ХХ ғасырдағы Қазақстан мәдениеті

20-30-шы жылдардағы оқу-ағарту ісімен мәдениет мәселесі тарихымызда әлі толық анықтала қоймаған күрделі мәселе. Мұның басты себебі, осыған байланысты ресми мәліметтердің өзара кайшылықта болуы дер едік. 20-30-шы жылдардғы ұлт зиялылардың ағартушылық қызметі арқылы тоталитарлық жүйесі қарсылығының ерекше түрі болғандығын көрсетуі біздіңше құптарлық пікір деуге болады. Кеңес заманында қазақтарда қазан революциясына дейін оқығандар болған жоқ деген тезис белең алып келгені баршаға мәлім. Ал шын мәнінде тарихи шындық басқаша болған. Профессор Х.Әбіжановтың статистикалық мәлім еттеріне сүйеніп жасаған мына мәліметгеріне сүйенсек, XX ғасырдың басында қазақ өлкесінде қазақтардан 3000-дай мұғалімдер, 600-ге жуық ауыл шаруашылық мамандары, ал 30-ға жуық қазақ азаматы жоғарғы медицина мамандық алған.
Қазақтың ұлттық интелегенциясынын өсіп-өркендеуі қиын тарихи жағдайда жүрді. Бір жағынан уақыты өткен ескі қоғамдық қатынастар аяқтан тартып, мешеуліктен шығуға кедергі жасаса, екінші жағынан отарлық езгі, патшалықтың «әскери-полицейлік» тәртібінің күшейуі қазақ елінің алдағы болашағын күмәнді етті.
Ақыры 1917 жылы Ақпан төңкерісі женіп, патша тақтан түсті. Қазақ демократиялық зиялылары бұл хабарды қуанышпен қарсы алып, ендігі жерде қазақ халкының бостандығын қамтамасыз ететін сәт жақындады деп сенді. Осыған байланысты, сол кездегі халықтың көңіл күйін А.Байтұрсынов былайша сипаттайды; «Қазақтарға Ақпан Төңкерісі қаншалықты түсінікті болса, Қазан (әлеуметтік) Төңкерісі оларға соншалықты түсініксіз көрінді».
Олар алғашқы революцияны қандай қуанышпен қабыл алса, тура сондай үреймен екіншісін қарсы алуға мәжбур болды. Қазақ халқымен таныс адамдар үшін қазақтардың бұл төңкеріске деген мұндай қатынасы әбден табиғи және түсінікті болатын. Алғашқы төңкерісті қазақтар тура түсініп, қуанышпен қарсы алса, ал бірініден бұл төңкерістің оларды патша үкіметінің қанауы мен зорлығынан құтқаруына және екіншіден, олардың өзімізді өзіміз басқарсақ деген ескі үмітін нығайта түсуінде еді. Міне осылайша қазақ зиялылары Ақпан төңкерісінің нәтижесінде ұлттық-азаттық қозғалыстың негізі мәселелері - ұлттық мемлекеттік дербестік алуға, мәдениетті өркендетуге және басқа мәселелерді шешуге мүмкіндік туады деген сенімде болды.
Осы орайда оқу-ағарту саласына ерекше көңіл бөлген ең алдымен Түркістан Республикасы Халық комиссарлар Кеңесінің төрағасы Тұрар Рысқұловтың, сонымен бірге Сұлтанбек Қожанов, Нәзір Төреқұлов, Санжар Асфандияровтардың атқарған қызметтерін атап өткен орынды.
Уақыт талаптарына сай Түркістанның саяси басшылары 20 жылдардың
        
        ХХ ғасырдағы Қазақстан  мәдениеті
20-30-шы жылдардағы оқу-ағарту ісімен мәдениет мәселесі тарихымызда
әлі толық анықтала қоймаған күрделі мәселе. ... ... ... ... ... ... өзара кайшылықта болуы дер едік. 20-30-шы
жылдардғы ұлт зиялылардың ағартушылық қызметі арқылы тоталитарлық жүйесі
қарсылығының ерекше түрі ... ... ... ... ... болады. Кеңес заманында қазақтарда қазан революциясына дейін
оқығандар болған жоқ деген тезис ... алып ... ... ... Ал ... ... ... басқаша болған. Профессор Х.Әбіжановтың
статистикалық ... ... ... ... мына ... ... ... басында қазақ өлкесінде қазақтардан 3000-дай мұғалімдер, 600-
ге жуық ауыл шаруашылық мамандары, ал 30-ға жуық ... ... ... мамандық алған.
Қазақтың ұлттық интелегенциясынын өсіп-өркендеуі қиын тарихи жағдайда
жүрді. Бір ... ... ... ескі ... ... ... тартып,
мешеуліктен шығуға кедергі жасаса, екінші жағынан ... ... ... ... ... ... ... алдағы
болашағын күмәнді етті.
Ақыры 1917 жылы Ақпан төңкерісі женіп, патша тақтан түсті. Қазақ
демократиялық зиялылары бұл ... ... ... ... ... ... ... бостандығын қамтамасыз ететін сәт ... деп ... ... сол ... ... ... күйін А.Байтұрсынов былайша
сипаттайды; «Қазақтарға Ақпан Төңкерісі қаншалықты түсінікті болса, ... ... ... ... ... ... ... революцияны қандай қуанышпен қабыл алса, тура сондай
үреймен ... ... ... мәжбур болды. Қазақ халқымен таныс ... ... бұл ... деген мұндай қатынасы әбден табиғи ... ... ... ... ... тура ... ... алса, ал бірініден бұл төңкерістің оларды патша үкіметінің қанауы мен
зорлығынан құтқаруына және ... ... ... ... ... ескі ... ... түсуінде еді. Міне осылайша қазақ зиялылары Ақпан
төңкерісінің нәтижесінде ұлттық-азаттық қозғалыстың негізі мәселелері ... ... ... ... ... ... және басқа
мәселелерді шешуге мүмкіндік туады деген сенімде ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен
Түркістан Республикасы Халық ... ... ... ... ... бірге Сұлтанбек Қожанов, Нәзір Төреқұлов, ... ... ... атап өткен орынды.
Уақыт талаптарына сай Түркістанның саяси басшылары 20 ... ірі ... ... оқу ... ... ... ұлттық-кеңестік мектептеріне білікті мұғалім кадрларын
дайындай бастады. Осы бағыттағы ... ... ... ... ... 27 сәуіріпде Түркістан ... ... ... ... ... жаңа құрамы құрылды, оған Төрекұлов (ағарту
комиссары), Лепешинский (комиссар орынбасары), ... ... ... 1920 жылы ... Халық Ағарту Комитетінің
Коллегиясы Халыққа білім беру Институттарының арғысын дайындап, бекітті:
1. ... ... ... ... орыс тілінде білім
беретін
К.А.Темирязев атындағы институт;
2. ... ... ... ... ... ... Өзбек тілінде беретін институт;
4. Татар тілінде беретін институт;
Осы аталған институттардың барлығын 1920 жылдың ... ... ... ... ... ... беру ... туралы
ереже бойынша негізгі курстарда мынадай топтар оқу ... ... ... беру ... ... ... мектептен тыс, мектептегі мұғалімдер;
Б) 17 жастан асқан педагогикалық саланы таңдаған жеке ... ... ... ... ... институттардың негізгі курстардың ... ... ... ... ... олар ... ... нұсқауы
бойынша өздерінің пәндеріне қоса, педагогикалық курстарда жоғарыда аталған
пәндерді қайта толықтыра оқиды. Осы курстарға мүлдем дайын емес ... ... ... қосылады. Барлық институттардың негізгі
курстарының ... ... ... ... болып
есептеліп, қызыл әскер ретінде саналды. Осыған орай тыңдаушылар басқа білім
беру мекелерін жіберілмеген, ... ... соң ... ... ... қол астына өтеді».
Қырғыз (қазақ) ағарту институтының оқу мекемесі ретіндегі дәрежесінің
жалпы концециясы «Қырғыз (қазақ) ... ... ... ... ... Бұл ... қазақ зиялылары дайындады. Оның ... ... ... және ... ... ... ... халықтары, өзіндік мәдени
даму жолын таңдауға құкығы бар екендігін ескеріп, ... ... ... ... ... ... ... бойынша дайындайтын
мекеме ретінде ғана емес Қырғыз ... ... ... ретінде қарастырды.
Қырғыз (қазақ) Халық ағарту институты ... ... ... медициналық, ауыл шаруашылық,
физика-математикалық. ... ... ... ... ... ... ... бір ғана ... ... ... ана ... ... алатын қызметкерлердің табылуына
байланысты жабылуы тиіс.
4. Институттың негізгі бөлімдеріне тыңдаушы ... ... үшін ... екі ... ... дайындық курстары ашылады.
5. Ғылымның түрлі салалары бойынша ... ... ... ... мына ... енгізілді:
А) Жалпы сұрақтардан бөлек педагогикалық практикадан шығатын ... ... ... ... ... Қырғыз (қазақ) мектептерін анықтау,
ана тілінде бағдарламаларды құрастыру т.с.с.
Б) Европалық ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру;
В) Ғылыми пікірталастар үшін терминологияны құратыру;
Г) Қырғыз (қазақ) ... ... ... және ... ... ... халқының ежелгі ескерткіштерін, өнер жәдігерлерін
жинау және жүйелендіру;
Е) Қырғыз (қазақ) тарихын зерттеп құрастыру;
Ж) ... ... ... өткен және кәзіргі кездегі салт-
дәстүрлерін, ... ... ... ... ... жаңа тәртіптің, жаңа мектептің ... ... ... арқылы кең түрде тарату;
И) Халықка білім беру сұрақтары ... ... ... басылымдарды басып шығару.
6. Жоғарыда аталған міндеттерді жүзеге асыру үшін институтта келесі
мекемелер болуы ... ... ... ... дәрежедегі мектеп және халық
аудитоииясы;
Б)Қосымша кітапхана, бау-бақша, егіншілік бойынша ... ... ... ... ағаш және ... өңдейтін
ұстахана; физикалық, химиялық, жаратылыс-тарихи лабораториялар.
7. Осы ... ... ... ... ... ... ... Комиссиясының бағдарламасымен дайындалып, жүзеге асырылады
және Қырғыз (қазақ) Халық ағарту лекторлары мен оқытуылары ... ... ... ... Республикасы Халық Комиссарлар Кеңесінің төрағасы ретінде
Т.Рысқұловтың ерекше көңіл бөлген саласының бірі оқу-ағарту мәселесі болды.
Республикада сауатсыздықты ... ... ... ... келтіріп,
өркендету мүмкін емес еді.
1922 жылы желтосан айының басында өткен Түркістан Республикасының
Кедестерінің XI съезі ... ... ... ... зор ... ... ... ағарту ісіне мемлекеттік бюджеттің 30 пайызына дейінгі,
ал жергілікті бюджеттердің 24 пайызына дейіпгі бөлігін босату туралы ... ... ... ... ... одан ... ... бөлінген емес. Республикада жалпы білім беретін мектептер
мен мектеп жасына дейінгі ... ... оқу ... ... оқу ... ... жоспары әзірленді. Негізгі күш-жігер
республикада сауатсыздықты жою мәселесіне жұмылдырылды.
Үкімет ен алдымен жұмысшылар мен шаруалардың балаларын ... ... ... 1923 жылы ... ... ... 90 ... мен шаруалардың балалары ... ... ... Статистикалық басқармасының есебі бойынша республикада 1923 жылы
1032 түрліше ... ... ... ... 85 912 ... ... қала ... 32,5 %-і сауасыздыққа үйренді, ал бұл
көрсеткіш 1920 жылы 27,5 % ... ... ... ауыл ... ... ерекше маңыз ... ауыл ... ... даярлауды жоғары қарқынмен жүргізді.
1923 жылы республикада 6 оқу-ағарту институттары (оның біреуі әйелдер
институы) жұмыс ... ... 1500 адам ... ... Ал, 1924 ... 7 ... және 11 ауыл ... училище болды. Оларда
1523 студент оқыды. Студнттердің ұлттық құрамы бірте-бірте жергілікті
халықтың ... ... ... ... Аталған училищелерінің 1523
студентінің ұлттық құрамы мынадай болды: 494 өзбек, 334 қазақ 252 еуропалық
халықтарының өкілдері, 106 ... 62 ... және т.б. Орта ... 1923 жылы 214 ... ... 1924 жылы ... астанасы
Ташкент қаласындағы мемлекттік уіниверситеттің 6 факультетінде 2353
студент, сондай-ақ шығыс, ... ... ... ... ... ... тағы да 755 студент оқыды.
1923 жылы ... ... ... ... өткен Халық
Комиссарлар Кеңесінің Үлкен Ксңесінің мәжелісінде республикадағы ... ... ... ... 1923 жылы ... ... 6 ауыл ... мектептері (оның 3-і Жетісуда, бір-бірден
СырдарияІ- Самарқанд, Түркмен облыстарында) болды. ... 61 ... ... 497 бала ... ... ... бөлігі еуропалық халықтардың
өкілі болды, яғни 350-і ... ... 88-і ... Т. ... ... ... Кеңесі республикада сауатсыздықты жою
мәселесін қарап, бақылауға алды. Түрікатком мен Халық ... ... ... 28 ... ... қаулысына сәйкес, республикада жастар
арасындағы сауатсыздықты ... ... ... ... 1924 ... 1 мамыр
белгіленді, 1923 жыл күзде ... ... - ... ... саны ... ... яғни 1-ші ... 1-ші қарашада-235,
1-ші желтоқсан-317, 1-ші ақпанда 367-ге жетті.
Республикада сауатсыздықты жою, мәдениетті өркендету, жалпы оқу-
ағату жұмыстарын өрістету ... осы ... ... басшылық жасап,
көмектесетін ұйымдар мен мекемелердің үйлесімді құрылымын жасау - өмір
талабына айналды. ... да ... ... ұйым ... ... 1923 жылы 23 қарашада өткен Халық Комиссарлары Кеңесінің Үлкен
Кеңесінде ... ... ... ... көмектесу. Бюроның құру
туралы ... ... күні ... ... ... ... басшылығын Т.Рысқұлов тікелей
өз қолына ялды. 1923 жылы 2 желтоқсанда Т.Рысқұлов ... ... ... ... ... ... туралы баяндама жасады. Бюроның
төралқасының ... ... ... ... ... Бюроның
жанынан мәдени-ағарту қоғамдары мен ұлттық ұйымдардың өкілдері кірген
Мәдени Кеңес ұйымдасытырылды. ... ... ... - ... кандидат ретінде - Көшербаев, өзбектерден -Ахунов, оған кандидат
ретінде - ... ... ... -Сақатмұратов, оған кандидат ретінде
- Иомудский енгізілді.
1923 жылы 10 желтоқсанда Т.Рысқұловтың төрағалық ... ... ... ... ... ... ... Мәдени кеңестің кеңейтілген
мәжілісінде оның төралқасы сайланды. Мәдени кеңестің ... ... ... Қара, Гельдиев және Севастьянов сайланды.
Ал, 18 желтоқсанда Халық ағарту ісіне көмекесу Бюросы мен Мәдени кеңестің
біріккен мәжілісінде Мәдени ... ... ... ... кең ... оған ... ... мынадай тақырыптарға мақалалар
жариялау тапсырылды, атап айтқанда, ескі және жаңа мектептер ... ... ... ісі және ... ... техникалық білім және
өнеркәсіп; білім және бостандық; жеке ынтаның ролі; мұғалім және мектеп;
оқулық және ... ... және ... ... ... және
дехкандардың міндеттері; мектеп және «қосшы» одағының міндеттері; мектеп
және интеллигенция; ... және ... ... ... ... ... Халық Комиссарлар Кенесінің төрағасы ретінде республиканың
экономикасы үшін білікті мамандар даярлау ісіне де көп ... ... ... ... шаруашылығының түрліше салалары үшін техникалық
мамандар жетіспейтін. Техникалық білімді қажет ететін салалада жергілікті
халықтың өкілдері тым аз еді. ... ... ... осы ... ... көптеген техникалық арнаулы оқу орындары ашылып, онда
жергілікті халықтардың ... ... ... ... 1922 ... ... 32 ... және техника экономикалық
арнаулы оқу орындарындағы 3170 оқушының ... 200 ғана ... ... ... Осы ... ... ... үшін 1922
жылдың II жартысында мен 1923 жылдың өн бойында стационарлы оқу орындары
мен мекемелердің ... ... ... мен ... ... 1923-24 оқу ... ... жергілікті халқы үшін
150 адамдық кооперативтік, 100 ... су ... ... ... ... ... ... жанынан -
100 адамдық, Орталық Есептеу басқармасы жанынан - 50 ... ... ... жанынан - 100 адамдық арнайы курстар ашылды.
1923 жылы Түркістан Республикасының орта ... ... ... мен ... ... ... 1370 ... артық даярлап
шықты. Бұлардың басым көпшілігі жергілікті халықтардың өкілдері болатын.
Сондай-ақ, ... 19 ... ... ... ... 700-ден астамы, яғни тең жартысы жергілікті ... еді. Олар ... ... ... атап айтқанда: токарь,
слесарь, фрезеровщик, машинист, электрик, шофер жән т.б. сан ... ... Бұл ... мен ... ... ... жаппы білім де берілетін. Бұл оқу ... ... ... де ... ... оқу ... аяқталған соң оларға кіші ... атақ ... ... бұл оқу орындарының жағдайлары аса қиын
халде қала берді. ... ... ... ... бұл ... білікті ұстаздар, мұғалімдер, арнайы оқу әдебиеті мен оқу ... ... Оқу ... ... ... тым
әлсіз болатын /43/. Осындай объективті ... ... ... оқу ... ... ... шаруашылығы үшін аса кажетті
мамандар даярлау ісіне орасан зор көмек көрсетті. Бұл оқу орындарының ... ... ... ... ... оқу ... ... көтерулеріне жағдай жасалды. Олардың ортасынан ... ... ... мен ... ... ... ... оқу орындарын ашып, бұл оқу орындарында жергілікті халықтардың
талантты жастарының ... ... ... көп ... ... ... жетім балалар үшін мектеп-интернаттар жүйесі
дамытылды. Егер 1916 жылы Түркістан ... ... ... ... ... ... ... меп т.б. да балаларда камқорлыққа
алған оқу-тәрбие мекемелерінің саны 688 болса, ал 1923 жылы олардың ... ... 1916 жылы 45 800 бала ... ал 1923 жылы 176 400 бала
оқыды. Жас өспірімдер мен ... ... ... орта ... техникалық
оқу орындары 1916 жылы 16 болса, 1923 жылы 228 ... ал ... саны ... ... ... 1916 жылы мемлекеттің
қамқорлығындағы жетім балалардың саны 1710 ... 1923 жылы ол ... ... ... ... ... орасан зор күш-жігер жұмсауына қарамай-ақ, республикада оқу-
ағарту ісінің жағдайы аса ауыр халде қала берді. Қорғансыз ... ... ... ... ... өз ... қаңғып жүретін.
Мысалы, «Тағы да балалар туралы» деген мақалада былай деп жазылған: ... ... ... мен ... ... ... және жылдам
өсіп келе жатыр; біздің қалалардың көшелерінде тәңсәріден түн ортасына
дейін ... ... ... ... ... бұл жағдай
қорғансыз, тастанды балаларды ... ... ... ... ... ... ... екенін көрсетеді». Жұмысшы-шаруа
инспекциясының комиссиясы түсіп ... ... ... ... 1923 ... ... ... қаласындағы №2 Жетім қазақ балалар ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген.
Интернат материалдық жағынан өте нашар жабдықталған. ... ... ... өте ... ... ... асты тәрбиешілер өздері болып
алып, ал ... ... ... кір-лас суын ішкен. Аш-жалаңаш балалар
жуылмаған, лас бөлмелерге орналастырылған, Бөлме ... ... ... Ершиннің интернатқа ешқандай қатынасы жоқ, туған-туыстары
ең жылы ... ... ең ... ... ... тамақпен қамтамасыз етілген.
1923 жылы 19 ақпанда Т.Рысқұлов ... ... №26 ... ... ... Түркістан республикасының орталық және үкімет
мекемелерінде істі жергілікті ... ... ... ... ... тезірек шешу мақсатында республикадағы барлық «Смис-
Премьер» ... жазу ... ... ... түрде араб
әріптерімен алмастыруға бұйрық берілді. Ал, 1923 жылы 15 тамызда Түркістан
үкіметі іс қағаздарын ... ... ... ... ... Комиссияның құрамына Түрікаткомның, ТКП ... ... ... ... ... және Ішкі ... халық
комиссариаттарның өкілдері енгізілді. Барлық мемлекеттік актілер -
қаулылар, декреттер, ... - ... ... ... ... түрікмен және
орыс тілдерінде жазыла бастады .
1923 жылы 8 ... ... ... ... ... ... ... Л.Д.Троцкий былай деп жазады: «Әскери және
сондай-ақ, басқа да барлық ... ... ... ... ... ... немесе осыны білуге ... ... ... ... ғана ... мүмкін, олар жерлікті
түздік бұқараның ... мен ... шын ... ... оның мүддесі үшін адал және шынайы қызмет етуге даяр болуы ... ... және оның ... ... ... қарайтын және
отарлық пиғыл ... кез - ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ бүкіл одақтық
мемлекеттік ұйымдарынан ымырасыз түрде ... ... ... ұйымдарды басқарып отырған ... ұлт ... ... ... ... ... ... жасап отырды. Ал, ... ... бұл ... ... ... ... болатын. Мысалы, 1923 жылы 3
тамызда, «Түркестанская ... ... 157-ші ... ... бас ... «Ұлт ... ... рет» деген мақала басылған. Мақалада ұлт
мәселесінің республикада іске ... ... ... ... ... ... ... мәселеге айналып отырғаны баяндала келе,
былай деп атап көрсетілген: «Біз іс жүзінде ұлт мәселесі бойынша ... ... ... ... жоқпыз. Біздің комиссариаттардың
қызметтерін үстіртін ... өзі соны ... тұр. Ал, ... ағарту халық
комиссариаты өз бюджетінің 90% жергілікті халықты оқытуға жұмсап отыр ... ... ... қызметі қалың шаруа ... ... ... отыр ма? ... денсаулық сақтау
мекемелеріміз жаппай тері ауруларының қасіретінен ... ... ... және ауыл тұрғындарының арасына барды ма? Біз осы келеңсіздіктерді
әлі толық жойған ... Ұлы ... ... ... әлі де
сақталып отыр және ол жергілікті ұлтшыл ағымдардың жандануына ықпал етуде.
Орыстың шовенистік ... ... ... ... ... ... ... руханияты - ұлттық орасан зор байлығы деп қабылдады. Оқу-
білімге ... ... ... ... ... оқу ... жібруге
айрықша көңіл бөлді.
1921 жылы Т.Рысқұлов екеуі Орта Азиядағы ұлт ... ... ... ... іріктеп алып, Германияға оқуға жіберген. Берлинге
аттанған қазақ жастарының ішінде Назымбек Бірімжанов, Әбдірахман ... ... бар еді. ... алаш жұртының ардақты тұлғаларына
айналған талай азаматтар кезінде С.Қожановтың қамқорлығымен білім ... ... ... ... ... Б.Кенжебаев,
Ә.Қоңыратпаев, Н.Оңдасынов сияқты талай-талай жастарға шапағаты ... ... ... ... өте мол. ... ... де Сұлтанбектің қазақ
жастарының оқығандарына қуанғандығы, оларды қолдап отырғандығы ... ... ... ... ... ... оқу бітіргенде
өз үйіне қазақтың зиялыларын шақырып мақтаныш етіп, өз ұлтынан шыққан
жоғары білімді ... ... ... той ... ... ... халыққа білім беру ... ... ... ... ... ролі өлкен болғанының айттық. Ол халық
ағарту комиссары қызметіде жүргенде өзінің орынбасары Ф.Т.Оликов ... ... ... ... жылдар аралығы) коллегия мүшелері
Табынбаев, Ақшолақоватармен бірге осы орайда қомақты істеді тындырды. Соның
арқасында жергілікті жерлердегі мектептерге ... ... ... ... ... алды ... Республикасының Халық ағарту комиссариаты мен оның
Мемлекеттік Ғылыми ... ... ... Қазақ ғылыми комиссиясы
жұмыс атқарды. Халел Досмұхамедов басқарған осы комиссия Ташкент қаласынан
қазақ ... ... ... ... ... ... ... 1921-1922
жылдары «Қазақ тілі грамматикасының» I және II ... көп ... ... ... ... Ана тіліне арналған ... М. ... І-ші ... ... ... ... ... Тоқтыбаевтің «Бастауыш географиясы», «Зоология» кітабының I және ... «Өлі ... атты ... ... Қожанов жазған «Арифметиканың»
I бөлімі, К.Жәленов жазған II бөлімі, Абай өлеңдерінің жинағы, халық ауыз
әдебиетінің хрестоматиясы, Ә.Дидаев жазып ... ... жеті ... ... көрді.
1922 жылы, небәрі бір жылдың теңіргінде ... ... 622 ... ... пен брошюра басылып шықты. Соның 39,4 пайызы
өзбек тілінде, 36,7 пайызы қазақ тілінде ... ... ... ... ... ... өлеңдер жинағын бастыруға көмек беріп, алғы сөзін жазған
да Сұлтанбек.
Сұлтанбектің табандылығы мен талап етуінің нәтижесінде ... ... ... ... ... 20 пайызы халық ағарту саласына бөлінді
/35/. Сол ... ... ... дағдарысқа ұшырап, ауыл
шаруашылығы, соның ішінде үсақ өндіріс ... ауыр ... ... ... ... ... ... мемлекет
жергілікті бюджетке өткізілді. ... және ... ... ... штаттарын қысқарту арқылымек-тептердің болашағын ... ... ... да қайратты, жігері мұқалмайтын, шаршап-
шалдығуды білмейтін еңбекқорлығымен ерекшеленді. Қатарынан екі-үш қызметті
қоса атқара жүріп нар ... ... ... ... ... жұмыспен
қоса көп жылдар бойы «Ақжол» газетінің редакторы ... ... ... ... ... ... ... «Қамбар батыр», «Едіге
батыр», «Нәрікұлы Шара», «Алпамыс батыр» ... ... ... жариялап
отырды. Ол сонымен бірге кеңестік жүйенің Қазақстанда жүргізген солақай
саясатын қатты сынап, өткір мақалалар ... ... ... ... ... ... өзін ... қас шебері ретінде де танытты.
Өзікті мәселелерді өткір қаламымен батыл көтере білді. ... ... төрт ... арналған мақаласында былай дейді: «Юбилей күнгі
қуаныш уайым-қайғымен қарсы алынды. Отаршылдың тұтастай күйінде бұрынғы
қалпынан өзгермей қалды».
Газет-журнал бетінде ... ... ... ... ... Х.Досмұхамедов т.б. өткір да көкейкесті
мақалаларымен жиі-жиі көрініп ... ... ... Республикасының аумағында орналасқан
көне тарихи ескерткіштерді жөндеп, қалпына ... және ... ... ... ... 1923 жылы 27 ... Т.Рысқұлов
пен Н.Айтақов қол қойған Түрікатком мен Халық Комиссарлар Кеңесінің ... ... ... ... ескерткіштерінің
тарихи құндылығы мен оларды сақтаудың маңыздылығына байланысты ... ... ісі мен көне ... ... және ... комитеті есепке алған көне ескерткіштердің тізімі бекітілді. Тізімге
Самарханд ... ... ... ... ... ... Ұлықбектің медресесі мен мешіті, Ұлықбек
обсерваториясының қалдығы, «Темір ... деп ... ... ... ... Афросиаб қаласының қалдығы, Регистан және оның жанындағы
көшелер мен ескерткіштері, т.б.; ... ... ... ... ... ... қаласындағы Қожа Ахмет Яссауи
мешіті мен сағанасы;
Жетісу облысы бойынша Тоқымақ қаласынан 12 ... ... ... Алмалық каласыньтң қирандысы, және т.б. осы тізімге ... ... ... ... да ... бақылауына алынды. Оларды
сақтап, қайта қалпына келтіру жұмыстарына күрделі қаржы бөлінді.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
Нидерландының ХVІ-ХVІІ ғасырдағы мәдениеті67 бет
ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы мен ХІХ ғасырдағы Қазақстан мәдениеті15 бет
Қазақ халқының XVIII ғасырдағы мәдениеті22 бет
Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті14 бет
Қазақтың ХХ ғасырдағы мәдениеті7 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
3-12 ғасырлардағы Қытай27 бет
III – X ғасырлардағы Қытай37 бет
XI – XV ғасырлардағы Монғолия17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь