Халық ауыз әдебиеті - эстетикалық тәрбие беру көзі. Отбасында эстетикалық тәрбие беру

Халық ауыз әдебиеті-эстетикалық тәрбие беру көзі.
Отбасында эстетикалық тәрбие беру.
Отбасында балаға эстетикалық тәрбие беру-идеологиялық жұмыстың маңызды бір саласы. Ол жеткіншектерді жақсы қасиеттерді тани білуге, өмір мен еңбектің алуан түрлі саласына «әсемдік» элементтерін енгізе білуге үйретеді, ұсқынсыздық пен парықсыздыққа қарсы күресуге қабілетін шыңдайды. Жеке тұлғаны жан-жақты дамыту, оның шығармашылық қабілеті мен дарынын жетілдіру және нағыз еңбеккер ретінде, қоғам қайраткері ретінде, адамгершілік парасаты мол, жоғары мәдениеті қалыптасқан, жоғары адам ретінде тәрбиелеуді көздейді.
Эстетикалық тәрбие дегенде көпшілік ата-ана мен ұстаздар қауымы бұны тек ән салып, ақын өлеңдерін жатқа айту, көркем сурет туындыларын көру, көркем туындылардан көріністер әзірлеп сахналық қойылымдар көрсету деп ойлайды және сол сипатта іс-шаралар өткізіп жатады. Бұлар педагогикалық, психологиялық және сондай-ақ эстетикалық тәрбиенің философиялық іргетасы –эстетикалық санаттарға негізделгендіктен, көбінесе, сыңаржақты әрі үстірт сипатқа ие болып қалатынын жасыруға болмайды.
Адамның өмірге эстетикалық көзқарасы оның өмірі мен қызметінің барлық саласынан көрінеді. Эстетикалық талғамы биік, сезімтал адам әсіресе еңбектегі әдемілікті, табиғаттағы сұлулықты, өнердегі әсемдікті танып, оны сүйе, қастерлей білетін болады. Бұл жайында В. Белинский: «Әсемдікті сезіну-адамгершіліктің шарты. Тек осы сезім төңірегінде ғана ақыл-парасат болуы мүмкін..., тек осы сезіммен ғана адамзат өзінің жеке басыныың мүдделерінде, өзінің жеке көзқарасын да Отан үшін құрбан ете алады, тек осы сезіммен ғана адам өмірде ерлік істей алады,... эстетикалық сезім- жақсылықтың негізі, адамгершіліктің негізі»1,-дейді. Яғни, эстетикалық

1Белинский В. Эстетикалық тәрбие жөнінде көзқарасы «Қазақстан мектебі» №8 2004,

сезімді, әсемдікті сүйе білуге, тани білуге тәрбиелеу-туған ұлттық өнерге, туындыға мұқият зейін салуды талап етумен қатар балалардың ақыл-ойын, дүние-танымын дамытады.
Жас ұрпақтың эстетикалық сезімін қалыптастыруда көркем әдебиеттің маңызы айрықша. Өйткені «Көркем өнер біздің ішкі дүниемізге, жан-жүйемізге әсер ететін адамдық қалыбымызды тәрбиелейді»2 ,- дейді ұлы жазушы М.Әуезов Шын өнер туындысы әрқашанда адамныың жан дүниесінде толқын туғызып, дүниетанымына әсер етіп, дүние талғамды қалыптастырады. Адам көркем шығармадан ләззат алып, рухани жоғын тапқандай болады. «Өнер атаулының барлығы да»,-дейді ұлы суреткер
М. Әуезов,-қай елде, қай түрде туса да, сол өз ортасының шартынан, өз топырағының қалпынан туады. Сол ортаның түйінін кйіп, соның іші-бауырынан шыққан суреті сияқты болып туады»2. Жазушының бұл ұлағатты пікірінен шынайы көркемөнер туындыларыныың ұлт психологиясыныың табиғатын анық беретін заңдылығын көреміз.
Ежелгі ата-бабаларымыздың күмбірлеген күміс күйімен, сыбызғы-сырнай үнімен, асқақтата салған әсем әнімен, ғашықтық (лиро эпостық) жырымен, мақал-мәтел, шешендік сөз, айтыс өлеңдермен сан ғасыр бойы өз ұрпағын «сегіз қырлы бір сырлы», өнегелі де өнерлі, адамгершілік ар-ожданы жоғары, намысқой азамат тәрбиелеп келгені тарихи шындық. «Бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ», «Өнер алды-қызыл тіл»-деп жас ұрпағын тіл өнеріне, шешендік өнеріне баулыған. Сөз шырайын тануға бесікте белі шықпай-ақ тәрбиелеген жас ана немесе қарт әже ақ бесікті тербете отырып, өлең айтып, жыр жырлайды.
Әлди, әлди ақ бөпем,
Ақ бесікке жат бөпем!
Айналайын шырағым,
Көлге біткен құрағым
        
        Халық ауыз әдебиеті-эстетикалық тәрбие беру көзі.
Отбасында эстетикалық тәрбие беру.
Отбасында балаға эстетикалық тәрбие беру-идеологиялық жұмыстың маңызды
бір саласы. Ол ... ... ... тани ... өмір ... ... түрлі саласына «әсемдік» элементтерін енгізе ... ... пен ... ... ... ... шыңдайды.
Жеке тұлғаны жан-жақты дамыту, оның ... ... мен ... және ... ... ретінде, қоғам ... ... ... мол, ... ... ... жоғары адам
ретінде тәрбиелеуді көздейді.
Эстетикалық тәрбие дегенде көпшілік ата-ана мен ... ... ... ән салып, ақын өлеңдерін жатқа айту, көркем ... ... ... ... ... ... ... қойылымдар көрсету деп
ойлайды және сол сипатта іс-шаралар өткізіп жатады. Бұлар педагогикалық,
психологиялық және ... ... ... философиялық іргетасы
–эстетикалық санаттарға негізделгендіктен, көбінесе, сыңаржақты әрі үстірт
сипатқа ие болып қалатынын жасыруға болмайды.
Адамның ... ... ... оның ... мен ... ... көрінеді. Эстетикалық талғамы биік, сезімтал адам әсіресе
еңбектегі әдемілікті, ... ... ... ... ... ... қастерлей білетін болады. Бұл жайында В. Белинский: «Әсемдікті ... ... Тек осы ... ... ғана ақыл-парасат болуы
мүмкін..., тек осы сезіммен ғана адамзат өзінің жеке ... ... жеке ... да Отан үшін құрбан ете алады, тек осы сезіммен ғана
адам өмірде ... ... ... эстетикалық сезім- жақсылықтың негізі,
адамгершіліктің негізі»1,-дейді. Яғни, эстетикалық
1Белинский В. Эстетикалық тәрбие жөнінде көзқарасы «Қазақстан мектебі»
№8 ... ... сүйе ... тани білуге тәрбиелеу-туған ұлттық өнерге,
туындыға мұқият зейін салуды талап етумен қатар балалардың ... ... ... ... ... ... қалыптастыруда көркем әдебиеттің
маңызы айрықша. Өйткені «Көркем өнер біздің ішкі дүниемізге, ... ... ... қалыбымызды тәрбиелейді»2 ,- дейді ұлы жазушы М.Әуезов
Шын өнер ... ... ... жан дүниесінде толқын туғызып,
дүниетанымына әсер етіп, ... ... ... Адам ... ... ... ... жоғын тапқандай болады. «Өнер атаулының
барлығы да»,-дейді ұлы ... ... ... қай ... туса да, сол өз ... ... өз
топырағының қалпынан туады. Сол ортаның түйінін кйіп, соның іші-бауырынан
шыққан ... ... ... ... ... бұл ұлағатты пікірінен шынайы
көркемөнер туындыларыныың ұлт психологиясыныың табиғатын анық ... ... ... ... ... ... сыбызғы-сырнай
үнімен, асқақтата салған әсем әнімен, ... ... ... ... ... сөз, ... ... сан ғасыр бойы өз ұрпағын
«сегіз қырлы бір сырлы», өнегелі де өнерлі, адамгершілік ар-ожданы ... ... ... ... ... ... «Бас ... болса да, тіл
кеспек жоқ», «Өнер алды-қызыл тіл»-деп жас ұрпағын тіл ... ... ... Сөз ... ... бесікте белі шықпай-ақ тәрбиелеген жас
ана немесе қарт әже ақ ... ... ... өлең ... жыр ... әлди ақ ... ... жат бөпем!
Айналайын шырағым,
Көлге біткен құрағым
2 М.Әуезов Эстетикалық тәрбие туралы. «Қазақстан мектебі» №9, 2002.
Маңдайдағы құндызым,
Аспандағы жұлдызым.
Әлди, әлди, әлди-ай,
Әлди, бөпем, ұйықта ... ... Жас ... әлі ... ... әлпештеген анасы оны халық ... ең ... ... тұрған шыраққа, көлге біткен құраққа, маңдайдағы
құндызға, аспандағы жұлдызға) теңейді. Осы ... де ... ... ... ... ... ... мүддесі, елінің мұңы, ердің
сыры-барлығы қосылып, ананың ақ сүті, жұмсақ үні, әсем ... ... ... құлағына құйылып, ой-санасына сіңе береді. Тәлім-
тәрбиесін жай айта салмайды, ... да ... ... әсем сазды
әуенмен жеткізеді.
Бесік жырын айтқан жас ана тек баласына деген шынайы сүйіспеншілігі мен
жалынды махаббатын білдіріп қана қоймайды, оған ... ... мен ... қоса ... Бір ... ... халқыңның қамын же, ел-жұртыңа
қызмет ет дейді. Есейіп ер жеткен, көркейіп бой ... ... мен ... осы асыл ... ... ... үміті мен көрсеткен сенімін
ақтап шығуы тиіс.
Жас бала бесіктен белі шығып, ептеп еңбектеп, сонан соң қаз-қаз ... ... жүре ... ана ... ... жырын» құлағына сіңіреді.
Баласыныың апыл-ғұпыл әрекетін қызықтаған ата-ана:
Қаз, қаз, балам, қаз балам,
Қадам бассаң мәз болам.
Күрмеуіңді ... ... ... қаз ... жаз, ... қарайық,
Басқаныңды санайық.
Қаз-қаз, балам, жүре ғой,
Балтырыңды түре ғой.
Тай-құлын боп, шаба ғой,
Озып, бәйге ала ғой...-деп жырлаған. Бұл ... да ... ... ... ... қызықтау да, «Өмірге аяқ баса бер,
асулардан аса бер» ... игі ... де бар. Ал ... ... ... ... сөз ... өрілген өлеңдер
балаларды қимыл-әрекетке баулумен бірге ... ... ... деген сүйіспеншілігін арттыратыны сөзсіз.
Балалардың ой-өрісін кеңейтіп, сұлулық әлеміне тәнті етіп, дүниені
молырақ ... ауыз ... ... бірі-табиғат құбылыстары, жыл
мезгілдері, жан-жануарлар жөнінде, әсіресе төрт түлік туралы өлең-жырлар
болып табылады. Жарқырап жаздың ... ... ... ... ... ... ысқырған боранды қыстың қаһарына мінуін, ... ... ... ... оранған көктемнің шығуын-күннің күркіреп, найзағайдың
жарқырауын, міне, осылардың барлығын ата-аналар өз ... ... ... ... ... ... ... балалар поэзиясына қатысты
ауыз әдебиетінің жанрлары бұл айтылғандармен бітпейді. Өтірік өлеңдердің,
жаңылтпаштар мен жұмбақтардың, мақалдар мен ... де ... ... ... жанрлар жас ұрпақтың ұғымын, түсінігін, дүние ... оның ... ... ойын ... ... ... да үлгілі іске
баулуда маңызды рол атқарады. Мәселен жаңылтпаштар бала тілін ұштай ... ... ... ... де жатық, асықпай, қысылмай сөйлеуіне
ықпал ... Ал ... ... ... ... ... үлкен ой-
қиялды керек етеді.
Бала ойын дамытып, ширатуда жұмбақтар да үлкен игі ықпал етеді. Онда
өмірде ... ... мен ... кәсіп пен тіршілікке байланысты
ұғымдар, табиғат ... ... ... жер ... ... ... ... бейнеленеді, алайда олардың аттары аталмайды. Сол сипат,
сол белгілеріне сүйене отырып, ... ... ... ... ... ... ... етеді,
Жер түбіне жетеді,-десе, оны шешуші бала ... ... ... онда ... ... бар ... ... Жұмбақты дұрыс шешу арқылы
баланың ой-өрісі ... ... ... ... әдебиетінің тағы бір түрі-мақалдар мен мәтелер. Олар ... ... ... ... ... ... ауыз сөздің тобықтай
түйіні. Айтар өнегесі мен білдірер пікірі. ... ... ... қарның тіленбей,-деген мақалдың балаға мазмұнын түсіндіру ... бір ... ... ... ... ... эстетикалық сезімдерін ұштай түсетін
фольклорлық шығармалардың бір ... ... ... ... «Ұр ... , «Тазша бала», «Жақсылық пен жамандық» сияқты ... ... ... бала ... неше алуан сырлары мен қырларын
түсінеді, әрі дүниені ... ... Ал, «Ер ... ... ... «Күн ... ... қыз», «Алтын сақа», атты қиял-ғажайып
ертегілерін оқығанда қаһармандардың іс-әрекеттеріне ... ... ... істерін үйреніп, жаман істерінен жиренеді.
Әсем тілмен ... ... ауыз ... ... ... ... ... балалар әсемдіктің небір тамаша
үлгілерімен танысады. Тілі ... ... ... ... ақын М. Жұмабаев: «Жаратылыстың, һәм искусствоның сұлу заттары адам
жанында сұлулық сезімін артады. ... ... ай, ... ... ... сықылды жаратылыстың сұлу заттары, көріністері...адам жанына
бір ... бір ... ... ... ... қоймайды...Сұлулық
сезімдері адамның дұрыс, сау ләззат іздеуіне , сұлу ... ... ... ... ... ұмтылып, жамандықтан тыйылуына көп
көмек көрсетеді. Сондықтан баланың сұлулық ... ... ... ... деп ... өмірдегі, өнердегі сұлулық пен ұсқынсыздықты дұрыс
қабылдап, түсінуі мен сезінуі эстетикалық тәрбиенің басты міндеті екендігін
ескертеді. Ақын айтқан сұлулық пен ... ... пен ... ... ... ... көрікті тілмен «қиыныннан қиыстырылып»
берілетіндіктен балаға эстетикалық тәрбие ... ... ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру қызметі дамытуының факторлары66 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Дидактикалық ойындар-оқыту құралы7 бет
Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру26 бет
Жалпы білім беретін мектептерде стандартты емес кәсіптік бағдар беру сабақтарын өткізу әдістемесі24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь