Екі қабат әйелге қамқорлық

Шешендік өнерді пән ретінде оқытудағы негізгі мақсатымыз - дәстүрлі шешендікпен; қатар, ертеде ел емірінде ғасырлар бойы қолдынылған салт-дәстүрлеріміздегі, жұмбақтардағы, айтыстағы, салт-тұрмыс жырларындағы шешендік сөздердің мән-мағынасын ашып, ұмыт болғандарын еске түсіріп көшпенді халықтың мүрагері, бүгінгі ұрпақтың бойына атадан қалған асыл сөздерді сңіру.
Шешендік сөздер қай халық өмірімен тығыз байланысты туатындықтан үйлену дәстүрі жөн-жоралғыларындағы сөз өнерімен бір-екі мысал келтірейік. Қыз көру, не жар таңдау. “Сұлулыққа жаны үйір халқымыздың ғасырлар бойы ерге адал жар, сенімді серік болар қыз іздеген, осыдан халық арасында: Тегіне қарап қызын ал", соғуына қарап қару ас, көріп алған көріктіден, көрмей алған текті артық". шешесін көр де қызын ал". "аяғын көріп асын іш" деген сөз тіркестері қалған.
Шешендік өнер негізінде ақыл – ой еркіндік кең жерде халықтың – демократиялық қоғамдарда өсіп өркендеген. Ежелгі Нреция мемлекеті мен Рим республикасында шешендіктің қалыптасып халықтық дәстүрге айналуына сондай халықтық – демократиялық дәстүрлер себеп болған.
Қай халықта да жұбайлар отбасын құрған соң, алар баласы болуын арман етеді. Себебі бала — өмірдің жалғасы, отбасының жеміс берер гүлі, ерлі-зайыптылардың тіреу-діңгегі. Сондықтан да қазақ халқы «Бесіксіз үйде береке жоқ» деп ой топшылаған.
Жаңа үйленген жастар алғашқыда бала мәселесіне онша мән бермегенмен, жас келіннің аяқ басқаны, мінез-құлқы, жүріс-тұрысы тәжірибелі ененің көз қиығынан қалыс қалмайды. Баласынан немере сүйіп, ұрпағын өсіруді армандаған аналар келіні келе сала бала көтермесе, алаңдай бастайды. Ал келіні көп кешікпей екіқабат болса, енесі келінін ерекше қамқорлыққа алып аялайды.

ЕКІ ҚАБАТ ӘЙЕЛГЕ ҚАМҚОРЛЫҚ
Жаңа үйленген жас жұбайлардың қас-қабағына қарау, өз білгенін үйретіп, үнемі ақыл-кеңес беру енелердің борышы болып саналған.
Әсіресе жас келіннің бойына бала біткенін сезген ене оны өз қамқорлығына алып, бәле жаладан, тіл-көзден сақтаудың шарасын істей
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Шешендік сөздер 6 – 9 беттер.
2. Қазақтың салт – дәстүрлері. 11- 27 беттер
        
        Шешендік өнерді пән ретінде оқытудағы негізгі мақсатымыз - дәстүрлі
шешендікпен; қатар, ертеде ел емірінде ғасырлар бойы ... ... ... ... ... ... сөздердің мән-мағынасын ашып, ұмыт болғандарын еске түсіріп
көшпенді халықтың мүрагері, бүгінгі ұрпақтың бойына ... ... ... ... сөздер қай халық өмірімен тығыз байланысты туатындықтан
үйлену дәстүрі жөн-жоралғыларындағы сөз өнерімен бір-екі мысал ... ... не жар ... ... жаны үйір халқымыздың ғасырлар бойы
ерге адал жар, сенімді серік болар қыз іздеген, ... ... ... ... ... ал", ... ... қару ас, көріп алған көріктіден,
көрмей алған текті артық". ... көр де ... ал". ... ... асын ... сөз ... қалған.
Шешендік өнер негізінде ақыл – ой еркіндік кең жерде халықтың –
демократиялық ... өсіп ... ... Нреция мемлекеті мен
Рим республикасында ... ... ... ... ... ... – демократиялық дәстүрлер себеп болған.
Қай халықта да жұбайлар ... ... соң, алар ... ... ... ... бала — өмірдің жалғасы, отбасының жеміс берер ... ... ... ... да қазақ халқы «Бесіксіз үйде береке
жоқ» деп ой топшылаған.
Жаңа үйленген жастар алғашқыда бала мәселесіне онша мән бермегенмен,
жас ... аяқ ... ... ... ... ... ... қалыс қалмайды. Баласынан немере сүйіп, ұрпағын өсіруді армандаған
аналар келіні келе сала бала көтермесе, алаңдай бастайды. Ал ... ... ... болса, енесі келінін ерекше қамқорлыққа алып аялайды.
ЕКІ ҚАБАТ ӘЙЕЛГЕ ... ... жас ... ... ... өз білгенін
үйретіп, үнемі ақыл-кеңес беру ... ... ... ... жас ... бойына бала біткенін сезген ене оны өз
қамқорлығына ... бәле ... ... сақтаудың шарасын істей
бастайды. Абысын-ажын, ауыл ... ... ... тойын өткізеді. Оған
жиналған әйелдің бәрі шашуларын әкеп шашып, ... ... Өз ... ... ... Өмір тәжірибесі мол қарт
аналар жас ... ... бала ... соң ... айда жерік басталатынын,
ол кезде жүрек айну, бас айналу, құсу сияқты ... ... ... ... ... ... бес ай ... баланың қимылдап
қозғала бастайтыны, ол кезде ауыр жүк көтермеу, түрлі тағамдар ішіп, бойды
таза ... ... ... ... ... деп ... дұға
жаздырып, бойтұмар тағып береді. Оны мойынға асып алады немесе омыраудың
астыңғы жағына тұмаршаға жеті ұсақ ... ... ... “Тіл-көзің тасқа»
деген қарғыс осыған байланысты туған.
Түнде екі қабат келіншекті далаға, қараңғы қораға жалғыз ... үйде ... ... ... ... ... пері,
албастылар жүреді деп ұққан. Солардың ... екі ... ... ... шалдығады деген наным-сенім берік орын алған. Екіқабат
әйелдің басына пышақ, балта жастатып, қасқырдың ... ... ... қою ырымдары жын-шайтан сескенсін деген ұғымнан туған.
Бала туысымен оны жерден көтеріп алуды көп бала ... ... ... ... Ол әйел өзінің көңіл жақындығымен, жайдары, ақ
жарқын мінезімен, мейірімділігімен сол үйге жаққан адам ... ... ... жерден алғаш кім кетеріп алса, бала соған тартады деп есептелген. Ол
әйел ... ұл, не қыз ... ... сүйінші сұрайды да, кіндікті
балтамен немесе пышақпен кесіп, тарамыспен буып байлайды. ... шеше ... ана ... 4—5 күн сол ... ... ... босанған әйел
мен нәрестені күтіп көмектеседі.
Кіндік шеше босанған ... ... қой ... ... ... ит көйлек
кигізеді. Әйел босанған соң баланың жолдасы түсісімен оны ... ... ... ... адам ... таса жерге мұқият көмеді. ... ... ... ... үйді жылы ... ... жас сорпа ішіп
әл жинауына мүмкіндік туғызады. Бір жылдан соң бала қаратабан болып ... ... ... шеше бір ... ... көйлегін алып келіп, кіндік
баланың әке-шешесінен ... ... ... ... Мұны ... ... жаңа келген жас нәрестенің құрметіне жасалатын ойын-той,
салтанатты жиындар мен рәсімдер көп. ... ең ...... ... ... ... ... аяу, ірку, мөлшерлеу деген болмайды. Қазан
әр үйде бірнеше жерде ... ... ... ... ... ... ауылдың үлкен-кіші, еркек-әйелі түгелдей дәм татып, ет
жеп, сорпа ішеді. Жас ... ... де жас ... ... ... ... ... келген қүрметіне арналатын ... ... ... ... арты ... не сол күні - ... не
ертеңіндегі кеште шілдехаңаға жалғасады,
Сүйінші.Жас нәрестенің, әсіресе ұл баланың ... ... ... ... мен ... ... жұртына үлкен қуаныш әкелген. Әкесі
немесе атасы үй ішін асырау қамымен мал соңында немесе аңда ... ... ... келсе қуанышты хабарды тез жеткізу үшін ат ерттеп ... ... ... ... ... алдынан шығып, сүйінші сұрайтын болған.
Сүйіншіге хабаршы не сұраса соны ... Ол ... ... ... қуанышты хабар әкелушінің еңбегін бағалау болса, ... ... ... ... ... ... киімін, сауыт-сайманын,
астындагы атын да сүйінші сұраушыға сыйға тартқан мырзалар ... ... ... көбінесе бала көрмей жүріп, ұл бала туғанда
соның құрметіне жасалған.
Бала туғанда баланың әкесінен, атасынан ... ... ... ... ... ... адам ұл болса «Ат ұстар» деп, қыз болса «қырық
жеті» деп хабарлаған. Кейінгісі ... ... ... ... «жат жұрттың
адамы» деп қарауға байланысты туған ой-пікірлердің көрінісі.
Балаға ат кою. Бала туғаннан ... ... күн ... соң ел ... ... қарияға немесе баланың ... ... ... ... ... ... бірі қыдыр» деп құдайы қонаққа да баланың атын
қойғызатын сәттер болады.
Көбінесе молданы әкеп азан шықыртып, ... атын ... ... ... де ... бір халықтың ұлттық ерекшелігі, таным-түсінігі,
ой-арманы ап-айқын көрініп тұрады.
Мәселен, ерте заманда балаларға көз ... ... ... ... ... Итбай, Күшікбай, Жаманбай деген сияқты келеңсіз, оғаш
есім қоятын болған.
Адамға ат ... ... ... ... ... ... ... Айталық: 1) бала дәулетті де бай, ауқатты болсын деген
тілекпен: Байбол, Дәулет, Алтынбек, ... 2) ... де ... қырағы да
сақ, ер жүрек болсын деп: ... ... ... ... ... Қобыланды, Қожақ, Әлібек; 3) сұлу да, ... ... ... ... екен деп: ... ... ... Аққыз, Арайша,
Ботакөз, Раушан;
4) денсаулыты зор, өмір жасы ұзақ болса скен деп: ... ... т. б.; 5) ... ... ... екен деп: Жомарт, ... 6) ... да ... ... екен деп: ... Данабек,
Еспол, Асыл, т. б. ... ... ... ... ... ... халықтың әдет-ғұрып, салт-сана, күн,
жыл аттарына да байланысты ... ... ... ... ... ... ... Аманжол, Жомарт, Жолшыбай, т. б. Ал ба-
лалары тұрмай өле берген үйлерде өмірге жаңа ... ... ... Ізтөлеу, Төлеген, Ұлжан деген сияқты есімдер қойылған.
Күнделікті уақыт көшінен ... ... ... ... ... есімді ойланбай қоя берген. Мысалы, Мэлс, Социал, Ким, Армиял,
Марлен, Ауданбек, Совхозбек, ... ... ... Маршал,
Космосбек, Октябрь, Өндіріс, Мәдениет, т. б. — өткен дәуір талабынан туған
есімдер.
Жалпы адам ... ... ... жүрекке жылы,
мағыналы, әрі мәнді, әрі ... ... ... Себебі есім ... ... ... ... ... Оған құбылыс болса солай жауапсыз
қарауға болмайды.
Бесік. Қазақ баласын ағаш бесікке салып асырайды. Ағаш ... ... өте ... ... иіп ... талдан жасалады. Екі басын қайың
ағаштан да ... ... ... ... ... ... дәрст жүретін жерді
тесіп ойып қояды. Оған киіздең ... ... ... ... ... аяқ жакты қымтайтын көрпешемен (оны жөргек деп атайды) орап таңып
қояды, басына кішкене ... ... ... ... кіші ... ... етіп ... асық жілігінен тесіп шүмек, үлкен дәретке арнап киізден
түбек ... Оған орта ... ... күл ... ... бесіктің үстіне жеті нәрсе жабады. Әр жабылған нәрсенің
өзіндік мәні бар. Мәселен, ең бірінші етіп ... ... одан ... шапан,
кебенек, тон, жабу, жүген және қамшы сияқты бұйымдар жабылады. Тон, шапан
жабу — ержеткенде бала ... ... ... деген тілек; жүген, жабу — ат
ұстайтын азамат болуын тілеу, кебенек, қамшы жабу — ел ... ... ... ... ... ... білезік, сақина, жүзік үлестіреді. Ал
бесікке салған бәйбішеге таза матадан көйлек кигізеді.
Бесіктің бала ... ... ... көшіп-
қонғанда түйеге артып жүруге қолайлы, екіншіден, баланы емізгенге ... ... ... ... ... ана бесікке асылып отырып
та емізе береді. Тіпті ... ... ... мызғып та алады. Үшіншіден,
бесік баланын денесінің ... ... ... ... ... ... ... шүмек, түбек арқылы кетеді. Денесі құрғақ
болса, бала жайлы жатып, ... ... Ал бала ... өсуі үшін ... ... Бала 40 күнге дейін 22—23 ... 6 айға ... 20—21 ... 1 ... ... 18—20 ... ... Ұйқысы тыныш баланың денесі тез
өсіп жетіледі,
Бесік тойы. Бала ... ... роң ... мен ... немесе әке-
шешесі ауыл-аймақты жинап, баланың қарын шашын алып, бесікке салу ... ... ... ... ... жұрты алдын ала арнайы жасатып,
бесік тойына алып келіп тартатын болған. ... ... ... ... ... ... көп болсын деген ой-пікір көзделген. Қызды
өріс, жиендерді ұрпақ, жұрағат санаған.
Ол әйел ... ... ... ... ... ағаш ... ... жын-шайтан аулақ болсын деген ... ... ... ... ... ... — діни ... байланысты туған болса,
екіншіден — ... ... ... ... ... ... ... көзделген.
Бесікке салушы бесіктің барлық жабдықтарын орын-орнына қойғаннан
кейін, шашуға ... ... май, ... ... ... күміс ақшанй ... алып ... ... ... ... ... ... астынан қолын тоскандарға
үлестіреді. ... ... ... жас ... де ырым етіп ... дәм
татып, қалталарына салып ... Шашу ... ... ... отпен аластайды. ... ... ... жерден
темірмен қарып ... ... ... ... болсын деп бесіктің ... ... ... байлайды,
жын-шайтаннан, көзден сақтасын деп тұмар жаздырып ... Сұлу ... ... ... ... жастайды. Бесікті аластау кезінде:
Алас, алас, ... ... Тілі ... ... алас,
Иесі келді, паледен көш! ... ... ... алас, пәледен алас, Отыз ... ... ... ... ... ... ... жын-шайтан, тіл-көздсн сақтасын деген тілек
айтылады.
Сәбидің 1 ... ... ... Бала ... ... ... ... ажырата бастайды. Әсіресе шешесі
мен әкесін жазбай таниды. Баланы ... ... «Ата ... «Әже ... ... ... апа ... деген сияқты сұрақтар беріп, ... ... ... Баланың өз атын білгізеді. «Ыстық», «суық»,
«жақсы», «жаман» деген сияқты сөздермен әр ... ... ... 6—7 ай ... бала ... ... отыруға үйренеді. Қазақтың
бала «төрт айда төңіректеп отырады, бес айда белгілі отырады, алты ... ... ... сөз ... бала дене ... өсу ... ... түсінік. 8—10 ай болғанда еңбектеп жүре ... ... ... қаз ... бір-екі аттап үстел жағалап жүруді үйреиеді. Осы
кезде ... ... ... ... ойыншықтар мен үш аяқты ит арба
жасап бсріп, ... ... ... үйретеді.
Баланың қаз тұрып тез жүруі ... ... Ал ... ана сүті ... оның ... баратын тағамдағы витаминдер
ерекше әсер етеді. Сондықтан жас ... ... әр ... тағамдар жеуі
керек. Баланың тән азығы дұрыс тамақтану арқылы берілсе, рухани жан ... ес біле ... ... сөйлесу, айналадағы қоршаған ортамен
таныстыру арқылы іске асырылады.
Тұсау кесу. Бала қаз тұрып, ... ... жүре ... ... ... ... баланың туғанына 12—14 ай толғанда жасалады.
Тұсау кесу ... ... ... 1,5 метр ала жіп, ... қайшы немесе
пышақ. Тұсау кесу тойына ауылдың ... ... ... Ет асылып, шай қайнатылады. Тойға келгендер шашуға құрт, май,
тәтті тағамдар, балаға ойыншық, асық, сылдырмақ, т. б. ... ... ... ... ... ... әйелдердің біріне қайшы
мен жіпті ұстатып, баласының тұсауын кесуді ұсынады. Тұсау кесуші әйел жүре
бастаған баланың аяғына ала ... ... ... ... ... қаз, ... Тай-құлын боп шаба ... ... мәз ... Озып ... ала ... ... Қаз баса ғой, ... ... ... ... ... ... қаз, балам, ... аяқ баса ... жаз, ... ... аса ... ... ... қойшы құлыным,
Басқаныңды санайық. ... ... ... жүре ғой, ... бол, ерінбе.
Балтырыңды түре ғой. ... бас, ... ... ... отырып тұсау жіпті қайшымен қияды да, баланы ... ... ... ... 1,5—3 жасар балаларды жарыстырып,
күрестіріп, озғандарына бәйге береді. Көп ... ... ... ... ... ... шешесінін шабандығынан деп күлкі қалжың
қылады.
Атқа мінгізу тойы. Бала 4,5.—5-ке ... ... ұл ... ат, ертоқым даярлайды. Ерді (егер) қайыңның безінен ... Мұны ... ер деп ... ... ... ... үзеңгі
бауларын киіз бен былғарыдан, қайыстан күмістетіп жасатады. Атқа ... жаз ... ... ... ... ... азамат болыпты,
атқа мінгізу тойына шақырып жатыр десіп, ағайын-туыс, жекжат, нағашылары
келеді. Баланың ... ... ... ат әкеп ... ... Тойға
келушілер балаға арнап қамшы, садақ, шідер, т. б. заттар ... ... ... Бұл — ... ... ... жарадың деген ырымдар.
Ел жиналғаннан кейін баланың өзіне арнаған құнанына ер ... ... атқа ... ... қояды да, ағасы немесе нағашы атасы атты
жетектеп, ауылды айналдыра әуелі аяндатып, кейін ақырын желгізіп жүргізеді.
Бұдан кейін ... ауыл ... ... ... ... ... атпен
келіп сәлем бергізеді. Қариялар:
Ал ақ тілек, ақ тілек, ... өнер таба ... ... сал білек. ... жаға ... ... баға біл, Тең ... алды ... да жақсы шаба біл. ... атқа ... ... жол, ... бата береді. Әйелдер баланың азамат болу қуанышына шашу шашады.
Сүндет тойы. Сүндетке отырғызу VII—VIII ғасырларда араб ... ... ... жұртына тараған. Сүндетке ... ... ... ... Ер ... сүндетке 5, 7 немесе 9 ... ... ... ерте ... ... солғұрлым ауырсынбай,
тез жазылып кететін болған. Сүндетке отырғызу көбінесе жазға салым ... ... іске ... ... суық та, ... та балаға әсер етпесін
деген мақсат көзделген. Кейде 5, 7, 9 жастағы ауыл балаларын жинап, ... 3—4 ... ... ... сүндетке отырғызған.
Баланы сүндетке отырғызарда әкесі мүмкіндігі болса сүндет ... ... ... ... ат ... Сүндеке отыргызу, біріншіден,
мұсылмандық белгісі ... ... ... ... ер ... ... әжеті жарап қалдың деген сезімді де білдіру көзделген.
Қазақта сүндет тойынан кейін 9—10 ... ер ... қыз ... түсу ... іске ... Бұл бала ... өзгеруіне ықпал
еткен. Бала өзін үлкейген екенмін деп сезіне бастайды.
Тілашар ... Бала 7 ... ... ... ... немесе атасы,
әжесі қолынан жетектеп, мектепке (медресеге) ... ... ... ... ... ... ... әйелдер анасына қайырлы болсын ... ... ... шашу ... Ата-анасы арнайы мал сойып, тойға келгендерді ет, қымыз,
шай беріп сыйлайды. ... ... ... ... жас ... ... тез
танып, кітапты көп оқып, Лұқпандай хакім, Атымтайдай жомарт болсын, 12
ғаламның ... ... деп бата ... тілек тілейді.
Балаға ата тегін үйрету. Балаға 7—9 жасында әкесінен бастап ағайын-
туысты, нағашы жұртын, алыс-жақынды таныстыру, ... ... ел ... ... ... бөлінген. «Жеті атасын білу» заң ... ... үш ... бар, оның шығу ... ... білу әр азаматқа парыз
деп ұққан ... ... ... ... ұл жеті ... жөн ... деген аталы
сөзді арқау етіп, баласына ата ... ... ... ел жұрт
тарихын білу — ер азаматты ерлікке, елдікке, Отан ... ... ... ... атасы балаға тек жеті атасына дейінгі бабаларының атын
жаттатып қана қоймай, олардың қандай адам ... ... үшін ... ... ... ... да әңгіме еткен. Сол арқылы бала ... ... екен ... ... көзделген.
Ата, ру тарихын білу жақсы. Бірақ баланы өз ... ... ... жақсы, текті, асыл азаматтар тек ... ... ... деген өзімшілдік, теріс көзқараста тәрбиелеу дұрыс емес. Басқа
рулардың, ... де ... ... ... ақын ... сөз қозғап әңгіме ету, «жақсы көпке ... ... туса ... ... ... жоқ, ол ... ... деген ой-пікірді
жастардың жетесіне жеткізу азаматтық парыз.
Өкінішке орай, отбасы тәрбиесінде осы жағы ... ... ... көпшіл, қоғамшыл рухты себе білу, «адам ... ... ... ... ... ... ... керек.
Сондай-ақ «Қырық күн шілдеде май тоңғысыз жаз ... ... ... ... ... мен мойын, аяқ-қол буындарының бекіген кезіне, көз
тоқтатып алыс-жақынды ажырата бастауына дәл келеді.
Міне, адам ... осы ... ... атап өту, ... баланың
қырқынан шығу тойын жасау немесе өлген адамның қырқын ... еске ... ... ... кең сақталып келе жатқан дәстүрлер.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Шешендік сөздер 6 – 9 беттер.
2. Қазақтың салт – ... 11- 27 ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет
Бала құқығы жайлы10 бет
Исламның жан-жақты құндылықтары6 бет
Отбасы құқығының негіздері10 бет
Педагог-психологтың қарттармен жүргізілетін жұмыс технологиялары22 бет
Әлеуметтiк жұмыс жүйесiндегi қоғамдық және қайырымдылық ұйымдар4 бет
12 қабатты тұрғын үй құрылысы54 бет
12-қабатты және екі қабатты авто паркингті тұрғын үй комплексі47 бет
4 қабатты 20 патерлі тұрғын үй19 бет
«9-қабатты офистік ғймарат» тақырыбына арналған дипломдық жобаның есептеу-конструкциялық бөлімі9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь