Жұмыссыздықтың мәні, түрлері мен себептері

Мазмұны:

Кіріспе

1. Жұмыссыздықтың мәні, түрлері мен себептері
2 . Халықты жұмыспен қамту мәселелері
3. ҚР.дағы еңбек нарығының қалыптасуы және даму ерекшеліктері

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе

Адамзат тарихының тәжірибесі, адамның еңбекке деген ең жақсы ынтасы, яғни талаптануы тек нарық, оның ішінде еңбек нарығы жағдайында ғана іске асатынын көрсетті.
Осы уақытқа дейін біздің елімізде еңбек нарығы болмады. Мамандарды қайта дайындаудың тым қарапайым жүйенің болуы тұрғындарды толық, бірақ тиімсіз түрде жұмыспен қамтуға жағдай туғызды, өмір сүру ресурстарын бөлуде теңгермешілдікке жол берді.
Жұмыссыздық! Соңғы кезде қоғамымызда белең алып отырған осы бір қолайсыз құбылысқа да бойымыз үйрене бастағандай. Бұрындары «екі қолға – бір жұмыс» деп, алыстан жылтыраған шамның болар-болмас жарығындай көкейде бір үміт сәулесі болғаны еді. Оның да әлсіз оты бірте-бірте сөнуге айналған тәрізді. Қазіргі жағдайда халықты жұмыспен қамту түбегейлі өзгерістерге түсуде. Оның басты себебі – экономиканың нарықтық қатынастарға көшуіне байланысты: кімнің өнімі сұранымға ие, соның кәсіпорындарда жұмыс орны болады.
Экономикалық әдебиеттерден адамның еңбекке деген ең жақсы ынтасы , яғни, талаптануы тек нарық, соның ішінде еңбек нарығы жағдайында ғана іске асатындығымыз жақсы білеміз. Себебі, нарықтың басқа түрлеріне қарағанда еңбек нарығының басты ерекшелігі – оның негізін құрушы тірі адамдар екендігі.
Мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің нәтижесінде көп укладты экономика орнығуда, ал ол өз кезегінде мемлекеттік секторда жұмыспен тұрақты түрде қамтылған жұмыскерлердің босауын жеделдетуде. Кәсіпкерліктің және де басқа шаруашылық нысандарының баяу қалыптасуы жұмыстан босап қалған жұмыскерлерді жұмыспен қамтуға мүмкіндік бермей отыр. Қалыптасқан шаруашылық байланыстарының үзілуі, соның салдарынан шикізаттың және жабдықтардың қыруарлығы өндіріс қуатының толық пайдаланылмауына, көптеген кәсіпорындардың банкротыққа ұшырауына әкеліп соқтыруда. Қорыта айтқанда, жұмыссыздық нарықтық экономикаға тән құбылыс болып табылады. Бірақ оның әр елдің ішкі жағдайына байланысты белгілі бір мөлшері болады. Егер жұмыссыздық мөлшері асып немесе кеміп кетсе, нарықтық экономикаға залалын тигізеді, ал қажетті деңгейде тұрса, онда экономиканың тиімді дамуына қолайлы жағдай жасайды.
Жұмыссыз қалу қаупі - әр ересек адам үшін үлкен мәселе. Адамдардың көпшілігі үшін жалақы – жалғыз табыс көзі әрі жұмыс адамды моральдық жағынан қанағаттандырады. Сөйтіп, жұмыссыз қалу материалдық жағдайды төмендетіп қана қоймайды, сондай-ақ болашаққа сенімсіздік туғызады, адам өзін өмірге жарамсыз сезінеді.
Жұмыссыздықтың әлеуметтік және саяси өткірлігін азайту үшін, нарықтық қатынастары дамыған елдердің үкіметтері соңғы отыз жыл бойына жұмыссыздарға жәрдем берудің әр түрлі жүйелерін қолдануда. Халықты еңбекпен қамтудың мемлекеттік реттеудің механизмі құқықтық негізде әрекет ететін мамандандырылған мекемелердің, экономикалық тұтқалардың жүйесін қолданады. Мұндай жағдайда мемлекет қайта мамандандыру, жаңа жұмыс орындарын құру және жұмыссыздыққа жәрдемақы төлеу сияқты әлеуметтік саясат шараларын жүзеге асыру қажет.
Еңбек нарығы. Жалдау формасы біздің елге тән құбылыс екендігіне күмән жоқ, бірақ ол іс жүзінде қалай болса, солай жүргізілді, яғни біз оған немқұрайлы көзбен қарадық.
Еңбеккерлерге белгілі бір жұмыс орны бекітіліп, тіпті, оның зейнетке шығуына дейін қамтамасыз етіліп отырды. Оларды жұмыстан шығаруда көптеген жағдайлар тосқауыл болып отырды.
Ал қазіргі жағдай аз да болса да өзгеріп келеді. Меншіктің әр түрлі формаларына көшуге байланысты қоғамның әрбір мүшесіне жұмыс орнын ерікті түрде таңдауына ғана емес, сонымен қатар, өзінің жұмыс күшін өз еркімен пайдалануына да кең жол ашуда. Олардың қоғамдастырылған өндірісте (мемлекеттік немесе ұжымдық) жұмыс істеуі, жеке еңбек әрекеті, жалдамалы еңбекпен айналысу құқықтары кеңейтілуде. Сонымен қатар, келешекте әрбір адамның өз еліндегі орнын анықтауына, тіпті басқа елге кетуіне мүмкіндік туды.
Нарықтық экономикаға көшуге орай, жұмысшы күшінің жұмыс орнынан босау процесі өрістеуде. Болашақта жұмыс орны кепілдік түрде анықталмайды, яғни еңбекке жолдау нақты түрде жүзеге асырлатын болады. Бұл жағдай, еңбек өнімділігін арттыруға, еңбеккерлердің табысының өсуіне, ғылыми техникалық прогресті тежейтін формаларды жоюға жол ашады.


Жұмыссыздықтың мәні, түрлері мен себептері

Еңбек өндіріс факторы, ерекше тауар болып табылады. Оның тауарлық формасының ерекшелігі мыналардан тұрады:
1. Бұл ресурс, әдетте, өзінің толық көлемінде сатылу обьектісі болып шықпайды.
2. Жалдау формасындағы сату.
3. Шамалы жинақылық (аймақтық, өндірістік және т.б.)
4. Тұтас еңбектік бөлігі (элеуметтік формада) тұрақты өтімді таппайды. Қорытындысында тұрақты құбылыс – жұмыссыздық туады.
Жұмыссыздық – бұл жұмыс істегісі келетін еңбекке жарамды халықтың өндірісте жұмыспен қамтылмауы. Жұмыспен қамтылмау өндірістің тиімділігін арттыруы, сонымен бірге жұмысшы күшінің бір бөлігін жұмыстан босатуға мүмкіндік жасайтын немесе оның құрылымына, сапасына жаңа талаптар қоятын ғылыми – техникалық прогресстің салдары болуы мүмкін. Нарықтың экономикада жұмыссыздық дағдарыстар кезінде көбейеді. Нарық жоқ жағдайда жұмыссыздықтың көбею себебі мемлекеттің өндіргіш күштерді орналыстырудағы бұрыс құрылымдық саясаты болуы мүмкін.
Жұмыссыздық – құбылыс, жұмысқа қабілетті адамдардың тұрақты немесе уақытша жұмыс істемейтін бөлігі.
Жұмыссыздық нарықтық экономикада типтілік құбылыс. Себебі, жұмыс күшіне сұраным, оны сатып алуға жұмсалатын капитал көлеміне тәуелді. Сондықтан капитал көлемінің азаюы, жұмыс күшіне деген сұранысты
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Н. Ә. Назарбаевтың «Қазақстан – 2030» стратегиялық жолдауы.
2. Кодекс законов о труде Казахской ССР по состоянию 1октября 1998г. Алматы: Баспа 1998. 96 бет.
3. Қазақстан Республикасының еңбек кодексі. 2004.
4. Ғ. Сапарғалиев «ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық құқығы» Оқулық, Алматы «Жеті жарғы» 2004. 74бет
5. Шеденов Ө.К. «Жалпы экономикалық теория», Ақтөбе, 2000. 94 - 100 беттер
6. Я. Ә. Әубәкіров, «Экономикалық теория», Оқу құралы, Алматы «Қазақ университеті» 1999. 120-126 бет.
7. Б. Мәдешов «Экономикалық теория негіздеріне кіріспе»,
Алматы, 1994. 110-119 бет.
8. Жүнісов Б. А. «Нарықтық экономия негіздері» Алматы,1994, 25-32 бет.
9. Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф. Н., «Экономикалық теория негіздері», Оқу құралы, Алматы, 1999. 105-120 бет.
10. С. Райымқұлұлы, «Экономикалық теория негіздері», Оқу
құралы, Шымкент, 2005. 154-158 беттер.
13. Макконнелл К. Р., Брю С. Л. «Экономикс» : Принципы,
проблемы и политика, Том 1, 157-162 стр.
14. Шеденов Ө.,Нұрымов Ғ. «Ауыл шаруашылығы өндірісіндегі еңбек нарығы», Алматы, 2001. 103-110 бет.
15. Осипова Г. М. «Экономикалық теория негіздері», Алматы, 2002. 250-253 беттер.
16. Крымова В. «Экономикалық теория», Кестелі оқу құралы. Алматы. Арқайм, 2003. 81-88 беттер.
Мерзімді басылымдар:
1. Д. Сабыр, «Жұмыссыздар саны азайып келеді» // Оңтүстік Қазақстан, № 133 – 134 (17 770) 11.09.2004, 2-3 бет.
2. Б. Шайманов, «Жұмыссыздық деңгейі төмендеуде» // Оңтүстік Қазақстан, №148 (17 624) 4.12.2003, 2бет.
3. Д. Шерімқұлов, «Еңбек рыногының бүгінгі жағдайы» // Оңтүстік Қазақстан, №110-111 (17 747) 31.07.2004, 7-10 бет.
4. Ү. Алтаев, «Жұмыспен қамту орталығында не істелініп жатыр?» // Оңтүстік Қазақстан, №31 (18 047) 28.02.2006, 4-5 бет.
5. «Қазақстан және оның аймақтары», 2’2003, Алматы, 58-60бет.
6. «Қазақстан және оның аймақтары», 4’2004, Алматы, 55-57 бет.
7. Д. Ажинурина, «Жанға батқан жұмыссыздық, оны тоқтатуға бола ма?»,// Заң №4, Алматы 2004, 69-75 бет.
        
        Мазмұны:
Кіріспе
1. Жұмыссыздықтың мәні, түрлері мен себептері
2 . ... ... ... мәселелері
3. ҚР-дағы еңбек нарығының қалыптасуы және даму ... ... ... ... ... ... ... ең жақсы ынтасы,
яғни талаптануы тек нарық, оның ішінде еңбек ... ... ғана ... ... ... ... ... елімізде еңбек нарығы болмады. Мамандарды
қайта дайындаудың тым қарапайым жүйенің болуы тұрғындарды ... ... ... ... ... ... туғызды, өмір сүру ресурстарын
бөлуде теңгермешілдікке жол берді.
Жұмыссыздық! ... ... ... белең алып отырған осы ... ... да ... ... ... ... «екі ...
бір жұмыс» деп, алыстан жылтыраған шамның ... ... ... үміт ... ... еді. Оның да ... оты бірте-бірте сөнуге
айналған тәрізді. Қазіргі жағдайда халықты жұмыспен ... ... ... Оның ... ...... ... қатынастарға
көшуіне байланысты: кімнің өнімі сұранымға ие, соның кәсіпорындарда жұмыс
орны болады.
Экономикалық әдебиеттерден адамның еңбекке деген ең ... ... ... ... тек нарық, соның ішінде еңбек нарығы жағдайында ғана ... ... ... ... ... ... ... қарағанда
еңбек нарығының басты ... – оның ... ... тірі ... мен ... нәтижесінде көп укладты
экономика орнығуда, ал ол өз кезегінде ... ... ... ... ... жұмыскерлердің босауын жеделдетуде. Кәсіпкерліктің
және де басқа шаруашылық нысандарының баяу ... ... ... жұмыскерлерді жұмыспен қамтуға мүмкіндік бермей отыр. Қалыптасқан
шаруашылық байланыстарының ... ... ... ... ... қыруарлығы өндіріс қуатының толық пайдаланылмауына, көптеген
кәсіпорындардың банкротыққа ұшырауына ... ... ... ... ... экономикаға тән құбылыс болып табылады. Бірақ оның ... ішкі ... ... ... бір ... болады. Егер
жұмыссыздық мөлшері асып ... ... ... нарықтық экономикаға залалын
тигізеді, ал қажетті деңгейде ... онда ... ... ... ... жасайды.
Жұмыссыз қалу қаупі - әр ересек адам үшін үлкен ... ... үшін ...... ... көзі әрі ... адамды моральдық
жағынан қанағаттандырады. Сөйтіп, жұмыссыз қалу ... ... қана ... ... ... ... ... адам
өзін өмірге жарамсыз сезінеді.
Жұмыссыздықтың әлеуметтік және саяси өткірлігін азайту үшін, нарықтық
қатынастары дамыған ... ... ... отыз жыл ... жәрдем берудің әр түрлі жүйелерін қолдануда. ... ... ... ... ... құқықтық негізде әрекет
ететін мамандандырылған мекемелердің, ... ... ... ... ... ... қайта мамандандыру, жаңа ... құру және ... ... ... ... ... саясат
шараларын жүзеге асыру қажет.
Еңбек нарығы. Жалдау формасы біздің елге тән құбылыс екендігіне
күмән жоқ, ... ол іс ... ... ... ... ... яғни біз оған
немқұрайлы көзбен қарадық.
Еңбеккерлерге белгілі бір ... орны ... ... оның ... ... ... етіліп отырды. Оларды жұмыстан шығаруда көптеген
жағдайлар тосқауыл ... ... ... ... аз да болса да өзгеріп келеді. Меншіктің әр түрлі
формаларына көшуге байланысты қоғамның әрбір ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар, өзінің жұмыс ... өз ... да кең жол ... ... қоғамдастырылған өндірісте
(мемлекеттік немесе ұжымдық) жұмыс істеуі, жеке еңбек әрекеті, жалдамалы
еңбекпен айналысу құқықтары ... ... ... ... әрбір
адамның өз еліндегі орнын анықтауына, тіпті басқа елге ... ... ... ... орай, жұмысшы күшінің жұмыс орнынан ... ... ... ... орны ... ... ... яғни
еңбекке жолдау нақты түрде ... ... ... Бұл ... ... ... еңбеккерлердің табысының өсуіне, ғылыми техникалық
прогресті тежейтін формаларды жоюға жол ашады.
Жұмыссыздықтың мәні, түрлері мен себептері
Еңбек ... ... ... ... ... ... Оның
тауарлық формасының ерекшелігі мыналардан тұрады:
1. Бұл ... ... ... толық көлемінде сатылу обьектісі болып
шықпайды.
2. Жалдау формасындағы сату.
3. Шамалы жинақылық (аймақтық, ... және ... ... ... ... (элеуметтік формада) тұрақты өтімді ... ... ...... ... – бұл ... істегісі келетін еңбекке жарамды халықтың
өндірісте жұмыспен қамтылмауы. Жұмыспен ... ... ... ... бірге жұмысшы күшінің бір бөлігін жұмыстан босатуға
мүмкіндік жасайтын немесе оның құрылымына, сапасына жаңа ... ...... ... ... ... ... Нарықтың экономикада
жұмыссыздық дағдарыстар кезінде көбейеді. Нарық жоқ жағдайда жұмыссыздықтың
көбею себебі ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Жұмыссыздық – құбылыс, жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... нарықтық экономикада типтілік құбылыс. Себебі, жұмыс ... оны ... ... ... ... ... ... Сондықтан
капитал көлемінің азаюы, жұмыс күшіне деген сұранысты төмендетеді. ... ... ... ... заңының іс-әрекетінің нәтижесі
объективтік заңдылық. Осы заңның нәтижесінде қосымша жұмыс ... ... жай ... және ... ... құрылымының өсуінің әсерімен
өндірістегі жұмысшылар қысқарады – ... ... ... ... ... себептері:
Неоклассикалық теория. Жұмысшылардың табыспен келіспеуі, төмен
жалақымен жұмыс істеуден бас тарту.
Кейнстік теория. Жұмысбастылық жиынтық ... ... және ... ... ... ... Қорланған капиталдың қажетті нәтижесінде, жанды
еңбекте машина мен жабдықтарға ... аз ... ... ... ... Ағымдағы немесе фрикциондық жұмыссыздар. Адамдар бір
жұмыстан екінші жұмысқа ауысады, бір жерден екінші жерге көшеді,
жұмыс іздейді, оны ... Осы ... ... ... оны ... ... ағымдағы жұмыссыздар дейді.
Сонымен, фрикциондық жұмыссыздық жұмыс күшінің объективті
қажеттілікпен қозғалысына байланысты.
2. Құрылымдық жұмыссыздық – жұмыс күшінің құрылысына жұмыс
орнының құрылымының сай ... ... ... ... ... ... ... сұраным
құрылымын өзгертеді. Жұмыс орнының жаңа құрылымы бұрыннан
келе ... ... ... сай) ... ... ... сай
келмейді, осыған байланысты жұмысшылардың белгілі бір бөлігі
өндірістен ығыстырылып, құрылымдық жұмыссыздарды құрайды.
Жұмыссыздықтың жоғарыда келтірілген екі ... ... егер елде ... ... және
құрылымдық түрлері болса, онда жұмыссыздық жоқ деп есептелінеді.
3. Технологиялық жұмыссыздық – ...... ... ... ҒТП – жоғарғы қарқынмен дамыған кезде ... ... оның саны тез ... ... ... ... ҒТП ... ерекшеліктері де бар. Технологиялық зерттемелердің еңбек
сыйымдылығы ... ... ... ... үшін ... ... күшін
тартады. Сайып келгенде ҒТП жұмыссыздықтың өсуіне алып келеді,
сондықтан мемлекет еңбек нарығын ... әсер ... ... ... ... ... – экономикалық дағдарыста өндірістің төмен
құлдыраған (спад) кезеңінде ... ... ... бұл ... ... және ... шығындардың бірден қысқаруымен
сипатталады. Тауар мен ... ... ... ... ... Сондықтан жоғарыдағы себепке байланысты, ... ... ... (дефицит) ... деп те ... ... ... ... ... жұмыссыздық – белгілі бір
уақытта жұмыс істеп, қалған уақытында жұмыссыз (ауыл шаруашылығы,
құрылыс, туристтерге ... ... ... ... емес ... ... жасау.
6. Аймақтық жұмыссыздық – жеке ... ... ...... ... әсерінен қалыптасады.
Мысалы, көмір өндіретін өндірістің шоғырланған ... ... ... ... ... ... бағдарламалар
негізінде шешеді. (Сурет 1,Сурет2)
Қазіргі замандағы жұмыссыздықтың сипаттына бірнеше факторлар ықпал
етеді:
• Ғылыми – ... ... ... ... және ... ілгері басушылық;
• Сыртқы экономикалық бәсекелестің күрт күшеюі.
Мұндай жағдайларда еңбек ... ... ... Өте ... ... ... (кәсіпойлық, біліктілік,
аймақтық және халықаралық көзқарастар аясында)
2. Үлкен икемділікке барып, қазіргі ... ... сай ... ... ... ... ... дараландыру (еңбекақыны нақтылы
жұмыскердің ағымдық еңбек үлесімен ғана емес, сонымен бірге
адамның жұмысқа лайықтылығын, әлеуметтік ... ... ... ... ала ... құру ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
|және т.б. өзгертуге |
|байланысты болады.) |
| |
|- ... өз ... ... ... ... ... |
|(оны жұмыс сипаты немесе|
|ақы деңгейі тартпайды) |
|- еңбекке қабілетті |
|халықтық ... ... ... жағдайында |
|болғанды қалайды (тегін |
|көмек алып) ... ... ... ... ... ... |
|(өңірлер мен салалардың|
|дамуы, өндірісті жаңа ... ескі ... ... ... ... ... ... дамыған елдердегі жұмыссыздықтың себептерін талдай
отырып, шетел авторлары олардың жекелеген түрлерін тудыратын ... ... ... АҚШ ... ... ... комиссиясының жүргізген зерттеуі, жұмыссыздықтың 70 түрін ... ... ... ... ... бар. ... ... түрлерін негізінен екі топқа жіктеп қарайды. Жұмыссыздықтың
бірінші тобына – ... ... ... ... алдыменен циклдық жұмыссыздықты айтамыз. Жұмыссыздықтың екінші
тобына – «жиынтық сұраным өзгерісімен ... емес ... ... және ... ... ... ... жұмыссыздықтың болуы – қоғам үшін ең ауыр экономикалық
және әлеуметтік сілкініс. ... ... ... ... адамды
жұмыссыз деп есептегенде, ол тек жұмыстан айырылып қана ... ... да ... ... ... ... ... зақым
ретінде бағалап, тек ең жақын туысқаны қайтыс болғанда ... ... ... оның ... өлшенеді.
Жұмыссыздық деңгейі – жұмыссыздар санының жұмысқа қабілеттер
санындағы үлес салмағы. Жұмыссыздық деңгейі жұмыспен толық ... ... ... деп атайды.
Жұмыссыздық деңгейі экономикалық жағдайының негізгі көрсеткіштерінің
бірі, бірақ оны тура ... деп ... ... ... ... , ... кім ... байланысты көмек алады, соларды ғана
есептейді.
Жұмыссыздық деңгейін есептеу төмендегідей формуламен анықталады:
ЖД = ... 100% ... ЖД – ...
жұмыссыздар саны;
ЖК – жұмыс күшінің саны;
Жұмыссыздық деңгейі оның нормасымен сипатталады. Оның ... ... ... ... күші ... қатынасымен пайыз түрінде
есептеледі.
Экономикалық теорияда “жұмыссыздықтың табиғи деңгейі” – деген
ұғымды пайдаланады. Оның ... ... оның ... әр елде әр ... ... 7 ... ... Мемлекет жұмыссыздықты осы табиғи ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік салдары:
1. ЖҰӨ-нің көлемі қоғамның ... бар ... ... көлемімен салыстырғанда төмендеуіне әкеліп соғады.
2. Халықтың әр түрлі топтарының арасында жұмыссыздық ... ... ... Жұмысшылар мамандығын төмендетіп (ескіреді), тіпті айырылып та
қалады.
Жалпы жұмыссыздық мәселелерін шешуде экономикаға ... ... ... жұмыссыздықты реттеуді негізінен төрт бағытта
жүргізеді.
1. Жұмыссыздарды жұмыспен қамту, оларға мамандығын ... ... ... арқылы кәсіби дайындықтардан және қайта дайындаудан
өткізуге көмек көрсету.
2. Әрбір әлеуметтік топтардың ... ... ... ... ... үшін ... еңбек нарығын
қалыптастырып, оны осы жұмыстарды жүргізу үшін ынталандыру.
3. Еңбек қатынасын құқықтық ... ... ... ... шеккен адамдарды әлеуметтік қорғау.
Кез келген жұмыссыздың деңгейімен байланыста болатын ... ... ... ... ... Оукен заңы қолданылады. Бұл ... ... ... Оукеннің (1724-1780 ж.ж.) есімімен аталған. Осы
заң ... ... ... ... мен ... ұлттық өнім (ЖҰӨ)
көлемінің төмендеуі арасындағы байланысты ... Егер ... ... ... ... 1%- ға ... онда ЖҰӨ ... төмендеуі
2,5% құрайды. Осы 2,5 санымыз – Оукен коэффициенті болып ... ... ... бұл ... ЖҰӨ ... ... ... болып
табылады және жұмыссыздықпен байланысты өнімнің абсолюттік зиянын ... ... ... (1983 ж) ... деңгейінің төмендеуі 9,5%
немесе 3,5 % - ке жетті, артық ұйғарудың табиғи ... 6%. Осы 3,5% ... ... (2,5) көбейтсек, онда 1983ж. ЖҰӨ ... ... 8,75% ... ... ... ... егер де 1983 ж. Жұмыссыздық
деңгейі толық қамтамасыз етілсе, ЖҰӨ нақтыға қарағанда 8,75% - тен ... ... ... ... енді ғана тұрғындарды
жұмыспен қамтудың нарықтық механизмге өтуі қарастырылуда. ... ... ... ... ... ... ... кешуде. Оның себебі
әміршілдік экономика жағдайында жұмыспен қамту қатынастары тоталитарлық
орталықтан жоспарланған еді. Бұрынғы ... ... ... ... ... және ... ... еңбекпен қамтылуын шеше алмады.
Ал енді тиімді еңбекпен қамту дегенді қалай түсінеміз?
Толық еңбекпен қамту дегеніміз халық шаруашылығы ... ... ... жұмыс орнымен қамтамасыз ету.
Тиімді еңбекпен қамту дегеніміз ... ... өте аз ... ... ... ... ... жұмыскерлердің оңтайлы резерві міндетті
түрде болуы қажет, сөйтіп жұмыссыздықтың ... ... ... Оған ... ... ... ... қамту» және тым жоғары жұмыссыздықта
керіғар екендігі белгілі.
Жұмыспен қамту ... ... ... әртүрлі көзқараста
қарастырады. Олардың негізгілеріне қысқаша тоқталып өтейік:
1. Ағылшын священнигі Мальтус “халықтың өсу” заңын қалыптастырды, ол
заңға сай ... ... ... ... арифметикалық прогресспен
көбейеді (1,2,3,4,5, т.с.с), ал адамдардың өсуі геометриялық ... ... ... ... ... ... ... осы
тамақ өндірісі мен адам өсуінің арасындағы тәуелділікте – деп, адам ... ... ... ... ... апаттар т.с.с. реттеуді ақтады.
2. Классикалық саяси экономия нарықты өзін-өзі реттейтін жүйе деп,
онда жұмыссыздыққа мәжбүр ... ... өз ... ... ... ... ... жалақылы жұмыс іздейді т.с.с.
3. Маркстік теория жұмыссыздық капитализмге тән ... ... ... ... ... ... жұмысшылар
ығыстырылады, солар жұмыссыздықтарды құрайды – деп ... ... ... капитализмді жаңа қоғамдық құрылыспен ауыстыру ... ... ... ... сай ... ... және көрінбейтін (аграрлық) түрлерін келтіреді.
4. Кенсиандық теория. ... ... ... ... ... ... ... реттеуші бола алмайды, екіншіден, нарық
тепе-теңдігі толық жұмыспен қамтуға кепілдік бере ... ... ... ... ... ... деңгейі” болу керек, одан құтылу мүмкін емес.
Ауыл шаруашылығында жұмыспен ... АҚШ – да 1955 жылы 6,5 ... 1990 жылы 3,2 млн ... ... ал ... ... саласында 1955
жылы 30,1 млн адамнан 1990 жылы 85,3 млн ... ... ... ... 75% ... Кәсіби құрылымда ой ... ... арта ... Олар 1991 жылы ... ... ... ... 51% құрады.
Жұмыспен қамту орталығында не істелініп жатыр?
Шымкент қаласы әкімінің еңбек, халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... негізге ала отырып, 2003-
2005 жылдарға арнап іс-шаралар жобасын түзген болатын. Бұл ... ... ... ... үш ... тұрады: біріншіден, адамдарды тұрақты
жұмыспен қамтамасыз ету, екіншіден, оларды кәсіби даярлау, яғни қайта оқу
курстарында оқыту және ... ... ... ... ету.
Осы атап өткен бағыттарды негізге алған басқарма ұжымы өткен ... ... ... 1500 ... тұрақты жұмыспен қамтамасызету керек болса,
іс жүзінде бұл көрсеткіш 1514 ... ... Қала ... қай ... қандай
мамандық иелерінің қажеттілігін сараптама жасаған басқарма қызметкерлері
оқу мекемелерінің арасында ... ... ... ... мекемелерге
жұмыссыздар орталығына тіркелгендерді қайта оқу ... ... жылы ... ... ... және аса ... білім беру орталығы жеңіске жетіп отыр.
Бүгінгі таңда 639 ваканция бар ... оның ... ... ... ... етеді. Ал мұнда тіркелгендер негізінен экономист
немесе заңгер болып келеді. Басқарма бүгінге дейін 205 ... осы ... ... оқытып, кәсіби мамандық әперген. Ал белгіленген жоспар
бойынша олар жыл соңына дейін 345 адамды аралас мамандықтар бойынша ... ... Егер ... ... ... ... ... – 80 адам, шағын және орта бизнес ... – 10 ... ... ... – 20 ... шаштараз – визажистке – 40
адам, секретарь-референтке (қазақ, орыс және ... ... ... ... игеруі керек) – 20 адам, тігіншілікке – 40 ... ... ... ... – 20 ... ... ... мастерлігіне – 10
адам, автомеханик және автослесарлыққа -10 адам, жүргізушілікке – 40 ... ... – 10, ... – 30) ... тиіс деп ... ... ... кеміп, кедейшіліктің шекпенінен
арылушылар саны артып келеді. Бірақ, әлі де ... ... ... таңдай білмеуден жоғары, арнаулы оқу орындарын бітіруші жас
мамандар жұмыссыздар санын еріксіз толтыруда. ... ... ... мамандар бойынша – 2900, педагогикалық – 4680, экономист
мамандығы бойынша - 1500 жас ... ... ... ... ... орта білім
беретін колледждерді бітіретін 2000 ... 800 ... ... айту ... ... мен экономистерге көше сыпыратын ... ... ... өзге амал ... ... онша ... ... Өйткені, ауылдық жерлерде әлі де болса мұғалімдерге ... бар. ... сол, ... бірнеше бос жүрген химик, математик,
физик ... зәру ... ... ... бір ... ... жұмыс
істемейтіні.
Жұмыссыздық проблемасын шешу барысында шетелдік ... ... ... ... ... да ... тудырып жататыны бар. Олар ... бес ... ... ... ... ... ... көлденең тартады.
Осылайша шетелден жұмысшы алдыруға ... ... ... маман
әкеліп жұмыс істеуіне рұқсат берілген 44 компания бар екен.
Халықты жұмыспен қамту мәселелері
Еңбек нарығы – бұл нарықтың ерекше түрі, онда ... күші ... ... сатып алу жүзеге асады. Осы жерде оның құны мен ... ... ... ...... ... көрсетудің айнасы,
тұрғындарды жұмыспен ... ... мен ... ... ... кәсіби-біліктілік, демографиялық және басқа да көрсеткіштерінің
құрылымын байқатады. Осы құбылыстар АҚШ-тағы ... ... ... ... ... құрылымда екі тенденция ... ... ... ... тез ... және ... қызмет
көрсету саясында артуы. Себебі бұл сала барынша ... ... және ... еңбекті қолданатын басты салаға айналады.
Еңбек нарығы – бұл ... ... ... пен ... ... ортақ формасы. Ол тұтынушы сұранысына сәйкес экономика секторларына
жұмыс күшінің бірітіндеп орналасу механизімінің икемділігін ... Яғни ... ... мемлекеттік реттеу (Сурет 3).
Еңбек нарығын мемлекеттік реттеу
| ... ... ... ... еңбек|
|нарығын жасауға|
|ынталандыру |
|(«еңбек флекси-|
|билизациясы»), |
|еңбек қатынас- |
|тарын құқықтық |
|қамтамасыз ету |
|Жұмысқа ... ... ... ... ... ... –тан |
|өтуге ... ... |
| ... ... ... |
Сурет 3
Еңбек нарығын экономикалық талдау негізінде, біздің білгеніміз, ... ... ... ... мен оған ... табу – ... ... теорияға сәйкес сұраныс қисығымен ұсыныстың ... ... және ... ... ... ... Еңбек күшіне деген
сұраныс экономикалық коньюктурадан, еңбек механизациясының ... ... ... ... қатынасына байланысты. Ендеше
еңбек нарқы, алдында атап ... ... ... ол ... ... ... ұмытпауымыз керек. Еңбек күшіне ... ... ... ... жарамды халық ... оның ... ... ... ... жұмылу деңгейі)
еңбекақының мүмкін мөлшерімен, әдет- ғүрпімен және дәстүрімен анықталады.
Еңбек нарқының құрлымы, маманданған және әлеуметтік ... ... ... осы арқылы ұсыныс пен сұраныс талданады.
Еңбек нарығы ... ... ... ... ... ... тиімді тарату мен қайта тарату құралдарының
бірі. Еңбек саясатының тиімді стратегиясында ... ... ... және балансты қолдай отырып, нақты экономиканың қатаң және
белсенді саясатына негізделеді. ... ... ... ... кері ... ... теңесуі керек. Ел экономикасын көтеруді
мақсатқа алып, басқа мәселелерді жауып қоюға болмайды. Ел байымай, ... ... ... ... әлеуметтік экономикалық жағдайына тиімді
әсерінен ... , кері ... де ... ... қоғамның даму
стратегиясын өңдеуде, ол республикадағы еңбекақы мен жұмыспен ... ... ... ... ете алмайтынын естен шығармаған
жөн. Маманданған және аймақтық – географиялық ... ... ... күшейту, еңбек туралы заңдылықтарды сақтай отырып,
жұмыссыздықпен іс жүзінде күресу шаралары еңбек ... ... және ... ... ... да ... ... Өтпелі
экономика елдерінде жұмыс істейтіндер үшін ... ... ... ... үлестіру жүйесі, жұмыс күші жайлы нарықта өте
жайылған және кең көлемді ... ... ... ... ... өте ... қойылған көліктік қатынастар, белсенді тұрғын нарғы
әсерлі. Осы ... ... ... ақша ... Ал ... тапшылық
жағдайында, негізгі әлеуметтік күш жұмыс берушілер иығына түседі, яғни ... ... ... ... ... болар жұмыс берушілер , яғни
кәсіпкерлер өз жұмысын іске асыруда көптеген тәуекелдерге барады.
Қазақстан ... 1992 ... ... ... ... ... ... экономика көшу осындай нарықтың болуын қарастырады. Еңбек нарығы –
бұл жұмыс күшін тауар ретінде сату – ... алу ... ... ... ... ... әсер ... арқасында жоғарғы
біліктілікті еңбектің дәрежесі көтеріледі, әрбіс жұмыс орнының бағасы
өседі, ... және оның ... ... ... Еңбек нарығында өте
қабілетті және іскер жұмыскерлерге қатаң әрі ... ... ... ... ... жалқау, әлсіздерді ешқашан аямайды. ... ... ... ... ... ... пен ... Республикасындағы қалыптасып отырған еңбек нарығы нақты
еңбек нарығынан өзгешелеу. Мұнда әзірше ... ... ... сату ... ... және оның ... әкімшілік құқықтық және ... әлі де ... ... ... ... ... ... еркін аумақтық құрылуын тоқтататын нақты тұрған жай нарығы
болмай тұр. ... ... және ... ... ... ... аудандарында
ерлер еңбегі басымдау. Себебі мұнда әйелдер еңбегін қолданатын кәсіпорында
нашар дамыған, осыдан ... ... ... ... екісін
әйелдер құрайды.
Нарықта сұраным мен ұсыным заңы жұмыс жасайды және ол ... ... ... Мұнда жұмыс күшін сатушылар мен сатып алушылар кездеседі.
Өзінің жұмыс күшін ұсынатын ... яғни ... ... ... болып табылады. Біздің елімізде еңбек нарығын мойындау үшін жұмыс
күшінің әлеуметтік-экономикалық табиғаты мен оның өндіріс ... ... ... өзгерту керек. Жұмыс күшінің өндіріс құрал-
жабдығымен нарықтық әдіспен – сатып алу – сату жолы ... ... ... кезде біздің Қазақстанда ... ... ... ... ... төмен бағалануда. Мысалы, бір сағаттық ... ... – 15,5, ... – 11,4, ... – 10,9, ...
10,3, Англияда – 7,3, Гонконгта – 1,8, ... – 10,9, ... ... ... Мексикада – 0,6, Ресейде – 0,2 доллар құрайды. ... ... ... жұмысшы мен мемлекеттік сектордағы қызметкердің
бір сағат еңбегі 0,4 доллар тұрады. Нарықтық ... ... ... ... ... сұраныс өседі, сондықтан оның ақысын ... ... ... ... дамыған көптеген елдерде еңбек нарығындағы
әртүрлі категориядағы адамдарға, әсіресе жастарға ... ... ... Осы мақсатта жастар арасындағы жұмыссыздықпен күресу үшін
арнайы бағдарлама жасалып, ол өмірге ... Бұл ... ... ... үшін ... орынын құру шараларын ерекше
орын берілген, кәсіпкер ... ... ... қаржыландырмаса,
мемелекет кәсіби дайындықта жұмсалатын шығындарды өз ... ... ... ... ... ... ... биржалары
(тұрғындарды жұмыспен қамту орталығы) алады. Еңбек биржасы – бұл тұрақты
негізде қызмет жасайтын ... ... ... ... ... жұмыскер мен
кәсіпкер арасындағы делдалдық іс-әрекет жүзеге асады. Бұрынғы КСРО-да ең
соңғы еңбек биржасы 1930 жылы ... ... көзі ... ... өмір ... барлық еңбек нарығы элементтерінің
қайтадан пайда болу қажеттілігін алға тартуда. Қоғамдық ... ... ... ... алғашқыда гуманитарлық институт ретінде пайда болып,
оның мақсаты жұмыссыздарға көмек көрсету еді. ... өте келе бұл ... ... ... сай ... ... мен қызметтері өзгерді.
Соңғы жылдары еңбек биржасы ... ... ... ... ... жұмыспен қамту саясатын жасап, әрі оны ... ... ... ... ... ... қызметтері мынау болып табылады: еңбек
нарығындағы сұраным мен ұсынымды зерттей білу, ... ... ... бос ... ... тіркеу, жұмысты ауыстыратын және жұмысқа тұрғысы
келетін адамдарға ... ... ... ... мамандарды оқытуды
ұйымдастыру және жаңа дайындықтан өткізу, жастар арасында кәсіби бағдар
жұмысын ... ... ... ... ... ... іс ... жұмыссыздарға жәрдем ақы төлеу болмақ.
Мемлекет кәсіпорын және ұйымдар мүддесін ескере отырып биржа арқылы
еңбек ... әсер ... ... биржасы берген жұмысқа жолдама-кәсіпкер
үшін ұсыныс ... ... ... олар ... ... аламын десе де таңдау
еркіне құқылы және өзінің ... ... ... ... ... ... еңбек нарығының қалыптасуы және оның дамуы
Халықаралық Еңбек Ұйымы жұмыс күші рыногының серпінін өлшеуді жаңа
ғасырдағы басты ... бірі деп ... ... ... ... ... ... жатқан құбылыстарға статистикалық байқау
ұйымдастыру маңызды. Бұл үшін халықтың пікірін сұрау арқылы іріктеп зерттеу
жүргізіледі. ... ... ...... ... халықтың
саны мен құрамы, жұмыспен қамтылғандар мен ... ... және ... деңгейі, олардың серпіні туралы ақпарат алу.
Алғаш рет іріктеп зерттеу 2001 жылдан бастап тоқсан ... ... ... ... ... жұмыссыздар туралы ақпарат
таратады, еңбекпен ... ... ... ... үшін ... материалдық көмек алып жүргендердің санына қарап «жұмыссыздық
пәлен пайыз» деп ... ... сай келе ... ... жүргізіп келе жатқан белгілер мен ұғымдар Халықаралық
Еңбек Ұйымының ... мен ... ... ... ... жүзінің және ТМД елдерінің осы сияқты көрсеткіштерімен ... ... ... ... ... ... негізгі есептеу белгілері қамтылған:
- сұхбат беруші туралы мәлімет;
- ақылы жұмысы немесе табысты ісінің болуы;
- негізгі жұмысын сипаттайтын белгілер;
- қосымша жұмысы ... ... ... ... ... ... ... іздестіру;
- зерттелген аптада жұмыспен қамтылмаған адамдардың
бұрынғы қызметі;
- экономикалық енжар адамдар туралы мәлімет;
- үй ... ... ... немесе қызмет көрсетумен
айналысу;
Статистика органдары зерттеуді арнайы іріктелген және оқытылған
сұхбат жүргізушілердің ... ... ... ... және ... әлеуметтік қорғау
министрлігінің деректері бойынша 2003 ... ... ... жұмыспен
қамту жөніндегі уакілетті органдарға жұмыссыздар ретінде 146,5 мың. ... – 24,9 мың адам ... ... ... ... 51,2 мыңы және
9,2 мыңы – ауыл тұрғыны. ... ... ... ... соңында жұмыспен қамту органдарында ... ... ... ... саны – 172 мың, бұл ... ... 11,5 ... (6,3%) , 2002 жылғы тиісті кезеңдегіден 84,1 мың адам (32,8%) кем.
Тіркелген ... ... ... ... ... ... ... мамырындағы 2.5%–дан маусымда 2,4%–ға қысқарды.
Облыстық статистика басқармасы халықтың ... ... ... ... ... ... бойынша 2003 жылдың ІІІ – тоқсанында
облыстағы экономикалық белсенді халықтың саны 985,4 мың ... (15 ... ... жастағы халықтың жалпы санының – 71,2 пайызы) құрады, одан
92,4% -- экономика салаларында жұмыспен ... 7,6% -- ... ... ... бойынша – 8,2% ).
Экономика салаларында жұмыспен қамтылғандардың 44,8% ... 55,2% — өз ... ... ... ... ... бөлігі (62.6% ) ауылдық жерде еңбек етеді.
2003 жылдың ІІІ – тоқсанында облыс ... ... ... ... мың ... құрады, оның 63,8% -- қала, 36,2% -- ауыл халқы.
Осы ... ... ... ... ... саны 398,4 мың адам болды.
Экономиколық ... ... ... бөл ігін ... оқу ... ( 43,9% )және зейнеткерлер ( 39,6% ) құрады.
2003 ... ... 2001 ... ... ... ... халықтың саны 16,6% артты. Жұмыс орындарының көбеюі,
салық бағдарламаларын енгізу мен ... ... ... ... оның ... орта және шағын бизнеске несие беру осындай
мүмкіндік туғызды. ... ... ... ... ... негізгі бағыты – жұмыспен қамтылғандар санының ... ... ... ... Осы ... ... жұмыспен қамтылғандар саны –
21,8%, оның ішінде жалдамалы жұмысшылар – 18,8%, өз ... ... – 24,4% ... ... ... 3,9 пайыздық бірлікке
төмендеді.
2003 жылдың желтоқсанында Қазақстан Республикасы ... 15 және ... ... ... ... белсенді халық саны (бағалау бойынша)
7,6 млн. адамды құрады. Экономикада ... ... ... ... ... ... жылдың тиісті айымен салыстрғанда 489,2 мың адамға ...... 686 мың адам ... 37,8 мың ... ... ... 9,1% анықталды.
2003 жылы (алдын ала деректер бойынша) ... ... ... саны 7,6 млн. ... құрады және 2002 жылмен салыстрғанда 239,3 мың
адамға немесе 3,2% ... 2003 ... ... ... ... ... индикаторлары 2 кестеде көрсетілген.
Еңбек нарығының 2004 жылғы жағдайы. 2004 жылы ... ... ... ... ... ... ... дисбаланстар мен диспропорцияларды
жоюмен, еңбек нарығындағы ... ... ... ... ... міндеттерді шешуге бағытталған. Дисбаланс пен диспропорция
туралы ... ... ... жылы ... іздеп жұмыспен қамту
орталықтарына 22,1 мың адам келіпті, олардың 11 мыңы ғана, яғни 50,6 ... ... Бұл ... ... ... басынан бері жұмыс іздеп
келушілер санының өсуі есебінен 42 ... ... ... ... ... жаңадан ашылған жұмыс орындары мен бос орындары мен бос ... ... ... 1/10 ... яғни 10 ... ... ... деңгейінің жоғарылығы Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың
халықты жұмыспен қамту дәрежесін ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Бұл мәселе Елбасы биылғы
жылғы Жолдауында атап өтті. Кедейлік пен ... ... ... жылдарға арналған облыстық бағдарлама халықты жұмыспен қамтуды
жақсартуға бағытталған. Сонымен қатар, ... ... ... ... мамандарды жұмыссыздар арасында дайындауды
көбейту шаралары жүзеге асырылуда.
2004 жылдың I-жартжылдық қорытындысы тұтас алғанда оң ... ... ... оны біз ... ... ... ... (сурет 5). Бағдарламада қарастырылған халықты жұмыспен қамтуды
өсіруге ықпал ететін факторлар бойынша көрсеткіштер ... ... ... 7363 жаңа ... ... ... бұл жылдық бағдарламаның
120,8% құрайды. 5886 адам жұмысқа ... ... 5562 ... ... ... жолданған (134,4%), кәсіби оқуға 271 жұмыссыз
жіберілген (165%). Жаңа жұмыс ... ашу ... ... ... ... ... ... Мақтаарал аудандарының
жұмыстарына оң баға беруге ... ... ... ... ... мен ... ... осы мәселедегі артта қалуларын
жоятындарына күмәніміз жоқ .
Облыста жаңа жұмыс ... ашу мен ... ... ... ... 11,6 мың ... жұмысқа орналасты. өткен жылмен
салыстырғанда аудандық, қалалық халықтық жұмыспен ... ... ... ... бұл жыл ... салыстырғанда ресми тіркелген жұмыссыздар
деңгейін төмендетугу әкелді. Бұған ... ... Қ.Р ... «Халықты
жұмыспен қамту туралы» Заңының талаптарын уәкілетті органларға бос ... мен ... ... ... ... тікелей әсер етті.
Егер де 2003 жылы бос жұмыс орындары туралы орта есеппен ... 900 ... ... ... 2004 ... ... ... бұл көрсеткіш 1283
орынға дейін көтерілді.
Жұмыссыздықты төмендету үшін не істеу керек? ... ... ... ... ... жаңа тәсілдер мен әдістерді қолдану
жолымен ... ... ... ... барлық
мүмкіндіктерін толығымен пайдалану қажет. Мысалы, ағымдағы жылдың өзінде
әйелдерді жұмыс берушілердің тапсырыстары мен ... ... ... ... ... ... қатар әлеуметтік жұмыс орындарын ашу
арқылы жұмыспен қамтуды ұлғайту керек. Еңбек ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін, жастарға кәсіби ... ... ... және ... ... дамытудың аймақтық
бағдарламасының орындалуына қол жеткізу ... Әсер ... бұл ... ... ... ... ... мен жоғары оқу орындарының 5
мыңнан аса түлегін қамту қажет. ... ... және ... ... ... байланыс арқылы ... ... ... ... ... ететін қоғамдық негізде оқу орындары ... ... ... құру ... туындап отыр. Бұл істе жастардың
қоғамдық ұйымдары көмектесе алады және ... ... ... бұл ... ... ... іздеушілерге ұйымдар мен
кәсіпорындар жұмыс орнын ұсынады, деген әңгіме болмауы керектігі мәлім.
Олай ету мүмкін емес, ... ... ... болады. Кәсіпкерлік арқылы ,
сонымен қатар өзінің шаруа қожалығында еңбек ... ... ... отбасындағы жұмыссызға натуралды грант ( жер телімдері, шағын
несие, 2 жыл ... ... ... ... ... мал алу ) беру
арқылы жұмыспен қамтылғандар санын ... ... ... ... ... мен ... ... жылы қосымша 3 мыңнан астам
адамды жұмыспен қамтамасыз ету мүмкіндігі бар екендігін көрсетеді.
Халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... ... Заңға енгізілмек болып отырған «Жұмысқа орналасуда ... ... бап оң әсер етер ... ... Ол ... еңбек нарығында
бәсекелестік қабілеті төмен тұлғалар үшін жұмыс орындарын броньдау, арнайы
жұмыс орындарын құру, оның ішінде ... ... ... ... нақты айтылады.
Жұмыспен қамту органдары жұмыссыздарды әлеуметтік қорғау, ақылы
қоғамдық жұмыстарды жетілдіру бағытын ұстануда.
Экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... талап
етеді. 2004 жылы білікті жұмысшыға қойылатын деңгей бұдан 5-6 жыл бұрынғыға
қарағанда жоғары. ... ... ... ... ... ... ... құбылыс емес. Бос жұмыс орындарында ... ... ... ... ... (бульдозершілер, краншылар КИПиП
слесарьлары, газ – электр дәнекерлеушілері, ... ... ... ... ... да сол ... Мұның бәрі білім беру жұйесін еңбек нарығына
қажеттілік саласына ауыстыру керектігінің ... ... ... ... – техникалық оқыту жүйесін қалпына келтіру және оған
жұмыс берушілерді тарту мәселесінің қаралуы ... ... ... ... жұмыс берушілердің қатысуымен, олардың өтінішімен жұмысқа
орналасуына кепілдемесімен ұйымдастыру, ... ҚР ... ... ... ... 19 бабына енгізілетін қосымшада қарастырылуын ұсыну
өте дұрыс.
2004 - 2005 жылдары болжам ... ... ... ... ... ... ... 72 адамға дейін, лобаранттарға
– 29 адамға дейін өспек. Облыстағы ... ... 2005 ... 70 ... 25 ... және ... аса операторлар қажет.
Шымкент қаласының кәсіпорындарына 60 –тан аса ... ... ... ... ... қаласында және Мақтаарал ауданында салынып жатқан тоқыма
кәсіпорындарына ... жіп ... ... және басқа да мамандар керек
болады.
2004 жылғы жеке ... ... ... ... ... ... Жоғары оқу орындарында , колледждерде және кәсіби
мектептерде мамандарды даярлаудың талдауы ... ... ... (88 мың ... ... (20,4 мың адам) ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан. Облыста жоғары оқу орындары мен колледждерде білім
алатын ... 10 ... яғни ... ... ... ... шаққанда кәсіби мектепте 1 жұмысшы даярланады екен. Облыстың
экономикасына мамандарды даярлауда анық диспропорция байқалуда.
Олардың пікірі ... ... ... ... ... алмай
мамандар даярлайтын облыстың оқу орындары ... ... ... және ... бағаны оқу бітірушінің жұмысқа орналу нәтижесі
бойынша беру ... ... ... ... қамту басқармасы жанынан
«Кадр» оқу ақпарат ... ... ... ... ... Ол ... ... , оларға психологиялық қолдау көрсету,
кеңес және ақпараттық ... беру және ... ... берушіледің
талаптары бойынша жұмысшы мамандарды даярлау жөніндегі ... ... ... ... және ... ... бюджеттен
2004 жылы 42,6 млн. Теңге бөлініп жатса да, оларға тиімді жұмсалынып жатқан
жоқ. 2003жылы облыста ... ... ... ... 28 ... ғана
жұмыспен қамтылды (Республика бойынша 20 ... ал ... әлі ... ... ... ... қызметтерінің алдында тұрған ... ... тек ... оқыту емес, сонымен бірге жұмыспен қамтуға кепілдік
беру. ... ... ғана біз ... ... ... ... көтереміз және бюджеттік ... ... ... ... ... да ... ... қызметіне тендер өткізуде
халықты жұмыспен қамту басқармасы ... оқу ... ... ...... ... өткендер еңбек рыногындағы бәсекеге қабілетті ... ... 1 – ... күні ОҚО ... жұмыспен қамту
басқармасында баспа сөз ... ... Онда ... ... ... ... кедейлік пен жұмыссыздықты төмендету
жөніндегі 2003-2004 ... ... ... ... 8 ... жұмыстар жөнінде ақпарат берді.
Д. Шерімқұловтың мәліметі бойынша, 2004 жылдың жарты ... ... ... ... 1011,3 мың ... құраған. Жалпы жұмыссыздар
саны 2003 жылмен салыстырғанда едәуір ... Яғни 2003 жылы ... ... мың адам ... ... 2004 жылы 8,3 мың адам жұмысқа орналасқан.
Жылдық бағдарлама бойынша жаңа жұмыс ... ашу ... ... өз ... ... орындаған. 2004 жылда облыстың барлық
аймақтарында 8277 жаңа жұмыс орындары ашылып, ... ... ... 16881 адам келген. Жұмыссыздардың ауылдық жерде тұратындар 5539
азамат, оның ... ... 6375-і 29 ... ... ... таңда
10270 азамат жұмыссыз ретінде тіркелген. Халықты жұмыспен қамту уәкілеттік
орғандарының ықпалымен 8140 ... ... ... орналасты.
Ақылы қоғамдық жұмыстарды жүргізуге облыстық бюджеттен 86,6 млн теңге
қаралған. 8 айдың ... ... оған 6971 адам ... 63,8 ... ... ... ... 119,4% –ға орындалған.
2004 жылы ресми жұмыссыздар ... 1149 ... ... ... ... кәсіби оқуға, қайта даярлауға және біліктілігін арттыруға
жіберілген. Оның 411-і оқуларын бітіріп, жұмыспен ... ... ... ... ... 29,2 млн. ... қарастырылыпты.
Облыс бойынша уақытша пайдалануға жер тәлімдерін беру ... ... ... аса ... ... айналысуға жағдай
жасалған. Шағын несие алып өз ісін ашу мақсатында жергілікті бюджет ... аз ... ... азаматтарды қолдау қоры арқылы ... 3,7 млн. ... ... несие берілсе, 33 жұмыссыз ... ... ... 18 мыңнан аса жұмыс беруші мекеме тіркелген. Оның ... ... 1,1 мыңы орта және 127-сі ірі ... ... жатады. ҚР
«Халықты жұмыспен қамту» Заңының талаптарын орындау барысында еңбек және
халықты әлеуметтік ... ... ОҚО ... ... , 2004 жылдың 1 жарты жылдығында арнайы рейдтік ... ... ... ... ... 229 ... ... оның 69-
ында ҚР «Халықты жұмыспен қамту» Заңының 9 бабының тармақтары ... ҚР ... ... ... ... ... 94 бабына
сәйкес 600 мың теңге айыппұл салынған.
Еңбек нарығына жастарды кәсіби бағдарлау, оларды психологиялық қолдау
және бейімдеу жүйесінің ... 2004 – 2006 ... ... ... бар. Бұл ... облыстық бюджеттен 5,2 млн.теңге қаржы
жұмсау ... ... ІІІ ... ... ... белсенді халықтың
саны 1017,2 мың адамды құрады, оның 92,6 ... ... ... ... ... ... егер табыла қалса, кірісіп кетуге дайын тұрды.
Халықтың экономикалық белсенділік деңгейі 69,5 пайызды ... ... ... ... ... 47,6 ... ... 52,4 пайызын өз бетінше жұмыс істейтіндер құрады.
Еңбек рыногындағы жұмыспен қамтылған халықтың өсуі тұрғындардың өз ... ... ... ... ауылдық жерлерде қосалқы шаруашылықты
дамытқан ... жеке бау- ... ... ... ... ... отырды.
2005 жылдың қаңтар – желтоқсан айларында облыстық мекемелері мен
ұйымдарында ( ... ... ) ірі, орта және ... кәсіпорындарында
жалданып жұмыс істегендер саны есептік көрсеткіш бойынша 318,4 мың ... оның ... ірі және орта ... 227,2 мың адам ... ... мен мекеме, ұйымдарда 91,2 мың адам (28,6) болды.
2006 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Оңтүстік Қазақстан
облысында тіркелген жұмыссыздардың саны 8,7 мың ... ... ... 2005
жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 90,7 пайыз ... ... ... -0,86 ... ... (2005 жылдың 1 қаңтарында – 0,95
болған ). 2005 – 2006 жылдардың 1 ... ... ... ... ... ... тіркелген жұмыссыздар саны 1 кестеде
көрсетілген.
Оңтүстік ... ... 2003 – 2005 ... арналған
кедейшілікті төмендету жөніндегі бағдарламасын жүзеге асыру барысында 2005
жылы облыста 14514 жаңа ... орны ... оның ... ...... ... – 1584, құрылыс пен коммуналдық шаруашылықта – ... мен ... ... ... – 3616 ... орны ... қамтылмаған халықты еңбекке орналастыру деңгейі өсіп келеді.
2005жылы ... ... ... ықпалымен жұмыс сұрап келген 24150
адамның 17959-ы немесе 74,4 пайызы еңбекке орналасты. Ресми тіркелген ... ... ... ... 1550 адам кәсіби оқуға жіберілді.
Қорытынды
Осыдан екі-үш жыл бұрын уақытта жұмыспен қамту саласында, ... ... күші мен ... ... олардың қоятын талабы арасында
елеулі қайшылықтар болды. Мыңдаған, онмыңдаған ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеді, ал бұл салалық
жұмыссыздықтың ... алып ... ... ... қайта оқыту, мамандықтарын өзгерту мәселесі
бекер көтеріліп жүрген жоқ. ... ... ...... ғылыми қызметкелер емес, үй шаруасындағы әйелдер көбірек
қажет болады, мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... тезірек орналасады және т.б.
Күні кешеге дейін бізде жұмыссыздық дейтін атымен жоқ деп, ... ... ... ... бірі ... ... етумен
күлдік. Бір есептен, солай екені рас та болатын – оның қандай жолдармен
қамтамасыз ... ... өз ... әңгіме. Ал нарықтық қатынастарға
көшумізге байланысты ... ... , ... ТМД елдеріндегі секілді,
жұмыссыздар армиясы күрт көбейді. Босаған немесе ... ... ... ... - ... білімді, әрбір он адамның екеуі – орта кәсіпті
маман, әрбір бес адамның үшеуі – жалпыға бірдей орта білімді азамат.
Жұмыссыздықпен күресуде ... ... ... және ... ... ... жанындағы жұмыспен қамтамасыз ету
департаменті біраз шаруалар ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінше жүзеге асыруға тырысуда.
Осыған орай шұғыл қолға алып, мұхият жүзеге асыратын шаралар аз ... ... ... ... ... ... олар
қысқарту жасаған кезде жұмысшыларының ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылмай тұрған құрал-
жабдықтарды , станоктарды, көліктерді жекешелендіріп, солардың ... ... та ... ... ... ... жекеменшік өндірісті
ұйымдастыруға тиісті қаражат бөлінсе тіпті жақсы.
Екіншіден, қысқарту қарсаңында кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... дәлелдемелер мен жұмысқа орналастыру
жөніндегі ... ... ... деп ойлаймыз.
Қазіргі облыстағы жұмыспен қамтылу жағдайын тұрақты деп ... Бұл ... оң ... байланысты. Облыстың еңбек
рыногында біртіндеп жұмыспен қамтылғандар артып, жұмыссыздардың кемуін оң
құбылыс деп ... ... ... ... ... төмендеу
тенденциясына ие.
Экономикасы дамыған елдер кәсіпорындар мен компанияларында жұмыс
күшін жалдау екі ... ... ... ... біріншіден, фирманың ағындағы тұтыныстарын, оның
қосымша даму стратегиясын және фирманың өз ... ... ... ... ... ... ... күшінің ұлттық нарығының жағдайын
ескеру керек.
Жұмыс күшін жалдау кезінде ... ... ... ... және орта оқу ... мамандарды тарту;
- жұмыспен қамту (биржа) ... ... ... ... ... мен ... ақпараттық құралдар
көмегімен кадрларды тарту;
- орналасатындарды конкурстік ... ... ... ... бір жұмыс бірнеше
орналасатындарды тарта білу;
Талдау іс - әрекеті мұқият ... онда әр ... ... ... ... ... ... лауазымды қызметіне
байланысты әр түрлі болып құрылады. Тесті ... ... ... кейде әр түрлі дайындық деңгейін байқататын, жалпы және
өндірістік ... ... ... оның ішінде талапкердің таңдап
алған мамандығы бойынша сұрақтарға негізделіп жасалады.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... жасалған. Еңбек нарығындағы жағдайды отырып , жұмыссыздарды
қайта оқыту шаралары, ... ... ... ... ... ... ... көзделген. Кәсіпорындарда оларды
жұмысқа ... ... ... келгенде яғни біздің еліміздегі ... ... ... ... ... ... біз тез арада жұмыссыздықты ... ... ... ... жұмыспен қамту мәселесін алға қойып, оған
қолымыздан келегенінше шаралар жасауымыз керек.
Елбасымыз кедейшілік пен ... ... ... ... кіші кредиттер жүйесін енгізу;
- шағын және орта бизнесті дамыту;
- еңбекті көп қажет ... ... ... және бұларға шетел инвестиция мен ... ... ... ... ... ең алдымен жол құрлысы мен орман
отырғызуды ... жеке ... ... ... ... әкімшілік
кедергілердің бәрін алып тастау, және т.б.
Біз болашақта осы ... және ... да ... жүзеге асыратын
болсақ, ... ... ... ... Н. Ә. ... «Қазақстан – 2030» стратегиялық жолдауы.
2. Кодекс законов о труде Казахской ССР по ... ... ... Баспа 1998. 96 бет.
3. Қазақстан Республикасының еңбек кодексі. 2004.
4. Ғ. ... «ҚР ... ... ... құқығы» Оқулық, Алматы
«Жеті жарғы» 2004. 74бет
5. Шеденов Ө.К. «Жалпы экономикалық теория», ... 2000. 94 - ... Я. Ә. ... ... ... Оқу құралы, ... ... 1999. 120-126 ... Б. ... ... ... ... кіріспе»,
Алматы, 1994. 110-119 бет.
8. Жүнісов Б. А. «Нарықтық экономия ... ... ... Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф. Н., «Экономикалық теория негіздері», Оқу
құралы, Алматы, 1999. 105-120 бет.
10. С. ... ... ... ... ... ... 2005. 154-158 беттер.
13. Макконнелл К. Р., Брю С. Л. «Экономикс» : Принципы,
проблемы и политика, Том 1, 157-162 стр.
14. ... ... Ғ. ... ... ... ... нарығы»,
Алматы, 2001. 103-110 ... ... Г. М. ... ... ... ... 2002. 250-253
беттер.
16. Крымова В. «Экономикалық теория», Кестелі оқу ... ... 2003. 81-88 ... ... Д. ... «Жұмыссыздар саны азайып ... // ... № 133 – 134 ... ... 2-3 ... Б. ... «Жұмыссыздық деңгейі төмендеуде» // ... №148 ... ... 2бет.
3. Д. Шерімқұлов, «Еңбек рыногының бүгінгі ... // ... ... ... ... 7-10 ... Ү. ... «Жұмыспен қамту орталығында не істелініп жатыр?» //
Оңтүстік Қазақстан, №31 (18 047) 28.02.2006, 4-5 бет.
5. «Қазақстан және оның ... ... ... ... ... және оның аймақтары», 4’2004, Алматы, 55-57 бет.
7. Д. Ажинурина, «Жанға батқан жұмыссыздық, оны ... ... Заң №4, ... 2004, 69-75 ... ... – 2006 ... 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Оңтүстік Қазақстан
облысының ресми тіркелген жұмыссыздар саны
|Аудандар мен ... ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... |
| |2005ж |2004ж |2005ж |2004ж |2005ж |2004ж ... |476 |473 |472 |460 |378 |432 ... |733 |791 |539 |506 |567 |529 ... |1289 |2083 |1035 |990 |1184 |1454 ... |819 |905 |645 |555 |325 |354 ... |543 |479 |514 |300 |176 |195 ... |1905 |1661 |1461 |810 |294 |353 ... |1856 |2079 |1273 |1150 |840 |869 ... |1200 |915 |918 |455 |280 |320 ... |877 |1162 |616 |482 |500 |577 ... |758 |950 |550 |503 |317 |337 ... |593 |639 |389 |408 |300 |381 ... қ. |877 |1073 |668 |633 |306 |318 ... қ. |2110 |2211 |1503 |1185 |536 |557 ... қ. |1711 |3026 |1201 |1106 |1002 |1215 ... қ. |8394 |7024 |6175 |3219 |1718 |1729 ... ... |24150 |25471 |17959 |12762 |8723 |9620 ... ... жылдың төртінші тоқсанындағы еңбек рыногының негізгі индикаторлары
|Эконо-
микалық
белсенді
халық,
адам |Халық-тың эконо-ми-
калық белсен-ділік деңгейі
%-бен |Жұмыс-пен қамтыл-ған халық, адам |
Соның ішінде |Жұмыссыздар ... адам ... ... % ... ... емес халық |Халық-тың эконо-мика-лық ен-жарлы-ның деңгейі%
| | | | | |жалда-малы қызмет-керлер |өздігі-
ше жұмыс істейтін-дер | | | | | ... ... |7661037 ... |4278222 |2713373 |669442 |8.7 |3372045 |30.6 | ... ... |375794 |202601 |173193 |38272 |9.2 |152054 |26.9 | ... |352430
|72,6 |318911 |193700 |125211 |33519 |9.5 |132723 |27.4 | |Алматы |785315
|68,9 |721064 |398546 |322518 |64251 |8.2 |354713 |31.1 | ... ... |195971 |150434 |45537 |20400 |9.4 |96292 |30.8 | ... ... |64,5 |684582 |419108 |265474 |56409 |7.6 |408357 |35.5 | ... |75,7 |468196 |208916 |259280 |56254 |10.7 |168663 |24.3 | ... |318246 |70,8 |288343 |168818 |119525 |29903 |9.4 |131233 |29.2 |
| ... |701176 |67,7 |647730 |477200 |170530 |53446 |7.6 ... | ... |53886 |74,9 |490468 |281795 |208673 |48398 |9.0 ... | ... |292946 |72,5 |261233 |135093 |126140 |31713 ... |27.5 | ... |160838 |69,4 |144913 |133294 |11619 |15925 |9.9
|70811 |30.6 | |Павлодар |392645 |66,8 |358644 |245116 |113528 |34001 ... |33.2 | ... ... |400996 |75,0 |367085 |188522 ... |8.5 |133506 |25.0 | |Оңтүстік Қазақстан |972690 |70,2 |894962
|410837 |484125 |77728 |8.0 |412613 |29.8 | ... ... |265813 ... |227054 |16102 |22657 |8.5 |145276 |35.3 | ... ... ... |530543 |437188 |93355 |52655 |9.0 |345628 |37.2 | |

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмыссыздықтың мәні, түрлері және себептері.ҚР жұмыссыздықпен күресу шаралары.25 бет
Жұмыссыздықтың мәні, түрлері, себептері19 бет
Жұмыссыздықтың түрлері мен формалары, себептері35 бет
Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздықтың себептері мен формалары12 бет
Жұмысбастылық пен жұмыссыздықтың Қазақстан Республикасындағы әлеуметтік жағдайына әсері 26 бет
Жұмыссыздық мәні, түсінігі және түрлері6 бет
Жұмыссыздық түрлері және олардың себептері14 бет
Жұмыссыздықтың әлеуметтік зардаптары20 бет
Макроэкономикалық тұрақсыздық және жұмыссыздық13 бет
Нарықтық экономикадағы жұмысссыздықтың себептерi мен түрлерi26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь