Қазіргі қазақ поэзиясындағы метаморфоза құбылысы

Метаморфоза – мифологиялық ойлау дәуірінен туындаған заттың бір түрден екінші түрге алмасуы, өзгеруі. Өзінің архаикалық формасында метаморфоза ежелгі мифопоэтикалық ойлау сипаттарын танытады. Заттың бір түрден екінші түрге ауысуы, адамның аңға, құсқа немес тасқа айналуы, сондай-ақ табиғаттағы басқа да өзгерістер көне дәуір адамдарының түсінігінше, адам мен табиғат тепе-теңдігінен туындайды. Адам мен табиғатты тұтас жаратылыс деп қабылдаған сенім уақыт өтке келе көркем туындыларда басқаша , яғни көркемдік аспектіде қызмет атқара бастады. Сол желі күні бүгінге дейін тартылып келе жатыр.
Мифтік құбылушылық көркемдік тәсіл ретінде көркем жазба әдебиетте кеңінен қолданылды. Қазақ жазба әдебиетінде фольклорлық-мифологиялық сюжеттерді, бейнелерді шығарма мазмұнына арқау ету бұрыннан қалыптасқан дәстүр. Қазіргі қазақ ақын-жазушылары авторлық позициясын танытуда, шығарманың идеясын ашып, көркемдік айшықтарын бедерлей түсуде мифтік сюжеттерді, мифологиялық түсініктерді, оның ішінде мифтік құбылушылықты мақсатты түрде пайдаланып, шығармашылықпен дамыта қолданғанын байқауға болады. М.Жұмабаевтың, С.Сейфуллиннің көркем туындыларында құбылушылық орын алса, мұндай желі қазіргі ұлттық әдебиетімізде де кездеседі.
Мифтік құбылушылық мақсатты және мақсатсыз болып келеді. М.Жұмабаевтың “Оқжетпестің қиясында” поэмасындағы Пір-бабаның тасқа айналуын мақсатты құбылушылыққа жатқызсақ, Р.Нүрпейісовтің “Ақ бұғы және аңшы”, М.Айтқожинаның ғашықтардың аққуға айналуы жайлы поэзиялық туындылары да осы құбылушылыққа үндеседі. Мифтік құбылушылық ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінде суреткердің көркемдік-идеялық тәсілі ретінде көрінді.
Мифтік құбылушылықтың бір себебі қатты шаршағандықтан болса, С.Сейфуллин шаршап жатып, ұйықтап кеткен батыр туралы мифті былай жырлайды:
Болыпты баяғыда Жеке батыр,
Тау бағып жатады екен тігіп шатыр.
Бір күні қарауылда қалғып кетіп,
Сол батыр бүгінгіше ұйықтап жатыр (18).
Бұл жерде батырдың тасқа айналуы өз қалауынан емес, құбылу себебі
        
        ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ПОЭЗИЯСЫНДАҒЫ МЕТАМОРФОЗА ҚҰБЫЛЫСЫ
Метаморфоза – мифологиялық ойлау дәуірінен туындаған заттың ... ... ... ... өзгеруі. Өзінің архаикалық ... ... ... ... ... ... ... бір
түрден екінші түрге ауысуы, адамның аңға, құсқа немес тасқа айналуы, сондай-
ақ табиғаттағы басқа да ... көне ... ... ... ... ... тепе-теңдігінен туындайды. Адам мен табиғатты ... ... ... ... ... өтке келе көркем туындыларда басқаша , яғни
көркемдік аспектіде қызмет атқара ... Сол желі күні ... ... келе ... ... ... тәсіл ретінде көркем ... ... ... Қазақ жазба әдебиетінде фольклорлық-мифологиялық
сюжеттерді, бейнелерді шығарма ... ... ету ... ... ... ... ақын-жазушылары авторлық позициясын танытуда,
шығарманың ... ... ... ... ... ... ... мифологиялық түсініктерді, оның ішінде мифтік құбылушылықты
мақсатты түрде ... ... ... қолданғанын байқауға
болады. М.Жұмабаевтың, С.Сейфуллиннің көркем туындыларында құбылушылық орын
алса, мұндай желі ... ... ... де ... ... мақсатты және мақсатсыз болып келеді. М.Жұмабаевтың
“Оқжетпестің қиясында” поэмасындағы Пір-бабаның тасқа айналуын мақсатты
құбылушылыққа ... ... “Ақ бұғы және ... ... ... ... ... поэзиялық туындылары да осы
құбылушылыққа үндеседі. Мифтік құбылушылық ХХ ғасырдағы қазақ ... ... ... ... ... ... бір себебі ... ... ... ... ... ұйықтап кеткен батыр туралы мифті былай жырлайды:
Болыпты баяғыда Жеке батыр,
Тау бағып жатады екен тігіп шатыр.
Бір күні ... ... ... ... ... ... жатыр (18).
Бұл жерде батырдың тасқа айналуы өз қалауынан емес, құбылу себебі –
шаршап ұйықтап кету. “Көптеген аспани және ... ... ... өліге
айналуының басты себебі қатты шаршағандық болып келеді. Қатты шаршаған
мифологиялық кейіпкер ... ... ... ... айналып, тыныш
табады” (2,70). С.Сейфуллиннің осы ... ... ... ... да миф ... тиіп ... бура ... жерінде қозғалуға шамасы келмегендіктен
тасқа айналып кетеді. Ақын мифтік ... ... ... ... ... жырлауда шебер қолданған. Ақын Көкшедегі тас, шындардың
пайда болуын түсіндіретін ... ... биік ... ... берген.
“Мифтік дәуірде адам өзінің әр түрлі жанды-жансыз нәрсенің кейпіне
кіріп, өзгеріп кететіндігіне кәміл ... Адам өзін ... ... ... ... ... жүрген жолбарыс кейпіне ауыса алады деп сенген” (4,
44-45). Әсіресе, қазіргі көркем әдеби туындыларда адамның ... ... ... ... ... Қазіргі қазақ поэзиясы өкілдерінің
бірі М.Айтқожина өлеңінен мысал келтірейік:
Дегендей мынау неткен сұмдық еді,
Мұңға оранып тұрады шың жүрегі.
Қос аққу ... ... деп ... па, аңыз ба ... кім біледі (19, 353 ).
Ақын сүйіктісін сағына күткен жас арудың жан тебіренісін шебер суреттей
отырып, мифтік құбылушылықты шығарма идеясына сай ... ... ... ... ... ... деп ... мифтер, мифтік
сананың кейінгі, дамыған кезеңімен байланысты екенін айтып ... ... адам тірі мен ... ... ... бар ... көзі ... енді
адам басқа нәрселерге сыртқы бір күштің әсерінен айналады деп ... ... ақ бас ... тасқа айналуы амалсыздықтан, әрі мақсатсыз болып
түсіндірілсе, екі ғашықтың аққуға айналуы – қатал тағдырдан қашу ... Бұл да ... ... мақсатты.
Мифтік құбылушылықтың тағы бір себебі – күнәлі болу немесе ... ... ... ... ... құрғанда” өлеңінде ұларға тұзақ
құрған адамның бұл дүниеде оңбайтыны айтылады.
“Мифтердің айтуы бойынша, рудың ... ... ... ... ... адамды жан шошырлық жаза күтеді. Сондай жазалардың
бірі – адамды аңға, я ... ... ... ... деп ... жаза ... құбылу сөздің құдіретті күші бар ... ... және ... сананың ғана аясында ... ... ... ... ... ... ... этикалық тәртібін бұзу
болып табылады”, - деп жазады В.И.Еремина (21, 11-12).
Р.Нүрпейісовтің көптеген өлеңдерінің негізгі тақырыбы ... ... ... ... пен адам ... үйлесілімділік үзілген жағдайда
барлық жарасымдылық бұзылады дегенді осы өлеңі ... ... ... ... ... ... берсе, адамның өзі де рухани жағынан
азғындайды дегенді меңзейді.
Ақынның “Ақ бұғы және ... атты ... ... ... ... ... айналуы мақсатты құбылушылыққа жатады.
Ежелгі миф бойынша бұғы - бір халықтың шыққан тегі: Ол қасиетті, оған
оқ атуға тыйым ... ... бұғы ақ ... ... айналып, мергеннің
жануарға емес, өз анасына мылтық кезегенін айтады. Аңшының ата ... ... ... ... ... ... ... жолына
шақырады.
Қазіргі поэзиямызда мифологиялық түсініктерге жаңа мағына ... ... ... ... ой ... шебер қолдана білген талантты
ақындардың бірі – Е.Раушанов. ... ... ... халық аузында
сақталып келген тарихи, этногенетикалық және басқа сипаттағы аңыз, мифтер
жана түр иеленген деуге ... ... ... ... ... желі алынған.
Жыландар тілін білетін аса оқымысты Ғайша – поэманың бас ... ... ... былай дейді:
“- Ай, пірім, мен енді жылан боламын.
- Уай, ... неге олай ... ... ... ... өртеген ордалы жылан түсіме кіріп, “ханша, сенің
бауырың суық, өңін боп-боз, босаға бойлы боз жыланға ұқсайсың”, - ... ... ... ... мен науқас адаммын, неге ...... мен. ... ... ... ... ... Сен де
алтынның ішінде ұйықтайсың. Күндердің күнінде алтыныңа қызыққан бір ... ... ... ... өзі ... ... жердің жауы көп
деген, сөйтіп ол қыз үшін де, өзің үшін де жыланға ... - ... ... ... ... жиырыла түсіп, жыланға айналып сала берді”
(22, 180).
Ханшаның жыланға айналу ... - ... ... ... ... ... ... жоқ, олар адамдардың ой-пейіліне көшкен екен.
Ордалы жыланды от құшағында қалдырған адамдарды қарғыс атқандай болады.
Азамат ерлердің ... ... қақ ... ... боп ... ... ... айналуы тыйым салынған төтемдік салтты бұзумен
байланысты болып келеді. Жыланды өлтірген адамға өлген ... ... ... ол адам ... ... кетеді.
Адамның жыланға айналу оқиғасы бұл поэмада тағы бір мәрте ұшырасады. Ол
– түркілердің қолына түскен тұтқын жігіттің Ғайша оған араша ... ... ... айналып кетуі. Ақын өз ... ... мен ... ... ала отырып, адам-табиғат бірлігі ... ескі ... ... ... ... ... бір ... көздеп, басқа бір нәрсеге айналуды армандайтын
мифтік құбылушылық түрлері кездеседі. Бірақ бұл ... ... ... ... ... мифтік құбылушылыққа деген ынтызарлық М.Мақатаевтың “Өмір
сүрейік алмасып” өлеңінен де ... ... көне ... ұғым елес ... ... айтарымыз – адам мен
табиғат бірлігі туралы таным. Содан кейін, сол ... ... ... зат пен құбылыстың жаны (рухы) бар деген ... ... ... ... айналуды көксесе, Е.Раушановтың кейіпкері
жыланға айналуды қалайды. Екі желі де адам бір ... ... ... ауыса
алады деген мифтік ұғымның көркем мифологияға айналып, ақындық ... ... ... ... ... тұр ... ... Яғни мифтік
құбылушылықтың қазіргі әдебиеттегі сипатын танытады.
Сонымен, ... ... ... ... мотивтерді,
мифологиялық түсініктерді бүгінгі күн тұрғысынан жырлауда биік ... ... ... тән ... ... қазақ жазба
әдебиетінде шығарма ... ... оның ... кестелерін айшықтап
берудегі бірден бір тәсілге айналып отырғанына келтірілген мысалдар дәлел
бола алады.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ халқының демографиялық өткені мен болашағы35 бет
Жыраулар поэзиясындағы көркемдік ерекшеліктер5 бет
Марков құбылысы16 бет
Электролиттердегі электр тоғы4 бет
Өсімдіктердің мерзімді дамуы және фитоценоздың ерекшеліктері7 бет
60-90 жылдардағы қазақ поэзиясындағы көркемдік ізденістер29 бет
8-сыныпта «жылу құбылысы» бөлімін оқытуда компьютерлік технологияны қолдану36 бет
XIX ғасыр поэзиясындағы өнер, білім, ғылым тақырыбы38 бет
Ассимиляция құбылысы және диссимиляция.Қазақ орфоэпиясының жай-күйі. Қазақ жазуы және орфографиясы. Пунктуация мәселелері14 бет
Ассимиляция құбылысы және диссимиляция; қазақ орфоэпиясы; қазақ жазуы және орфографиясы; пунктуация мәселелері9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь