ... ... ... және ... ... ... байланыс жүйесін
орнатуда болады, бұл олардың ары қарай дамуына ... ... ... ... ... кезеңнің және халықтардың өнер шығармалары туындатады.
«Жарыссөз» ойыны – бәсекелестік, ол жасөспірімді барлық бар тәсілдерді
игеруге қызықтырады және ... ... болу ... ... ... ... ... түрде қолдана білуге үйретеді. Ойындар, ең алдымен
құндылық сипатына болады. Ол жасөспірімдердің белсенді ... ... және ... өзін-өзі іске асыра білуін қалыптастырады.
Жарыссөздерді ұйымдастырудағы негіз қалаушы принциптер болып адалдылық
және серіктестерге сый саналады. Ойын барысында ... ... ... тиянақты білім алады, өздерінің сөзін ... ... ... ... творчествалық, іздестіру қызметін материалды
ұқыпты түрде игеруге қызығушылықты туындатады. «Жарыссөздер» оқыту, дамыту,
тәрбиелеу және қатынас ... ... ... ... Оларды сабақ
формасы білімді мәнді жасау үшін қажетті сабақ элементі, оқушылардың
өзіндік ... ... ... бір ... ... оқу
материалдарын бекітуші, «қарсы байланысты» ... ... ... ... ... қолданады.
Бүгінгі заман жағдайында ерекше маңызды болып оқу процесінің ... ... ... орын ... ... орталық орынды іскерлік ойындар алады.
Оларды ... ... ... ... ... ... «Адам
және қоғам», «Бүгінгі заман әлемі» курстарында, ... шет тілі ... да ... ... - ... ... шешуге, бірнеше
мәселелерді іске асыруға көмектеседі:
- оқу қызметі оқушылардың этника аралық ... іске ... ... ... ... процесінде жүреді;
- оқытудың іздестіру, зерттеу типі іске ... ойын ... ... ... өмірдегі тәртібі көрсетіледі, бұл өте
мәнді ептіліктерді және дағдыларды қалыптастыруға, әлеуметтік мәнді
терең түсіне білуге ықпал ... ... ... тұрақты қызығушылық қалыптасады.
Ойын қызметі өте әр тұрғылы ... ... ... ... ... ... интелектуалдық ойын, ол балдардың даму деңгейін
айтарлықтай көтеруге, шешендік өнер дағдысын ... ... ... ... және жаңа ... алуға қызығушылықты арттыруға мүмкіндік
жасайды.
Бүгінгі заманның оқытудағы ... ... ... оқу
процесінде пайдалану арқылы, сөз жоқ маңызды әдістемелік құрал алып отыр.
«Жарыссөз» бағдарламасын пайдаланудың нәтижелері:
- оқушылардың шындықтың көп ... ... ... ... ... ... вариантты болатындығын білуге,
жағдай жасайды.
- Сонымен қатар оқып ... ... және ... ... ... бар екендігін түсіндіреді және ... ... ... ... ... пен ... қалыптастыруға мүмкіндік жасайды:
білім көздері мен, құжаттар мен анықтамалық материалдар мен, баспа
сөзбен және т.б. жұмыс ... ... ... дамытады;
- сынды түрде ойлауға, өзінің көзқарасын қалыптастыруға, айтуға ... ... ... және өз ... ... ғана ... басқалардың пікірлерін
тыңдауға үйретеді;
- жалпы мақсатқа жету үшін бірігіп жұмыс ... ... ... ... ... үйретеді.
Блиц-ойындар (шапшаң ойындар) – бұл үшін оқулық іскерлік ойындардың
барлық ... ... жоқ. Олар ... бола отырып, қуаттық және
уақыттың аз жұмсалуын қажет етеді.
Бұл ойындар оқытудың және тәрбиелеудің мақсаттарын нақты түрде ... ... ойын ... ... жүйесіндегі өзіндік салмағы, сірә, ең үлкен
болар;
ойынның бұл түріне рөлдің сипатты , оны ... ... ... бір ... ... елестетеді.
Рөлдік ойынның негізгі сипаттары болып:
• Нұсқаның болуы (ойын кешенінің, оның өзі ... ... ... ... ... тиіс және оқу ... ... тәуелді болуы керек.
• Барлық рөлдік ұжымның жалпы мақсатының болуы;
• Ойынға қатысушылардың рөлдерінің және ... ... ... ... Балама, көп вариантты шешімдердің орын алуы.
• Топтық және жеке бағалау жүйесінің болуы.
• Ойындық жобалау «конструкциялау). Бұл ... ... ... ... ... оны ... ... сонымен қатар белігілі бір
проблемаларды шешуге мүмкіндік жасайтын әдіс.
Ойындық жобалаудың ... ... ... ... проблеманың болуы. Тақырып
бойынша бақылау сауалдарын ... ... ... ... ... алда тұрған проблеманы шешудің
варианттарын түзетін топты құру.
3. Әдісті ... ... ... арықылы шешім варианттарын ашықө
түрде қорғаудағы қорытындыны елестету.
Ойын төрт кезеңде өтеді:
1. Проблемаға кіріспе және ойындық мақсатты ... ... ... құру ... ... ... ... сөзжарыс;
4. Ойынның қортындысын жасау, рефлекция.
Аудиториямен әңгіме – студенттерді оқу процесіне тартудың ең ... ол ... ... мен ... ... сауалдар есебінен,
қамтамасыз етеді. Бұндай ... ... бола ... назар аударту
мақсатында қолданылады ол өзіндік ойлаушылыққа түрткі болып ... ... ... ... ... немесе оның танымалдылық
деңгейін анықтауға ... ... ... ... беру ... өз бетінше ойлай білетін жеке тұлғаны қалыптастырудағы ... ... ... жаңа жүйесі тұрғысынан оқушылардың танымдық қабілетін
дамыту үшін оқытып үйретудің дәстүрлі емес ... мен ... ... болады. Қазіргі оқытып үйрету жолдарының ақпараттық –репродуктивті
арнадан белсенді шығармашылық арнаға ... ... ... ... ... мен ... және білім ... ... ... жаңа әдіс-тәсілдерге көшуді міндет етті. Мұны
бір сөзбен айтқанда инновация деп ... ... сөзі ... тілінен
аударғанда жаңару, сонылық өзгеріс деген мағына береді. Ол өзінің дамуында
белгілі бір кемелдену сатыларынан ... жаңа ... ... ... айқындау; жаңа идеяларды зерттеп
қорыту жаңалықтарды таратып, кең қолданысқа енгізу;
Қазіргі кезде төмендегілер инновациялық технологияларға жатқызылып
жүр:
- компьютерлік ... ... ... ... ... оқытып-
үйрету бағдарламалары;
- ойын технологиялары, (иммитациялық модельдік ойындар, ситуативтік-
рөлдік ойындар, ... ... ... ... ... жобалау әдістері (зерттеу, ақпараттық, шығармашылық, халықаралық
жобалар).
Осы ... ... ... бұл әдіс ... ... әрқайсысының ерекшелігі мен айырмашылығын оқытудың тиімділігін
талдап көрсетуді жөн көрдік. [83,59,60].
Ағылшын тілін ... ... ... ... ... ... әртүрлі
тілдерді үйренуді ерте бастаса да, әдістеме ғылымының дами бастағанына көп
болған жоқ. Оның ... ... ... ... ... және ... тығыз байланысты.
Әдістеме мәселесі өте көп ауқымды қамтиды, ол пәнді оқыту ... ... ... ... оқытудағы технология мәселелерін
түгел қамтиды.
Сөйлеу материалдарын ... оның ... ... ... мен
аудиториядағы берілу жолдарын айқындау мәселелері (оқытудың мақсаттары,
оқыту мерзімі, сағат сыйымдылығы, тілді ... ... ... ... ... ұсыну керек, оны үйренушілердің типіне
қарай қалай бекіту керек, үйренушілерді табиғи қарым-қатынасқа ... ... ... ... жайлар зерттеледі.
Әдістемедегі мәңгілік мәселелер қатарына оқытудың ... ... ... үшін ... іріктеу, мақсатқа жету ... ... мен ... ... ... ... ... меңгеру,
оқытудың нәтижесін тексеру жатады /83,61/.
Аударма-грамматикалық әдіс.
Ана тілі кең қолданылады.
1. Ана тілінен ағылшын тіліне ... ... ... ... ... ... тексеру.
2. Оқушылар мәтіннен дауыстап үзінділер оқиды.
3. Мәтінді ана тіліне аударады.
4. Жаңа грамматиканы ана тілінде түсіндіреді, ... ... ... ... септейді, тәуелдейді, жіктейді, мысалдар мәтіннен
алынады.
6. Барлық қателер түзетіледі.
Тікелей (белсенді) әдіс.
Оқытушы сабақты қазақ тілінде жүргізеді, ана тілі қолданылмайды.
1. Амандасу, оқытушы ... ... ... береді.
2. Оқытушы суреттердің көмегімен жаңа ... ... ... ... та ... ... сол ... дауыстап мәтін оқиды. Оқушылар оны
қайталайды.
4. Оқушылар өлеңді жаттайды.
5. Оқушылардың қатесі мүлде ... ... тілі ... ... ... ...... арал»
жасау.
1. Оқушылар оқытушыдан соң ол айтқан жаңа сұхбатты қайталайды, әуелі
қормен, сонан соң ... ... ... ... ың, ... Үлгі ... жаттығу. Үлгі беріледі, хормен қайталанады, содан соң
айтылуға тиіс фраза өңделіп, ... ... ... ... ... ... үлгі де ... фраза да салыстырылады, жаңа грамматикалық
ереже шығарылады. Қайтадан берілген ереже бойынша ... ... ... ... ... ... ... ... Материалды тізбек бойынша бекіту. Мысалды, сөйлемнің схемасы:
Оқушы:
Оқытушы: Мен оқушыны көріп тұрмын,
1-ші оқушы: Мен оқушы қызды ... ... ... оқушы: Мен баланы көріп тұрмын.
Қыз бала.
3-ші оқушы: Мен қызды көріп тұрмын.
Әрі қарай.
Оқушылар лингафондық зертқаналарда жұмыс істейді.
Аудиовизуалдық әдіс.
Ана тілі қолданылмайды.
1. ... ... ...... ... Оқушылар
қарап, көріп, сұрақтарға жауап береді.
2. Бұдан кейін оқушылар фильмді екінші рет ... ... ... жасайды, тірек сөздерді тақтаға жазады. Оқушылар оларды ... ... ... үшінші рет демонстрация жасайды. ... ... ... ... ... Оқушылар сұраққа жауап береді,
үлгі сөйлемдерді қолданады, ұқсас-сөйлемдер құрастырады. қайта ... ... ... ... ... Мәтін бойынша сұхбатқа ойын жасалынды. Оқушылар фильмнің мазмұнына
комментарий жасайды, мәтінді оқиды, бұлар сұхбатты айырбастайды. ... ... ... ... ... ... Ана тілі ... Оқушылар жартылай дөңгелене отырады, оқытушы команда береді. Мұны
олар оқушылармен бірлесе отырып жүргізеді. Мұндағы мақсат - оқушыларды ... ... ... ... ... берді, ал оқушылар әрекетті орындайды.
3. Оқушылар оқытушыға ... ... және ... ... Ал ... ... ... сөйлеу үшін қажет болады.
4. Бұл сөздер (фразалар) тақтаға жазылады да, талданады.
5. Оқушылар карточкалармен жұмыс істейді, сөздер ... Ескі және жаңа ... ... отырып, жұп болып жұмыс істейді.
Танымдық, саналы –практикалық әдіс.
Ана тілі жаңа материалды түсіндіру үшін ... және ... ... ... ... үшін ... Жаңа сөздер конспект ішінде беріледі де, көрнекті ... ... ... жаңа сөздерді пайдалана отырып жауап
береді.
2. ... жаңа ... ... ... (бастауыш топтама-
ана тілінде, орта және тереңдетілген топтардан – ағылшын тілінде).
3. Берілген ережеге сай тілдік те, сөйлеуге ... және ... та ... ... Жаңа ... мен ... пайдаланып сөйлеу білуге арналған әңгіме
жүргізіледі. Оқушылар 2-3 адамнан ... ... ... ... ... бар, ол әңгіменің дұрыстығын бақылайды.
5. Барлық қателер түзетіледі.
Табиғи әдіс.
Сабақ ағылшын тілінде жүреді. Ана тілі ... ... ... ... ... ... Оқушылар мәтінді
тыңдай отырып оқытушыны қимылына ым – шарасына қарай оның қай ... ... ... ... ... ... ... оқытушы сұрақ қояды – оқушылар сұрақ
қояды.
3. Сөйлеудің тууы. Ойындар проблемалық тапсырмалар.
4. ... ... ... Оқушылар столда отырады. Оқытушы бірнеше зат ... ... ... да, бір сөз ... Оқушылар бұл сөзді хормен қайталайды.
3. Содан соң әрқайсысы сөзді ... ... соң ... зат араластырылады.
5. Әр оқушы бір-бір заттан алып, оның жаңа атын айтады.
Жағдаяттық әдіс.
Сабақ ағылшын тілінде жүреді. Ана тілі қолданылмайды.
1. Ауызша ... ... ... ... және айтылым. Оқушылар
сұхбат тыңдайды. Сұхбатты оқытушы оқушылардың ... ... етіп ... Бұл үшін ... ... суреттер,
бейнефильмдер немесе жағдаяттан үзінді келтіруі мүмкін.
2. Оқушылар оқытушыдан соң сұхбаттың кейбір фразаларын жаттап алу үшін
бірнеше рет ... ... ... ... ... ... айта отырып, рөлдерін
ауыстыра отырып, жағдаятты ойнап көрсетеді.
Суггестопедиялық әдіс.
Ағылшын тіліне оқытудың тарихи – бұл үнемі тез және ... ... ... ... ... ... Жеделдетіп оқыту курстары әрқашанда
оқушыларды қызықтырған және ... ... ... ... ... өсіп келеді. Мұның бәрі болгар ... және ... ... ... ... алып ... Оның оқыту теориясы
суггестопедиялық деген атпен белгілі.
Суггестопедия – грек ... ... ... ... ... ... ... ұсыну» деген мағына береді. Лозановтың айтуы бойынша ... – сөз, ... ... ... ол ... аз күш, көп ... ... етіп ұсынады. Бұл үшін адамның барлық мүмкіндігін толық
пайдаланатындай, оның өзін есін ... ... ... ... ... ... Лозанов ерекше үлгіде ұйымдастырылған сабақтың
көмегімен ес ... іске қоса ... ... ... шығаруды ұсынады. Бұл сабақтар, сеанстар деп аталады. Осы әдіс
бойынша өтетін 100 ... ... 2000 ... ... игеріп және
қолдана алады. Үйреніп жатқан тілде сөйлеп, оқып және ән де сала ... ... ... ... ағылшын тілі ретінде оқытуда тілді
меңгерту, оған үйрету сапасын арттырады деген үміттеміз.
2.2. Оқыту процесінде 5-6 ... ... ... белсенділігін
арттыруда экспериментальдық жұмысты жүргізі және оның нәтижелері.
Тәжірибелік экспериментальдық жұмыстың мақсаты оқыту ... 5-6 ... ... белсенділігін арттыру жүйесін тәжірибелі ... ... ... ... ... ... ықпал ететін жаңа
үрдістегі құралдар мен әдістер, ... ... ... асыру.
2. Эксперименттік түрде оқыту процесінде 5-6 сынып ... ... ... жүйесінің тиімділігін дәлелдеу.
Тәжрибелік-экспериментальдық жұмыс Шымкент қаласындағы Қ.Спатаев атындағы
№7, Ж.Жабаев атындағы №26, ... ... ... ... Оразбай атындағы
№46 мектептерде ұйыдастырылды. Эксперименттік ... үш ... ... ... және ... Бұл жұмысқа негізінен
110 оқушымен 24 мұғалім қатысты. Тәжірибелі-эксперименттік жұмысының
мазмұны ... іс ... ... ... ... ... Ұйымдастырушылық эксперимент барысында ғылыми-педагогикалық талдау
негізінде 5-6 сынып оқушыларының танымдық белсенділігін арттыруға ықпал
етуші мектептің жалпы ... ... ... ... ... ... сауалнама жүргізу арқылы олардағы танымдық ... ... ... ... ... ... мәселесінің
алғашқы көрсеткіштерін сипаттайтын алғашқы мағлұматты алуға ... ... ... ... арту ... анықтаумен бір
қатарда олардың білім деңгейі және ... жеке ... ... ... мәні мен ... туралы білімнің дәрежесі
белгіленді.
Біздің ... ... ... сай ... ... ... ... белсенділігін арттыру бойынша кейбір мәліметтерді игерген болуы
қажет еді. Өйткені, бұл ... ... ... жұмыс
екі жыл мерзім аралығы қамтыды:
І басқыш: 2004-2005 оқу жылы,
ІІ басқыш: 2005-2006 оқу жылы.
Барлық білім беру ... ... ... ... деп табылды.
Ұйымдастырушылық эксперимент барысында педагогикалық эксперименттік мына
әдістері пайдаланылды: 5-6 ... ... ... ... ... ... деңгейін талдау, оқушылармен ... ... ... ... ... тесттік әдістер. Білім беру
жүйесінде оқушыларды оқытудың дәрежесін ... ... ... ... тілі ... оқушылардың танымдық ... ... ... ... ... оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру негізінде жүйелі
әдістерін қажет етеді. Іс ... ... ... олар ... ... ... шектеледі. Ағылшын тілі сабағында танымдық
белсенділікті ... ... ... ... ... ... ... мыналар белгіленді: берілген материал бойынша
бағдарламаның жоқтығы, бұл ... ... ... ... Озат тәжірибені үйрену және іс жүзінде ... ... ... ... ... зерттеу жаңалықты
ашуға, кемшіліктерді жоюға ... Бұл ... ... ... ... мұғалімдерінің практикалық іс тәжірибесін үйрену арқылы
оқыту барысында танымдық белсенділікті арттыру ... ... ... жасау оқушыларды оқыту процесінде ... ... ... ... ұсыныстар жасау.
Мұғалімдер іс-әрекетін білім беру саласында педагогика үлгілерін қолдану
саласында жетілдіру мынадай іс-шаралар негізінде іске асырылды:
1. 5-6сынып ... ... ... ... ... ... қалыптастыруда мұғалім іс-әрекетіннің ... ... ... ... ... ... құралдарын пайдалану тәжірибесінде
материалдар сапасын жетілдіру.
3. Төменгі сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... ... мазмұнына халықтық ... ... ... ... ... кезеңі қалыптастырушылық
кезең деп аталады. Бұл басқышта біз белгілеген ... ... ала ... мына ... анықтадық:
- төменгі сыныптарда жүргізілетін оқу пәндері мазмұнын толықтыру;
- оқушылардың ... ... ... ... ... мен ынтасын
арттыруда оқыту әдістерін қолдануды қамтамасыз ету;
- оқыту барысында оқушылардың танымдық белсенділігін ... ... ... ... ... базада үш сынып құрылды:
1. 7 санды техникалық лицейде-
а) бақылау сыныптары –25 оқушы
ә) эксперимент ... ... ... ... бақылау сыныптары - 20 оқушы
ә) эксперимент сыныптары -15 оқушы.
3. а) бақылау сыныптары – 20 оқушы
ә) эксперимент сыныптары – 15 ... ... ... ... ... ... алға қойылған міндеттерге байланысты
оқу пәндерінің мазмұны, онда ... ... ... пәнінде “City”, “Languages”, ... атты ... үш ... айтқанда “City” ,бөлімінде (2 сынып) “The United Kingdom” тақырыбы
берілген. Бұл тақырыпты меңгертуде қойылатын міндеттер:
- оқушыларды жер ... ... ... тани ... ... танымдық белсенділіктың артуына байланысты басқа елдердің тілімен,
мәдениетімен танысу;
- оқыту процесінде оқушылардың танымдық ... ... ... жоладырн үйрету;
“The United Kingdom” тақырыбын өтуде мына әдімстер белгіленді:
1) … Әңгіме –мұнда оқушылармен сөйлесу барысында, мұғалімнің өз ... ... ... пікірін анықтай алады:
а) Мұғалім: Бұл мемлекет қазақша қалай аталады және астанасы қандай қала?
ә) Оқушылар: Бұл Ұлыбритания мемлекеті, астанасы Лондон ... ... ... ... ... бүгінгі күнде жаңаша
әдістердің бірі болып табылады. Мұнда нақты сұрақ ... ... ... ... Нақтырақ айтқанда: мемлекеттердің қазақша
атауы секілді сұрақтар қою арқылы оқушылардың танымы, ойлау ... ... әдіс – бұл ... ... ... түрлі суреттер
арқылы меңгерілетін тақырып беріледі немесе бұл ... ... ... де ... мүмкін. “Ағылшын тілі” сабағында оқушылардың танымдық
белсенділігін қалыптастыруға мына міндеттер қойылады:
- оқушылардың тіл байлығын ... қоса ... ... ... сөйлеу қарықынын басқара білуге үйрету;
Мысалы: “Жануарлар” туралы өлеңін өтуде мына әдістемелік ... ... ... ... оқу ... оларды суреттеу.
2. Бұл жануарлар үй жануарына ма, әлде дала ... ... ... ... ... ... ... ба? Деп олардың сөдік қорын
байытуға болады.
3. Жануарлардың ... ... ... не ... Оны ... мысал келтіріңіз.
Ағылшын тілі сабағында оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруда келесі
мазмұндағы міндеттер қойылады:
- әрбір айтылатын сөздің ... ... ... меңгерту арқылы осы сөзді
танымдық белсенділік тұрғысынан пайдалануға үйрету;
- ағылшын тіліндегі сөздің дүұрыс айтылыуын, дыбысталуын меңгерту.
“Languages” тақырыбын өтуде тілдердің ... ... бар ... ... ... шет тілдерінің көптеп қолданылуы мүмкін.
Мысалы: Қазір көптеген елдерде ағылышын тілдері қолданып ... ... ... Ресей, Қытай т.б.
Танымдық ойындарды ойнауда шет тілдерін қолдануға және мақал-иәтелдерді
келтіру барысында ағылшынша айтылуы т.б.
“All is well that ends well” ... ... ... бәрі ... ... ... ... қабілетінің артуы барысында (яғни ... ... ... айтуда, қандай мән-мағына беретіндігіне көңіл
аудара отырып) жаңа білімді меңгереді.
Ағылшын тілі сабағында мақал-мәтелдің ... орны ... ... ... оқушылардың сөздік қорын, грамматикалық құрылымын білуін
жетілдіруге болады. Мақал-мәтелодердің ... ... да зор. ... ... жетілдіреді.Сондықтан сабақ барысында төмендегідей мақал
–мәтелдер тобын ұсынамыз:
Мысалы:
ағылшын тілі сабағында зат ... ... ... ... мен тау ... мен адам ... – Men may meet but ... never greet.
Сын есіимдердің шырайларын өткенде.
Жақсы сөз жарым ... good name is better than ... ... өткен кезде.
Жаман сөз жерде жатпайды – Bad news flies fast.
Жеке адамның ... ... ... ... объективті
мүмкіндіктері бар жағдайларды оқушылардың қызметіне (іс-әрекетіне) қосу-бұл
қызметті ... ... ... сол ... сәйкестендіреді. Мұндай
жағдайлар педагогикалық яғни басқарылатын болуға тиіс. Сонда олардың жеке
адамға ... ... ... бір ... ... отыруға болады.
Эксперименттік сыныптарда жүргізілген жұмыс мазмұнын талдау, яғни ... ... ... күнделікті сабақ жоспарын
бақылау, сабақтарға ену, оқушылар мен ... ... ... ... болатын. Мұндай зерттеу жүргізу ... 5-6 ... ... ... қалыптастыруда жылжу бар екендігін
көрсетеді. Сабақтарға ену ... ... ... ... ... ... болдық. Мұнда мұғалімдер белсенді түрде
танымдық белсенділігін ... ... ... ... ... ... жағдаяттар тудырады, таным нормаларын ұсынады,
яғни қызыуғшылық, ынта-ықылас т.б. үлгілерін береді.
Біз ... ... ... үш ... ... ... ... орта деңгей, жеткілікті деғңгей.
| ... ... ... ... ... ... | | |
| | | |
| ... ... |
| ... ... ... ... | 35,1% | 23% |
| |34% |21,3% ... ... | 46,3% | 56,4% |
| |46,8% |76% ... ... | 51,4% | 61,3% |
| |50,1% |88% ... ... ... деңгейлерді сипаттаймыз:
1. Төменгі деңгей бойынша, біздің зерттеуімізге алынған 5-6 ... ... ... сапасы төмен, танымдық белсенділігі де төменгі
дәрежені көрсетеді.
2. Орта деңгей бойынша танымдық белсенділігі орташа, педагогика ... ... ... ол бір ... ... және ... ... Жеткілікті деңгей бойынша оқушылардың білімінің біршама дәрежеде жоғары
екені байқалды.
Оқыту процесінде 5-6 сынып ... ... ... ... шарттарын жүзеге асыру нәтижесінде эксперименттік
топтың қалыптасқандық деңгейлері: ... ... ... 61,3 %-қа, ... ... ... ... деңгей 61,3%-дан 88,1%-қа көтерілді.
Ал, бақылау топтарында өзгерістер дерлік білінбейді. ... ... ... ... ... ... және ... топтардың нәтижелерін салыстыру үшін
келесі графикті ... ... ... ... ... ... сыныптар
_____________ Бақылау топтары
Жоғарыдағы І графиктен бастапқы деңгейлер ... тобы мен ... ... онша алшақтық болмағанымен, ал ІІ графикте келтірілген
салыстыру ... ... ... екі ... ... де ... ... санының шамамен бір мөлшерге азайғандығын көруге
болады.
Жүргізілген тәжірибелік-экспериментальдық жұмыстың нәтижесі ... ... ... ... ... таңда оқушыларға жоғары деңгейде ... беру үшін ... ... ... ... ... 5-6 сынып оқушыларының танымдық белсенділігін арттыру негізінде танымын
қалыптастырудың педагогикалық шарттарының қажеттілігін дәлелдейді.
3. Оқыту ... ... ... ... арт тырудың
мүмкіндіктері айқындалды.
Төменгі сынып оқуышылар арасында “Our ... ... ... Сауалнама сұрақтардан тұрады. Мектеп оқушыларының
таным деңгейі оны жоғары ... ... ... 30 адам ... ... - 30%
2сұраққа - 50%
3сұраққа - 60%
4сұраққа - 50%
5сұраққа - 45%
6сұраққа - 35%
7сұраққа - 45 %
8сұраққа - 50%
9сұраққа - 55%
10сұраққа-60%
11сұраққа-70% жауап ... ... ... ... ... артуы болды. Осындай арнаулы әдістегі танымын арттыру барысында
мүмкіндігін:
1. Ойындар.
2. Сайыс түрі.
3. Диалогты түрде, қызығушылығын ... ... ... ... Яғни біз ... ... ... анықтағанымызды 5 кезеңге бөліп қарастырсақ:
1. Тақырыптың актуалдығы, яғни алып отырған тақырыбымызға сәйкес ... ... ... Ойын ... тәрбиелік маңыздылығына назар аудару.
3. Ойындық әректке қатысушылардың бағаларын беру.
4. Танымдық мәдени іс-шаралар барысында қатынасушылар өз ... ... ... ... ... диспут, сұрақ-жауап т.б)
5. Танымдық деңгейді арттыруда көрнекі құралдар мен қатар көркем құралдар
қолданылса.
2.2. Ағылшын тілі ... ... ... ... педагогикалық шарттары.
Оқу үрдісінде оқушылардың танымдық дербестігін ұйымдастырудың
негізгі құралы өзіндік жұмыс және ол ... ... ... танымдық іс-
әрекетін жандандыруға ерекше орын алады. Осыған сәйкес өзіндік ... ... ... ... ... ... ғана ... ол
оқушыларды дербес танымдық іс-әрекетке тарту, қызықытру құралы ... ... Олай ... ... дербес танымдық іс-әрекеті
олардың танымдық белсенділігін арттырудың ең тиімді жолы.
Оқушылардың өзіндік жұмысын зерттеумен ... ... ... ... ... ... жеке тұлға ретіндегі ... ... ... қана қоймайды, қайта оларды ... ... ... көтеру деп санайды.
Біздің зерттеудің нәтижесі қазіргі ... беру ... ... білік және дағдыларында кездесетін негізгі кемшіліктер
мектептердегі ... ... ... өзіндік жұмыс жасау біліктерінің
төмендігінен деген қорытынды ... ... ... ... ... ... тұрғыдан алғанда оқу үрдісін дамытатын кез келген мәселені ... ... ... ... ... ... Ендеше жоғары сынып ... мен ... ... ... ... ... біз ... дидактикалық шарттары орындалуы тиіс. Мұндай
шарттың бірі – ... ... ... ... оқыту әдісін (мәселелік
ахуалдар құру, ... ... қою, ... тапсырмалар беру және
т.б.) пайдалану. Екіншісі – оқу үрдісінде ... ... ... оқушының өзіндік жұмысын ... ... ... ... ... ... білу.
Осыған байланысты біз оқушылар өз бетінше компьютерлік техниканың
көмегімен ... ... ... ... бөлімін қамтитын тапсырмалар
мен деңгейлік есептер жүйесін жасадық. Айта ... бір ... ... ... техниканың мүмкіндіктерін қолдану жеткілікті
дәрежеде дайындығы бар оқушымен ғана емес, ... ... ... ... мәліметті қайта жаңғыртуға қабілеті әр түрлі оқушылармен жұмыс
жүргізуге мүмкіндік берді. Бұл ... ... ... белсенділігін
дамытудың негізгі қажетті шарты – оқу үрдісін дараландыру.
Ағылшын тілі сабағында оқушылардың сабақтан тыс және үй ... ... ... ... ... ... ... олар
тапсырмалардың түріне байланысты белсенділіктің әр түрлі деңгейін көрсетті.
Танымдық ... ... ... ... әр ... ... ... өз бетінше жұмыс істей алу қабілетімен,
деңгейімен анықталады. Оны тағайындау үшын біз ... ... ... өз бетінше орындалған; оны орындауда біршама көмек
керек; тапсырманың орындалуы кезінде үнемі көмек көрсетіледі.
Танымдық белсенділігі төмен ... ... ... ... ... ... ... мәнін ашып бере алмайды; логикалық
байланысты таба алмайды. Мұндай оқушылар заңдар мен заңдылықтарды ... өз ... ... ... ... тілі сабағында оқу-танымдық белсенділіктің орта ... ... ... заңдылықты игеруге және қорытындылауға біраз
қабілеті бола тура, тақырып мазмұнының негізгі өзегін ашып бере ... үлгі ... және ... емес, біраз қиындығы бар
тапсырмаларды мұғалімнің көмегінсіз орындай ... ... ... ... үшін олар едәуір күш жұмсайды. Сондықтан бұндай
тапсырмаларды орындауға оқушыларға үнемі көмек ... ... ... ... тілі ... ... ... оқушылар күрделі тапсырмаларды орындайды. ... ... ... тапсырмалар әр түрлі болып келеді. Мысалы:
компьютерді ... ... ... ... ... ... ... танымдық белсінділін қалыптастырудың ... ... ... ... ... қалыптасу деңгейлерін, деңгейлерінің өзгеруін
бағалау үшін тәжірибелік-педагогикалық жұмыстар жүргізіледі. ... ... ... көре аласыздар.
Қоғамдық прогресс пен ғылымның ықпалынан, оқытудың жаңа міндеттері мен
озат тәжірибесінің ... ... ... ... ... ... тілі сабағында білім беру және ... ... ... ... ... ... өзбеттілігі, білім мен
біліктерінің ... ... және ... талаптарын
қамтиды. Бұл талаптардың орындалуы оқушылардың оқу материалын ... ... ... ... мен ... анықтауға, алған
білімдерін тәжірибеде пайдалануға, өз пікірлерін дәлелдеуге ұмтылысынан
көрінеді.
Оқу үрдісі ... ... ... ... ... ... ... әрекеті негізінде оқушыларда танымдық белсенділік қалыптасады.
Белсенді танымдық іс-әрекеттің көздейтін мүддесі, ... ... ... ... қызмет ету қарқынын үдету ... ... ... ең ... ... ... ... білімдерін өмірде,
тәжірибеде нәтижелі пайдалана білуі болып табылады. Демек, оқушылардың
танымдық белсенділігін ... ... ... оқу үрдісін
жетілдірудің негізгі шарты ретінде қарастыру қажет.
Мектеп оқушыларының танымдық белсенділігін ... ... ... ... ... еңбектері арналған.
Зерттеулерде танымдық белсенділік туралы әр ... ... ... ... ... ... ... қарастыра, екіншілері
жеке тұлғаның ерекше қасиеті ретінде түсіндіреді.
А. Аристова танымдық белсенділікті қоршаған орта ... ... ... ... жаңарту, өзгеру әрекетінің пайда болуы ретінде
қарастырса, Т. Сабыров „Оқушылардың оқудағы белсенділігі дегеніміз – оқуға
қажетті ... мен ... ... және ... ... ... ... үйренуге оқушының істейтін сапалы әрекеті” деп атап көрсетеді.
Жоғарыда айтылғандарды ескерсек, белсенділік – адамның өз бетінше
әрекет ... ... ... ... алға қойылған мақсаттарға жету үшін
оңтайлы жолдарды ... ... ... ... жеке ... ... айқындалады.
Белсендірудің қандай да бір тәсілі мен әдістерін пайдалануға оқушының
қабілет ... ... ... ... ... міндеттерді танымдық
қабілет дәрежесі жоғары оқушылар ғана тапсыра ... ... оның ... ... келмейтін, мүмкіндігінен жоғары, білім деңгейінен анағұрлым
асып түсетін міндеттер жүктеу білім беруде оңды нәтиже бермейді.
Ағылшын тілі сабағында танымдық ... ... ... ... ... ... ... маңызы жоғары. Сондықтан осыларды
ескере отырып, оны басқа да ... ... ... ... ... ... емес ... де маңыздылығы жоғары.
Бірақ, көп жағдайда әсіресе ауыл мектептерінде бүгінгі күні әлі де ... ... ... оқу ... ... жүрген, қазіргі қалыптасқан оқыту
жағдайында танымдық белсенділікті қалыптастыру – оқушылардың ... ... ... шығармашылық сипаттағы сабақтарды
өткізуде үлкен ... ие. ... ... баспасөз мәслихаты сабағы,
объектіні зерттеу сабағы, ... ... ... ... ... ... заңдылық, болжау), іздену сабағы, түпнұсқамен жұмыс істей сабағы,
пәнаралық сабақ, модельдеу сабағы, ... ... ... ... ... ... топпен жұмыс сабағы, консультация-сабағы, сынақ-
сабақ, талдау сабағы, сайыс-сабақ, ... ... ... ... ... ... дөңгелек үстел сабағы,
шығармашылық жұмысты қорғау сабағы, болашақ мектеп сабағы және т.б. Осы
сабақтар ... ... ... ... ... ... ойын сабағын
өткізу жоспары алдын ала дайындалады; сценарий ... ... ... ... ... кеңес беріледі. Құрал-жабдықтар,
көрнекіліктер әзірленеді.
Іскерлік ... оқу, ... ... ... ... ... ойындардың негізгі белгілеріне мыналар кіреді.
1. Мамандардың басқарушылық әрекеті ... ... ... ... ... рөлдерге бөлу, рөлдеріне сәйкес өзара
әрекеті.
3. Ойынға қатысушылардың ортақ мақсаттарының болуы.
4. Ойынға қатысушылардың ұжымдық ... ... ... көп ... Ойын ... талдау жасау.
Әдетте, ойын элементінің екі түрі қолданылады:а) белгілі бір мәселені
шешуге бағытталған жалпы жағдаяттық тапсырмалар (міндеттер); ә) ... ... ... ... қабылдай білуге үйретіп, ұжымдағы
өзара қарым-қатынасты ... ... ... ... мен ... ... ... береді. Іскерлік ойыны оқушылардың жеке
қасиеттерін: жауапкершілік, іскерлік, шыншылдық, шешімпаздық, мақсаткерлік,
белсенділік сияқты ... ... ... ... оқу әрекетінің жемісті, нәтижелі болуына,
танымдық белсенділігі мен ізденімпаздығын ынталандыруға септігін ... ... ... ... ... ... мен ... аса маңызды міндет.
Қазіргі кезде бастауыш мектептерде оқыту мазмұнын жаңарту ... одан әрі ... ... ... жол ашылды.
Бала өмірінде 6 жаста үлкен өзгеріс болатыны белгілі. Бала мектеп
оқушысына айналады. ... ... ... жас ... ... ... өзгерістермен сипатталады. Баланың мектеп жасына ... ... ... ... ... ... байланысты түсіндіріледі. Негізгі іс-әрекет түрі оқу болады,
өмірі өзгереді, жаңа ... ... ... тілі ... ... мектеп жасындағы баланың танымдық іс-
әрекеті оқыту үрдісінде жүзеге асады. Осы жаста қарым-қатынас шеңберінің
кеңеюінің ... ... ... өтіп ... осы өзгерістер педагогтерден
бүкіл оқыту-тәрбиелеу жұмысын нақты ... ... ... ... ... түрі – оқу. Осы оқу ... олардың таным үрдісі
(қабылдау, зейін, ес, қиял, ойлау) дамиды.
Бастауыш мектеп ... ... ... және ... ... қатар оларда „білуге құмарлық, әуестікте” байқалады.
Олар өздеріне күнделікті жаңа бір ... ашып ... ... ... ... ... де еріксіз, тұрақсыз болып келеді. Сондықтан бастауыш
мектепте баларды оқыту мен ... ... ... ... ... ... ... баладан ерікті зейінін жаттықтыруды, назарын бір
орталыққа біріктіру үшін ерік күшін жинақтауды ... ... ... зейіні оқу мотивтерімен бірге дамиды (оқу іс-әрекетінің табысты
болуына деген жауапкершілік).
Бұл жастағы балалар өте ... Оның ... ... және өте ... Бұл ... балалардың қиялы өте шапшаң, фантазияға берілгіш
келеді. Балалардың ... ... ... ... ... да ... ... оп-оңай-ақ тартуға жеңіл. Сонда балалар қиын істерді де құштарлықпен
орындайды.
Баланың бүкіл өмір бойында оның даму ... ... ... ... ... ... белсенділігі арта түседі. 6-7 жастағы балалар
заттарды түсіне, түріне, көлеміне ... ... ... ... пайдалану тәсілдерін білгісі келеді. Күнделікті өмір барысында
бала шындық дүниенің құбаластары мен ... ... ... ... жинақтаған бай тәжірибесін үйренуге талаптанады. Балалардың бір
нәрсені құмартып білуге талаптануын таным ... ... ... ... ... әр ... үңіле қарайды, көп нәрсе оларды ойлантады.
Балалар әдетте өзіне түсініксіз оқтғалардың, құбылыстардың ... ... Күн ... ... ... ... олардың
түсінігінше, ересектердің білмейтіні болмайды. Мұндай ерекше ... ... ... шұғылданудағы ниетін, ықыласын сипаттайды.
Сондықтан ... ... бала ... ... ... ... жөн.
Себебі сұрағына жауап ала ... бала ... ... ... Ал бұл баланың дүниені тануына кері әсер етуі әбден мүмкін.
Егер ... ... ... ... ... ойын іс-әрекетімен
байланысы болып келсе, бастауыш сынып ... ... ... оқу ... ... асырылады. Кеңестік психологтар зерттеулері бойынша ... ... ... ... ... ... қызықтырады: жаңа
адамдар (мұғалім, сыныптағы оқушылар), жаңа орын (мектеп, сынып), ... жаңа түрі (оқу) және ... тілі ... әр ... ... ... танымдық
қызығуының өзіндік мазмұны, ерекшеліктері зерттеушілер үшін ... ... ... ... қалыптасуы және дамуы – жеке бастың
дамуы ырысында жүзеге асатын өте күрделі ... ... ... ... ... ... ... бала айналысатын іс-әрекетке және өмір
тәжірибесіне айланысты болады. Сондықтан да ... ... ... деңгейін тек нақты жасқа байланысты деп те қарастыруға болмайды. Бір
жастағы балаларда тұрақтылығы, ... ... ... бірдейемес
қызығу болуы мүмкін.
Балалар жасына байланысты осы мәселені зерттеу бірқатар кеңестік
ғалымдардың жұмыстарында ... Н. ... Л. ... ... ... Л. ... Н. ... К.Романова, Р. Римберг,
П. Сирбиладзе (мектеп жасына дейінгі кезең), И. ... ... ... ... В. ... ... Л. Рожина (ересек ... ... ... ... бастауыш мектеп оқушылары бойынша А. Абдуллаева, М.
Морозова, Чо Сун ... Ф. ... ... ... ... ... зерттеу), А. Дусавицкий (оқушылардың танымдық ... ... ... ... Л. ... ... нашар оқушылардың танымдық
қызығулары дамуының ерекшеліктері, М. Щеломенцова (бастауыш мектеп жасында
танымдық ... ... ... ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығуына жақын мәселелер В.
Дорохова, Р. ... Е. ... ... Л. ... ... ... өте ерте ... қалыптасады және оның алғашқы көріну түрі
әуестік, құмарлық түрінде болады. ... ... ... оны ашық ... ... шыққан дыбыстар, заттардың қозғалысы өзіне тартады.Бала
күнделікті осы ... ... ... және ... қайта-
қайта қабылдауға тілек білдіреді. Алайда, объектіге деген бұл бағыттылықты
оның эмоциялық тартымдылығына сәйкес уақытша оны ... алды деп ... ... ... – бала ... тән ... ол баланың көргендерін
тануына, оған терең енуіне көмектеседі. Баланың ... ... ... дүниені көруге, білуге, ұстауға деген қызығуынан ... өте ерте ... ... ... ... ... не?”,
„неліктен?” және т.б. сұрақтар қоюын оларда танымдық ... ... ... ... ... ... ... қойған мұндай
сұрақтары белгілі дәрежеде, қоршаған ортаға деген ... ... ... ... ... көрсетеді. Мұны танымдық қызығудың бастауы десек
болады.
Балалардың қызығуы өз бетімен пайда бомайды, ол әлеуметтік ортаның,
ересектердің әсерінен пайда ... ... ... ... жас және
дербес ерекшеліктеріне байланысты болғандықтан, ... ... әр ... жаста балалардың өздеріне лайықты қызығулары
болатынын ескеру қажет.
Адамның бар қасиеті: мінез-құлқы, қызығу ... ... ... Әрекет үстінде балалар әр түрлі ... ... бір ... ... Балада белгілі білім жүйесі қалыптасады.
Ағылшын тілі сабағында балалар үздіксіз дамиды, олардың танымдық
белсенділігі артқан сайын ... ... ... ... ... ...
білсем деген ниетін қалыпты дәрежеде сақтап, ... ... ... ... үшін ... қызығуын арттыру маңызды. Ал танымдық қызығуын
ояту үшін зат болсын, әрекет ... соны ... ... керек, оны үйрететін
бірінші кезекте үлкендер.
Өзін қоршаған ортаның шындығын ұғып білуге ұмтылудың бір ... ... ... ... Есейе келе балалар тек заттар туралы ... әрі ... ... көріністер жөнінде нақты білім, хабар,
түсінік алғысы келеді. ... ... өз ... ... ... ... оның ізденісіне, білуге ұмтылысына мұқият қарау ... ... ... ... ... қарым-қатынасы әлеуметтік
өмірге араласуы, олардың өзіне ғана тән ішкі ... ... ... ... тағы ... да көптеген мәселелер ғылымның сан-саласын
тоғыстыратын күрделі әлем.
Балада ... ... ... ... ... ... үлкендердің әсерімен
мектептегі оқуға деген қызығу қалыптаса бастайды. Осыған байланысты
бастауыш ... ... ... алғаш мектепке келген күнінен бастап
оларды не қызықтыратынын, ... ... ... ... ... ... ... қызығатынын жан-жақты білу үшін оқу-тәрбие жұмысын
жақсы ұйымдастырып, жақсартудың, оқу үлгірімін арттырудың маңызы зор. Бала
оқуға, ... ... ... ... қызығып тұрса, оқудағы іс-әрекеті
сәтті болады, білімді де сапалы ... ... оқу ... ... ... ... онда ... да, тәрбиенің де” нәтижесі дұрыс
болмайтыны түсінікті. Сондықтан қызығудың балалардың жақсы оқуына, оқығанын
жақсылап ұғып ... ... ... ... олардың бойында адагершілік
қасиеттерді қалыптастыруда ықпалы зор.
Баланың қызығуын орнықтыратын: мектеп, оқу үрдісі, тәрбие, мұғалімдер
ұжымы. Бала ... ... ... келеді. Оқи бастаған соң жақсы ... ... ... ... ... ... ... арта береді. Сәтімен
меңгерілген білім қуаныш туғызады. Ағылшын тілі ... ... ... ... меңгерген бала алдымен оқудың мазмұнына, оқытудың әдісіне
қызыға бастайды. Бала әуелі жеке пәнге, кейін бірнеше пәнге ... ... бір ... ... ... ... соң барлық пәнге қатарынан тұрақты
қызығады. Сөйте-сөйте оқудың барлық саласына қызығу дамып өріс ... ... ... және жасөспірім кезінде орнығады.
Мақсатсыз жұмыс – ең қызықсыз жұмыс. Сондықтан да оқушылардың оқуға
қызығуы ... үшін ... не ... ... және қандай нәтиже
алатынын білуі, сонымен қатар жұмыс мақсатының балаларға түсінікті ... ... ... ... бос ... ... қолданып, өз қызығуын
қанағаттандыру үшін іс-әрекеттің әр түрімен шұғылдануы қажет. Таңдап ... ... оқу мен ... ... мүмкіндіктер қызығудың
дамуына негіз болады.
Адамның кез келген әрекетті белгілі себептен ... ... ... ... ... ... негізгі түрі: оқудың да өзіне ... ... Егер ... ... ... болмаса, ол белгісіз
үрдіске айналуы мүмкін. Мұғалімге және оқушыға тиісті мотивтерді білу оның
әрекетінің мақсатын дұрыс анықтау үшін аса ... ... ... ... осы ... ... болады. Балалар білімнің қажеттілігін сезінуі
қажет, ал ... ... ... ... ... арттырады. Оқуға
байланысты негізгі түрткінің бірі – қызығу. Бұл адамды ... ... ... жемісті болуы оған деген қызығудың нәтижесі. Оқушы оқуға
өзі қызықпаса, оны зорлап оқытуға болмайды. Ескертетін бір ... ... оңай ... оқу ... қызықты болмайды, таным мен қуаныш
әкелмейді.
Баланың қоршаған ... ... ... ол өзін ... ... күшейтеді, өзінше оны ойлап байқайды, осыған байланысты өзінше
шешім шығаруға ... ... ... барысында қызығу өз-өзінен
дамиды және баланың ақыл-ой дамуына әсер етеді.
Қызығудың тағы бір ерекшелігі, оның ... ... ... ... ... бар ... іс-әрекеттің жақсы нәтижесі ғана қамтамасыз
етіліп қоймай, оның ... ... ... ... ... ... тереңдетілген және т.б.
Алда тұрған негізгі міндет – бала үшін ... ... ... ... ғана оны ... орындайтын болады. Бұл жағдайда
оған қиыншылықты жеңу оңай болады. Оны жену ... ... ... ... сенім ұялатады.
Бірақ „қызығу” түсінігін „ермек”, „жұбаныш” түсінігімен бірдей қоюға
болмайды. Бала өмірін қызық, қуанышқа кенелту, оның ... ... ... емес. Бала өмірінің негізгі мазмұны – оқу. Оқу ... ... ... сондықтан ол бірінші кезекте қызықты болуы керек. ... ... ... ... ... ... үйірме және басқа да ... ... ... дәл ... ... ... парасатты, мазмұнды
және қызықты болуы керек.
Қазіргі уақытта осы аталған зерттеулердің нәтижесінде ... оның даму ... ... ... ... ... байланысы, танымдық қызығудың мәні мен өзіндік ерекшеліктері
ашылған. Дегенмен, қазіргі ... ... ... ... мына бір ... кешке алу керектігін көрсетеді: қазіргі алынатын
мәліметтердің ... ... ... ... ... мәліметтерден өзгешелігі
болады. Бұған белгілі дәрежеде жаңа оқу ... ... ... ... және ... ... ... сонымен қатар
қоғамымыздың рухани мәдениетінің өсуі де ... ... ... жүргізілген бақылаулар нәтижесінде бастауыш сынып
оқушыларының танымдық қызығуының мынадай көрсеткіштері байқалады:
- Қоршаған ортадағы құбылыстар мен ... және ... ... ... ... ... алуға және оны меңгеруге тырысу;
- Таным үрдісі мен ... ... ... ... ... ... еріктің болуы;
- Бос уақытын пайдалана білу сипаты;
- Танымдық белсенділігінің жалпы сипаты;
- Жаңаны білуге үмтылысы;
- Мектепке және оқуға жағымды ... бала ... ... ... көрмей, кейін көруі керек? Көптеген
оқушылар мектепке көңілсіз, қызықсыз деп шағымданады. Неге бізге балалардың
өмірін бүгін қызықты ... ... ... қуаныш, қанағат әкеледі және
еңбек сүйгіштікті тәрбиелеуге әсер етеді.
Демек, қызығуды тәрбиелеу ... ... ... ... көмектеседі.
Ағылшын тілі сабағына қызығу жұмыстағы кемшілікті және қиындықты жеңуге
жәрдемдеседі, қол жетпейтін ... ... ... оқушыларының
қызығуын қалыптастыру, белсендіру, одан жан-жақты дамыған, ... ... ... ... тілі ... ... белсенділікті
арттыру мүмкіндіктері
| | ... ... ... ... түрлері |
| | |
| | ... ... |Оқу ... ... ынтасын |
|Екі адамның сөйлесуі диалог деп ... ... ... игеруге болған |
| ... ... |
| ... оқушылардың танымдық |
|Games. Ойын баланың негізгі ... ... ... ... ... |
|болып табылады. | |
| | ... the ... ... ... ... ... ... |
|Шотландия ... ... |
| | ... American ... ... |Бұл ... ... қабілеттерін |
|Президенті. Президент елді ... ... өкіл ... ... ... игеруде қызығушылық |
| ... |
| | |
|A Trip to the USA. ... ... ... деген ынтасы артады. |
| ... арта ... ... ... ... ... отырып, танымын кеңейткен.
Халықтық қағида: Жаман айтпай жақсы жоқ. Баланың танымдық мүмкіндіктерін
арттыру барысында: жақсы мен ... ... мен ... және нақты мен
жалпыны ажырата білуді меңгертуді бастайды. Сонымен зерттеу барысында
оқушылардың танымдық мүмкіндіктерін анықтау арқылы дамыту процесі барысында
анықтағанымыз: танымдық ... ... ... ... ... ... ... теориялық жағынан Т.И.Шамова,
Г.И.Щукина, Р.С.Омарованың басқа да арнаулы әдебиеттерге ... ... ... ... ... ... ... жолдарын кеңіген қолдану.Сонымен қатар оқушылардың танымдық
әрекетін арттырудағы оқытудың әдістері мен формаларының дидактикалық
жүйесін тиімді қолдану.
Сонымен қатар мектеп оқушыларына жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... байқалды:
- білім алуға және меңгеруге тырысу;
- ... ... мен ... ... ... көрінуі;
- танымдық әрекеттің еркінің болуы;
- бос уақытын пайдалана білу сипаты;
- жаңаны білуге ұмтылысы;
- мектепке деген жағымды қатынасы.
Баланың оқу ... ... ... ... ғылыми ұғымдар мен
ғылыми заңдылықтарды түсіну және практикалық міндеттерді шешуге ... ... ... ... ... орай балалардың ғылыми
білімді және дағдыларды меңгеруі олардың өсу әрекетінің негізгі мақсаты
және нәтижесі болып табылады.
Оқытудың ... мен ... ... ... дағды берумен ғана
емес, сонымен қатар олардың және қасиеттерін қалыптастыру.
Зерттеу барысында осындай қасиеттердің бірі ... ... ... ... белсенділік және оқу-танымдық әрекет
арқылы білімді тиімді игеру оқу-танымдық мақсаты болып табылды.
Бұл қасиеттер табылатынын оқушының белсенділігі мен ... ... ... көп ... Бұл ... ... ... жолы ретінде қарастырдық.
Сондықтан оқу үрдісінде баланың білім ... өз ... ... етуге деген
құлшынысын оятуға түрткі болатын танымдық ... ... ... болып табылады.
Сабақта олардың қызығушылығын тудыруда әр түрлі ... ойын ... ... ... ... ... арттырумызға
болатыны белгілі болды. Ағылшын тілі сабағында әр түрлі технологиялар
қолданылды.
Оқушылардың танымы - ... тән ... бар ... ... әрекеттің негізінде оқушылардың танымдық белсенділігі артады.
Яғни, танымдық белсенділік дегеніміз – оқушының оқуға , ... ...... ... ... ерекше көрінісі болып
табылды.
Оқушылардың белсенділігін арттыру үшін мұғалім сол пәнге жан – жақты
жетіктігін аңғарту қажет. ... ... ынта – ... ... ол ... жан – ... меңгере алмайды. Оқу ... ... ... ... ғана өзіндік белсенділігін дамыта алады.
Төменгі мектеп жасындағы баланың танымдық іс-әрекеті оқыту үрдісінде
жүзеге ... Осы ... ...... ... көбеюінің маңызы
артады. Баладағы өтіп жатқан осы өзгерістер ... ... ... ... ... ... мақсатқа бағыттауды талап етеді.
Негізгі іс түрі – оқу ... ... Осы оқу ... ... ... ... үрдісінің қозғаушысы - ұстаз бен оқушының біріккен танымдық
іс-әрекеттерінің жиынтығы болып табылады.
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың тиімді ... ... ... ... ... оқушылардан мидың белсенді жұмыс
істеуін ... ... ... ... ... ... ... негізі
пайда болады.
Оқушылардың өзіндік әрекетінің нәтижесінде оның бойында мынадай қасиеттер
қалыптасты:
1.Өз бетінше ойлану біліктері .
2.Оқуға деген ынта – ықыласының артуы.
3.Өз ... ... ... ... ... ... ... туған ұсынысым:
1. Танымдық іс-шараларды оқушылармен бірлесе отырып өткізу.
2. Танымдық іс-шараларды оқушылардың жан-жақты дамуына бағыттау.
3. Білімді жетілдіруде ұлттық дүниетаным жөнінде дәріс ... ... ... ... ... ... танымдық материалдарын
тереңінен анықтап білу.
5. Сабақта жаңа технологияларды кеңінен қолдану.
Қорыта айтсақ жалпы қай халықты алсақ та ... ... ... ... сақтауға, ... ... жөн ... ойлаймыз.
Ендеше оқушылардың дүниетанымын кеңейтуде ... ... ... ... жетілдірудің қоғамдық мәні зор болып келеді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі.
1. ... Н.Ә. ... ... ... ... ... және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің
Қазақстан халқына жолдауы. Алиматы: Білім, 1997,176б.
2. Қазақстан Республикасы 2015 ... ... ... беруді дамыту
Тұжырымдамасы. Астана, 2004ж.
3. С.Назарбаева. Өзіңді өзің танып - білу бұл да ... ... ... ... ... ... ... 1988, 97с.
5. Т.И.Шамова. Активизация учения школьников, Москва: Педагогика 1982,
208с.
6. Дьяченко В.К.Новая дидактика. М; Народная оброзавание,2000-197с.
7. ... ... ... ... М; ... 1986-206с.
8. Оконь В.Введение в общую дидактику.М; Педагогика,1990-234с.
9. Селевко В.К.Современные ... ... ... 1998, 256с.
10. Лихечев Б.Т.Педагогика. Курс лекций. М; Прометей, Юрайт,1998.
11. Баллаев А.А.Активные методы обучения. М;,1986, 256.
12. Махмутов М.И. ... ... М; ... ... ... Г.И. ... позновательной деятельности учащихся в
учебном процессе. Москва: «Просвещение» 1979, ... ... ... ... в ... ... ... Н.Қ. Оқыту процесі жүйесіндегі танымдық іс-әрекеттің
құрылымы.п.ғ.к. ... ... ... ... М.С. ... ... ... оқушылардың
танымдық қызығушылығын өлкетану материалдары негізінде дамыту.п.ғ.к.
дисс...Автореф Қарағанды 2004.
17. Карпов А.П. ... ... ... школьников в
обучение. М., Педагогика 1980, 24с.
18. Н.Д.Хмель Жалпы білім беретін мектептегі педагогикалық прцесс Алматы
«Ғылым» 2002.
19. Асылжанова М.А. ... ... ... ... ... Дисс... п.ғ.к, Алматы 1999, 144б.
20. Сабыров Т.С. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. ... 1978, ... ... Дәріс курсы. Алматы 2003, 257-261б.
22. Ә.Х.Тұрғынбаев. Философия. Алматы «Білім» 2001, 188-190б.
23. Е.И.Пассов. ... ... ... ... ... «Просвещение» 1991, 17-22с.
24. С.Н.Савина. Внеклассная работа по иностранным ... в ... ... 1991, ... ... ... иностранных языков в средней школе под ред
проф Рахманова И.В. Москва «Высшая школа» 1974, 6-13с.
26. Философия. Алматы ... 2001, ХІІ ... ... ... ... Ж.Ә, ... ... А.М. Педагогика. Дарын-Алматы-2004,
188-190б.
28. Бейсембаева З. Студенттердің танымдық әрекетін басқарудың негізгі
жолы, Бастауыш ... 2003, №9 ... ... ... ... әрекетін дамыту. Бастауыш мектеп
2000, №2 25-26б.
30. Якобсон П.М.Психологические ... ... ... ... 1969, ... Рубиннштейн С.Л.Принципы и пути развития психологии. Москва,1946,
704с.
32. Махмутов М.И.Проблемное обучение. ... ... ... ... 1977, 386с.
33. Поппер К. Развитие ... ... ... ... ... ... Сар. ... 1979, 119с.
34. Бұзаубақова К. Жаңа педагогикалық технологиялар. Бастауыш мектеп
2004, №10 ... ... Р. Тіл ... ... жаңа әдістер. Қазақ
тілі мен әдебиеті 2004, №8 3-5б.
36. Г.Пазылова. ... ... ... ... ... 2000, №4 ... Эльконин Д.Б. Психология игры. М., Педагогика. 1976, 304б.
38. ... Г. ... ... ... ... в ... школе.
Поиск 2001.
39. Половникова Н.А. О теоретических основах воспитания ... или в ... ... ... ... С.Л. Принципы и пути развития психологии. М; 1946,810с.
41. ... Т. ... игр на ... ... ... как
фактор формирование учебной и позновательной активности студентов.
Поиск 2001, 219-220с.
42. А.Қадысқызы., А.Есенғалиева. ... тілі ... ... ... ... ... ... қалыптастыру.
Ұлт тағлымы-2002, 69-71б.
43. Е.Ешимбетова. Танымдық қызығушылықтың қалыптасуының тілдерді оқумен
байланыстылығы және оның ... ... ... ... ... Ш. ... ... тәсілдері. Қазақстан мектебі 2005,
№2 32-34б.
45. Қоянбекова С. Танымдық ... ... ... ... 2003, №7 ... Қамалбекова А. Оқушылардың танымдық қызығушылығын ойын әрекеті
арқылы арттыру. Бастауыш мектеп 2005, №5 ... ... А. ... танымдық іс-әрекетін жетілдіру. Биология
және салауаттылық негізі 2003, №6 12-13б.
48. Қожамберлиев Б. Руханилық ... ... ҚР. ҰҒА ... ... ... Қайыпова Ш. Танымдық шығармашылыққа баулиық. Қазақстан мектебі 2005,
№7 56-58б.
50. Мустафина Ф. Оқушының ... ... және ... ... ... 2005, №2 ... ... А. Танымдық белсенділікті арттыру әдістері. Биология және
салауаттылық негізі 2003, №6 ... ... А. ... ... ... ... ... №10 48-51б.
53. Рысбекова А. Танымдық қабілетті арттыру шарттары. Қазақстан мектебі
2004, №7 38-39б.
54. Дауалбаева Ә. Танымдық ойындар. Сынып ... 2005, №3 ... ... Х.Т. ... процесіндегі танымдық әрекеттің қалыптасуы
жайлы. Хабаршы вестник Алматы 2004, №3(1) 31-34б.
56. Мұқанова Ү. Танымдық қабілет ... ... ... ... қасиеттерін дамытудың педагогикалық негіздері.
С.Қалиев, Ш.Майғаранова, Т.Н.Нысанбаева, А.А.Бейсенбаева. Алматы:
«Білім» 2001.
58. ... Б. ... ... ... ҚР. ҰҒА ... ... ... А. Оқушылардың танымдық белсенділігін ... ... №12 ... ... М. Бағытты білім беруде жаңа технологияларды енгізудің
жеке тұлға дамуына әсері. Қазақ тілі мен ... №3 ... ... Ф. ... танымдық белсенділігі мен ізденімпаздығын
қалыптастыру. Информатика негіздері-2005, №2 27-29б.
62. Бекболғанов Е. Өзіндік танымдық ... ... ... №11, ... Сәулебекова М. Мектеп оқушысының танымдық іс-әрекетін белсендіру-
оның тұлғалық дамуының негізі. Мектеп директоры 2002, №3 34-36 б.
64. Н.Бегалиева. ... ... ... ... Қоянбекова С. Танымдық қызығуды белсендіру. Қазақстан мектебі-2003,
№6 46.
66. Ж.Б.Қоянбаев, ... ... ... ... Ж. ... ... қалыптастыру. Қазақсатн мектебі
2003, №8 24-25б.
68. Леонтьев ... ... в ... ... 1972 №9, ... ... В.А. Оқыту барысында таным ... ... ... ... ... 2001, №5 ... Қ. ... Оқушылардың белсенділігін қалыптастыру. Бастауыш мектеп
2001, №1-2 31-32б.
71. Нурмаханова Г. ... ... ... Қазақсатн
меектебі 2004, №7 58-59б.
72. Губашева С. Дарындылықты анықтау әдістері. Әдіскер ... 2003, ... ... Б.Абдуллаева. Танымдық және ақыл-ой белсенділігін
арттыру. Қазақстан мектебі 2003, №1 23б.
74. ... бет. ... ... №1 ... Едігенова А. Танымдық қызығу ерекшеліктері, Қазақстан мектебі 2003,
№10 48-51б.
76. ... ... ... ... ... ... 2004, №9 ... Әуелбеков Е.Бейнелеу өнері және оқушылардың танымдық ... ... 2005ж, №3 ... ... ... ... ... Бастауыш мектеп 2001,
№3 22-23б.
79. Ш.Бейнеш. ... ... оқу ... мазмұнын жағалау.
Білім – 2003, №1, 28-35б.
80. ... Ж.С. ... ... оқушыларының оқу-танымдық
белсенділігін музыка пәні сабағында халық педагогикасы материалдары
арқылы арттыру. ... ... ... ... ... ... ... тұрлері. Бастауыш мектеп
2005, №9 18-19б.
82. Б.Н.Қадірова. Оқушылардың шығармашылық әрекетін дамытудың ...... ... ... 2005, №1, 16 ... ... ... білімін берік меңгерту құралы. Бастауыш
мектеп 2005, №9 ... ... ... ... үйренудің кәзіргі заманғы әдістері.
Қазақстан жоғары мектебі 2005, №2 59-63б.
85. ... шет ... 2004ж, №5, ... ... Н.А. Система воспитания познавательных сил школьников
(Уч пособия). Казан 1975, 178с.
87. Жарықбаев Қ. ... ... ... 1993, ... ... Е. Қазақтың ұлттық ойындары. А; Рауан 1994, 112-113б.
89. Ф.Н.Гоноболин. ... ... 1976, ... ... ... ... “Білім” 2001.
91. Н.В.Савин. Педагогика. Алматы “Мектеп” 1983.
92. Жалпы психология. ... ... ... ... ... ... ... таным әрекетінің ұйымдастыру
формасы. Білім- 2001, №3,18-20б.
94. Д.Кішібеков, Ұ.Сыдықов. Философия. Алматы “Ғылым” 2005.
95. ... ... ... ... ... и ... у ... Москва “Педагогика” 1983, 33-38с.
96. Р.Б.Байназаров. Воспитания ... ... ... в
процессе внеклассной работы. Алма-Ата “Мектеп” 1984, 59-60с.
97. ... ... ... в ...... современной школы. Москва “Просвещение” 1987, 96-101с.
98. Мектептегі шет тілі. 2005, №4, 33-38б.
99. Н.А.Сорокин. Дидактика. Москва ... 1974, ... ... Как ... ... ... Москва “Просвещение” 1987,
50с.
101. И.Ф.Харламов. ... ... 2000, ... ... О ... ... ... 1988, 121-129с.
103. Актуальные вопросы формирования интереса в обучении. Под. Ред.
Г.И.Щукиной. Москва ... 1984, ... ... ... ... на ... ... экономики в
школе. Учебно – методическое пособие. Шымкент 2001, 8-19с.
105. С.П.Баранов, ... ... ... ... 1987, 79-80с.
106. И.П.Подласый. Педагогика Москва”Гуманитарный издательский центр
Владос” 2000, 53-56с.
107. ... ... ... ... ... ... 1967, ... Ю.П.Азаров. Искусство воспитывать. Москва “Просвещение” 1979, ... ... ... ... Под. ред. ... наук ... Москва “Просвещение” 1972, 36-
40с.
110. Д.Ж.Брунер. Психология познания Издательство “Прогресс” Москва 1977,
308-312с.
111. В.М.Блинов.Эффективность обучения. ... ... 1976, ... Е.И.Руднева. Педагогическое система Н.К.Крупской Под. ред профессора
Ф.Ф.Королева. Изд ... ... 1968, ... ... и ... ... 1975, Под ред ... ... т.б. ... ... ... в ... ... 2006, №1, 18-25с.
107. Англиский язык в школе. 2005, №1-3, 26с.
108.Иностранный язык в школе.2005, №2, 13-14с.
109.Старков А.А. Обучение ... ... в ... ... ... ... Г.В, Рабинович Ф.М, Сахарова Т.Е. Методика обучения ино-
странным языком в средней ... ... ... П.И. ... деятельность учащихся. Москва;
Педагогика 1972, 178с.
112.Ысқақов Ж, ... Е. ... ... 2004ж, ... С. Английский для детей. Москва; Айрис Пресс 2002.
114. 1000 упражнений и ... по ... ... Под редакцией
И.О.Родина и Т.М.Пименевой. Москва“Издательство Астрель” 2000.
115.Ұ.Қыдырбаев. Инновациялық мектептердің білім ... ... ... –2005, №4, ... ... шығармашылық әрекетін дамыту-ғылыми
педагогикалық проблема. Білім- 2004, №2, 16-20б.
117.Пошаев Д.Қ, Адырбекова Г.Т, ... ... ... ... ... 2006, ... Ү.А.Танымдық іс-әрекетті дамытудың алғы шарттары.
Шымкент, 2006, 322б.
119.Кобланов.Ж.Н. Активизация познавательной деятельности будущих
учителей физической культуры. п.ғ.к. дисс... Автореф Алматы 1997.
120.Сластенин В.А. Формирование ... ... ... ... ... ... ... М;1976,159с.
121.К.Ж.Каракулов. Школоведение. Алматы, 2005, 8-10с.
122.А.Д.Кайдарова, Р.Р.Масырова. Теория и технология формирования
профессиональных интересов у ... ... в ... ... ... ... 2005, 22с.
123.С.Ш.Әбенбаев.Тәрбие теориясы мен әдістемесі.,Алматы -Дарын,
2004,315б.
124.Қ.Қабдықайырұлы, В.М.Монахов, Л.Н.Оразбекова, Т.Ә.Әлдібаева.
Оқытудың педагогикалық жаңа технологиясы. Алматы, 1999, 26-30б.
125.А.Жүсіпбек. ... ... ... ... ... ... А.Г.Ковалевтің,
А.А.Степановтың, С.Н.Шабалиннің редакциясымен Алматы «Мектеп»
1980, 72б.
127.Л.С.Выготский. Баланың жас ерекшеліктері және кемтар ... ... ... ... ... ... ... «Білім» 1994, 5-8б.
129.А.Е.Әбілқасымова, А.К.Көбеев, Д.Р.Рахымов, Ә.С.Кенеш.
Математиканы оқытудың теориясы мен әдістемесі.Алматы «Білім»
1998, 16.
130.Ж.Ж.Жаңабеков.Психологиядағы математикалық әдістер бойынша
практикалық сабақтар.Алматы ... ... 2003, ... ________________________________________________________
50. ________________________________________________________
40. ________________________________________________________
30. ________________________________________________________
20. ________________________________________________________
10. ________________________________________________________
0 ________________________________________________________
1 ... ... ... ... ... ___________________________________________________
0. ___________________________________________________
1 ... ... ... ... ... ... мен ... таңдау
Сабақтың мақсаты мен міндетін анықтау
Танымдық іс-әрекет
Қызығушылықты
тудыру
Оқыту формаларын ұйымдастыру
Әдістер мен тәсілдерді таңдау
Тапсырмаларды таңдау
Танымдық іс-әрекеттің нәтижесі (білімдер, біліктер, ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 98 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқыту процесінде оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың педагогикалық шарттары (5-6 сынып ағылшын тілі сабағында)25 бет
Оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың ғылыми-теориялық негіздері9 бет
Педагогика пәні жайлы ұғым11 бет
Өнім сапасын арттырудың шетелдік тәжірбиесі6 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
"Халықаралық тасымалдарды рәсімдеу шарттары"3 бет
"Қайрақ" ЖШС шарттарындағы абердин ангус тұқымды малдардың сипаттамасы39 бет
12 жылдық білім беруге бейімдеудің психологиялық – педагогикалық шарттары64 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь