Қоғам және жеке тұлға

Қоғам» деген сөздің мағынасы кең, алғашқы қауымдық қоғам, феодалдық қоғам, капиталистік қоғам, француз қоғамы, демократиялық қоғам, т.б. Бұл арада алдымен белгілі бір қауымның немесе жеке бір елдің тарихи даму кезеңдері еске түседі. Ал осы сөзді жалпы мағынада алсақ, онда бүкіл адамзат тарихы және оның болашағы туралы ойлаймыз. Бұл-әлемнің барлық халықтарының жиынтығы жөніндегі ұғым. Басқа сөзбен айтсақ, адамдардын өзара қатынас тәсілі және бірігу формаларынан тұратын, табиғаттан ерекшеленген дүниенің бір бөлігі.
Қоғам туралы түсінікті нақтылай түссек, бірігіп еңбек ететін жеке адамдардың жиынтығын және олардың арасындағы қатынасты қоғам деп айтамыз. Біріншіден, қоғам-адамның өмір сүру тәсілі. Қоғамсыз адам жоқ, адамсыз қоғам жоқ. Екіншіден, қоғам жеке адамдардан ғана тұрмайды, ол сол жеке адамдардың өзара қатынасын көрсетеді.
Жеке адам қоғамға ұжым арқылы енеді. Ол сонымен қатар бірнеше ұжымдардың мүшесі болады (еңбек, партия, кәсіподақ, т.б.). Демек, қоғам - ұжымдардың ұжымы, бірлігі болып көрінеді.
Адамдар қоғамда белгілі бір әлеуметтік топқа, тапқа, ұлтқа жатады. Әлеуметтік топтардың, таптардың, ұлттардың экономикалық, әлеуметтік, саяси, мәдени өмірдегі көп салалы байланыстары мен іс-әрекеті қоғамдық қатынас деп аталады.
Сонымен, қоғамды адамдардың өмір сүру тәсілі деп түсіну үшін, олардың өмір сүруін қамтамасыз ететін қоғамдық катынастарды білу қажет. Қоғамдық қатынас мынадай ерекшеліктерімен сипатталады 1) қоғамға қажетті қатынас түрлері болады 2) субьект (жеке адам, адамдар) топтық сипатта болады; 3) қоғамның объективтік сипаты болады, яғни қоғам адамдар сол қатынасқа енгісі келе ме, жоқ па,оған қарамастан өмір сүреді.
Қоғамның материалдық өндіріс саласындағы қатынасы мен рухани саласындағы қатынасын ажырата білу керек. Біріншісі қоғамның өмір сүруі мен дамуына материалдық жағдай жасайды, ал екіншісі (идеологиялық, саяси, құқықтық, имандылық, т.б.) -адамдардың рухани-мәдени құндылықты жасаудағы өзара байланыстарының нәтижесі.
Мұндай аграрлық қоғамдар қазір де бар 3) өндірістік, өркениетті немесе дәстүрлік қоғам. Қоғамның бұл типі байлық пен билік теңсіздігін анық
        
        Қоғам және жеке тұлға
Қоғам» деген сөздің мағынасы кең, алғашқы қауымдық қоғам, ... ... ... ... ... ... қоғам, т.б. Бұл
арада алдымен белгілі бір ... ... жеке бір ... ... ... еске ... Ал осы ... жалпы мағынада алсақ, онда бүкіл
адамзат тарихы және оның болашағы ... ... ... ... ... ... ұғым. Басқа сөзбен айтсақ, адамдардын өзара
қатынас тәсілі және бірігу формаларынан тұратын, ... ... бір ... туралы түсінікті нақтылай түссек, бірігіп еңбек ... ... ... және ... ... ... ... деп айтамыз.
Біріншіден, қоғам-адамның өмір сүру тәсілі. ... адам жоқ, ... жоқ. ... ... жеке адамдардан ғана тұрмайды, ол сол ... ... ... көрсетеді.
Жеке адам қоғамға ұжым арқылы ... Ол ... ... ... ... ... ... партия, кәсіподақ, т.б.). Демек, қоғам -
ұжымдардың ... ... ... көрінеді.
Адамдар қоғамда белгілі бір әлеуметтік топқа, тапқа, ұлтқа ... ... ... ... ... ... саяси,
мәдени өмірдегі көп салалы байланыстары мен іс-әрекеті қоғамдық қатынас деп
аталады.
Сонымен, қоғамды адамдардың өмір сүру ... деп ... ... ... ... қамтамасыз ететін қоғамдық катынастарды білу қажет. Қоғамдық
қатынас мынадай ерекшеліктерімен сипатталады 1) ... ... ... ... 2) ... ... адам, адамдар) топтық сипатта болады; 3)
қоғамның ... ... ... яғни ... адамдар сол қатынасқа енгісі
келе ме, жоқ па,оған қарамастан өмір ... ... ... ... ... мен рухани
саласындағы қатынасын ажырата білу керек. Біріншісі ... өмір ... ... ... ... жасайды, ал екіншісі (идеологиялық, саяси,
құқықтық, имандылық, т.б.) -адамдардың рухани-мәдени құндылықты ... ... ... ... ... қазір де бар 3) өндірістік, өркениетті немесе
дәстүрлік қоғам. Қоғамның бұл типі ... пен ... ... анық
көрсететін қалалардың дамуына негізделген. Мұнда мәдениет, ғылым және өнер
дамиды, ... да оны ... ... деп ... Бұл ... ... қалыптасады. Сондықтан да оны дәстүрлік (традиция) қоғам деп атайды.
Дәстүрлік қоғамның көпшілігі ірі империялар болған.
Дәстүрлік қоғамның негізгі белгілері: 1) ... ... ... ... 2) ... тапқа бөлінген. Негізгі тап — ақсүйектер —
қоғамда жоғары әлеуметтік орны бар, басқарушы, билеуші, үстем тап. ... ... ... ... материалдық жағдайлары өте төмен
болған. ... ... ... ... 3) ... ... ... армия болған.
Қазіргі әлемдегі өндірістік (индустриалдық) қоғамның негізгі белгілері:
1) Халықтың ... ... ... ... ... өнеркәсіпте және
басқару жүйесінде жұмыс істейді. Бұған дейінгі қоғамдарда халықтың басым
көпшілігі ауыл ... ... ... ... елдері
еңбекшілерінің 2—5 проценті ғана ... ... ... еңбек
етеді.
2) Өндірістік қоғам урбандалады. Қайсы бір елдерде халықтың 90 проценті
ірі және орташа қалаларда тұрады.
3) Дамыған саясн жүйе қалыптасады.
4) Ұлттық ... ... ... Дамыған өнеркәсіпті елдер айқындалады. Мысалы, қазір бұған Америка
Құрама Штаттары, Австралия және ... ... ... ... көп партиялық парламенттік жүйесі бар. Бұл елдердің
экономикасы ... ... ... ... ... ... құруды мақсат еткен КСРО және Шығыс Еуропа
елдері де өнеркәсібі дамыған елдер қатарында саналды.
ҚОҒАМНЫҢ ҚЫЗМЕТІ
Біз жоғарыда ... ... ... Қалай дегенде де, қоғам —
күрделі жүйе. Оның өмір сүру ... ... өмір сүру ... ... ... ... ... дамуы кезеңіне және ұлттық-әкімшілік
ерекшелігіне байланысты қызмет ... ... ... қажетті
материалдық игіліктер шығарады;
2) еңбек өнімін алмастырады және бөледі; 3) әлеуметтік қызмет атқарады;
4) әлеуметтік қатынастарды тәртіпке ... 5) ... ... рухани
жағынан реттейді.
Бұл қызметтерді белгілі әлеуметтік топтар (таптар, қауымдар, жіктер,
жұмысшылар, кызметкерлер т.б. 5) іске ... және олар ... ... ... ... ... шығару барысында өндірістік-
техникалық қатынас қалыптасады, олар кәсіби салаларға ... ... ... т.б.) ... Бұл топтардың объектісі— табиғат, өндіріс
құралдары.
Екінші топтағы ...... ... ... және ... ... барысында экономикалық қатынас, яғни айырбас-сауда, кредит-қаражат,
т.б. қалыптасады.
Үшінші—әлеуметтік қызмет—«тіршілікті жалғастыру», жаңа адамдарды өмірге
әкелу, оларды ... ... ... және ... ... ету. ... сала—отбасы, тұрмыс, денсаулық, білім, демалыс
т.б.
Төртіншісі тұтас қоғамдық қарым-қатынасты реттеу қызметін атқарады. ... ... ... ... екі қатынас: саясат және құқық негіздері
қалыптасады.
Бесінші қызметті іске асыру барысында мына қатынастар қалыптасады: дін,
көзқарас, ... ... ... ... өмірдің сан алуан саласы.
Қоғамның экономикалық, саяси, әлеуметтік, рухани негізін құрайды. Осы
қоғамдық өмір ... ... ... ... құрылымнан тұрады. Бұлар
дербестікте, сонымен қатар өзара байланыста болады.
Адам қоғамға ... ... ... ғылым, мектеп, т.б.) енеді. Сондай-
ақ олар белгілі, бір әлеуметтік топқа, тапқа, ұлтқа-жіктеледі. ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік, саяси және
рухани өмірдегі процесте, олардың өз ... сан ... ... ... ... ... Қоғамдық өмір жиі өзгеріске ұшырап
отырады. Бұл өзгерістердің қарқыны және ауқымы ... ... ... өмір ... адамдардың қарым-қатынасы әлеуметтік мүдде арқылы
іске асырылады. Әлеуметтік мүдде дегеніміз — адамдардың өзінің өмір сүруіне
қажетті, қоғамдық жағдайға қоятын талабы.
Табиғатпен тиімді ... : ... адам ... ... ... басты стратегиялық бағыт — мүмкіндігінше қалдықсыз
технологиялық процестерді енгізу. Бұл қоршаған ортаның ластануын ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді және қосымша өнім алуға да жағдай жасайды.
Айналадағы ортаны, негізінен табиғатты адамның пайдалану ... ... ... үлкен ... ... ... ... ... және ... әлемін сақтауға
мүмкіндік береді, сирек кездесетін немесе жойылып бара ... ... ... ... ... ... қалпына келтіріп, байытудың маңызы
үлкен. Ол үшін ... ... ... су қоймаларын жасау
жұмыстарын үздіксіз жүргізу керек. Ағаш ... ... ... ... нәтижесі— оны өсіруде.
Табиғатты қорғау саласының бірі — экологиялық бақылау. Бұл бағытта
бірсыпыра жұмыстар іске ... ... ... облыс, аудан,
қалаларда айналадағы ортаны қорғау, экологиялық бакылау мекемелері құрылды.
Адам мен табиғат ... ... ... ... ... ...... санасын тәрбиелеу және олардың өзін қоршаған әлемді
қорғауға бағытталған ... ... ... ... ... ... ертеден-ақ қоғамның өмір сүруін түсінуге ұмтылды. Қоғам қалай
пайда болады? Ол калай дамиды? Оның даму ... ... ... ... ... ... даму ... анықталады.
Қоғамдық дамудың алғашқы кезеңінде әлемді түсінудің тәсілі аңыз (миф)
түрінде пайда болды. Аңыз барлық халықтарда да ... ... ... ... ... ... адамдардың ой-қиялы және олардың ... ... ... берді. Рухани құндылықтар ұрпақтан-ұрпаққа ауысып,
ілімнің бастамасы, діни сенім, ... ... ... ... ... қалыптасты.
Аңыздарда адамның өзі туралы түсінігі және айналадағы ортаны ... ... ... ... ... ... шығу ... түсіндіруде екі
түрлі наным болды. Бірінде әлемді құдай жасаған деп ... ... ... ... ... түрсіз жағдайдан дамиды: кеңістік, су,
жұмыртқа, т.б.) ... ... ... ... олардың тұрмысына, әдет-ғұрпына
арналған.
Қазақ халқының ерте замандағы ой-пікірлері де мифтік аңыз, ... ... ... Ерте ... ... ... жер ... жаратылыстың түпкі тегі төрт нәрседен — топырақ, су, от және ... ... ... ... өмір сүру ... ... ... байланысты деп білген. Жарық—жылудың, күннің, өмірдің,
жақсылықтың, бақтың нышаны; ал ...... ... ... ... ... Бұлар бір-біріне қарама-қарсы күштер
деп есептелген.
Қазақ халқының көне түсінігі бойынша, жер—адамзат, жан-жануар, ... ... ... жылу беріп, жаңбыр жаудырып есіркеуші атасы
есептелген. Сондықтан халкымыз ерте ... ... ... ... пен адам, қоғам, бүкіл адамзаттың тіршілігі, мәңгілік өмір туралы
түсінік пен әлеуметтік-философиялық ой-пікірлер бертін келе аты ... ... Асан ... ... ұлы ... олардан кейініректегі
ғұлама ойшылдар мен ақын-жыраулардың, ... мен ... ... дами ... Олар қоғам туралы казақ халқының әлеуметтік ой-пікір
дәстүрін қалыптастырды.
Асан қайғы — XV ғасырда өмір сүрген ... ... ұлы ... ... Алтын Орданын астанасы Сарай қаласында, кейін Қазан қаласындағы
Ұлы Мұхаммет ханның беделді де, ықпалды билерінің бірі ... 1445 ... ... хан (Орманбет хан) өліп, Алтын Орда ыдыраған кезде қазақ
даласына қайта оралып, Қазақ ... ... ... ... (1456—1473)
жырауы және ақылшысы болған. Асан үнемі халық қамын, елінің болашағын
ойлап, қайғырып жүргендіктен, жұрт оған ... ... ... ... ... деп атап ... қайғы өз заманындағы қоғамдық өмірге үңіле қарап, халықтың тартып
отырған ауыр ... ... ... ... қырқысқан жаугершілік,
әлеуметтік теңсіздікті көріп қайғырады, өз кезіндегі қоғамдық өмірге наразы
болады. Ел-жұртының мекен еткен қоныстарына ... ... ... ... ... ... ... ауыр азаптан құтқарып, мәңгілік бақыт аса
белеудің жолы—«Жерұйыққа» жету деп тұжырымдайды.
Асан қайғының арман еткен «Жерұйығы» — суы сүт, ... май, ... ... ... ... жұрт ... ... құтты
қоныс. Оған жеткен елді жау алмайды, онда ел аласы, ру таласы жок, ... ... ... ... «қой ... бозторғай жұмыртқалайды».
«Жерұйықты» мекендеген жұрттың бай-кедейі жоқ, бәрі тең, ... ... ... өмір ... ... өзі ... ... мекенді «Жұпар қорығы», «Кеңтүбек»,
«Тартүбек» деген жерлерде деп есептейді. Сол жерді табу үшін ... ... төрт ... ... ... таба ... да ... еді. Арманына жете алмаған Асан қайғы өксумен дүниеден кешеді.
Асан қайғының ... ... ... аңыз ... ... ... ... болашақты аңсаған арманының туындысы еді.
Асанқайғы ... ... ... ... ... ойшылы Томас Мордың «Утопия
аралы», италиялық Томмазо Кампанелланың «Құн қаласы» сияқты ... ... ... даусыз. Бұл — XV ғасырдағы көшпелі қазақ халқының қоғамдық
болмысынан туған қияли идея.
Қоғамның пайда болуы және ... ... ... ... ... ... және ... ғылымынан да іздеуге болады.
Ескі дүниежүзілік діндердің бірі — буддизмі. Ол «алтын ғасырдан» кейін
адамдар арасында теңсіздік, алдау, әділетсіздік пайда ... ... ... ... ... Билеуші адамдар арасындағы алауыздықты жоюы керек
деп уағыздайды.
Көне грек философтары Платон мен ... де ... ... ... ... ... ... алады. Платон (б.з. д.
V—IVғғ.) адамдар теңсіздігінің, әділетсіздіктің себебін ... ... ... ... ойынша, адамдар өздерінін тамақ, тұрғын
үй, киім, т.б. қажеттіктерін өтеу үшін бірігіп өмір ... ... ... ... Ол ... ... жаудан қорғайды және ел ішінде
тәртіпті сақтайды. Қоғам әділетті ... үшін ... ... ... ... Ол ... ... дарынды және жақсы дайындығы бар,
адамгершілігі ... ... ... ... ... ... принципі. Осы әділеттілік принципін
басшылыққа ала отырып, ... ... ... ... ... ... оны ... игілікпен қамтамасыз ету, олардың жан-жақты дамуына
жағдай жасау.
Аристотель ... ... ... идеясын дамыта түсті, ол мемлекеттен
басқа қатынастың отбасылық және басқа да түрі бар, ... ... ... ... ... деп қарады.
Батыс Еуропада орта ғасырларда қоғам дамуы ... ... ... ... нәтижесі деп уағыздаған.
Адам табиғаты, қоғамдық қатынастардың сипаты жөнінде XVIII ... ... және ... ... ... жаңа идеялар пайда
болды. Смиттің ... ... ... ... қоғамдық еңбек
бөлінісінің негізінде қалыптасады. Әрбір адам өзі үшін еңбек ете отырып,
басқалар үшін де ... ... ... ... ... ... үшін ... отырып, өзіне еңбек етеді.
Смит мемлекеттің гүлденуінің үш қажетті жағдайын анықтады: жеке меншік
үстемдігі, мемлекеттің экономикаға ... жеке ... ... ... ... Ол таптық қоғамда мынадай топтар: жалдамалы
жұмысшы, капиталистер және ірі жер ... ... атап ... ... ... көзіне байланысты: жалақы, табыс, пайда және
оларды иелену, т.б.
XVIII ғасырдың аяғы мен XIX ғасырдың басында француз философтары ... ... ... ... ... ... қоғам туралы
қиялдады. Олар ХҮ-ХҮІ ғасырлардың ұлы қиялшылдары ... ... ... ... ... ... қоғам идеясын жасады. Ондай
қоғамда барлық азаматтардың мүдделері сәйкес ... ... ... үстем болады, әркім өз қабілетін көрсете алады. Өнеркәсіп және ... ... ... ... ... мүшелері міндетті түрде еңбек
етеді, еңбегіне қарай ақы алады. Адамды адам ... ... ... ... ... бай адамдар өз байлықтарынан ерікті түрде бас
тартуы керек, ал билік жүргізушілер әділетті қоғам құруды ... ... ... оның ... ... және даму жолы ... XVIII ... аяғы ХІХ
ғасырдың басында немістің атақты ... ... ... ... ... ұсынды.
Жоғарыда айтылғандай, ұзақ уақыттар бойы қоғам және ... бір ... ... ... ... ойдың дамуына байланысты, қоғам
мемлекетке қарағанда кең ... ... ... ... ... де салалары бар деген түсінік қалыптасты. Оған ... ... ... Осы көзқарастың қалыптасуындағы жаңа бағыт-Гегель жасаған
«азаматтық ... ... ... ... азаматтық қоғамның мемлекеттен
айырмашылығы жеке ... т.б.) ... ... деп ... Сонымен
азаматтық қоғам дегеніміз, біріншіден, адамдардың материалдық, экономикалық
мүддесі мен ... ... ... ... Гизо мемлекет пен
азаматтық қоғам арасындағы қатынас-билік пен жеке бостандықтың арасындағы
қатынас деп ... ... ... ... ... қоғам
дамыған сайын мемлекеттің демократиялық формасының негізі жасалады.
Қасиетті қазақ даласы талай ұлы ... ... ... ... ... ... ояу, көзі ... ойшыл азаматтар шығыс, араб-
парсы мәдениетін меңгеріп, өз шығармаларын көпке ортақ тілде жазып, ... мұра етіп ... ... ... бірі — ... танымал ұлы
жерлесіміз Әбу Насыр әл-Фараби.
Әл-Фараби жоғарғы өкіметтің ... ... ... ... ... ... Ол басқару екі түрлі болады дейді. Егер басқару шын ... ... ... ... ... ол ... ... Оған мойын ұсынатын қалалар мен халықтар қайырлы қалалар
мен халықтар болып ... Ал бұл ... ... басқару қиялдағы
бақытқа ғана жеткізеді. Шынында да ол ... бола ... ... ... ... ... мен жаман қасиеттерді нығайтады. Сондықтан ондай
басқару — надандық басқару болып ... ... ұлы ... — жер бетіндегі барша адамдар қоғамының
жиынтығы; орташа қоғам — белгілі бір ... ғана ... ... ... ... — жекелеген халықтың өмір сүріп ... ... ... алып ... ... бір қала ... ... Толық емес
қоғам — бір ауылдың белгілі бір көшесінде немесе үйінде ... ... ... ... сатыдағы қоғамды құрайды.
Адам және қоғам туралы ұлттық ой-пікірге үлкен үлес қосқан ... ... ... ... ... (1841— 1889)болды.
Ол өзі туған қазақ қоғамының жай-күйін ... оның ... ... ... ... ... басты себебі қазақ арасында оқу-
білімнің тарамағандығынан деп түйіндеді. Сондықтан да ол бар күш-жігері мен
уақытын жас түлектерді оқытуға жұмсады.
Қазақ ... ... мал ... ... Мал ... ... қажетті бұйым алу үшін тері, май, жүн, басқа да ... ... ... ... ... ... өткізуге мәжбүр болып келеді.
Сондықтан да бұл мұқтаждықтан шығу үшін ... ... ... жылы үйлер салу, қолөнерді дамыту қажет деп көрсетеді. Ыбырай
қазақтарды ... ... ... ... ... ... ... кәсіби мектеп ашуды талап етті. Соның нәтижесінде Ырғызда
20 қыз оқитын кәсіптік ... ... Өзі де ... ... кәсіптің,
отырықшылықтың артықшылығын шәкірттердің зейініне құйып отырған.
Ыбырай мәдени дамудан шетте қалудың себебі жалқаулықтан, сондықтан да
барша адам өз ... ... ... тиіс, тек адал еңбек қана-адамзат
бақытының негізі деп қарады.
Ыбырай өмір сүрген қезеңде қазақ даласы облыс, округ, ... ... Бұл ... жағдайды шиеленістірді. Болыстар сайланып
қойылды, қоғам саяси партияларға ... ... ... ... ... талас-тартыстар жүріп отырды. Болыс болу үшін ... ... пара ... ал ол шығын халықтың есебінен өндірілді.
Бұл—қанаудың бір түрі еді. ... осы ... ... ... Ол ... ... ... көріп күйінді, заңның әділетті
бөлуын көкседі.
ЬІбырай адамдарды азаматтық бауырластыққа ол ... ... ... Мен ... ... туған еліме пайдалы адам болайрлн деген
негізгі ойымнан, талабымнан ештакытта да қайтпаймын», — деп ... ... ... ұлы ... ... ... философиялық-әлеуметтік ой-
пікірі XIX ғасырдың екінші жартысындағы қоғамдық көзқарастың ең озық үлгісі
болды. Абай өткен ... ... ... ... оқып, өз
дәуірінің алдыңғы қатарлы ой-пікірлерін қорытып, олар ... ... аса ... ... ... сол кездегі қазақ қауымын
толғандырған ... ... ... ... ... ... ... заңдылығын мойындайды, дүние мен ... бір ... ... ... ... деп ... азығы мен жан азығьіиың адам өмірінде бір-бірімен байланысты
екендігін Абай ... ... ... ... арман сияқты рухани өмірдің
қозғаушы ... ... ... ... ... байланысты
қалыптасады. Бұл туралы ол: «.. жақсы нәрседен ... ... әсер ... ... ... ... ... әсер хасил болу сейлді нәрселер»,-деп,
адамның қалыптасуындағы тәжірибенің орнын жоғары бағалайды. Адам бойындағы
туа біткен ... ... ... ... ол ... ... болса да, жоғаладып,... болмаса ешнәрсеге жарамайтын болады» ... оны ... ... күтіп, күнде тексерсең, кәдеге асады. «Көп заман
тексермесең, тауып алған өнеріңнің жоғалғандығын... білмей ... ... ... ... ... ... мәніне меңзейді.
Абай адамды дүниенің ең маңызды бөлігіне жатқызады, оның бойындағы асыл
қасиеттеге былай сипаттама-береді: «Үш-ақ нәрсе— ... ... ... ... жылы ... адам мен қоғам арасындағы байланысқа зор мән берген: «Дүниеде
жалғыз қалған адам — ... ... - ... есті ... ... ... ... бір мәртебе, болмаса жұмасында бір, ... ... бір, ... өзің есеп ал! Сол ... есеп ... ... қалай өткіздің екен, не білімге, не ахиретке, не дүниеге жарамды,
күніңде өзің ... ... ... Жоқ, ... не ... ... білмей қалыппысың?» Олай болса адам өмір сүріп, ол өмір
мәнді болуы үшін өзі қалай болса солай қарауға тиісті ... яғни ... ... тиісті. «Адамды ақылдылығына қарай ардақта», — ... ... ету ... кәсіптің иесі болу-адам өмірінің бір саласы. «Егер ... ... ... ... ... ... қоспай, адал еңбегін сатқан
қолөнерлі—қазақтың ... сол. ... ... қара жер де ... ...... ... орнатып, нарықтық қатынасқа көшіп отырған қазіргі
кезең әрбір адамнан осыны талап ететіндігіне көзіміз ... ... ... Абай ... ... ... аса зор данышпандықпен көре білген.
Барлық адам тең құқылы өмір сүретін қоғам құру ... ... ... ... ... ... ... Ж.Ж.Руссо,
К.А.Гельвеций, Р.Оуэн, т.б. өз еңбектерінде тіпті сондай ... ... та ... Бұл ... Абай да ой толғап, атап ... ... ... бірінші сөздерінде сайдау туралы және оны ... ... ... ел басқарған адамның орнын ерекше ... Ол ... адам ... парасатты болса, бір табан шындыққа ... ... ... ... ... ... сайлаған адамы білімді болса, қызмет
құмар ... ... ... беруге ұмтылар еді, ал егер араларында ондай
адам болмаса, ондай ел басқарушыны губернатор өзі ... ол ... ... ... еді ... ... ... Ел билеген адам бұрынғы «Қасым ханның
қасқа жолын», «Жеті жарғыны» білмек керек және олардың жаңа ... ... ... ... ... ... шығарса, «тақ болмаса, жұп
билер таласып, дау көбейте береді», — деп, ... ... ... ... келе ... ережені ұсынады.
Абай адамның ақылды, білімді болуы оның ... ... ... ... ... еңбек етуінен деп қарайды. Ақыл, қайрат,
жүректі бірдей ұста, сонда толық боласың ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар: «Тегінде адам баласы
адам баласынан ақыл, ... ар, ... ... ... ...... осы ... өзара байланысына тоқталған.
Адам атаулы жаратылысында бірдей болып туады деп қарайды Абай. ... ... ... сөгіп: «Менімен сен тең бе деп мактанасың,
білімсіздік ... ол ...... «Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп»,
«Атаның баласы болма, адамның баласы бол» деп үйретеді.
Абай қазақ ... ... ... ... ... ... мінез-құлқына талдау жасап, оның кейбір формаларын да ұсынады:
«Бес нәрседен қашық бол, бес нәрсеге асық бол, адам болам ... ... ... ... ... мал ... ... білсеңіз. Талап,
еңбек, терең ой, қанағат, рақым ойлап ... асыл іс ... ... ... ... шақырады. Бұл-Абайдың адамдық
бағдарламасының бес принципі.
Елдің жақсы-жаман болуының тетігі оның ... ... ... ел - ... жайлау, ол бір көл» — дейді ақын. Ел еңбекпен
көркейеді, ... ... ... ... ... ... ішу адам баласын аздырады.
«Тамағы тоқтық, жұмысы жоқтық, аздырар адам ... ... ... ... ... ... ... ақын. Ол адамдарды игілікті еңбек
етіп, өнер, ғылым ... өз ... ... ... көруге насихаттайды,
халықты өнер, ғылым жолына ... ... ... ... орын ... ... бір алып құбылыс, оған әрбір адам өз ... қосу ... ... ... ... ... арқалан, сен де бір кірпіш дүниеге,
кетігін тап та, бар қалан!» — дейді.
Абай: ... адам ... қор ... үш ... бар, ... ... ... деп үйретеді. «Әуелі — надандық, екіншісі — еріншектік, үшіншісі —
залымдық деп ... ...... ... жоқтығы, дүниеден
ешнәрсені ... ... ... ...... ... — күллі дүниедегі өнердің дұшпаны, талапсыздық, жігерсіздік,
ұятсыздық—бәрі осыдан келіп шығады. Залымдық—адам баласының ... ... ... ... ... бөлінеді», - деп, ғылымға, білімге шақырып,
оған жат норселерден бойын аулақ ұстау керектігін айтады.
Абай ... ... ... ... ... Оның ... нақыл,
өсиет түрінде адамгершілікке, ізгілікке баулу мәселелеріне арналған. Абарі
өз ... ... оның ... ... бақытқа жеткізу жолында күресе
білді.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеке тұлғаның қоғамдық мәні7 бет
Тұлғаның қоғамдағы алатын орны. Жеке тұлғаны зерттеу бағыттары20 бет
Құқық, жеке тұлға, қоғам9 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Банк имиджінің қалыптасуы47 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғамдық тамақтану ісі36 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь