«ҚАЗҚҰРЫЛЫССЕРВИС» акционерлік қоғамының техника - экономикалық сипаттамасы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Нарықтық экономикадағы дебиторлық берешектің мәні мен маңызы.
1.1 Дебиторлық берешектің мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 «ҚАЗҚҰРЫЛЫССЕРВИС» акционерлік қоғамының техника . экономикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.3 Ұйымның есеп саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18

2. Дебиторлық берешек есебі.
2.1 Дебиторлық берешек есебінің ұйымдастырылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
2.2 Сатып алушылар және тапсырыс берушілермен есеп айырысудың есебі ... ..
2.3 Басқа да дебиторлық берешектің есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51

3. Дебиторлық берешек аудиті.
3.1 Дебиторлық берешек аудитінің бағдарламасы, мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ...47
3.2 Дебиторлық берешек аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.3 Қоғамның дебиторлық берешегін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
Кіріспе
Инвесторлар мен тапсырыс берушілердің сонымен қатар құрылысшылардың қызметтерінің қарқынды дамуына байланысты Қазақстан Республикасының құрылыс жағдайында құрылыс ұйымдарындағы бухгалтерлік есеп ақпараттарының дәйекті болуы мен оның тәуелсіз бақылануына сұраныс мердігерлер үшін де, тапсырыс берушілер үшін де өсіп келеді.
Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастардың қалыптасуына дейін құрылыс кешенінде құрылысқа қатысушылардың арақатынасында СНиП, ГОСТ,СН, ТУ, т. с.с. экономикалық сауатты құқықтық-техникалық базасына негізделген, инвестицияны қолдануды, нақты өзіндік құн мен нормативті пайданың құрылуын және құрылыс шикізаттарын бақылау, олардың жүйелік есебін жүргізуге мүмкіндік беретін, жақсы қалыптасқан салалық жүйе орын алған.
Қазіргі мың құбырып өзгеріске ұшырап отырған нарықтың шарттарына сәйкес дебиторлық берешек есебі мен аудиті маңызды роль атқарады. Құрылыс жұмыстарын өндіру мен жоспарлаудың арнайы шарттарына байланысты (өндіріс бөлімшелерінің әртүрлі салаға бөлінуі, және жұмысшылардың қауыптілігі артық орындарда жұмыс істеуі, т.б) барлық ресурстардың ұтымды жүргізілетін есебі мен оның негізінде ұйымдастырылған ресурстардың қолдануына қатаң бақылау жүргізу ең тиімді құрал ғана емес, ресурстарды рационалды қолдану мен экономика режимін қажетті шарттармен қамтамасыз ету болып табылады. Негізгі және айналым құралдарын қолдану арқылы өзінің жабдықтаушылық, өндірістік және тұрмыстық қызметін ұйымдастырады. Олар өзге де кәсіпорындармен келісімшартқа отыру арқылы іскерлік қатынасқа түседі. Шаруашылық қызмет барысында құрылыс компаниялары сатып алынған тауар (тұрғын үй объектілері, тағы басқадай құрылыс өнімдері) бойынша мердігерлер мен тапсырыс берушілер жасаған жұмыстары мен көрсетілген қызметтері бойынша, тағы басқа заңды және жеке тұлғалармен есеп айырысу жүргізіп отырады. Ұйымның берілген айналым құралдарынан қосымша алынған қаржы бойынша есеп айырылысу керектігі де туады. Сондықтан шаруашылық және қаржылық қызметінде дебиторлық
        
        Мазмұны
Кіріспе...................................................................
..................................................... 3
1. Нарықтық экономикадағы дебиторлық берешектің мәні мен
маңызы.
1.1 ... ... ... ... ... ... ... Ұйымның есеп
саясаты...................................................................
..................18
2. Дебиторлық берешек есебі.
2.1 Дебиторлық берешек есебінің
ұйымдастырылуы...........................................27
2.2 Сатып алушылар және тапсырыс берушілермен есеп ... ... ... да ... ... ... берешек аудиті.
3.1 Дебиторлық берешек аудитінің бағдарламасы,
мақсаты...............................47
3.2 Дебиторлық берешек
аудиті....................................................................
.........
3.3 ... ... ... мен ... ... сонымен қатар құрылысшылардың
қызметтерінің қарқынды дамуына байланысты Қазақстан Республикасының ... ... ... ... есеп ... дәйекті
болуы мен оның тәуелсіз бақылануына сұраныс мердігерлер үшін де, тапсырыс
берушілер үшін де өсіп келеді.
Қазақстан Республикасында нарықтық ... ... ... ... ... ... арақатынасында СНиП, ГОСТ,СН, ТУ, т.
с.с. экономикалық сауатты ... ... ... ... ... өзіндік құн мен нормативті пайданың құрылуын
және құрылыс ... ... ... жүйелік есебін жүргізуге
мүмкіндік беретін, жақсы қалыптасқан салалық жүйе орын алған.
Қазіргі мың ... ... ... отырған нарықтың шарттарына
сәйкес дебиторлық ... ... мен ... ... роль ... Құрылыс
жұмыстарын өндіру мен жоспарлаудың арнайы шарттарына байланысты ... ... ... ... және жұмысшылардың қауыптілігі артық
орындарда жұмыс істеуі, т.б) барлық ... ... ... есебі
мен оның негізінде ұйымдастырылған ресурстардың қолдануына қатаң ... ең ... ... ғана ... ресурстарды рационалды қолдану мен
экономика режимін қажетті шарттармен қамтамасыз ету болып табылады. Негізгі
және айналым құралдарын қолдану ... ... ... ... ... қызметін ұйымдастырады. Олар өзге де кәсіпорындармен
келісімшартқа ... ... ... ... түседі. Шаруашылық қызмет
барысында құрылыс компаниялары сатып ... ... ... үй ... ... ... ... бойынша мердігерлер мен тапсырыс берушілер
жасаған жұмыстары мен көрсетілген қызметтері бойынша, тағы басқа заңды және
жеке тұлғалармен есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... қаржы бойынша есеп айырылысу ... ... ... ... және қаржылық қызметінде дебиторлық берешекті
өз уақытымен жабу және оның ұқыпты жүргізілген ... ... орын ... ... дебиторлық берешек өндірістік шаруашылық қызметінің
ұйымдастырылуында да ... роль ... ... есеп ... ... ... қол ... жүргізіледі және қызметтер мен ... ... ... ... ... Дебиторлық берешектің
туындауы, сәйкесінше олардың есеп және ... есеп ... ... ... есеп ... ... ... мен табысты мойындауда
қолданылатын принциптеріне және екіншіден жоспарда ... және ... ... есебін жүргізумен және оған байланысты қаражаттың түсуі ... ... ... ... ... байланысты, үшіншіден
қатаң бақылау жасаудың міндеттілігі салық органдарының салықтар мен салық
салынатын табыс сомаларының деңгейіне тұрақты ... ... ... есеп жүйесінде дебиторлық берешек есебі бойынша шоттар табысты
реттеудегі тиімді құралдар болып саналады. Дебиторлық берешек ... ... ... мен ақша ... ... ... байланыстырып отыратын
тетік болып саналады. ... ... ... өсуі ... барлығы ақшалай көрсеткіште емес екенін айтады. Қаржылық талдау
аясындағы ... ... ... мен ... ... ... деңгейі өскен сайын сол ... ... ... ... деп
есептейді. Яғни дебиторлық берешек өзгерісі ұйым ... ... ... ұғым ... ... Ең ... табыстың әр түрінің
пайда сапасына және ақша қаражаттың пайда болу ... мен ... ... ... керек. Тек сонда ғана келешектегі ақша ... ... және ... ... ... негіз туады. Дебиторлық берешек
есебінің мақсаты жабдықтаушылар мен ... есеп ... ... ... ... Бұл ... ... берешекті анықтау,
оның өз уақтысымен және дұрыс рәсімделуін тексеру, дебиторлық берешектің
қабылданған мерзімде табылуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... мақсаты - ... ... ... ... ... ... ... мен есеп айырысу және төлем
дициплиналарын ұстау мүмкіндігін ... ... ... және
аудиттелінетін субъектінің қаржылық жағдайының ... ... ... ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс
берушілермен есеп айырысу операцияларына түгендеу жүргізу және ... ... және ... ... ... ... ... талаптар бойынша резервтердің қолданылуы мен қалыптасуының
заңдылықтарға сәйкестілігін тексеру кіреді. Дипломдық жұмыста бухгалтерлік
есептің қазіргі ... сай ... мен ... ... жоспарға сай және тиімді болуына әрекет ететін әдістер де
қарастырылған.
Дипломдық жұмыс АҚ ... ... ... ... дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты дебиторлық берешек есебі мен
аудитінің және бухгалтерлік есеп және аудит жүйесінде ... ... ... және ... ... ... ... алдына келесі міндеттер қойылады:
- дебиторлық берешектің негізін ашу;
- АҚ «Қазқұрылыссервистің» өндірістік және экономикалық қызметінің
мазмұнын ... ... ... ... ... мен ... ... сұрақтарын
қарастыру;
- дебиторлық берешектерді талдау;
- дебиторлық берешек бойынша анықталған кемшіліктерді жоюға кеңестер
беру.
Берілген мәселелерді ... ... есеп пен ... ... екі
жақты жазу, сараптау, бақылау, салыстыру ... ... ... ... дебиторлық берешектің мәні мен маңызы.
1.1 Дебиторлық берешектің мазмұны.
Дебиторлық берешек дегеніміз – белгілі бір ұйым ... ... ... жеке ... тағы ... ... ақшалай түрдегі берешегі.
Дебиторлық берешек әр түрлі ... ... ... ... ... ... қызмет көрсеткенде пайда болады. Дебиторлық берешек – ... ... мен ... ... ... ... болып
табылады. Олаға:
Алынуға тиісті қарыздар – сатып ... мен ... ... ... ... көрсетілген қызметтер үшін, жасалған жұмыстары үшін ... ... ... ... – белгілі бір соманы көрсетілген мерзімде, жөнелтілген
тауарлар үшін төлеуді көрсететін жазбаша қарыз ... ...... ... ... ... ... етілмеген дебиторлық берешектер;
Еншілес (тәуелді) серіктестіктерінің дебиторлық берешегі - ... ... , ... ... ... дебиторлық
берешегінің есеп айырылысуы жайлы ақпарат;
Өзге де дебиторлық берешек – ... ... ... ... ... төленуге тиісті қосымша құн слығы, ... ... ... ... және ... жұмысшылар мен басқа да тұлғалардың
есеп ... ... ... ... ... ... зияндар,
қарыздар тағы басқа операциялар бойынша, жал міндеттемелері үшін берешектер
жатады.
Негізгі капитал, ... ... ... дебиторлық берешек ұйым үшін
құралдарды үнемі ... бабы ... ... және ол ... ... нақты жақсы бәсеке тудыруға мүмкіндік ... біз ... ... ... ... ... ... қарастырамыз.
Клиенттерді несиелендіру соммасы клиенттің қарыз міндеттемелерінен және
төленбеген шоттарынан туады. Сонымен ... оған ... ... ... және кей ... қосуы бойынша әлі мерзімі жетпеген
дебиторлық берешектер де саналады. ... ... ... ... ... ... элементтерден тұрады:
Тұтынушылардың қарыз міндеттемелері + алынуға тиісті бағалы қағаздар +
фактураланбаған шоттар + ... ... ... алынған вексельдер =
клиенттің қаржылық міндеттемелері және оларға байланысты шоттар. ... ... ... көрсетілген вексельдер мен чектердің сомаларын
енгізуге болады. Бұл жағдайларға сүйене отырып, дебиторлық берешек ... ... ... ... тұтынушыларды несиелеуді тек несиелендіру ... ... ... ... үшін ... есептеу арқылы жабдықтауды
жүргізеді.
Несие берілген мерзім ... ... ... бір ғана бөлігіне созылады.
Бірақ ол мынандай ішкі факторлардың әсерінен өзгеруі мүмкін:
- фактуралауды басқару
- төлеуге бағытталған бағалы қағаздарды жинау және ... ... ... ... басқару.
Дебиторлық берешек субъектіге басқа заңды және жеке тұлғалардан ... ... ... Оның ... болуы субъектінің шаруашылық қызметіндегі
объективті процесс болып табылады. Экономикалық ... ... ... құралдары қаржылық активіндегі бір элементі ... есеп ... ... комиссия 1996 жылғы 8 ... ... ... мен ... ... негізі туралы
» №2 қаулысына сәйкес , дебиторлық берешек сияқты активтер ... ... қоса ... ... арқылы байланысқан. Ұйым активтеріне мүлік,
мүліктік және мүліктік емес жеке ... бар ... ... ... ... №14 – ші 1995 жылы 26 ... есеп ... заң күші бар активтерді бағалау бабы
активтер мойындалатын және қаржылық ... ... ақша ... ... ... «Бухгалтерлік баланс және қарожылық есептердегі
негізгі ... №2 БЕС- да ... ... ... ... бір ... ... және ұзақ мерзімдік болып бөлінеді.
«Табыстар» №5 БЕС - на ... ... ... ... ... мен ... салдарынан пайда болады, және ол алынуға тиісті шоттар мен
вексельдер арқылы ... ... ... сонымен қатар есептілік
кезеңіндегі жал төлемдерінен, пайыздар мен басқа да сомалардан тұрады.
Дебиторлық берешек заңды және қолданыстағы есеп ... және ... ... ғана ... және ... сай деп ... Егер қарыз
өз уақтысымен жабылмаса, нормаға сай емес ... ... ... талап
ету мерзімі өтіп кеткенде талап ету құқығының ережесімен және заң бойынша
қойылған талап ету ... ... ... ... сатып
алушылардың тауар мен қызмет көрсету үшін ... ... ... қызмет
барысында пайда болған, және басқа да қызметтерінің салдарынан пайда болған
болып екіге ... алу ... ... негізгі көзі болып табылады, өйткені
өткізу бойынша төлемдер көбіне банктегі шоттарда есептеледі. Өнімді өткізу
қортындысында пайда болған ... ... ... ұйым ... ... болып есептеледі.
Дебиторлық берешекпен байланысты негізгі бухгалтерлік мәселе дебиторлық
берешекті ... мен ... ... табылады. Дебиторлық берешекті
қайтара білу дебиторлық берешек ... ... және ... ... негізгі сұрақ болып табылады. Берешекті төлеу ... ... ме ... және оның ... ... ... ... әсер етеді. Тауарды кредитке сату оның ашық шот ... ... ... ... ... ... несие туралы формальдық
келісімшарт негізінде, мысалы, ... ... ... ... ... ... міндеттемесі ережеге сүйене 60 күнге монтаж жасау жабдығын
өткізу кезінде және айтарлықтай үлкен ... ... ... ... ... ашық шот ... есеп айырысу сонымен қатар шеттен алып
пайдалану мен несиеге қарыз ... да ... ... ... ұйым ақша ... ... ... тұрып алуына болады.
Ең алдымен оны сатуға мүмкіндік туады. Ұйым зз ... ... ... жойылуы тәуекелдігін өзіне алуы мүмкін, ол кезде
сатушыға айналып келу ... бар ... ... ... ... ... ... болса, дебиторлық берешек «айналымсыз»
сатылады.
Дебиторлық берешекті ... ...... деп аталады, ал егер
«айналыммен» өткізсе- беру ... ... ... деп ... ... талапқа
жеңілдік беру келісім шартындағы операция бойынша бір заңды тұлға (цедент)
келісім шарт бойынша екінші заңды ... ... ... й да бір
міндеттемесін (туарлы материалдық құндылықтарды жеткізіп бергені ... т. с. с) ... ... ... заңды құқықтық талабын (цессия)
толық және ... ... ... ... ... береді.
Міндеттемелердің негізінде кредиторға жататын құқықтық талап бұрындары
берілген ... ... ... өтуі ... Бұл ... басқа тұлғаға өтуі регрессивтік талап болып есептелмейді,
және ... ... ... ... ... ... етпейді. Егер олар
заң актілері мен келісім-шартқа сай келмесе, ... ... ... ... ... ... ауыстыру болып табылады. Кей
жағдайда кредитопрдың ... ... ... ... өйткені жаңадан пайда болған кредитор бірінші кредиторға келеңсіз
жағдай тудыруы мүмкін:
- тауар нарығында ол кредитор бәсекелес болуы мүмкін;
- ... мен ... ... ... ... ... даудың болуы
мумкін;
- кредитор мен қарыз беруші бір- бірімен ... ... ... бір-
бірінен бөлетін тұлғалар (аффилирлік) болуы мүмкін, т.б.
Бұл жағдайда кредитор ... бір ... ... ... ... берер
алдында бірінші кредитормен келісіп алады.
Құқықтық талаптарды әдетте азайтылған ... ... Яғни ... аз сомаға, сондықтан ол цедентке зиянның ал цессионарда ... ... ... Егер де ... ... ... ... артық
сомаға жасалатын болса, онда ол сәйкесінше цедентке ... ... ... алынатынын көрсетеді.
Тауарлы қорлардан дебиторлық берешек қолма-қол есеп айырысуға бір ... ... ... ... ... ... адым ... дебиторлық берешек құрылғанына 90 күн өткеннен кейін ... ... және ... да бір ... жасауға тырысады. Ең көп
тараған әдіске факторингтік компанияның дебиторлық берешегін сату ... ... ... ... ... ... ... және ол үшінші
тұлға ретінде қарызды өндіріп беру үшін қызмет етеді. ... ... ... ... да ... ... ұйымдар бола алады, бірақ олар
аталған қызметті жүзеге асыр үшін ... ... ... ... кез- келген
кәсіпорын немесе ұйым факторинг қызметімен шұғылданбастан ... екі ... ... ... ... және көрсеткен қызмет үшін өз ... ... ... түрде төлеу керек. Бұл арада өзінің дебиторлық
берешегін талап ету құқығын Берген кәсіпорын мен ... ... ... ... ... келісім шарт ашық та жасырын (конфедициалды)
болуы мүмкін. Осы келісім шартта клиентке құқығын ... ... ... де айтылады, яғни регресс құқы да ... ... құны ... ... қаржылық жағдайына және таға басқа
факторларына тәуелді болып келеді.
Міндеттемелердегі жауапа беруші тұлғалар ... ... ... 339 ... кредитор құқығының басқа ... ... ... құқығының басқа тұлғаға ауысуы үшін ... мен ... ... ... ... ... келісімі
қажет емес. Дебиторлық берешекті регресске құқықсыз сату барысында ... ақша – ... ... ... тәуекелділігіне барып, қарыз
алу бойынша кез- келген ... ... ... ... беру ... ... ... формасы бойынша да
(меншік құқығын беру) ... ... да ... ... ... сату
дегенді білдіреді.
Регресс құқығымен қамтамасыз етілген дебиторлық берешекті сатқанда:
- сатушы сатып алушыға дебитор өз қарызын ... ... өзі ... ... ... жақ ... ... жасағаннан кейін басқаратын өз активтері
мен міндеттерін мойындайды, және жабылған, ... ... ... мойындамайды;
- таза түсімдер анықталады – ол сатудан кейін түскңен ... ... ... да ... ... ... болған зияндар анықталады.
1.2 «ҚАЗҚҰРЫЛЫССЕРВИС» акционерлік қоғамының
техникалық - экономикалық сипаттамасы.
Нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... ... ... талдау маңызы өте зор . Шаруашылық
техникалық ... ... ... ... ... ... үлесіне меншік және қарыз капиталдың қатынасына,
сонымен ... ... және ... ... ... ... бөлу
керек . Қаржылық жағдайы қалыпты болған кезде кәсіпорында ... ... ... ... өсу ... , және ... капитал қарыз
капиталдан жоғары болу керек , ал дебиторлық және кредиторлық қарыз бір-
бірімен теңесуі керек . ... ... АҚ ... ... ... компаниясының құрылыстық ... ... ... ... ... ... ... іргелі құрылысын
салуға негізделген, бас офисі, тұрғылықты орны: Достық ... 5 ... ... ... ... ... ... жасап
шығару және жүзеге саыру, жаңа ... ... алу, ... ... ... және ... ... айналысады.
2005 жылдың ... ... ... ... ... өзгерістер болды
: жалпы табыс 228191,42 теңге , кезең шығындар соның ішінде161145,46 теңге,
негізгі емес ... ... ... 27566,50 ... ... ... 28383,73 теңге, таза табысы 2005 жылға 66228,72 теңгемен жапты.
Яғни ұйым өз ... ... ... қамтамасыз ете алады деуге
болады. АҚ ... ... ... келесідей мақсаттар қояды:
• Халықтың сұранысын қамтамасыз ету;
• Табыс табу және оны қатысушылар арасында пайдалану;
• Жаңа ... ... ашу және ұйым ... ... ... келесідей кабинеттер орналасқан: басқарушы кабинеті, бас
технолог кабинеті, бас бухгалтер және ... ... ... кадрлар бөлімі, материалдармен қамтамасыз етуші бөлімше, сату
бөлімшесі, сонымен қатар ... да ... ... ... ... цехтар бар:
• Қайнату цехі (варочный цех)
• Бояу цехі (красительный цех)
• Лагерлік цехі
• Сұраптау цехі (разделочный цех)
• Химия ... ... әр ... ... ... яғни бірінші цехта қайнату, екінші
цехте жасап шығару ... ... ... ... бояудың пісіп жетілуі
және фильтрден өтіп тазартылады. Келесі ... ... ... жасалып
шығарылған ыдыстық материалдарға құю және этикеттерді жабыстыру процесімен
аяқталады. ... ... ... ... ... ... құралады: материалдар – эмульсия, су, май,шикізат;көмекші
материалдар ... ... ... ... ... ... ... сынуы, қақпақ, хлорлы әк, тұз ... ... ... ... ... бар; басқа да материалдар – жылу
энергиясы, электр энергиясы; ... ...... ... ... қаржы – шаруашылық қызметі оның өндіру – сату
қызметін жан – ... ... ... ... қатынастар жағдайында
кәсіпорынның шаруашылық техникалық экономикалық көрсеткіштерінің өзгеруін
талдау маңызы өте зор .
Шаруашылық техникалық ... ... ... ... ... құнының үлесіне меншік және қарыз капиталдың
қатынасына, сонымен ... ... және ... қарыздың қатынасына
көңіл бөлу керек . Қаржылық жағдайы қалыпты болған кезде кәсіпорында меншік
капиталының үлесі динамикалық ... өсу ... , және ... капитал қарыз
капиталдан жоғары болу керек , ал дебиторлық және кредиторлық ... ... ... ... . Талданатын Қоғам 1995-ші жылы құрылыс ... ... ... ... Ұйымның қазіргі уақытта қалай қызмет
атқаратынын көру, талдау үшін, алдымен оның ... ... ... аудару керек. Ол үшін ұйым балансына сәйкес кесте
құрып, талдау ... ... ... ... ... ... сонымен қатар ауытқуларға шара қолдану қажет.
Негізгі ... ... ... ... ... ... пен
өтімділік денгейін анықтау мақсатында қажет болып табылады. Ұйымның төлем
қабылеттілігі оның қысқа мерзімді несиелерін жабу үлгерімін ... ... жету ... екі ... ... 1- ... екі жылдық
көрсеткіштер салыстыру мақсатымен көрсетілген.
Есепті ... ... ... түскен табыс 57873,03 теңгеге өскен
немесе 15 пайызды құрайды. Өнімнің өзіндік құны да 28108,95 ... ... 15 ... ... 2005 ... ... қарай жалпы табыс 228191,42
теңге болды. Сонымен қатар кезең шығындарында да 15 пайызға немесе 12949,71
теңгеге ... ... және 2005 ... ... 99281,13 ... ... ... түскен табыс , ол ... және ... ... ... ... 15 ... ... және жыл аяғына 94612,46
теңгені құраған. Сондай-ақ таза табыс жыл ... 94612,46 ... ... ... 2005 ... таза ... толығымен өткен кезең шығындарын
жабуға кетті. Сондықтан есепті жылы табыс салығы ... ... ... ... ... отырған ол негізгі құралдардың
қорқайтарымдылығының -35,30 ... ... ... ... 28,20 ... ... Бұл негізгі құралдардың тиімсіз
пайдаланғанын ... ... жылы ... ... ... және жыл соңында 0,53-рет айналған. Бұл ... те ... ... ... әсер етеді. Сату табыстылығы есепті жылы өзгерген
жоқ. Активтердің ... 20,83 ... ... ... таза табыстың жоғарылауына қарамастан, негізгі көрсеткіштердің
төмендеуі байқалады: негізгі ... ... ... ... сонымен қатар барлық активтерінің табыстылығы көрсетілген.
Баланстың актив құрамындағы ең көп үлес салмағын ұзақ ... ... ... 2005 ... басы мен аяғына сәйкесінше 53,68 пайыз және 60,04
пайыз. Ұйымның ұзақ мерзімді ... ... емес ... ... мен ... ... ... мерзімді
активтердің құрылымындағы ең көп үлес салмағын ... ... ... ... ... ... ... 60,15 пайыз жыл басына және
жыл соңына 65,62 пайызкөрсетілген. Егер негізгі құралдардың ... ... онда ең көп үлес ... машиналар мен құрылғылар
алады жыл басына 51,27 ... жыл ... 57,96 ... ... ... ... ... ағымдағы активтер 46,31 пайыз бен 39,95 пайыз, жыл
басы мен жыл аяғы ... ... ... ... ең көп ... дебиторлық қарыз алып жатыр,бұл кәсіпорынды теріс сипаттайды. ... ... ... ... ... 88374 ... немесе 5,3
пайызға жоғарыласа да, Жыл соңына қарай дебиторлық қарыздың үлес ... ... 339900 ... ... 33,28 ... ... басшыларына төлем
есебінің тәртібін қатайту керек және ... ... ... ... керек. Тауарлы материалды қорлардың төмен үлес салмағы
мен олардың жыл соңына ... ... ... сату ... бар екенін
көрсетеді және ұйымның өнімдері сұранысқа ие.Ұйымның барлық мүлкі есепті
кезеңде 369362 ... ... 56,66 ... ... бұл ... оң ... ... әсер еткен актив баптары келесідей: негізгі ... ... 258056 ... немесе 77,0 пайызға, негізінен машиналар
мен құрылғыларды сатып алған үшін, ол 257749 теңгеге 2005 ... ... 88374 ... ... ... өсуі.Материалды емес активтер
мүлік құнында үлес салмағы аз: жыл ... 0,084 ... және жыл ... ... ... ... ... 200 теңгеге өскенін көруге болады,
ал пайыздық өлшемде материалдық емес активтер 2005 ... 0,0120 ... ... Егер ... ... ... қатынаста алатын
болсақ, онда мүлік құнының өсуі ұзақ мерзімді активтердің 71,2761 пайызға
және ағымдағы активтердің 21 ... ... ... ... ... ... ... әсер еткен негізгі факторлар ол машиналар мен
құрылғылардың 69,7822 пайызға өсуі және дебиторлық қарыздың 23,9261 пайызға
өскенінен. Егер ... мен ... ... өсуі оң ... , ... ... өсуі ұйымның жұмысында теріс ... ... мен ... ... бөлімінде ең көп
үлес салмағын ұзақ мерзімді міндеттемелер алып отыр: есепті жыл ... ... ... есепті жылы бұл көрсеткіштің ... ... -11,4451 ... ... өлшемде бұл көрсеткіш 261903
теңгеге өскен. Бұл көрсеткіш ... ... ... ... қаражаттарына
тәуелді және ұйымның өзіндік қорлары жеткіліксіз. Өткен ... ... ... жылы ... ол таза табыс арқылы төмендеді, таза
табыс есепті жылы 94612,46 теңгені құраған. Жыл ... ... ... ... құраған. Есепті кезеңде жарғылық капитал 164 теңгеге өскен
және жыл аяғына 0,0617 ... ... бұл ... ... ішіндегі үлес
салмағы өте аз ... ... ... ... ... ... үлес салмағы басым : қысқа мерзімді несиелер болып табылады,
яғни 7,9773 ... ... жыл ... 81471 ... ... ... ... пайыздық өлшемдегі төмендеуі байқалады (-1,2795 пайыз) ... ... 21182 ... өсіп ... бұл әрине қарыз қаражаттарына
тәуелділігін көрсетеді.Жалпы ұйым бойынша ... ... ... басым және өзіндік қорлардың жалпы ... ... ... ... сипатталады. Бұл жағдай төлем қабілеттілігі мен
өтімділігіне теріс әсерін тигізеді, сонымен ... ... ... ... ... ақша ... керек. Бірақ кәсіпорынның өнімдері сұранысқа ие
болғандықтан және белгілі өнім ... ... және ... ... ... арқасында таза табыс өсіп отыр, бұл ... ... мен ... сату ... ... өсімін көбейтуге болады,
яғни кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... ... Қоғам
активтерін талдау барысында оның өтімділігін есептеп ... ... ... ұйым ... көп ... ... Олардың ең маңыздысы
– рентабельділік. Яғни, шаруашылық активтерін талдау мысалы 2- ші ... ... ... ... жылы ... құнының орташа шамасы
260665,5 теңгеге өскен және 2005 жыл аяғында 836610 теңге ... ... таза ... 12340,76 теңгеге өскен, және жыл соңында 94612,46 теңге
құрады. Мобильді қаражатының орташа құны да 81263,5 ... ... ... ... арқылы біз келесідей талдау жасауымызға болады:
активтердің рентабельділігі 0,14-тен 0,11-ге төмендеген, яғни ... ... ... ... ... және 2005 жыл
аяғына табыстылық 0,26 құраған. ... ... ... ... есепті кезең соңында 0,39 .
3. Ұйымның есеп саясаты.
АҚ ... ... ... ... ... ... 1994 ... 27 желтоқсанда Азаматтық кодексі негізінде және
1998 ... 10 ... ... ... ... ... ... тағы басқа да нормативті актілерге, қоғам Жарғысына
негізделіп өз ... ... табу ... ... ... ... жұмыстары 2003 жылы 14 мамыр айында жүргізіліп № ... ... ... Республикасының заңдылықтарына сәйкес заңды тұлға болып
саналады. Қоғамның негізгі ... ... ... алу болып табылады.
Негізінен ... ... ... ... ... бас офисі,
тұрғылықты орны: Қазақстан Республикасы,Алматы қаласы, Масаншы ... ... ... ... қатар құрылыс материалдарын жасап шығару
және жүзеге саыру, жаңа ... ... алу, ... ... ... және ... ... шел елдерде өндіріске енгізумен айналысады.
АҚ «ҚАЗҚҰРЫЛЫССЕРВИС» ұйымының бас директоры Қазақстан республикасының
азаматы ... ... ... негізгі қызметіне:
• өз қаражаты және тартылатын қаражаттар есебінен ... ... салу және ... ... ...... әрлеушілік, қайта қалпына келтірушілік жұмыстар;
• құрылыс материалдарын жасап шығару және жүзеге асыру ... ... ... салу кезінде төбесін жабу жұмыстарын орындау;
• айналаны көгалдандыру және сәулеттендіру жөніндегі жұмыстарды орындау;
• инженерлік – техникалық және ...... ... ... ... ...... антикоррозиялық оңашалау бойынша жұмыстарды жасау.
• Халыққа әртүрлі ақылы қызметтер ... ... ... ... ... жәнк ... ... Жаңа технологияларды сатып алу, жасап шығару, жобалау , ... ... ... шет ... ... ... Шет елдердің арнайы өнімдерін және жабдықтарын сатып алу;
• әртүрлі шикізаттарды ... алу, ... ... өз өндірісі ушін сатып алу
және жеткізіп беру;
• полиуританды өндіру;
• мұнай – газ ... және жылу ... ... ... сату – сатып алу, делдалдық, бартерлік және өзге операцияларды орындау,
коммерциялық – комиссиялық дүкенденрді және ... ... ... ... ... ... туристік және мейманханалық бизнес, демалыс аймақтарын, ... және ... ... Қазақстан Республикасы
аумағында және шет ... ... және ... ... ... ... лизинг, маркетинг, ноу – хау;
• жарнамалық – ақпараттық қызмет;
• кешендік қызмет көрсету (автокөлік, мейманханалар, ... ... т. ... ... ... ... – техникалық құралдарды құрастыру және қондыру қызметтері;
• байланыс, радио, теледидар жолдарын салу;
• жиһазды ... ... және ... ... ... май құю стансаларын, автотұрақтарды ашу, автосервис;
• жүк, жолаушы, ... ... ... ... ... ... қолданыстағы заңдарымен белгіленген тәртіпте
көрмелер, аукциондар, сайыстар, жәрменкелер, саудалар ұйымдастыру мен
өткізу,
• Халыққа және ... ... ... ... ... ... өзі жасап шығарған құрылыс материалдарымен көтерме сауда жасау.
• Ғылыми – зерттеушілік , ...... және ...... ... мен ... және ... нәтижелерін іске асыру;
• Қазақстан Республикасының ішінде де, шет елдерде де ... ... ... және әуе ... ... экспедиторлық қызмет
көрсету;
• Шығармашылық - ... ... ... ... ету ... ... ... Қазақстан Республикасының ішінде, шет ... ... ... ... Жеке өзі ... ... ... негізінде немесе ұзақ мерзімді
келісім негізінде сыртқы экономикалық қызмет және экспорттық импорттық
операцияларды ұйымдастыру;
• Қазақстан ... ... ... салынбаған қызметтің кез –
келген басқадай түрлерімен айналысауға құқығы бар.
Қоғамның бағалы қеғаздар шығаруға да ... бар. ... ... және ... жоюы ... Республикасының «бағалы қағаздар туралы»
заңдарына сәйкес реттеледі. Яғни қоғам тек ... ... ... ... ... ... тағы басқа да қарыз міндеттемелігін
тудыратын қағаздардың айналысына да қатысып отырады.
Вексельдермен байланысты операциялар қоғам ... ... ... ... ... ... ғана көрсетілген. Дипломдық жобада дебиторлық
берешектер ... мен ... ... ... ... олардың әсері
жайлы айтылады.
Қоғамның Жарғылық капиталы 90 000 теңтені құрайды. ... ... ... ... ... өсуі ... Қоғамның барлық қатысушылары тепе тең енгізетін қосымша салым мөлшерінен;
• Жарғылық капитал мөлшері қоғвмның өз капиталы есебінен, ... ... ... ... ... Қоғамның іс жүзіндегі құны баланстық құнынан асатын таза ... ... ... ... ... ... ғана жүргізе алады;
• Қалған қатысушылар келісім Берген жағдайда бір ... ... ... салымдар енгізуі арқылы;
Қоғам құрамына жаңа қатысушылар ... ... ... ... ... жиналысы қабылдайды. Негізінен бұл кәсіпорын
шетелдерімен жұмыс жасайды.
АҚ «ҚАЗҚҰРЫЛЫССЕРВИС» өзінің қызметінің ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
• Табыс табу және оны қатысушылар арасында пайдалану;
• Жаңа жұмыс орындарын ашу және ұйым жұмысшыларының әлеуметтік жағдайларын
шешу;
АҚ «ҚАЗҚҰРЫЛЫССЕРВИС» ... пәні ... ... ... және ... ... ... қызмет;
• Және басқа да заңмен шектелмеген қызметтер;
АҚ «ҚАЗҚҰРЫЛЫССЕРВИС» өнімдерінің ... ... ... келесідей
материалдардан құралады:
• материалдар – эмульсия, су, май,шикізат, ағаш, ... ... ... ... ... этикет, кизельгурт, фильтрлі картон,
клей, каустикалық пластмасса, бөтелкелердің сынуы, хлорлы әк, бояу, тұз
қышқылы;
... да ... – жылу ... ... энергиясы, т.б;
Субъектінің қаржы – шаруашылық қызметі оның өндіру – сату қызметін жан-
жақты түгел ... Өз ... ... ... қандай да бір принципке негізделу және жауапкершілікті қарау
қоғамның басты маңызы болып ... ... ... ... ... ... ... жасайды, олар:
- АО «Алматыгорстрой». Құрылыс материалдарын ... ... ... шешу;
- ЖШС АГС «Бояу». Бірігіп әрлендіу материалдарын өндіреді.
- «Казақстан логистик». Үлкен габаритті жук тасмалдау;
- «Запасстрой». ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің өзгеруін талдау маңызы өте зор . Шаруашылық
техникалық экономикалық көрсеткіштерді талдағанда ... ... ... ... меншік және қарыз капиталдың қатынасына,
сонымен қатар дебиторлық және ... ... ... ... бөлу
керек . Қаржылық жағдайы қалыпты болған ... ... ... ... ... ... өсу керек , және меншікті капитал қарыз
капиталдан жоғары болу керек , ал дебиторлық және кредиторлық ... ... ... ... . ... ... шаруашылық қызметінің негізгі
көрсеткіштеріне талдау жасау жұмыстры мына кестеде ... Осы ... ... ... ... көріп отырғанымыздай, есепті кезеңде ... ... ... 57873,03 ... ... ... 15 пайыз. Өнімнің
өзіндік құны да 28108,95 ... ... ... 15 пайыз. 2005 жылдың аяғына
қарай жалпы табыс 228191,42 теңге болды. Сонымен қатар кезең ... 15 ... ... 12949,71 ... өскенін көреміз, және 2005 жылдың
аяғына 99281,13 теңгені құрады. ... ... ... ... , ... және ... емес қызметтерден құралған табыста 15 пайызға өскен
және жыл ... 94612,46 ... ... ... таза табыс жыл аяғына
94612,46 теңгеге тең болды.
АҚ «Қазқұрылыссервис» ұйымының 2005 жылғы таза табысы ... ... ... ... кетті. Сондықтан есепті жылы табыс салығы
төленбеген.
Ұйым жұмысында теріс ... ... ... ол негізгі құралдардың
қорқайтарымдылығының -35,30 пайызға төмендегені, сондай-ақ ... 28,20 ... ... Бұл ... ... ... көрсетеді. Есепті жылы активтердің айналымдылығы 0,3-ке
төмендеген және жыл соңында ... ... Бұл ... те ... жағдайына теріс әсер етеді. Сату табыстылығы есепті жылы өзгерген
жоқ. ... ... 20,83 ... ... ... бойынша таза табыстың жоғарылауына қарамастан, негізгі
көрсеткіштердің төмендеуі байқалады. ... ... ... ... ... ... назар аудардым.
1 схема - Субъекті органдары
Жоғарғы орган –қоғам қатысушыларының жиналысы ... ... Олар ... ... мен толықтырулар енгізуіне, қоғамды ерікті түрде қайта
ұйымдастыруға және таратуына құқығы бар. Олар сонымен қатар жылдық қаржылық
есепті де ... ... ... ... есеп комиссиясы арқылы
жүргізіледі.
Директорлар кеңесі – серіктестік ішіндегі жалпы ... ... ... ... ... ... бағыттарын атайды. Директорлар кеңесінің
мүшесі жеке Адам ғана бола ... ... ... ... ... ... ... санының көпшілік даусымен ашық дауыс
беру арқылы оның мушелері арасынан сайланады.
Дирекция –қоғам ... ... ... ... ... ... мен лауазымды адамдарының құзыретіне жатқызылмаған кез – ... ... ... ... құқылы.
Ішкі аудит қызметі қоғам қаржы – шаруашылық қызметіне ... Ол үш ... ... Ішкі ... ... ... және дирекцияның құрамынан сайлана алмайды. Ол ... ... ... және өз ... ... оның алдында әр айдың
5-і күні есеп беріп ... ...... ... ... және ... ... ол акционерлік қоғамның қаржылық есептілігін таныстыруда қолдану үшін
қабылданған ... ... мен ... ... есеп ... оның
барлық жүйелік бөлімінде қолданылатын жалғыз және ... ... ... Есеп саясатын құрастырып жасау міндеттілігі ұйым ... ... ... ... болып табылады. Есеп саясатында болған
өзгерістерден туындаған ... ... таза ... ... ... зиянды анықтауда ескеріледі. Есеп саясатында көрсетілген
шаруашылық қызмет фактілерінің ... ... ... мен ... ... ... барлық есеп кезеңінде бірдей қолданылады. Ұйымның
бухгалерлік есебінің негізгі бағыты: ... ... және ... ... ... ... ету және ... қабылданған
нормативтер мен сметаларға сәйкестігі.
- Қаржылық жоғалтулардың алдын алу.
- Ішкішаруашылық резервтерді ашу және мобильдеу.
- Қызығушылығы бар ... ... ... және оның ... ... және тура ... ... ету.
Ұйымның бухгалтерлік есебі ұйымның мүлік және ... ... ... ... ... және ... ... есебі арқылы жинау, тіркеу болып табылады.
Ақпараттық жүйенің негізін бухгалтерлік есеп қалайды. Қоғамның ... ... №6 ... ... ... Құрылыс ұйымының негізгі
құралдарына дайын өнімді өндіру, тасмалдау үшін ... ... ... Негізгі құралдар ... ... олар ... өнім ... ... келіп түссе негізгі құралдар қатарына
қосылады. Егер материалдық активтер ... ... ... ... ... ... материалдық қорлар қатарында есепетеледі. Негізгі құралдармен
қатар қоғамның есебінде материалдық амес ... (МЕА) де ... өз ... физикалық пішіні жоқ, ақшалай көріністе болмаса
да, ұйымға үнемі және ұзақ ... бойы ... алып ... активтерге салады.
МЕА ұзақ уақыт жұмыс істейді және өндірісте, ... ... ... ... ... ... инвестициялар қарыздық формаға
бағытталған.
Инвестициялық қызметті зерттегенде ұйымның ... ... ... және жүзеге асыруға қатысу нысанын зерттедім. Қоғам мердігер
ретінде көптеген ... ... ... жобаларға қатысқан
келісімшарттарын көруге болады. Ұйымда бағалы қағаздар ретінде, оның ішінде
акция, облегация вексельдер есептеледі.
Дебиторлық берешек ... ету ... ... ... яғни 5 ... соң баланс сыртындағы шотта күмәнді талаптар ... ... ... ... ... ... есеп шоттарында
дебиторлық берешек шоты дебиторлар қарыздарын ашып ... ... ... ... ... берешек ұйым активтерінде
күмәнді талаптар ретінде баланста есептелмейді.
2. ... ... ... ... берешек есебінің ұйымдастырылуы.
Дебиторлық берешек Қазақстан Республикасының Қаржы Министрлігінің 18.09.02
№432 бұйрығымен бекіткен бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспарындағы ... ... және ... да активтер» шоттарында есептеледі.
Қоғамның сатып алушылар мен тапсырыс берушілермен есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... қарыздар» шоты.
302 «Алынған вексельдер» шоты;
303 «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің басқадай қарыздары» шоты;
Осы шоттар бойынша жасалатын есептің ... ... ... ... қарыздар» шотында жөнелтілген өнім (тауарлар),
орындалған жұмыстар және көрсетілген қызметтер үшін төлеуге банк ... ... ... ... Алынуға тиісті дебиторлық берешек
ағымдағы (немесе қысқа мерзімдегі) дебиторлық берешектер, яғни бір ... ... ... және ұзақ мерзімдік дебиторлық ... ... ... ... қамтитын болып екіге бөлінеді.
Сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп айырысу бойынша
бухгалтерлік есепте ... ... ... Сатылған өнімнің, тауарлардың,
істелінген жұмыстардың және көрсетілген қызметтердің ... ... ... мына ... ... ... ... «Сатылған дайын өнімнің өзіндік құны», 802 ... үшін ... ... ... құны», шоттары дебеттеледі де, 221 «Дайын
өнімдер», 920 «Қосалқы өндіріс» және ... ... ... ... ... емес активтерді, негізгі құралдарды сатқан
кезде тиесілі шығыстар шоттары ... ... ... ... өнімнің, тауардың, атқарылған жұмыстың, көрсетілген қызметтердің
сату құнына 301-ші шоты дедеттеледі де, 701 ... ... ... ... 702 «Алынған тауарларды өткізуден түскен табыс» және ... ... ... ... корреспонденциясы негізгі құралды, материалдық
емес активтерді, бағалы ... ... ... жасалады. Осы жасалған
корреспонденциямен бірге қосымша құн ... 301 шоты ... 633 ... ... ... және тапсырыс берушілерге төлеу үшін
берілгекн есеп айырысу – төлем құжаттарын төлегеніне ... 433 ... ... ... 441 ... ... шотындағы нақты ақша», 451
«Кассадағы нақты ақша» шоттары дебеттеледі де 301 «Алынуға тиісті ... ... ... кәсіпорындарының бухгалтериясы бұрыныпақ
төленген авансты есепке алынады да, ол: 661 және 662 ... ... ... –ші шотіның кредиті бойынша көрініс табады.
Егер де алынуы тиіс шоттар алғашқыда шетел валютасымен, ... соң ... онда ... ... ... ... ... болған оң айырмасы
301 шотының дебетінде және 725 ... ... ... ал ... 844 шоттың дебетінде және 301 шотының кредетінде көрініс ... ... ... ба ... ... табысты салыстырғанның
нәтижесінде ғана танылады, бірақ табыстан баға бойынша да, сату бойынша да
берілген жеңілдіктермен қоса ... ... ... ... ... аяғындағы 301 шоты бойынша сатып алушылар мен ... ... ... ... ... запастар және орындалып,
қабылданған жұмыстар мен ... үшін ... ... ... берешек айналыстан қаражатты айыратындығын көрсететін
болғандықтан, шаруашылық жүргізуші субъектілер ... ... ... талдайды. Әдетте, дебиторлық ... ... ... ... дейін тең болады, егер де мерзімінен асып кетсе, онда
оның ... өтіп ... деп ... ... ... ... ... талап ету ұқұнын
факторингалық компанияларға жүктейді.
Қарыздық міндеттеме ... ... деп ... қандай да бір соманы
көрсеткен марзімде ... ... ... ... ... Бұл жерде өтеу
нақты тұлғаға немесе ұйымға жүргізіледі. Міндеттемеде сонымен қатар ... мен ... ... ... қолы қойылуы керек. Төлемді алатын
тұлға ремитент, ал керісінше төлем ... ... ... ... болып
саналады. Мұндай міндеттемені алған ұйым оны алуға тиісті ... ... және ол ... ... номиналдық сомасымен көрсетіледі.
Міндеттемелерде алынған уақыттан олардың өтелгеніне дейінгі мерзімде ... ... ... ол ... ... болып табылады, ал егер
міндеттемеде процент төлеуді қарастырылмаса, ол пайызсыз міндеттеме ... ... ... өтеу ... жоғары міндеттемелерге
жатады. Негізінен пайыссыз міндеттемелердің өтеу мерзімі де аз болады.
Бекітілген ... ... ... сома өтеу уақытындағы құны деп
аталады пайызды міндеттемелердің өтеу ... ... ... ... ... ... ... көзқарасы бойынша, қарыз міндеттемесі ретіндегі талап
төлеуге шоттар жіберуден әлде ... ... ... қарыздар тұлға өз
қарызын мойындайды және оны белгілі бір уақыт ішінде өтеуге ... болу ... ... ... міндеттемесі ретіндегі талап ең тез,
өтімділігі жоғары дәлел болып саналады. ... ... оны тез ... ... да ... ... ... қолма- қол ақшаға айырбастауға
болады.
Алуға шоттар мен вексельдер кейде ... ... деп те ... ... өзге қайнар көз көрсетілмесе, ол өнімді ... ... ... ... ... ... мен сыныпталуын жеңілдету
мақсатымен баланста және талдамалық ... әр ... ... ... шот ашу
керек, сонымен қатар қосымша регистрлер де қажет.
3 бөлім «Дебиторлық берешек және тағы ... да ... ... ... ... өнім ... ... үшін есеп айырысудың саясатымен
байланысты, ... өнім ... есеп ... шотына ақша жіберу арқылы
төлейді, содан тауарды жөнелту мен оны ... ... ... кеңістік
қалады.
Дебиторлық берешектің талдамалы есебін бөлек жүргізу тиімді:
- сатып алушының мерзімі әлі келмеген ... ... ... мен ... ... өз ... ... есеп айырысу
құжаттары бойынша берешек. Есеп айырысу құжаттары ... ... ... тек салыстыру әдісімен талданады, және есеп регистрлері
және құжаттармен сәйкестендіріледі.
Бірінші түрдегіберешек ... сай ... ... ... ... ... есеп айырысу дициплинасын бұзғандығы жөнінде ... олар ... ... ... ... ... Дебиторлық берешек бойынша шоттар корреспонденциясы.
|№ |Операция мазмұны ... ... |
|1 ... шарттарын бұзғаны үшін сатып алушылардың |301-303|727 |
| |есептеген айыппұлы. | | |
|2 ... ... ... |302 |301, |
| | | |321 |
|3 ... жіберілген өнімге, көрсетілген қызметке есептелінген |301 |701 |
| ... ... мен ... ... ... | | |
|4 ... ... тауарға, көрсетілген қызметке есептелген |301 |633 |
| ... құн ... | | |
|5 ... ... ... ... ... сомасынан шегерілді |661-662|301 |
|6 ... ... мен ... ... есеп ... |441 |301 |
| ... келіп түскен сома | | |
|7 ... ... мен ... ... ... ... |687 641|301 |
| ... қарызы есебінен өтелді | | |
|8 ... ... мен ... ... ... вексельдері |441 |302 |
| |үшін борыштарын төледі | | |
|9 ... ... және ... бақыланатын заңды тұлғаларға|321-323|701 727|
| |тиеп жіберілген тауарлар, негізгі құралдар, материалдық | | |
| ... ... ... ... | | ... ... ... бірлесіп бақыланатын заңды тұлғаладың |441 ... ... есеп ... ... ... ... | | ... |Ай соңында еншілес, тәуелді, бірлесіп бақыланатын заңды |641-643|321-323|
| |тұлғаладың берешегі олардың алашақ сомалары есебінен | | |
| ... | | ... ... ... бойынша ұзақ мерзімге жалға берілген |332 |727 |
| ... ... үшін ... ... ... | | ... ... ... және ... сомасы есеп айырысу сомасына|441 |332 |
| ... ... | | ... |Жұмысшылармен қызметкерлеге іссапары және басқада |333 |451 |
| ... үшін ... ... сома | | ... ... мен ... ұйым ... ... аванс |451 |333 |
| ... ... ... жұмсалғаннан қалған артық сомасын | | |
| ... | | ... ... ... жал ... есеп айырысу шотынан аванс |342 |441 |
| ... ... ала ... | | ... ... олардан алдағы уақытта алынатын тауарлар |352 |441 |
| |үшін аударылған аванс ... | | ... ... ... ... алдын ала аударылған |423 441|351 ... ... ... ... қайтарылды | | ... ... ... ... ... ... ... қарыз |671 |351 |
| |сома өтелді | | ... ... ... алу үшін есеп ... шотынан төленген |341 |441 |
| ... | | ... ... ... ... ... үшін алынған
вексельдердің есебі жүргізіледі. Дебиторлық қарызды жабу ... ... ... векселі бухгалтерлік есепте 302 шотында және 301 шоттың
кредитінде көрсетіледі. 302 шотта пайыздық та, пайыздық емес те ... ... ... 302 шотында,
1 «Вексель бойынша алынатын пайызы» деп аталатын субшоты ашылуы ... емес ... ... ... жеке ... вексель
номиналдық құны бойынша ... ... екі ... шот ашылуы
мүмкін.
2 «вексельдің алынған сомасынан марапаттау сомасы шегерілген(дисконт)».
3 «Вексель бойынша марапаттау сомасы (дисконт)».
Алынған вексель бойынша ... ... ... көлемде, олардың алған
кезінде келесі қалыпта көрініса табады:
Пайыздық вексель- алғашқыда марапаттау сомасы, толық ... ... ... ... ... ... дебеті мен 611 шоттың кредиті бойынша көрсетіледі;
Содан соң есепті ... ... ... сай ... ... сомасы
табысқа жатқызылады;
611 шоттың дебетімен 724 шоттың кредитінде көрініс табады.
Пайызсыз вексельдің одан ... – 302 ... 3-ші ... және 611 ... ... көрсетіледі, 611 шоттың дебетімен 724
шоттың кредитінде көрініс табады.
Есеп ... ... ... ... операцияларының есебі.
Төлем мерзімі жеткенге дейін вексель ұстаушылар вексель ... ал ... ... ... ... ... ... индосаменті бойынша
жүзеге асырылады. Банкіде жасалған мұндай операциялар, әдетте ... ... оны ... сату деп те ... ... ... жеткеннен кейін банк өтеу сомасын алуды топшылайды, сондай ақ ол
индоссанқа регрессияны қоюына құқы бар. Ал бұл ... банк ... ... ... операциялардың есебі. Форфейтинголық ... ... бір түрі ... табылады. Форфейтинголық –
бұл өніміді сатып алушылармен акцептелген, сатушылардан ... ... ... ... факторингалық арнайы нысан. Форфейтинго шарты
бойынша өнімді сатушылар вексель бойынша өз ... ... ... ... жүктейді, ал ол өзіне тиесілі марапаттау сомасын
шегеріп, қалған сомасын бірден ... ... ... ... бірақ рет
жасалынады, ал оның өтеу мерзімі бір қалыпты болып келеді. Форфейтінгінің
жай вексель ... ... ... ... ... ... ... форфейтордың еншісіне тиеді, яғни вексель бойынша қайта
жүктеу процесі ... ... өтіп ... ... ... қарыздар және де сот
шешімдері бойынша үмітсіз деп танылған ... 821 ... ... бойынша
және 302 шоттың кредиті бойынша есептен шығарылады. ... ... ... өтіп ... болып мына деңгейдегілер жатады:
- Төлеу күнінен бастап санағанда акцептантқа қарсы аудармалы вексельден
шығатын талап ету мерзімі үш ... ... ... ... ... бастап санағанда индосанттарға қарсы вексель
үстаушылардың талап ету ... бір ... ... Индосант вексельге төлеген күнінен бастап санағанда индосанттар бір-
біріне қарсы болған жағдайда болған олардың талап ету ... 6 ... ... да» шоты ... қоғам мынандай дебиторлық қарыздарды есепке
алуы мүмкін, атап айтқанда: цессионардың ... ... ... ... қарызының пайда болуы және т.б.
301 – шоты бойынша талдау ... ... ... ... ... ... бойынша жүргізіледі. Оның аналитикалық есебі сатып
алушылардың төлеу мерзімі өтпеген берешегімен және ... ... ... 302 шоты бойынша, төлеу мерзімі ... ... ... ... ... ақша ... мерзімінде түспеген
вексельдермен қамтамасыз етілген берешек жөнінде деректер алуды қаматамасыз
етуге тиіс;
2.2 Сатып алушылар мен ... ... есеп ... ... және ... берушілермен есеп айырысу бойынша
бухгалтерлік есепте келесі жазулар жазылады: Сатылған өнімнің, тауарлардың,
істелінген жұмыстардың және көрсетілген ... ... ... ... мына ... шоттардың корреспонденциялары жасалады:
801 «Сатылған дайын өнімнің өзіндік құны», 802 ... үшін ... ... ... құны», шоттары дебеттеледі де, 221 «Дайын
өнімдер», 920 «Қосалқы өндіріс» және ... ... ... Қарожылық
инвестицияларды, материалдық емес активтерді, негізгі құралдарды сатқан
кезде тиесілі ... ... ... ... ... кредиттеледі.
Сатылған өнімнің, тауардың, атқарылған жұмыстың, көрсетілген қызметтердің
сату құнына 301-ші шоты дедеттеледі де, 701 «Сатылған дайын ... ... 702 ... ... ... ... ... және басқа шоттары
кредиттелінеді.
Осыған ұқсас шоттардың корреспонденциясы ... ... ... ... ... ... сатқан кезде жасалады. Осы жасалған
корреспонденциямен бірге қосымша құн салығына 301 шоты дебеттеліп, 633 шоты
кредеттеледі. ... ... және ... ... төлеу үшін
берілгекн есеп айырысу – төлем құжаттарын төлегеніне қарай 433 «Валюталық
шотындағы ... ... 441 ... айырысу шотындағы нақты ақша», 451
«Кассадағы нақты ақша» шоттары ... де 301 ... ... ... ... Жабдықтаушы кәсіпорындарының бухгалтериясы бұрыныпақ
төленген авансты есепке алынады да, ол: 661 және 662 ... ... ... –ші ... ... ... ... табады.
303 шоты әрбір дебитор немесе келісім – шарт бойынша, яғни есеп ... ... ... ... тек басшының жарлығымен және нақты қажеттілік жеткен ... ... ... ... және ... бабымен жіберілетін тұлғаларға
беріледі. Есеп беруі тиісті ... ... ... оны ... ... жұмсалады және белгіленген мерзімде бухгалтерияға
тапсырады.
Аванс есептерін бухгалтерия тексереді, ... соң ... ... бекітеді. Дұрыс рәсімделмеген аванс есептері және оларға қоса
тіркелген құжаттар қайта рәсімдеу үшін есеп ... ... ... мен кем ... есебі субъектінің шаруашылық қызметінің
процесінде әртүрлі жоғалтулар мен кем ... ... ... және ... және ... ... бөлінуі мүмкін. Нормаланатын
жоғалтулар негізінен атаулардың ... ... ... байланысты болып келеді. Бұлардың есептері объективті ... ... ... ... ... ... жоғалтулар бұзылудың, кем шығудың т. б нәтижесінде
болады.
Нормаланған жоғалтулар өндіріс шығыстарына ... ал ... ... ... 334 ... ... және ол бойынша «кем
шығу, жоғалту және құндылықтардың ... ... ... ... да, ... шоттарымен корреспонденцияланады:
325 «Басқа да» шоты дебеттеледі де, негізгі құралдың жетіспеген баланстық
құнына – 123-125 ... ... ... ... ... -451-452 ... ... себебі ашылса, онда 334 шотында есепке алынған сомасы 333
шотында есептен шығарылалды, яғни 333 дебеттеліп, 334 шоты ... ... де ... ... ... онда олар ... шығысына
жатқызылады, яғни 821 шоты дебеттеліп, 334 шоты кредиттеледі.
2.3 Басқа да дебиторлық қарыздар есебі.
Басқада дебиторлық ... ... ... ... олар 33 ... қарыздар» бөлімшесіндегі шоттарда жүргізіледі. Бұларға мынандай
шоттар кіреді:
331 «Өтелуге тиісті қосылған құн салығы»
332 «Есептелген сыйақылар»
333 «Қызметкерлеркерлердің және басқа тұлғалардың ... ... да ... ... ... құн салығы бойынша есеп ... 331 ... тиіс ... құн салығы» шоты қолданылады. ... ... ... 671 ... және мердігерлермен есеп
айырысу », 687 «Басқа да » ... ... ... ... ... ... құндылықтарды, атқарылған жұмыстарды
және көрсетілген қызметтерді бейнелеп, ондағы акцептелінген ... ... ... ... ... есебінен қосылған құн салығы алынады, ондағы
айналымы салық салу үшін пайдаланады, Егер де:
- тауар алушы қосылған құн ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында ҚҚС төлеуші болып ... ... ... шот – ... ... құн ... ... есепке жатқызылатын болып табылады егер:
- тауарды алушы ҚҚС- ғын төлеуші болса;
- төленген ... ... ... ... ... келсе, яғни жүк
кеденінің деклорациясында көрсеткендей болса;
- төлем құжатында көрсетілген салық сомасы салықтың төленгенін қуаттайын
болса;
- тұрғын-үй ... ... ... сома салық
сомасымен сәйкес келсе;
Есептелген проценттер 332 «Есептелінген ... ... ... Бұл ... есептелінген проценттер бойынша дебиторлық қарыздар
жөніндегі ақпараттарды табуға болады.
Алынуға тиісті проценттік ... ... 332 ... проценттер»
шотының дебеті және 724 «Акциялар бойынша девиденттер және ... ... ... кредитінде көрсетіледі.
Есептелінген проценттердің төленуі 441 «Есеп ... ... ... ... 451 ... Ұлттық влюта түріндегі қолма-қол ақша», 431 «Ел
ішіндегі валюталық шотындағы қолма-қол ақша» және т.б шоттардың дебеті ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
333 «Есептелген проценттер» шоты бойынша аналитикалық есептері қарыз алушы,
вексель ұстаушы, жалға алушы және ... ... ... және уақыттың
өтуімен туындаған проценттік қарыздары бойынша ... ... ... ... ... ... ... және басқа тұлғалардың қарыздары» шотында дебиторлық
қарыздардың келесі түрлері есеп ке алынады: есеп ... ... ... ... ... ... кредитке сатылған тауарлары бойынша
ұсынылған займдар; материалдық ... ... ... беруге тиісті тұлғалармен есеп айырысуды есепке алу. Өнеркәсіптік-
шаруашылық қызметі ... ... өз ... ... бабы
мен іс сапарға жібереді,дүкендерден кеңсе жабдықтарын сатып ... ... ... және басқа да шығындарды төлейді. ... ... банк ... ... ... ақшасыз есеп-айырысу жолымен
төленуі мүмкін емес. Сондықтан да ... ... және ... да ... үшін ... ... ақша ... және олар сол алған
ақшасына есеп ... ...... ... жұмсалған шығыстардың есебіне келер болсақ іс-сапар
шығыстары деп- ... ... ... бойынша белгілі бір мерзімге
қызмет бабының тапсырмасын орындау үшін қызметкерлердің басқа ... үшін ... ... ... Ол алдын ала жасалған еңбек шартымен,
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... өтелетін шығыстар қатарына жатады.
Қазақстан Республикасының аясында ... ... ... ... үш ... есептік көрсеткіш деңгейінде тәулік ақысы
төленеді, демалыс және ... ... қоса ... ... ... де ... іс- сапар орынына барған және сол жерден шыққан күндері бойынша іс-
сапар куәлігіне белгі соғады. Егер да еңбеккер ... ... ... сол ... ... ... түгел белгі соғуы тиіс. Іс- ... ... және ... ... ... ... күнмен сәйкес келуі
тиіс.
Әдетте, іс- сапар мерзімі жолда жүрген уақытын ... ... 40 ... керек.
Іс- сапарға жіберілген қызметкердің үй- жайды ... ... ... ... құжаттардың негізінде, бірақ Қазақстан Республикасының
Қаржы ... ... ... ... емес ... ... Іс- сапар
бойынша өткізілген аванстық құжаттар бойынша белгіленген ... және ... ... мен ... ... ... ... дейін және кері жүрген жолына кеткен нақты шығындар ... ... ... шығыстары да қоса алынады.
Егер де қызметкерлер Қазақстан ... тыс ... ... ... ... қоса оның ... мақсаты, орны анықталады.
Іссапар шығыстары еңбеккерлерге қай елге барса, сол елдің валютасына ... ала ... ... ... төленеді, ал егер де ондай валюта ... ... ... ... ... ... оралғаннан кейін бас бухгалтердің көмекшісі ... ... ... растайтын құжаттар мен бірге нақты жұмсалған
шығындары ... есеп ... ... ... ... және мына ... кредитіне келесі жазба
жазылады: 451 ... есеп ... ... 441- ... есеп ... почта арқылы аударған кезде; 334- есеп беретін тұлғаға ... ... ... ... 451- есеп ... ... ... почта маркаларын және т.б беру кезінде. 333 – шотының ... ... ... ... ... жазылады: ... ... ... ... ... ... және
өндірістік дайындау- көлік шығындарының сомасы; 821 немесе 936 – ... ... және ... да ... 451- ... ... ... 681- авансты еңбек ақысынан ұстаған кезде.
Есеп беруші адамдармен есеғп айырысу шетел валютасымен ... ... ... ... адамдармен шет елдік валютамен есеп айырысу» аралық
шоты дебеттеліп, 452 ... ... ... ... ... қол ... кредиттеледі. Шығындардыесептен шығару кезінде 821 «Жалпы ... ... 938 ... да қосымша шығындар » шоттары арқылы жүзеге
асырылады.
333 және 452 шоттар бойынша валютамен орындалған операциялар ... ... ... ... ... мына ... көрініс табады: 725 және 844
шоттарда.
Өкілдік шығыстарының есебі. Қоғам өз ... ... ... есеп ... ... адамдар арқылы қолма- қол ақшалардың
көмегімен жүзеге асыруы мүмкін. Ол ... ... ... сыйлы қызмет
көрсету үшін, іскерлік контракт жасау үшін акционерлер ... ... үшін және т.б. ... үшін алынуы мүмкін.
Өкілдік шығыстарының сомасы заңда бекітілген нормасымен сәйкес кеуі
тиіс:
Ресми ... ... ... ... қабылдаушы жақтардың
қатысушылары көп болуы керек, яғни келген делегацияның саны аудармашылармен
қоса есептелгенде бес адам болса, онда ... ... да ... бестен
аспағаны жөн.
Өкілдік сипаттағы шаралардың алдын –ала қарастырылған шараға сай ... ... ... өзі ... және есеп ... көрсетілуі
керек. Өкілдік шығыстарды әзірлеу үшін ... ... ... мыналар
саналуы мүмкін:
- басқа заңды тұлғалардың ... ... ... ... бақылау комиссиясын қабылдау бойынша жүргізілетін
шаралардың негізділігімен байланысты бұйрығы;
- келушілердің келетін күндерінің және ... ... ... күтілетін қатысушылардың саны, талқыға түсетін мәселелердің
тізімі т.б;
- шығыстың әрбір ... ... ... ... ... аталған құжаттар толық талқыланып, оның негізінде бұйрық жасалып,
сол ... ... ... қол ... соң, ол ... ... ... жауапты тұлғаға, яғни есеп ... ... ... ... ... ақша ... ... соң, есеп беруге тиісті тұлға,бұйрықта қаралған
шаралардың орындалу деңгейін дәлелдейтін: аванстық құжаттарын, оның ... ... ... мен және ... ... ... ... туралы актісін бірге бухгалтерияға тапсырады.
Аванстық құжаты мен сметаның орындалуы турралы актісін бекіткен соң,
есеп ... ... ... ... құжаттың негізінде шығындар сомасы
821, 811 шоттардың дебеті мен 333 ... ... ... ... зиян шегудің орнын толтыру ... ... 333 ... ... ... мен ... ... кем шыққан және
жоғалған мүліктерінің ... ... ... ... ... табады. Кем
шығудың нәтижесінде қоғам ... ... ... ... ... ... ... есептелінеді, егер де заңмен басқа да тәртібі қаралмаса.
Кінәлі тұлғадан өндіріп алуға жататын сомасына 333 шоты ... ... ... яғни кем ... ... ... ... нақты құнына; ал
нақты құнымен нарықтық бағасының айырмасына 333 ... 727 ... Ал ... нарықтық құнынан ұсталатын ҚҚС сомасына 333 шоты
дебеттеліп, 633 шоты кредеттеледі.
Келтірілген материалдық зияндар еңбеккерлердің жалақысынан ... ол ... 681 ... де, 333 шоты кредеттеледі; ал егер де олар
өз кінәсін ... ... ... қол ... ... болса, онда 451 шоты
дебеттеле,ді де, 333 шоты кредиттеледі.
Талдамалы есеп ... ... ... ... ... қарыздар шотында жалгерлік бойынша келіп ... , ... ... ... ... ... ... ТМҚ кем шығуына, нормадан тыс табиғи кемулеріне, айыппұлдарына
т.б ақпараттарына шолу ... ... ... есеп ... ... ... – талап деп – кредитордың өзінің мүліктікң құқығымен мүддесінің
бұзылуына байланысты қарыздары өз еркімен ... ... ... ... ... ... ... талап еткенге дейін кредитор алдын –
ала тікелей қарызданушыға шағым – талабымен баруы керек. Кәсіпорын ... ... ... ... уақытында және толығымен өнндіріп алудың қажетті
шараларын қолдануға міндетті. Шағым – талапта: шағым – ... ... ... шағым- талаптың номері және түскен ... ... ... ... ... ... талаптың сомасы және оның ... ... және есеп ... реквизиттері; тіркелген құжаттардың
тізімі; қоғамның ... қолы ... ... ... ... тиісті сапаға сай келмейтін немесе жиыны түгел ... ... ... толтыру жөніндегі және осындай өнімдерді жеткізгені
үшін айыппұл төлеуді қоса ... ...... екі ай ішінде
қойылады. Тиісті құжаттардың негізінде шағым- талап сомаларын 334 шотының
дебетінде- ... ...... ... ... 671 шоттың қате
аударып есептен шығарылған сомалар бойынша банкке шағым – ... ... – 441 ... ... төлеушілердің өздері мойындаған немесе
сот ұйғарған көлемде келісімшартындағы міндеттемелерін орындамағаны үшін
мердігерлерден, ... және тағы да ... ... тиісті
айыппұл, өсімайыбы, тұрақсыздық айыбы сомаларына 727 ... ... ... ... – талап бойынша төлем түскен жағдайда 441 шоты дебеттеледі
де және 334 шоты кредиттеледі. Қойылған шағым – ... ... ... бос ... кезде 334 шоты кредиттеледі де, 821 ... ... есеп ... есепке алу. Ішкі ...... өз ... өз ... ... және өзге
де ерекшеленген бөлімшелерімен және жеке балансқа ... ... ... алу ... ... мн жеке ... ... арасында болатын ішкі баланстық есептерін атайды.
334-шоты бойынша ... және ... ... ... 32 «Еншілес серіктестердің дебиторлық қарыздары» бөлімшесінің
шоттары бойынша жүреді.
334- ... ... есеп ... есепке алынады: шаруашылық ішінен
бөлінген бөлімшелердің негізгі құралдары бойынша; тауарлы- ... ... ... ... ... ... жұмыс және
қызметі бойынша; бөлімшенің қызметкеріне еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... бас кәсіпорынның балансында
есепке алынатын болса, онда тұтыну қорлары және солардың есебінен қаражат
жұмсауы бойынша; басқа да ... ... ... шотының дебеті бойынша бас кәсіпорынның ішкі ... ... ... ... ... оған дегенгі, ал құрылымдық
бөлімшелерде- бас кәсіпорынның қарыздары көрсетіледі.
Бас ... ... ... балансында 334 және 687
шоттарында есепке алынған ішкі шаруашылық есептері ... ... ... де, ... ... ... ... дейін 334 және687
шоттары бойынша қарыздар сомасы салыстырмалы тексеруден өткен соң, ондағы
дәлсіздік жазбалары ретке ... Ішкі ... ... қаржылық есеп
беруге көрініс таппайды. 334 шоты бойынша ... ... яғни ... есебінің субшоты әрбір филиалы бойынша немесе дербес ... ... мен кем ... ... субъектінің шаруашылық қызметінің
процесінде әртүрлі жоғалтулар мен кем шығулар болуы ... және ... және ... ... ... ... Нормаланатын
жоғалтулар негізінен атаулардың физикалық- ... ... ... болып келеді. Бұлардың есептері объективті сипатта
болғандықтан олардың жоғалтулары белгіленген денгейде ... ... ... кем ... т. б ... жоғалтулар өндіріс шығыстарына жатқызылады, ал нормаланбайтын
жоғалтулар, себебін ... 334 ... ... және ол ... ... ... және құндылықтардың бұзылуы» деген субшоты ... да, ... ... ... «Басқа да» шоты дебеттеледі де, негізгі құралдың жетіспеген баланстық
құнына – 123-125 ... ... ... жетіспеген ақша
қаражаттарына -451-452 шоттарына кредиттеледі.
Жоғалтулардың себебі ашылса, онда 334 ... ... ... сомасы 333
шотында есептен шығарылалды, яғни 333 дебеттеліп, 334 шоты ... ... де ... ... болса, онда олар кәсіпорынның шығысына
жатқызылады, яғни 821 шоты ... 334 шоты ... ... мен ... ... ... ... сомасына 633 шоты дебеттеліп, 331 шоты кредиттелген қызыл ... ... 821 шоты ... 331 шоты ... ... есеп ... есебі.
Берілген авнсбойынша есеп айырысудың ... 35 ... ... ... Бұл бөлімшенің екі шоты бар
-351 «Тауарлы-материалдық құндылықтар мен жабдықтау үшін берілген аванстар»
және 352 ... ... мен ... қызметтер үшін берілген
аванстар».
Аванс берілген жағдайда 35 ші бөлімшенің шоттары дебеттеледі, 441, ... ... ... шетел валютада берілген аванс бойынша
бағамдық оң айырмасының сомасына 725 шоты ... ... ... ... және 671 ... ... ... жабдықтаушылардың
біткен жұмыстарын төлеуі кезінде, берілген аванс сомалары ескеріледі,
сондай –ақ шетелдік ... ... ... ... ... теріс
айырмасының сомасына 844 шоты корреспонденцияланады. Берілген ... ... ... және ... ... бойынша есеп айырысудың
аналитикалық тізімдемесінде 351 және 352 ... ... ... жүргізіледі.
Еншілес серіктестіктердің дебиторлық қарыздарының ... ... ... ... ... алу үшін ... ... 32 «Еншілес, тәуелді серіктестіктердің дебиторлық қарыздары»
деген бөлімшесі қарастырылдған.Бұл бөлімшеге мына шоттар ... ... ... ... 322 ... ... 323 ... бақыланатын тұлғалардың қарыздары». Аталмыш
бөлімшенің шоттарында ... ... және ... бақыланатын заңды
тұлғалардың ағымдағы дебиторлық қарыздары жинақталып көрсетіледі. Аталған
еншілес кәсіпорынның дебиторлық қарыздары 321-323 ... ... ... ... берешегі 641-643 шоттарында көрсетіледі. Бас және
еншілес серіктестіктердің арасында ... есеп ... 641 -643 ... ... бойынша салыстырылып, тексеру актісінің негізінде
дебиторлық және кредиторлық қарыздарй ... ... ол ... өтелген
дебиторлық қарыз сомасы: 641-643 шоттары дебеттеліп, 321-323 шоттары
кредиттеледі. Есеп ... ... ... бас ... және еншілес
серіктестіктердің есеп айырысуы жүргізіліп қана ... ... ... ... ... ... есеп ... да жүргізіледі.
Бұл жағдайда мәлімдемелер үш данада жазылады: тараптардың есеп ... ... ... үшін. Еншілес серіктестіктердің кредиторлық
қарыздарын есепке алу үшін мына төмендегі синтетикалық ... ... 642, 643 ... ... 641,642 және 643- ... негізгі,
пассивті әі күрделі болып келеді. ... есеп ... ... ... ... 641,642 және643 ... және ... ... ... ... келтірілген.
Қоғам консалидацияланған қаржылық есеп беруін жасағанкезде 641-643және321-
323 шоттары ... ... ... ... ... ... ... тепе – теңдігін сақтайды.
3.Дебиторлық берешектің аудиті.
3.1 Дебиторлық берешек аудитінің бағдарламасы, мақсаты.
Дебиторлық борыштар (қарыздар) – бұл ... ... ... немесе
жеке азаматтардың шаруашылыққа берешек қарыздары. Дебиторлық борыштар
шаруашылықтың ішінде және сыртқа заңды тұлғамармен және жеке ... ... ... ... ... ... ... емес есеп айырысу
операциялары кезінде дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... борыштар тексеруге кіріскен кезде ... ... және ... ... ететін материалдарын жеке
сұрақтарға бөліп, аудиторлық тексерудің ... ... ... ... ... байланыста толықтырулар мен түзетулер
енгізіліп, басшылыққа алып қадағалап ... ... ... ... бағдарламасы мынандай мәселелерді қамтуға тиісті:
• баланстың көрсеткіштерін Бас кітаптағы, есеп ... ... ... ... ... ... және ... есептердің дұрыс жүргізілгендігін
тексереді;
• субъектідегі дебиторлық борыштардың жағдайын ... есеп ... ... ... ... ... ... резервтерінің құрылу тәртіртерін және олардың ... ... ... ... және ... берушілермен есеп ... ... ... ... ... ... ... шағым-талап ету тәртіптерінің уақтылы ... ... ... ... ... тексеруді; еншілес (тәуелді)
серіктестіктердің, бірлесіп бақыланатын ... ... ... ... есеп ... ... ... есеп
шоттарында дұрыс көрсетілгендігін тексеруді:
• дебиторлық борыштар бойынша алынған материалдары талдап, есеп айырысуды
ретке келтіру және ... ... ... ... ... ... ... аудиті.
Дебиторлық борыштар бойынша есеп айырысуды тексере отырып, ... ... ... ... ... ... және аяғындағы
қалдықтарының баланстың «Ұзақ мерзімді активтер» және «Ағымдағы активтер»
бөлімдеріне дұрыс топталып ... ... ... ... ... есеп ... ... бастап 12 айдан кейін ... ... ... көрсетсе, ол «Ағымдағы активтер» бөлімінде
– 12 айдың ішінде төлемі күтілетін дебиторлық борыштарды көрсетеді.
1. «Ұзақ мерзімді ... ... ... ... кезінде аудитор
талап ету мерзімі біткен борыштарға және ... ... ... ... ... ... мерзімді активтер» жатқызылған дебиторлық борыштар
мынандай баптар бойынша көрсетіледі:
• алынуға тиісті шоттар;
• алынған вексельдер;
• негізгі серіктестіктер мен ... ... ... ... ... бойынша борыштары;
• акционерлік қоғамның лауазымды тұлғаларының борыштары;
... да ... ... ... ... ... сол күйінде қайталанып, оған тек
ғана «Аванстық төлемдер» бабы қосылады.
Аудитор баланстың сәйкес баптарындағы борыштардың қалдықтарының ... ... үшін ... есеп ... және есеп
айырысудың жүзеге асырылғандығын көрсететін шоттарындағы мәліметтері
бойынша, ... ... ... ... тексеру кезеңінің
басындағы әрбір есеп айырысу бойынша қалдығын салыстырып, содан кейін есеп
айырысудың әрбір түрін тексереді.
Дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... талдаудан бастау керек. Әдетте,
субектінің ... ... есеп ... ... ... сай ... фактілерінің кездесетінін ескерсек, бұл жұмысты
аудитордың өзі ұйымдастырғаны ... ... ... есеп ... ... жұмыскерлерімен және басқа да дебиторлармен есеп айырысуларды
түгендеу, тиісті ... ... ... ... сомаларының
негізділігін мұқият тексеріп анықтауды талап етеді. Аудитор және ... ... ... ... ... болу ... себебін
және оған кінәлі тұлғаларды, нақты аланатынын (яғни, дебиторлар өздерінің
борыштарын мойнына алған есеп ... ... ... ... ... ... ету мерзімінің өтіп кетпегендігін (3жыл); қарыздарды
өндіру үшін қандай шаралар қолданылғандығын анықтайды. Қарама-қарсы тексеру
жүргізу мәселелерін ... ... ... негізінен сауда және
жабдықтау ұйымдарына жүргізілетіндігі ескерілуі тиіс.
Есеп айырысуларды ... ... акт ... Актыда
түгендеу жүргізілген шоттардың аттарын, дебиторлық борыштардың сомасын
талап ету мерзімі біткен дебиторлық ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Бұндай борыштарды түгендеу түрлері бойынша есеп
айырысуларды түгендеу актыларына дебиторлардың аталауы, мекен-жайы, қарыз
сомасы, не үшін ... ... қай ... ... ... құжаттардың
негізінде көрсетіліп анықтама тіркелуге тиісті. Анықтамада ... ... ... ... ... ... ... есеп айрысуларды
түгендеудің материалдарына талдау жасау немесе түгенлеуді аудитордың ... ... ... ... ... ... аудиторға есеп айырысуларды өте мұқият тексеруге,
ойын жинақтап бағыттауға мүмкіндік береді.
Сатып алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп айырысудың аудиті.
Дебиторлық борыштардың ішінде ... ... ... ...... ... (жұмыс, қызмет) және тауарларды сату
операциялары. Баланста көрсетілген дебиторлық борыштар баптарының ішіндегі
үлесі ... ең ... ... ... алу және ... ... ... тексерген кезде бағдарламада келтірілген сұрақты ... ... ... түсу үшін мынандай мәселелерді анықтап алу қажет:
• өнім сатуға сатып ... және ... ... ... ... (салыстыру) актілерімен есеп айырысу қүжаттаымен расталған сатып
алушылардың борыштарының ... 30 ... ... және тапсырыс берушілердің бораштарын»
• Бөлімшесінің шоттары бойынша жүргізілген синтетикалық ... ... ... ... есеп ... ... ... етуге
міндетті:
• Вексельдермен қамтамасыз етілген ақша ... түсу ... ... ... ... және тапсырыс берушілермен есеп айырысулар
бойынша борыштардың ... алу ... ... мен ақша ... ... ... ... өткен дисконтталған вексельдерді:
• 30 «Сатып алушылардың және тапсырыс берушілердің бораштарын» бөлімшенің
шоттары бойынша ... есеп ... ... 30 ... ... және ... берушілердің
бораштарын» бөлімінің шоттары бойынша аналитикалық есеп ... ... және ... ... мен сәйкестігін;
• Талап ету ... ... ... ... ... ... ... басшысының қабылдаған шешіміне сәйкес
талап ету мерзімі өткен ... ... ... ... 301 ... ... борыштар» шотының дебетінде көрсетілген
артылып жөнелтілген өнім ( тауарлар), орындалған жұмыстар және көрсетілген
қызметтердің ... ... ету ... ... банк ... және оларды төлеу ... ... ... ... ... тексереді. Сатып алушылардың және
тапсырыс берушілердің алдын ала ... есеп ... ... ... жабылып, айдын аяғында 301 шоттың дебетіндегі құны өтелген
өнімдердің ... ... ... көз ... ... алушылармен және тапсырыс берушілермен есеп айырысудың ... келе ... түрі – ... ... ... есеп ... төленген операциялардың дұрыс көрсетілгендігіне көз жеткізу үшін
аудитордан бұндай операцияларға баса назар аудару талап етіледі.
Сатып ... және ... ... есеп ... ... ... ... етілген борыштарын 302 «Алынған
вексельдер» ... ... ... ... ... ... шоттың
кредитінен 4 «Ақша қаражаттар» бөлімінің сәйкес шоттарының дебетінде
көрсетеді. Вексельмен есеп ... ... ... және ... ... ... ... бұл жасалған сауда-саттықтар немесе орындалған
жұмыстарды (қызметтер) төлеу үшін бір ... ... ... ... жағына (векскльді ұстаушыға) төлеу мерзіміне қарай белгілі бір соманы
төлеуге ... ... ... ... ... Аудармалы вексель
(тратта) немесе беруші ... ... да, онда ... (трассат)
вексельде көрсетілген соманы, үшінші тұлғаға (ремитентке) немесе ... ... ... ... көрсетеді. Бұл құжат ... ... ... ... ... ... ... кейін
ғана заңды күшке ие болады. Өтпелі белгінің (индассамент) көмегімен әмбебап
несие есеп ... ... ... ... вексель бірнеше рет
қолданылуы ... ... ... ... ... және қаржының
айналымын елеулі жылдамдатады. Бұндай жағдайда вексельді ... ... ... ... дейін банкке өткізіліп, банктің
тәуелсіз дисконтының пайдасына есептелген пайыздың шығынын шегеріп тастап,
вексельдік ... ... ... вексельдердің есебінің тұрлері төлеуші субъектінің
төлеу мерзімінің жетуі бойынша борыштарды (аударады) ... ... ... ... үмітін үзген немесе талап ату мерзімін
өткізіп алған борыштарды, вексельдерді сатудан тыс ... ... ... ... ... ... ... есебінің аудиті.
Шаруашылықтың басшысының шешімімен талап ету мерзімі өткен дебиторлық
борыштарды күдікті қарыздар ... ... ... ... ... ... ... шығарып жабады. Демек, күдікті
қарыздар бойынша резервтер ... ету ... ... ... ... ... ... борыштарын есептен шығарып жабу үшін жасалады.
Күшіндегі салық ... заң ... ... ... – бұл өнім
(жұмыс, қызмет) сатудың нәтижесінде пайда болған және табыс есептелген
күннен бастап екі ... ... ... қарыздар деп көрсетілген.
Аудитор есепті жылдың ... ... ... дебиторлық
борыштардың мәліметтерінің ... ... ... ... ... және қандай борыштарды жабу үшін жасалғандығын
және талап ету мерзімі өткен ... ... ... ... ... ... ... құру, оларды жұмсау және олардың
қозғалысы туралы ақпарат жинақтау үшін бухгалтерлік ... ... 31 ... ... ... резервтер» бөлімшесінің дәл осылай
аталатын 311 синтетикалық шоты қаралған.
Жасалған резервтің көлемі ... ... ... ... ... ... олардың қарызды тұтастай немесе бөліп
төлеу мүмкіндіктерін бағалау арқылы анықталады.
Жасалған күдікті резервтер ... 821 ... және ... ... ... 311 «Күдікті борыштар бойынша резервтер» шотын
кредиттейді.
Күдікті деп танылып, өтеу мерзімі ... ... ... ... ... ... 311 ... қарыздар бойынша
резервтер» шотының дебетінде 30,33,35 бөлімшелердің ... ... ... қарыздарды жабуға жасалған резервтің жұмсалмаған сомасына 821
шотының дебетіне, 311 шотының кредитіне қызылдап жазу ... ... ... жабылғандығын тексереді.
Жылдың соңында жасалған резерв бойынша қалдық тек қана ағымдағы жылғы
күдікті қарыздар деп ... ... ... сомасынан тұратындығын
тексеру қажет. Жасалған резервтің ... ... ... ... жабуға жұмсалғандағын; егер орын ... ... ... есепті жылдың соңында қалған ... ... ... ... серіктестіктердің дебиторлық борыштарының есебінің аудиті
Аудитор дебиторлық борыштардың есебін тексеруді, еншілес (тәуелді)
серіктестіктердің дебиторлық борыштарының ... есеп ... ... көрсе тілгендігін және олардың есеп регистрларындағы
мәліметтерінің Бас кітапқа және балансқа дұрыс жазылғандығын ... ... ... (тәуелді) серіктестіктердің бірлесіп
бақыланатын заңды ... ... ... ... түрлері
бойынша ақпараттарын жинақтау үшін, бухгалтерлік есеп шоттарының типтік
жоспарының кестесінде 32 ... ... ... ... 321 ... ... ... борыштары»,
322 «Тәуелді серіктестіктердің борыштары» және 323 «Бірлесіп бақыланатын
заңды тұлғалардың борыштары» синтетикалық шоттары қаралған.
Бақылау ... ... ... ... көп ... өндірісті
дамытумен, қызмет көрсету түрлерін кеңейтумен айналысатын негізгі (бас)
субъектіге, капиталды өте ... ... ... есеп ... ... еңбектің өнімділігін арттыруға, басқаруды ... өз ... ... ... ... ... ... етуге, шаруашылық ұжымдарын ауыл ... ... ... да ... салаларының өнімдерімен жабдықтауға мүмкіндік береді.
Бас шаруашылық еншілес (тәуелді) серіктестіктерге толық басшылық жасап
ықпал етумен қатар, олардың заңды дербестігін сақтауға ... Егер ... ... ... үшырағанда, олардың шеккен зияны үшін Бас
шаруашылық жауап бермейтіндігі секілді бас шаруашылық зиян ... ... ... олар да ол үшін ... ... шаруашылық еншілес (тәуелді) серіктестіктердің табысының өзара
бөліске салынуын бақылауға алады.
Еншілес (тәуелді) ... ... ... ... ... ұзақ ... ... салынған ақша-қаражаттай, материалдық-
құндылықтай инвестицияларының жатқызылмағандығын анықтау қажет. ... ... тыс ... ... өнім,тауарлы материалды
құндылықтар түрінде берілген құндылықтар бойынша есеп ... ... ... ... ... және ... ... тұлғалардың дебиторлық борыштарының аналитикалық есебінің
тізімдемеде немесе ... жазу ... көп, ... №280 үлгідегі дебетіндегі ... ... және ... ... есеп ... ... көз жеткізіп, анықтауға тисті.
Айдын басындағы және аяғындағы ... және ... ... жинақталып, Бас кітапқа ... ... ... ... ... жүргізіп, оларға қоса тіркелетін
шаруашылық операцилар растайтын құжаттарын тексереді.
Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің, ... ... ... ... борыштарымен қатар,несиелік ... есеп ... ... ... ... (тәуелді)
серіктестіктердің несие бойынша қарыздар» бөлімшесінің шоттарында (641-643
шоттар) есеп ... ... ... ... Еншілес (тәуелді)
серіктестіктерден алынған ... ... ... ... да ... құны ... ... және басқадай түрде берілген ... ... ... ... ... ... екі ... растайтын хаттамамен танысып, бухгалтерлік есепте ... ... ... ... ... ... борыштар мен берілген аванс бойынша есеп айырысудың
есебінің аудиті.
Дебиторлық борыштарға аудиторлық тексеру жүргізген кезде ... ... да ... ... ... ... назар аударуды талап
етеді. Бұл аталған бап бойынша жылдың ... және ... ... есеп ... ... жоспарында қаралған 33 «Басқадай
дебиторлық борыштар» ... ... ... ... 331 ... ... ... қосылған  құн салығы»
• 332 «Есептелген сыйақылар».
• 333 «Жұмыскерлердің және басқа тұлғалардың борыштары»
• 334 «Басқа да борыштар».
Бұл аталған дебиторлық борыштарды аудитор ... ... ... ... ... қосылған құн салығына тексеру жүргізгенде аудитор
мына мәселелерді анықтап алуға тиісті:
• баланста ... ... мен Бас ... және ... ... ... жабдықтаушылар мен мердігерлерден сатып алынға тауарлы-материалдық
құндылықтарды, атқарылған жұмыстар мен ... ... үшін ... ... ... ... ... бойынша қосылған құнға салынған
салықтың (ҚҚС) көрсетілгендігін;
• қоймаларға құндылықтардың ... ... ... ... ... қызметі қабылдау) кіріске алынып, 331 шотының ... ҚҚС ... осы ... ... ... құн ... ... шот-фактураның негізінде жазылғандығын;
• қоймаға түспеген және кіріске алынбаған материалды құндылықтарды қабылдау
актісі бойынша ... ... ... және ... ... келісім берген) шот-фактуралары бойынша 331 шоттың
дебетіне жазуларының жазылғандығын.
Аудитор Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және салық есебінде есептеу әдісін қолдану ережелерінің сақталуына
назар аударуға тиіс.
Есептелген сыйақының есебінің аудиті.
Аудитор 332 ... ... ... жинақталған ақпараттармен
танысып, олар қандай аралық шоттар ... ... ... тексереді.
Есептелген сыйақы бойынша дебиторлық борыштардың құрылымын анықтап, оларға
талдау жасап, 332 шотының ... ... ... ... пайыздың үстеме
сомасының 724 «Акциялар бойынша дивидендтер және сыйақы түріндегі табыстар»
шотының кредитінде ... ... ... тексереді. 
332 шотының дебетінде көрсетілген есептелген сыйақылардың ақша-қаражаттар
бөлімінің тиісті шоттарына ... ... ... ... ... «Есептелген сыйақылар» шотының аналитикалық ... ... ... ... жалға алушылар және т.б. шарушылықтар бойынша
және уақыттың өтуімен туындаған пайыздық ... ... ... ... ... анықтау қажет.
Аудитор басқадай дебиторлық борыштардың елеулі үлесін құрайтын ... және ... ... ... шотындағы шаруашылық
операцияларының дұрыс көрсетілгендігін тексеруге баса назар аударға тиіс.
Бұл ... ... және ... да ... ... ... ақпараттарының есебін, есеп беруге тиісті әкімшілік, шараушылық және
операциялық шығындарына, қызметтегі іссапарларға берілген сомалар ... ... ... сома деп шаруашылықтың қассасынан ұсақ шарушылық
шығындарына (қолма-қол есеп ... ... ... ... ... ... және іссапар шығындарына субъектінің
жұмыскерлеріне берілген ... ... ... Есеп беруге тиісті
тұлғалармен есеп ... ... ... әрбір берілген аванс
бойынша ... ... ... ... есепті, оған тіркелген құжаттарымен,
несие берушінің аванстық есепті ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Ең алдымен
аванстың кімдерге берілгендігін анықтайды. Іссап шығындарына берілген
аванстар ... ... сол ... ... ... істейді тұлғаға
берілуге тиісті. Кейбір шаруашылықтардың жұмыс тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... берген
жағдайларда кездесіп қалады.
Кейбір ... ... ... ... ... және іссапар шығындары деген сылтаумен, ... ... үшін ... ... ... жол берілгендігі орын алып жатады.
Сондықтан жұмыскерлерді іссапарға жіберу туралы бұйрықты, іссапар куәлігін,
оның ... ... ... ... ... бойынша тәулігіне
төленген сомасын, есеп беруге тиісті тұлғаларының аванс бойынша қорытынды
есебінің уақтылы ... және ... ... ... анықтауы керек.
Аудитор аванстық есепке тіркелген құжаттарының дұрыстығын, оларға
төленген төлемдердің заңдылығын тексеріп, қажет ... ... ... ... ... ұсынады. Сонымен қатар, аудитор есеп беруге тиісті
сомалар бойынша операцияларына ... ... ... ... ... ... есеп ... тиісті сомаларды алуға құқық берілген
тұлғалардың шеңберін анықтағандығын;
• есеп ... ... ... берілетін аванстың бекітілген көлемінен
артық берілмегендігін;
• бұрынғы алынған аванс сомалары бойынша есеп ... ... ... ... ... шығындарының мақсаттылығы туралы ... ... ... ... бар ... есеп беруге тиісті сомалары шығындарының кіріске алынып,есепте уақтылы
көрсетілгендігін.
Кейбір жағдайларда ... есеп ... ... субъектінің
бухгалтерінің өзі сіңіріп кетуі де ықтимал немесе оның белсенділік танытып
араласуының салдарынан есептегі жазуларын ... ... ... Сондықтан аудитордың есеп кұралдарын және әдістерін қылмыстық іске
пайдалануға баййланысты әдістерін білуге тиісті.
Шағын ... ... ... ... ... ... ... ұрлық істеуге резерв жасау мақсатында саналы ... ... ... ... ... есеп ... тиісті сомаларын
олардың бет есебіне қондырмай жалпы өндірістік немесе басқа да ... ... ... ... ... ... тапсырғаннан кейін, бухгалтер оның
бет есебіне кредиті бойынша сәйкес сомалырын көрсетудің нәтижесінде осы
жұмыскерлердің ... ... ... ... пайда болады.
Бухгалтер іссапар немесе шаруашылық шығындары ... есеп ... ... алуға, өз атына кассалық ордер жазып, ондағы көрсетілген
соманы алуы мумкін. Бузгалтерияға түскен кассалық ... ... ... ... ... ... ... жазылған шығыс ордері
көрсетіліп, алған ... ... бет ... ... ... ... бет ... көрсетеді. Нәтижесінде осы жұмыскермен
есеп айырысу жабылады.
Аудитор материалды шеккен ... ... ... есеп ... ... жетіспеушіліктер және ұрланғандары бойынша есеп айырысуларға
талдау жасап, кем шыққан және ... ... ... ... мен
тәртібінің сақталғандығын анықтауға, ... ... ... ... ... ... ... Әсіресе кем шыққан және
жоғалғандарын өндіріс ... ... ... ... ... шығырылу фактілерін зерттеуге баса назар аударуы керек.
Күшінде заң актілеріне сәйкес табиғи кему ... ... ... ... ... тұлғалардың мойындарына апарады.
Табиғи кему нормасының көлеміндегі кем шыққандығы оларды түгендеу кезінде
анықталған жағдайда ғана өндіріс ... ... ... ... ... ... айналысатын шаруашылықтарда)
табиғи кему ... ... ... ... ... шығысқа шығарып, колданыстағы заң актілері бұзу фактілері жиі
кездеседі.
Аудитор кем шыққан, ... ... және ... ... ... ... ... мойнына апарылғандығын, ақша
қаражаттарын және материалды құндылықтарды түгендеу ... ... ... шығарылғандығын және түгендеу кезінде анықталған
кем шыққан және жоғалғандарын реттеу тәртібін, ... ... ... кем ... ... құндылықтарды өндіріс шығындарына шығысқа
шығарудын дұрыстығын және негізділігін тексеруге міндетті.
Аудитор, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... да операциялар үшін берілген қарыздары (займдары) бойынша есеп
айырысудың ... ... ... ... Бұндай есеп айырысулар үшін
333 «Жұмыскерлердің және басқа да тұлғалардың борыштары» ... ... ... ... Бұл ... ... ... аналитикалық есеп
субъектінің жұмыскерлері бойынша жүргізіледі.
Аудитор ... ... ... ... ... және ... ұйымдарға артық аударылған сомалар, жабдықтаушыларға, ... ... және ... да ... ... ... табиғи кему нормасынан жоғары кем шыққан тауарлы-
матариалдық құндылықтар, ... ... үшін ... және,
сондай-ақ меншіктік акциялардың номиналды құнынан, сатылу құнының ... ... ... ... ... көрсетілген 334 «Басқадай»
шотының мәліметтерімен танысып ... ... есеп ... мына ... анықтауға тиісті:
• құжаттардың ерекшеліктерін, уақтылы және дұрыс толтырылғандығын. ... ету ... ... ... материалды құндылықтардың
фактілерін жасыру үшін қолданылуы ... ... ... ... ... бас ... ... шеккен зиян сомасын өндіріс
шығындарына шығысқа шығарады;
• тексерудегі шаруашылықтың шағым-талаптарының негізділігін. ... ... ... ... ... ... өндіру үшін
кінәлі тұлғаларын анықтау мақсатында әкімшілік тарапынан тексеру
жүргізіліп, ... ... ... ... ... ... қолданылған шараларған орай тексеру жүргізеді;
• 334 шоттың «Шағым-талап бойынша есеп айырысу» ... ... ... ... ... ... аналитикалық есеп жүргізудің дұрыстығын, ол ... ... №8 ... Бас ... және ... жазуларына
сәйкес, әрбір дебитор және жеке ... ... ... кем ... және ұрланғандығы туралы шағым-талап
материалдарының уақтылы ... ... ... ... ... ... ... немесе уақтылы тапсырылмауының
салдарынан тергеу немесе сот ... ... бас ... ... ... ... орын алмағандығын мұқият тексеруге
міндетті. ... ... ... ... тұлғаларын жауапкершілікке
тартуға жол бермеу ... ... ету ... ... ... мерзімін сақтамай кешіктіру сияқты фактілер орын алуы ... ... және ... ... растау емес, маңыздысы олардың пайда болу
себептері анықтау болып табылады. ... жиі ... зиян ... ... ... кем ... талан-таражға салануы,
ұрлануы) тарту-өлшеу құралдарымен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... жағдайын
сақтамағандықтан, оларды бір цехтан, екіншісіне қабылдау және бостау
тәртібінің бұзылғандығынан, ... ... ... ... ... ... қалай болса солай жүргізуден болып табылады.
Сондай-ақ аудитор шаруашылыққа келтірілген зиянның дұрыс анықталғандығымен
және ... ... ... ... ... шеккен зиян сомасы бөлшек саудадағы бағасынан сауда үстемесі
шығарылып есептеледі. ... ... ... ... ... зиян сомасын, сол жергілікті жердің бөлшек сауда бағасы бойынша
есептеп ... ... ... ... ... ... кем шыққан және
ұрланған құндылықтар бойынша оларды өндірудің қамтамасыз ... ... ... ... ... ... анықтауда талап етеді. Кейде шеккен зиянды шығысқа
шығаруға асығады. ... ... ... тәртіп бойынша жауапкердің
жағдайының келмейтіндігі және оның мүлкінің есебінен өндірудің мүмкін
еместігі ... сот ... ... ... ... ... ... кейбір жауапкердің мүліктік жағдайы ... ... ... ... ... тіркелген дебиторлық
борыштарды өндіру мүмкіндігін бақылау ... ... ... 007 ... ... борыштарын зиянға шығысқа шығару» шотында 5 жыл
бойы көрсету ұсынылған.
Басқандай дебиторлық борыштарды ... ... ... ... ... ... ала төлемсіз
босатылған материалдық құндылықтар, ... ... ... ... үшін
ж.т.б. борыштарының тіркелу, оларды сөндіру тәртіптерін тексерудің маңызы
зор.
Аудитор есеп ... ... ... қарыздардың уақтылы
қайтарылмауы, бухгартерлік ... есеп ... ... ... ... ... ... екендігіне назар аударуды қажет.
Сондақтан дебиторлармен есеп айырысулар аналитикалық және синтетикалық
есепте ... және ... ... баса ... ... қажет етеді.
Өйткені дебиторлық борыштар басқа да синтетиқалық шоттарда ... оның ... ... ету мерзімі өтіп кеткен, ... ... ... болуы да мүмкін.
Дебиторлық борыштардың қатарына «Берілген аванстар» бабы да жатады.
Күшінде есеп ... ... ... ... ... ... ... құндалықтар, орындалатын жұмыстар ... ... үшін ... беруі мүмкін. Келешекте түсетін тауарлы-
материалдық қорларға немесе ... ... ... ... ... ... қарай өнімдер және жұмысты төлеу бойынша ... ... ... ... 351 «Түсетін тауарлы-материалдық
қорлар үшін берілген аванстар және 352 ... ... ... қызметтер үшін берілген аванстар» деп аталатын 35 ... ... ... ... ... аванстар» бөлімшесінің шоттары бойынша аналититкалық есеп
әрбір дебитор бойынша жүргізіледі. Аудитор ... ... есеп ... ... ... ... аталған шоттарда көрсетілген
борыштардың нақтылығын анықтайды. Бұл ... ... ... болып тек
бухгалтерлік жазулар ғана емес, ... ... ... және
мердігерлермен жасалған шарттар да қызмет етеді. Әсіресе, аудитор ... ... ... ... ... болу ... және кінәлі
тұлғаларына назар аударады. ... ... деп, егер ол ... өзара есеп айырысу актілерімен салыстырылып расталған
жағдайында ... ... ... ... дебиторлық борыштардың
нақтылығын анықтап, ақиқатына жеткеннен кейін, оның құрылымының ... оның ... ... баға ... ... борыштардың
пайда болу мерзімі бойынша таратуға, бұл борыштардың сапасын және олардың
өндірілу жолдарын анықтауға міндетті.
3.2 Қоғамның ... ... ... ... ... ... басқару әдісінің бірі ретінде
төлем қабілеттілік пен ұйымның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... көрсеткіштерімен тығыз байланысты.
Барлығымызға белгілі ақша қаражаттар сомалары ұйымның төлем қабілеттілік
деңгейін көрсете алмайды және ол ... де ... ... ... ... қаржылық жағдайы қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді
жетістіктерін ... ... өз ... және толық қысқа мерзімдік міндеттемелерін өтеу
мүмкіншілігін қарастырайық. Олардың критерилерінің ... ... ... ... ... қоғам құралдарының оның қысқа
мерзімді ... асып ... ... ... ... ... тура байланысқан, яғни өз уақытымен және толықтай
міндеттемелеріне жауап беру. Төлем қабілеттілігінің жалпы ... ... ... ... қатынасымен анықталады. Акционерлік
қоғам «Қазқұрылыссервис» 2005 жылы 1,5 (36894/24532) және 2006 ... тең ... жылы ... ... орны ... ... ақша ... дебиторлық берешектің үлкен мөлшерімен байланысты ... ... ... ... ... төлем қабілеттілік бар, ... ... ... емес. Тез өтімділік тауарлы материалдық
құндылықтарды есептемегенде пайда болады. Талданылып ... ... 2005 жылы 1,256 ... және 2006 жылы 2,98 ... Бұл ... 1-ден кем болмауы керек.
Сонда Қазқұрылыссервис көрсеткіштері нормаға сай ... ... ең ... көрсеткіштері ақша қаражат сомаларының
ағымдағы міндетемелерге қатарына тең. Дипломдық жұмыс мысалында 2005 ... ... 0,46 ... және 2006 жылы 2,65 ... ... ... міндеттеменің қай бөлімі өте тез ... ... есеп ... ... дерліктей жақсарды кейде дебитордың берешектің
кредиторлық берешектен аспаса болды деген көзқарас кездеседі ал ... ... ... ... ... бөлу ... бұл көзқарас
қате өйткені ұйым кредиторлық берешекті өз қарыздарын алғанына қарамастан
өтеуі керек.
Сондықтан дебиторлық берешекпен ... ... ... ... ... ... керек, мысалы дебиторлық берешек ол ... ... ... ... ал ... берешек уақытша айналымға –
қосылған қаражаттар.
Сырттан қарағанда дебиторлық берешек тек ... ... ... ... және ол сатып алушылармен төленбегені, немесе алдын ала
не аванс ретінде төленіп ... ... өнім ... әлі келіп түспегені
туралы көрсетеді.
Дебиторлық берешектің өсуі – айналымнан қаржы құралдың ағыны немесе алынуын
сипаттайды, сол ... ... ... ... – көп ... ... ... өйткені қаржы қаражаттар есеп айырысу мақсатында емес,
пайдаланусыз қоймада жатып қалған ... ... ... көрсетеді.
Сондықтан дебиторлық берешек сомасы көңіл бөлу мен талдаудың объектісі
болуы керек.
4 кесте - Дебиторлық берешектің ... ... | 2005 жыл | 2006 жыл | ... ... ... | | |(+,-) ... | | | |
| ... |Салмағы |Сомасы |Салмағы | |
| |(м.т) |(%) |(м.т) |(%) | |
| | | | | | ... ... | 15348 | 81,47 |11389 |76,97 |3959 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... басқа да| 12 | 0,06 | 947 | 6,39 |935 ... ... | | | | | ... да ... |3199 |16,98 |1996 |13,49 |1203 ... | | | | | ... ... |279 |1,48 |465 |3,14 |186 ... ... . |18838 | |14797 | |4041 ... | | | | | ... кезеңінде дебиторлық берешек айтарлықтай төмендеді. Егер оның
көлемі жыл басында 18838 мың ... ... жыл ... ол 14797 м.т
құрайды, немесе 21,4 пайыз төмендейді ең дұрысы дебиторлық ... ... ... ... ... ... ол үшін бұл бапты ашып көрсету
керек, қарызды жабу жетістігін оның құрамындағы күмәді ... ... олар бар ... ... ... ... ... ... ... алуылармен тапсырыс берушілермен және т.б
дебиторлық берешектің азаюымен ... сол ... ... ... берушімен қарызы 3959 м.т төмендеп кетті. Ол 8 қарыз компанияның 6
өз дебиторлық берешекін жабуымен тұсіндіріледі. Қалған ... ... мен және ... ... ... ... Дебиторлық
берешек төмендеуінің тағы бір салдарына қолма-қол ақша қаражатының өсуі
жатады (өткен южылмен салыстырғанда 129025 м.т өсті ... ... ... талдауына көп көңіл бөлу керек, үйткені
оның ... ... ... ... ... ... ең қажетті,
компанияның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын көрсеткіш болып табылады.
Дебиторлық берешектің құрамы мен ... ... ... ... оның
нақты құнына баға беру қажеттілігі туады. Ол барлық ... ... ... ... ... Дебиторлық
берешектің қайтарылымдылығы алдаға ... ... шарт ... тәуекл алдыңғы тәжірибе келесі залалдардың өлшемінің
болуынан туады, және ағымдағы шоттар ... ... ... залалдар үлкен болуы орын алады. Ал АҚ ... ... ... ... жағымсыздықтар болмады.
Көрсеткіштерді қолдану арқылы дебитерлік берешек ... ары ... ... ... ... ... |2005 |2005 ... |
|Өнімді өткізуден түскен табыс |655966 |1219518 |563552 ... ... ) | | | ... берешектің орташа жылдық құны |19510,5 |16817,5 |2693 ... ... ... |33,6 |72,5 |38,9 ... берешетің өтелу мерзімі |10,7 |4,96 |5,74 ... ... ... ... |17671,7 |13985,8 |3685,9 ... ... өз уақытысында |1166,3 |811,2 |355,1 ... ... ... ... | | | ... ... ұзақтығы көбінесе несие айналымдылығы көрсеткішіне
тәуелді болады. Бұл корсеткіш талдауға үлкен жағымсыз ... ... ... өнімді өткізуден тұскен табысының дебиторлық
берешектің орташа көлеміне қатынасына тең. Ол ... ... ... көлемін бағалау үшін қолданылады.
АҚ «Қазқұрылыссервисте» ол 33,6 дан 72,5 ке ... ... ... несиенің төмендегенін көрсетеді. Яғни несиеге тауар сатудың
төмендеуімен түсіндіріледі.
Дебиторлық берешек айналымының көрсеткіштерінің ... әр ... ... басқару саясаты жайлы айтпайды. Өнім ассортиментіне әсер
ететін факторлаға сату көлемінің өзгеруі және олардың уақыт ... ... Ал ... ... сату ... келер болсақ,
айналым көлемі жалпы деңгейде көптеген кезеңдердің қарсаңында өзгеріз қала
алады ал бөлу әр ... ... ... Яғни ... ... көрсеткішін тұтынушыға несие беру мерзімінің ... ... ... ... айтылады. Бірақ несие үзақтылығының тиімдірек
көрінісі күн бойынша төлем саналады. Ол дебиторлық берешек ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіш
клиентердің берілген шоттар бойынша төлем уақытын сипаттайды. Біздің
жадайымызда 2006 жыл бұл ... 10,7 ден 4,96 ға ... ... кетті, және
бұл көрсеткіштің азаюы тиімді болып бағаланады.Дебиторлық берешекті
мерзімімен қайтармағандықтан ... ... ... ... ... және ... төмендеу салдарынан болады.Ағымдағы
активтердегі дебиторлық берешек болігі айналымнан алынған қаражаттың әсерін
бақылауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... мөлшері / ТМҚ + ақша қаражаттар + дебиторлық
берешек сомасы + ағымдағы активтер формуласы арқылы табылады.
АҚ «ҚАЗҚҰРЛЫССЕРВИС» 2005 жылы 0,537 және 2006 жылы 0,107 тең ... ... қиын ... ТМҚ үлкен дебиторлық берешек әсіресе оның
күмәнді бөліктері айналым ... ... ... әкеледі. Сондықтан
ағымдағы активтердің өсуіне қарамастан ұйымның қаржылық жағдайындағы өзгеру
салдарын бағалау қажет және ... ... ... берешекті талдауға
бөлу керек, үйткені оның бөлігі ең негізгі көрсеткіш болып саналады, ... ... ... мен ... ... ... қаржылық
жағдайына дебиторлық берешектің болуы әсер ... ал оның ... ... яғни бұл ... ... болу ... әсер етеді.
Дебиторлық берешектің пайда болуы ... қол ... есеп ... ... ... ... сияқты обьективті процесс болып
табылады. Дебиторлық берешек әр кезде есеп айырысу ережесін бұзғанда пайда
болмайды және ол ... ... ... ... ... оны ... өзіндік айналымдағы капиталдан шеттелген деп қарауға боамайды,
өйткені оның бөлігі банк ... ... ... саналады және
компанияның төлем қабілеттілігіне әсер етпейді.
Өткен жыл көптеген ... үшін ... ... ... құрылысын дамыту» мемлекеттік бағдарламасы барысында өтті. ... ... ... ... ... көптеген жанұялар өз
орындарын тауып отыр.
Қорытынды
Дебиторлық ... ... жеке және ... ... ... ... ... болатын алынуға тиісті ... ... өз ... ... алу ... ... ... қамтамасыз ететін негізгі шарттардың бірі болып табылады. ... ... әр ... ... бірі ... өмір сүру мен ... ... байланысты.
Бухгалтерия үшін әр түрлі жағдайға байланысты қарыздардың ... ... ... мен ... ... мен ... ... болдырмайтын бақылау ұйымдастыру керек .
АҚ « ҚАЗҚҰРЛЫССЕРВИС» есептің ... ... ... және ... ... бойынша жүргізілген талдауларын зерттеп, соңғы
жылғы қортындыларына қарағанда ұйымдағы есеп жүйесі мен дебиторлық борышты
бақылау. ... және ... есеп ... ... ... ... мен тасырыс берушілер мен есеп айырысуда ауытқулардың
болмауын да көруге болады. Бірақ, дебиторлық борышты ... ... ... қиын мәселе, сондықтан тәжиребиеде ... есеп ... ... ... ... ... келер
болсақ:
- Жабдықтаушылармен және сатып алушылармен ддебиторлармен ... есеп ... ... ... тәжиребиесінің жоқтығы;
Ағымдағы активтер мен ағымдағы міндеттемелер баптарын салыстыру арқылы
есептен шығару
- Дебиторлық борыштың сұранымы ... ... ... ... орнын жабу
- Талап ету мерзімі өтіп кеткен дебиторлық борышты қайтаруда толығымен
шара қолданбастан есептеп шығару
- ... ... ... жабу ... есеп ... ... ... Ұйымдар мен шаруашылық операциялар шоттары бойынша ... ... ... ... үшін ... ... қолдану керек.
Дебиторлармен қарым қатынасты қолма қол ... ... ... ұйымда
салықтық жоспарлауды жүргізу кезінде карастырылуы қажет.Бухгалтерлік есеп
шоттарындағы операцияларды азаматтық заңдылықтарда ... ... ... ... арқылы ғана жазуға болады.
Бухгалтерлік есеп шоттарында ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі заңды тұлғалардың қарым
қатынастарын реттеуші ережелерге сәйкес келмеушілігін ... ... ... есеп ... ең ... ... ... Сыбайластырының несие қаблеттілігі жайлы ақпараттарды жинау және ... ... ... есеп ... алдын ала ... ... ... келісім шартқа отыру;
- Пайданы максимизациялаумақсатымен келісім шарттың шекті сомасын анықтау;
- Дебиторлық берешектің өтелуін сұрау;
- Есеп айырысу мен ... ... ... ... ... ішкі ... ... тізімдер ішінде ең ... шарт есеп ... ... ... ... табылады. Дебиторларды тексерумен байланысты
көп кездесетін жағымсыз мәселелерден шеттеу үшін мынандай тиімді бағыттарды
ұсыну оңтайлы:
- Еш нәрсеге ... ... ... Ол аудиторлар дебиторлық
топтастыруда қиыншылық көргенде және таңдау ... ... ... ... тексеруші және бақылаушы мекеме арқылы бекіту.
- Күмәнді шоттарды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... тым көп уақыт бөлу.
- Клиентті пайдалану мүмкіндігінің болмауы.
- Жауапты алған ... оны ... ... ... өз ... ... керек.
- Мүмкін болатын түсімнің уақытынан бұрын талдануы.
Төменде аудиторлардың дебиторларды толық емес ... ... ... ... қарыздарды толығымен анықтамаушылық. Өтеу мерзімінң өтіп
кетуінің негізделген ... ... ... көп кездеседі.
- Теріс бекітілімін заңдылыққа сәйкес емес қолдану.
- Тексеруді болдырмау өтініштеріне көңіт аудармағандық.
Бұл қателіктерді біле отырып, олардан арылуды ... ... Ішкі ... ақша ... ... ... ... үшін ... ... ... ... ... АҚ «ҚАЗҚҰРЫЛЫССЕРВИС» сияқты міндеттерді
дұрыс бөлу өте тиімді болып табылады.
-----------------------
Бақылаушы ... ... ... ... ... ... ... қоғам
қатысушыларының жалпы жиналысы

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазкоммерцбанк» акционерлік қоғамына жалпы сипаттама51 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
А.байтұрсынов пен ә.бөкейхановтың әлеуметтанымдық ойлары3 бет
Билер соты7 бет
Орыс Географиялық Қоғамы45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь