Халық ауыз әдебиеті - эстетикалық тәрбие беру көзі. Отбасында эстетикалық тәрбие беру


Халық ауыз әдебиеті-эстетикалық тәрбие беру көзі.
Отбасында эстетикалық тәрбие беру.
Отбасында балаға эстетикалық тәрбие беру-идеологиялық жұмыстың маңызды бір саласы. Ол жеткіншектерді жақсы қасиеттерді тани білуге, өмір мен еңбектің алуан түрлі саласына «әсемдік» элементтерін енгізе білуге үйретеді, ұсқынсыздық пен парықсыздыққа қарсы күресуге қабілетін шыңдайды. Жеке тұлғаны жан-жақты дамыту, оның шығармашылық қабілеті мен дарынын жетілдіру және нағыз еңбеккер ретінде, қоғам қайраткері ретінде, адамгершілік парасаты мол, жоғары мәдениеті қалыптасқан, жоғары адам ретінде тәрбиелеуді көздейді.
Эстетикалық тәрбие дегенде көпшілік ата-ана мен ұстаздар қауымы бұны тек ән салып, ақын өлеңдерін жатқа айту, көркем сурет туындыларын көру, көркем туындылардан көріністер әзірлеп сахналық қойылымдар көрсету деп ойлайды және сол сипатта іс-шаралар өткізіп жатады. Бұлар педагогикалық, психологиялық және сондай-ақ эстетикалық тәрбиенің философиялық іргетасы –эстетикалық санаттарға негізделгендіктен, көбінесе, сыңаржақты әрі үстірт сипатқа ие болып қалатынын жасыруға болмайды.
Адамның өмірге эстетикалық көзқарасы оның өмірі мен қызметінің барлық саласынан көрінеді. Эстетикалық талғамы биік, сезімтал адам әсіресе еңбектегі әдемілікті, табиғаттағы сұлулықты, өнердегі әсемдікті танып, оны сүйе, қастерлей білетін болады. Бұл жайында В. Белинский: «Әсемдікті сезіну-адамгершіліктің шарты. Тек осы сезім төңірегінде ғана ақыл-парасат болуы мүмкін..., тек осы сезіммен ғана адамзат өзінің жеке басыныың мүдделерінде, өзінің жеке көзқарасын да Отан үшін құрбан ете алады, тек осы сезіммен ғана адам өмірде ерлік істей алады,... эстетикалық сезім- жақсылықтың негізі, адамгершіліктің негізі»1,-дейді. Яғни, эстетикалық

1Белинский В. Эстетикалық тәрбие жөнінде көзқарасы «Қазақстан мектебі» №8 2004,

сезімді, әсемдікті сүйе білуге, тани білуге тәрбиелеу-туған ұлттық өнерге, туындыға мұқият зейін салуды талап етумен қатар балалардың ақыл-ойын, дүние-танымын дамытады.
Жас ұрпақтың эстетикалық сезімін қалыптастыруда көркем әдебиеттің маңызы айрықша. Өйткені «Көркем өнер біздің ішкі дүниемізге, жан-жүйемізге әсер ететін адамдық қалыбымызды тәрбиелейді»2 ,- дейді ұлы жазушы М.Әуезов Шын өнер туындысы әрқашанда адамныың жан дүниесінде толқын туғызып, дүниетанымына әсер етіп, дүние талғамды қалыптастырады. Адам көркем шығармадан ләззат алып, рухани жоғын тапқандай болады. «Өнер атаулының барлығы да»,-дейді ұлы суреткер
М. Әуезов,-қай елде, қай түрде туса да, сол өз ортасының шартынан, өз топырағының қалпынан туады. Сол ортаның түйінін кйіп, соның іші-бауырынан шыққан суреті сияқты болып туады»2. Жазушының бұл ұлағатты пікірінен шынайы көркемөнер туындыларыныың ұлт психологиясыныың табиғатын анық беретін заңдылығын көреміз.
Ежелгі ата-бабаларымыздың күмбірлеген күміс күйімен, сыбызғы-сырнай үнімен, асқақтата салған әсем әнімен, ғашықтық (лиро эпостық) жырымен, мақал-мәтел, шешендік сөз, айтыс өлеңдермен сан ғасыр бойы өз ұрпағын «сегіз қырлы бір сырлы», өнегелі де өнерлі, адамгершілік ар-ожданы жоғары, намысқой азамат тәрбиелеп келгені тарихи шындық. «Бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ», «Өнер алды-қызыл тіл»-деп жас ұрпағын тіл өнеріне, шешендік өнеріне баулыған. Сөз шырайын тануға бесікте белі шықпай-ақ тәрбиелеген жас ана немесе қарт әже ақ бесікті тербете отырып, өлең айтып, жыр жырлайды.
Әлди, әлди ақ бөпем,
Ақ бесікке жат бөпем!
Айналайын шырағым,
Көлге біткен құрағым

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Халық ауыз әдебиеті-эстетикалық тәрбие беру көзі.
Отбасында эстетикалық тәрбие беру.
Отбасында балаға эстетикалық тәрбие беру-идеологиялық жұмыстың маңызды
бір саласы. Ол жеткіншектерді жақсы қасиеттерді тани білуге, өмір мен
еңбектің алуан түрлі саласына әсемдік элементтерін енгізе білуге
үйретеді, ұсқынсыздық пен парықсыздыққа қарсы күресуге қабілетін шыңдайды.
Жеке тұлғаны жан-жақты дамыту, оның шығармашылық қабілеті мен дарынын
жетілдіру және нағыз еңбеккер ретінде, қоғам қайраткері ретінде,
адамгершілік парасаты мол, жоғары мәдениеті қалыптасқан, жоғары адам
ретінде тәрбиелеуді көздейді.
Эстетикалық тәрбие дегенде көпшілік ата-ана мен ұстаздар қауымы бұны
тек ән салып, ақын өлеңдерін жатқа айту, көркем сурет туындыларын көру,
көркем туындылардан көріністер әзірлеп сахналық қойылымдар көрсету деп
ойлайды және сол сипатта іс-шаралар өткізіп жатады. Бұлар педагогикалық,
психологиялық және сондай-ақ эстетикалық тәрбиенің философиялық іргетасы
–эстетикалық санаттарға негізделгендіктен, көбінесе, сыңаржақты әрі үстірт
сипатқа ие болып қалатынын жасыруға болмайды.
Адамның өмірге эстетикалық көзқарасы оның өмірі мен қызметінің барлық
саласынан көрінеді. Эстетикалық талғамы биік, сезімтал адам әсіресе
еңбектегі әдемілікті, табиғаттағы сұлулықты, өнердегі әсемдікті танып, оны
сүйе, қастерлей білетін болады. Бұл жайында В. Белинский: Әсемдікті сезіну-
адамгершіліктің шарты. Тек осы сезім төңірегінде ғана ақыл-парасат болуы
мүмкін..., тек осы сезіммен ғана адамзат өзінің жеке басыныың мүдделерінде,
өзінің жеке көзқарасын да Отан үшін құрбан ете алады, тек осы сезіммен ғана
адам өмірде ерлік істей алады,... эстетикалық сезім- жақсылықтың негізі,
адамгершіліктің негізі1,-дейді. Яғни, эстетикалық

1Белинский В. Эстетикалық тәрбие жөнінде көзқарасы Қазақстан мектебі
№8 2004,

сезімді, әсемдікті сүйе білуге, тани білуге тәрбиелеу-туған ұлттық өнерге,
туындыға мұқият зейін салуды талап етумен қатар балалардың ақыл-ойын, дүние-
танымын дамытады.
Жас ұрпақтың эстетикалық сезімін қалыптастыруда көркем әдебиеттің
маңызы айрықша. Өйткені Көркем өнер біздің ішкі дүниемізге, жан-жүйемізге
әсер ететін адамдық қалыбымызды тәрбиелейді2 ,- дейді ұлы жазушы М.Әуезов
Шын өнер туындысы әрқашанда адамныың жан дүниесінде толқын туғызып,
дүниетанымына әсер етіп, дүние талғамды қалыптастырады. Адам көркем
шығармадан ләззат алып, рухани жоғын тапқандай болады. Өнер атаулының
барлығы да,-дейді ұлы суреткер
М. Әуезов,-қай елде, қай түрде туса да, сол өз ортасының шартынан, өз
топырағының қалпынан туады. Сол ортаның түйінін кйіп, соның іші-бауырынан
шыққан суреті сияқты болып туады2. Жазушының бұл ұлағатты пікірінен шынайы
көркемөнер туындыларыныың ұлт психологиясыныың табиғатын анық беретін
заңдылығын көреміз.
Ежелгі ата-бабаларымыздың күмбірлеген күміс күйімен, сыбызғы-сырнай
үнімен, асқақтата салған әсем әнімен, ғашықтық (лиро эпостық) жырымен,
мақал-мәтел, шешендік сөз, айтыс өлеңдермен сан ғасыр бойы өз ұрпағын
сегіз қырлы бір сырлы, өнегелі де өнерлі, адамгершілік ар-ожданы жоғары,
намысқой азамат тәрбиелеп келгені тарихи шындық. Бас кеспек болса да, тіл
кеспек жоқ, Өнер алды-қызыл тіл-деп жас ұрпағын тіл өнеріне, шешендік
өнеріне баулыған. Сөз шырайын тануға бесікте белі шықпай-ақ тәрбиелеген жас
ана немесе қарт әже ақ бесікті тербете отырып, өлең айтып, жыр жырлайды.
Әлди, әлди ақ бөпем,
Ақ бесікке жат бөпем!
Айналайын шырағым,
Көлге біткен құрағым
2 М.Әуезов Эстетикалық тәрбие туралы. Қазақстан мектебі №9, 2002.

Маңдайдағы құндызым,
Аспандағы жұлдызым.
Әлди, әлди, әлди-ай,
Әлди, бөпем, ұйықта жат!-деп жырлайды. Жас нәрестені әлі тілі
шықпаған бөпені әлпештеген анасы оны халық ұғымындағы ең жақсы
нәрселерге (жанып тұрған шыраққа, көлге біткен құраққа, маңдайдағы
құндызға, аспандағы жұлдызға) теңейді. Осы қасиетті де қымбатты
заттармен бірге кейін туған халқының арман мүддесі, елінің мұңы, ердің
сыры-барлығы қосылып, ананың ақ сүті, жұмсақ үні, әсем жырымен бірге
жас нәрестенің құлағына құйылып, ой-санасына сіңе береді. Тәлім-
тәрбиесін жай айта салмайды, шырайлы да көркем тілмен әсем сазды
әуенмен жеткізеді.
Бесік жырын айтқан жас ана тек баласына деген шынайы сүйіспеншілігі мен
жалынды махаббатын білдіріп қана қоймайды, оған артар үміті мен білдірер
сенімін қоса жырлайды. Бір сөзбен айтқанда, халқыңның қамын же, ел-жұртыңа
қызмет ет дейді. Есейіп ер жеткен, көркейіп бой жеткен ұлдар мен қыздар
ананың осы асыл арман-тілегін орындап, артқан үміті мен көрсеткен сенімін
ақтап шығуы тиіс.
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Халық ауыз әдебиеті - эстетикалық тәрбие беру көзі
Эстетикалық тәрбие беру туралы мәлімет
Музыка – эстетикалық тәрбие көзі
Бастауыш сыныпта оқушыларына эстетикалық тәрбие беру
Эстетикалық тәрбие
Бейнелеу өнері сабақтарында оқушыларға эстетикалық тәрбие беру
Биологияны оқыту барысында эстетикалық тәрбие беру
Эстетикалық тәрбие мәнін зерттеу
Эстетикалық тәрбие теориясы
Эстетикалық тәрбие мәні
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь