Көкшетау поэмасы

Арқаның кербез сұлу Көкшетауы
Дамылсыз сұлу бетін жуған жауын.
Жан-жақтан ертелі кеш бұлттар келіп,
Жүреді біліп кетіп есен-сауын.
Сексен көл Көкшетаудың саясында.
Әрқайсы алтын кесе аясында,
Ауасы дертке дауа, жұпар иісі―
Көкірек қанша жұтса, тоясың ба?
Ырғалған көкке бойлап қарағайы,
Қасында көк желекті аппақ қайың.
Жібектей желмен шарпып төңіректі
Балқытып мыс қылады иіс майы.
Әлеуметтік өмірде, Совет өкіметі үшін күрес жолында ұлтшылдыққа қарсы батыл күрескен.. олардың кертартпалық сыпаттарын үнемі ашып айтып, әшкерелеп отырған Сәкен әдебиетте де осы жат ағымға қарсы үн қатты. Халық аңыздарын зерттей отырып, ақын осы поэмасында Арқаның көрікті жері — Көкшетауды ел тарихымен, оның ізгілік жолындағы күрестерімен байланыстыра жырлады. Ұлтшыл қазақ ақыны Мағжан Жұмабаев шығармаларында, әсіресе, оның «Батыр Баян» поэмасында табиғат ылғи қара жамылған қасіретті күйінде көрінсе, Сәкен «Көкшетауда» табиғаттың ашық көркем күйін советтік жаңа адамдардың жарқын болашағымен байланысты суреттеді.
«Көкшетау» поэмасының 1929 жылғы басылуына Сәкен «Он жетіге» деген беташар ұсынған. Бұл он жеті — еңбекші елдің ұлдары, советтік ақын-жазушылар, әншілер. Бұлардың ішінде Сәбит Мұқановтың, Елжас Бекеновтың, Мәжит Дәулетбаевтың, Ғабит Мүсіреповтың, Өтебай Тұрманжановтың, Сабыр Шәріповтың, Бейімбет Майлиннің, тағы басқалардың аттары аталады.
Ақын поэмасын осыларға сыйға тарта отырып, советтік дәуірдегі творчество бостандығын, ақын жыры өз меншігі емес, халықтың ортақ меншігі екендігін баса айтады. Сондықтан да ол шығармасын қазақ ақын-жазушыларының біріне емес, бәріне ұсынады.
Тартпаған бірімізге неге дербес? —
Деспей көп, бар мәзірге бәрік селбес!
Бәрін де ортақшылсың, меншікті емес
Сендерге жеке меншік ешкім бермес. ...
Ойым мен жүрегімнің күй мен жыры
Ұлдары еңбекші тап — бәріңе ортақ, -
дейді ол.
Бұл бөлімде творчество адамдарының жаңа салты ескі жыршы, шайыр, ақындардың дәстүріне қарсы қойылады.
Ақындықты творчесво деп сыйламайтын, оны тек күн көріс, мал табу үшін пайдаланған жыршылардың ескі дәстүрі кезінде Абайды да қатты
Қолданылған әдебиет: Қирабаев С. Сәкен Сейфуллин. Адматы – 1962
        
        «КӨКШЕТАУ» ПОЭМАСЫ
Арқаның кербез сұлу Көкшетауы
Дамылсыз сұлу бетін жуған жауын.
Жан-жақтан ертелі кеш ... ... ... кетіп есен-сауын.
Сексен көл Көкшетаудың саясында.
Әрқайсы алтын кесе аясында,
Ауасы дертке ... ... ... ... ... ... ба?
Ырғалған көкке бойлап қарағайы,
Қасында көк желекті аппақ қайың.
Жібектей желмен шарпып төңіректі
Балқытып мыс қылады иіс ... ... ... ... үшін ... жолында ұлтшылдыққа қарсы батыл
күрескен.. олардың ... ... ... ашып айтып, әшкерелеп
отырған Сәкен әдебиетте де осы жат ағымға ... үн ... ... ... отырып, ақын осы поэмасында Арқаның көрікті жері — ... ... оның ... жолындағы күрестерімен байланыстыра жырлады. Ұлтшыл
қазақ ақыны Мағжан ... ... ... оның ... ... табиғат ылғи қара жамылған қасіретті күйінде көрінсе, Сәкен
«Көкшетауда» табиғаттың ашық ... ... ... жаңа ... ... ... ... поэмасының 1929 жылғы басылуына Сәкен «Он ... ... ... Бұл он жеті — ... ... ұлдары, советтік ақын-
жазушылар, әншілер. Бұлардың ішінде Сәбит Мұқановтың, Елжас ... ... ... ... Өтебай Тұрманжановтың, Сабыр
Шәріповтың, ... ... тағы ... ... ... ... осыларға сыйға тарта отырып, советтік дәуірдегі
творчество бостандығын, ақын жыры өз меншігі ... ... ... ... баса ... ... да ол шығармасын қазақ ақын-жазушыларының
біріне емес, ... ... ... неге ...
Деспей көп, бар мәзірге бәрік селбес!
Бәрін де ортақшылсың, меншікті емес
Сендерге жеке меншік ешкім ... ... мен ... күй мен ... ... тап — ... ортақ, -
дейді ол.
Бұл бөлімде творчество адамдарының жаңа салты ескі жыршы, шайыр,
ақындардың дәстүріне ... ... ... деп ... оны тек күн ... мал табу ... ... ескі дәстүрі кезінде Абайды да қатты тыжырынтқан
еді. Ұлы ақын оларды өз өлеңдерінде аяусыз шенеді.
Қобыз бен домбыра алып ... ... өлең ... әркімге арнап.
Әр елден өлеңменен қайыр тілеп,
Кетірген сөз кадірін ... ... үшін ... ... жанын жалдап,
Мал сұрап біреуді алдап, біреуді арбап,
Жат елде қайыршылық қылып жүріп
Өз елін «бай» деп мақтар кұдай қарғап.
Абайдың бұл сыны, ... ... ... өлең ... ат ... киіп ... айтыса қалса өзінің жүдеушілік халін есіне алмай,
елінің байларып ... ... ... ... ... ... ... әдеттердің салдарынан «қазақта өлең деген бір қадірсіз»
болғанын Абай көріп, кейіді. Заман өзгерісін, оның ... ... ... ақын ән мен ... өлең ... ... ... мән-мағына берді.
Халық өмірінің ән-күймен тығыз байланысты ... ... ... ол
ақындық сөзді елге рухани азық берер ... де ... ... ... ... берсе, алма еш адамнан,
Нең кетеді, жақсы өлең, сөз айтқаннан.
Сүйінерлік адамды сүй, қызмет ... бол елін ... ақша ... ... ақыл ... ... өз мақсаты — «тіл ұстартып, өнер шашу» деп жариялады.
Ескі бише отырмын бос мақалдап,
Ескі ақынша мал үшін тұрмын зарлап,—
деген ...... ... бағдарламасы еді. Ол халықтық поэзияны
нағыз творчество деп бағаласа, ақынды үлкен әлеуметтік мәселе ... ... ... ... Бұл пікір, сөзсіз Абайға орыс әдебиеті
арқылы келген, әдебиеттің халықтығы жөніндегі XIX ... ... ... ... ... көп ... ... байларынан ат мініп, шапан киюмен
кебірек әуестенген Сүйінбай ақынның өмірінің соңғы шағында:
Ойласам қылған ісім бекер екен,
Тіршілік бұл ... ... ... өзің ... ... өз ... ... екен,—
деп өкініш білдіруі тегін емес. Ақын ... сөз ... ... ... ... ... сыны кезінде талай ақындарға ... ... ... ... ... ... ... кедей ақындардың мал табудың осы
жолынан таза тоқтап қалуы мүмкін де емес еді. ... ... тек ... ғана ... ... де жаңа ақындық салтты айта отырып, осы ... ... еске ... оның ... ... ... бұрын жыршы, шайыр, ақын
Тамағын өлеңменен айыратын,
Жыр шерткен ақындарды алдына кеп,
Мырзалар «жолын ... ... ... ... ... ... ... табатұғын.
Лықитып ет-қымызға, ат міңгізіп
Иығына жібек шапан жабатұғын,—
дейді ол. Ақын ... ... ... ... жер мен ... атап ... Сондықтан да ол: жаңашыл жазушылар — ... ... ... ... да ... ортақ деген қорытынды жасайды.
Бұл, сонымен бірге, Сәкеннің Көкшетау аңызын да жаңа тұрғыдан жырлайтынының
да ... ... ... ... ... сұлу ... ... ақын ол туралы ел ішінде толып жатқан аңыздар барлығына назар
аударады.
Талай сыр ... ел ... ... ... жел ... сыбырласқан жапырақтар,
Күндіз-түн күңіренген көл айтады.
Толғанып төмен қарап шал айтады,
Тамсанып таңырқанып бала айтады.
Тау-тасын тұнжыраған куә қылып,
От басы ... бәрі ... ... ... ... ... ... «Бурабай», «Оқжетпес»,
«Жұмбақтас» туралы әңгімелерді бөліп алады. Бұл аңыз ... ... ... ... ... ие ... ... шертеді. «Жеке батыр»
тауының аты қарауылда ... ... ... ... ... ... сол ... мекен еткен ақ бас бура тарихымен байланыстырылады.
Ақынның ескі аңыз-әңгімелерге сын ... ... оған ... ... бере білгенін осы тұста анық байқауға болады. ... ... ... ... ... ... ақбас бура — ардақты ел күзетшісі, соның
жақсылық, жаманшылығына ортақ жануар болып суреттеледі. ... өзі ... ... ... ... болған халықтың сол малды аруақты деп табынуы
кезіндегі ұғымның әсері болуы ықтимал. Ақ бура ел өміріне қатысы бар ... ... ала ... ... ... Оны елге ... тырысып,
бақсыдай азынап тауды кезген.
Шабысып бірін-бірі ел қуар болса,
Не өлмек, не бір батыр туар болса,
Немесе бір апатқа ел ... ... ... жуар болса.
Бақсыдай бура азынап жүреді екен,
Мал шулап, иттер ұлып үреді екен.
Қалың ел маңайдағы кұрбан шалып,
Құлақты алдағы іске түреді екен.
Қара бұлт ... ... ... ... ... ... шашады екен.
Аспаннан қып-қызыл от жерге шашып,
Таудағы аң пана таппай сасады екен.
Осындай ел ... ... бура бір күні ойда ... оққа ... ... ақын казақ хандарының озбырлық қылықтарын ... ... ... қас жауы ... төре Абылайұлының ел қасиеттеген, оның
досы болған бураға оқ ... ... ... — Абылай балаларының ішіндегі тентек, бас-бұзар болғаны
тарихтан белгілі. Орта жүз ... өз ... ... қосылған кезде
Қасым бөлініп, өзінің хандық монархтық ... ... ... Ол және
оның балалары Россияға қарсы феодалдық-монархиялық көтерілісті ... ... ... ... ... осы ... шыңдық негізінде
сақталады. Ақын оның өзін «жасынан сотқарлығы басым төре» ... ... ... ... ... сотқар, жалаң-жалаң» еткен тентектер
етіп суреттейді.
Қасым хан туғаннан-ақ қанға құмар,
Дірілдеп елім ... ... ... қан ... ... ... ұрттап жүрсе ғана көңілі тынар.
Қасымның ақбас бураны атуы арқылы автор қанқұмар ханның ... тағы бір ... Оның ... ... ... ... атуы — осының дәлелі. Екінші жағынан аңыз Қасым тұқымының тозып
кетуін халық қарғысынан деп түсіндіреді. ... ... ... діни
ұғымның шеңберінде қалмағанмен, ақын бұл арқылы халықтың да ханға деген
көзқарасын танытады. Ал, атылған ақбас бура ... тас боп ... ... ... ... аңыздың қорытындысы осы.
«Оқжетпес», «Жұмбақтас» аңыздары — Сәкен поэмасының ... Ақын сол ... ... ... ... ... ... образдарын да осы тарауларда ашады. Бұл ...... пен ... ... ерте ... жауласушылықтың
оқиғалары болып табылады. Қазақ ханы Абылайдың қалмақты ... ... ... баяндай отырып, автор сол арқылы хандар ісіне халықтық
көзқарасты баяндайды.
Сәкен көрші отырған екі ел — ... пен ... ұзақ ... жауласып
келуінің негізі де хандық құрылыспен, оның басында отырған феодалдардың
мүддесімен байланысты деген ... ... Олар ... ... ... қылықтарын іске асырған. Момын, бейбіт екі халықты
біріне бірін жау етіп көрсеткен.
Сәкен де ... ... ... ... ата ... ... «Кенесары үңгірі» аталатын тарауда ол Кенесарының
Абылайдың басқа балаларымен жауласушылық қаныпезерлігіне ... ... хан ... қан уыстаған
Мәз болып Кенесары «ту ұстаған»,—
дейді. Ал, жалпы хандар озбырлығын:
Үркітіп дүйім елді бүлдіргенге,
Шулатып жабықтарын тілдіргенге
Мәз болған хандарыңыз — ел шапқызып
Торсықты ... ... ... ... ... ... бірі — осы ... түскен қалмақ кызы. Автор оның аты-жөнін ... ... ... ... ... салғанда осы қыз үшін хан мен оның ... ... ... Бәрі де кызды алудан дәмелі болады. Сұлу ... ... ... бірі қимай, ақыры таңдауды қыздың өзіне береді.
Қыз ақылдылығы кімге тиюді таңдау өзіне берілген кезде байқалады. Ол
көл жағасындағы биік ... ... ... ... ... соны ... ... тимек ойын білдіреді.
Дұшпан қолындағы қыздың кысылған шақта ескерткіш орамалын ... ... еске ... ... ... бір ... тағы ... Орамал
атып түсірілсе, елдегі жардан үміт үзу мүмкіндігі туатынын, егер оған ... ... жар ... үстем де жоғары сақталатынын қыз ... ... ... ... өткен жас өмірдің қызықты күндері, сүйген жарымен
қызықты кездесулер осы шақта кез ... ... ... ... оған
ақынның назар аударуы адал ... ... ... ... ... ... ... Абылай «батырларының» бірде-бірі шың басына оғын
жеткізе алмайды. Шыңның «Оқжетпес» атануы да осыдан дейді ақын. Тұтқын ... жаңа шарт ... ... болады. «Ер кезегі үшке дейін» деп, ол
екінші шарт етіп күш ... ... ... ... мың қадам жүгіру)
ұсынса, үшінші жолы өз өмірін ... ... соны ... ... ... даңғой батырлары тек қара-күштің ғана иесі екенін ақын осы ... ... ... Төқт ... ... мың ... ... арқылы күш сынасу
кезінде олар бірінен-бірі оза ... ... ... қырық адамның сегізі
қыз тұрған тасқа қатар жетеді. Қайта талас туады. Енді қыз ... ...... ауыз ... кеп ... ... Ол өз ... кешкен жайларды жұмбақтайды. Өзі және әңгімеге қатысы
бар адамдар онда ... ... ... ... ... ол өзін кептер
етіп көрсетсе, қиянатшыл адамдарды қарақұс, ... ... ... ... адамдары, сұңқар — өзінің сүйген жары, ... ...... суреттеледі. Қыз тек өзін ғана емес, момын жыртқыштардан көп
зәбір шегетін ... ... әйел ... ... ... бірі — өзінің анасы болғанын айтады қыз. Төрт шақа
балапанын өз еңбегімен жем тауып асырап ... олар үшін ... ... ... ... анасы — кептерді бір күні ұясына келе берген кезде
қарақұс бас салып ұстап алады. Ол ... ... де, оның жас ... да «дөп келдің шабытыма» деп ... ... ... ... да жетпей жүрген талайды тыпырлатып жұлдым» деп ... ... ана мен ... жас балаларды бұл залымның қолынан ... Қыз ... ел ... ... ... етіп ... Ол
еңбегіне ештеме дәметпейтінін, тек мүсәпірлерді аяп келіп, жауын өлтіргенін
айтады. Лашынның ерлігіне риза болған ана жас ... ... ал, жар ... ... ... жыл өтеді... Жас кептерлер қанаты қатып өседі. Әсіресе
төрт балапанның үлкені (қыздың өзі) мейлінше ... ... ... ... сұлулықтын символы ретінде әсем суреттейді. Ол лашынды күтеді. Қыздың
сертке беріктігі сүйген жарымен кездесу ... ... ... ... ол мойнында қарыз барын айтып, жас кезінде бұларды лашынның
ерлікпен ... ... ... ... рұқсатымен ол лашынды
өзі іздеуге шығады. Түнде ұшқан кептер байғұсты жапалақтар ұстап ап әуреге
салады. ... бар ... ... ... ... да ... Ақыры
жапалақтар кептер жайын түсініп, оны босатады да, лашын ұясына дейін
жеткізіп салады.
Кептердің өзі ... ... риза ... лашын оның басына азаттық
береді де, еліне қайтарады. ... ... ... үш ... сүйсінген ла-шын құс та езінің ер мінезділігін, ... ... ... қыз ... ... жете алмай бүркіттің тырнағына
ілініп қалғандығын айтады. Қыз жұмбақтаған ... хан. Қыз оны ... ... — қыран етіп бейнелемейді. Жем үшін бейбіт ... ... ... ... ішін у-шуға толтырып зарлатқан озбыр ... ... қыз ... айтатын:
Бұл бүркіт қу жем үшін ойды кезген,
Көркем шың, кербез биік ... ... ... ... ...... бәрін езген.
Бүркітке ерген тағы бір топ кұзғын
Жем үшін ... ... ... ызғын,
Кәніккен қан ішкіштер кімді оңдырсын,
Қан тырнак көрмеген соц ... ... ... ... мен оның ... ... көрші халықтарды соғыста
қырып-жойған озбырлығын тағы аша түседі. Бұл — поэманың ұнамсыз геройларына
халық пен оның ... ... ... ... ... ... ... ауыз әдебиетінде жиі кездесетінін
жоғарыда айттық. XX ғасырдың басында әдебиетке араласып, ... ... ... ... ... орыс ... ... кұнды
аудармалар жасаған Бекет Өтетілеуовтың ... ... атты ... да осы тәріздес жұмбақ айтылатын еді. 1914 жылы ... ...... деген кітабына кірген бұл аңыз өлеңінде
Бекет те адамгершілік, сертке ... болу ... ... ... ... үш ... ... мирасқа қалдырған мал-мүлікті бөлісе алмайды. Бір
күні бар қазынаны кіші баласы ұрлап тығып ... Осы ... ... ... шешеді. Ағайынды үшеуінен барлық жайды сұрап алған қазы ... ... ... бір ... айтып, сұрақ бе-реді. Бір кыздың күйеуі ... ... ... кездесіпті,— дейді қазы,— бірақ қыз бір ... ... ... ... ... сұрайды. Күйеу рұқсат береді. Ғашық
жігітін іздеп бара жатқан қызды кешкі іңір қараңғысында ұры ... Ол ... ... ... ... қанағат қылмай, бұзық ойы барын білдіреді. Қыз
бар жайын айтып жалынады. Ұры қызды аяп, ... ... ... езі ... ... беріктігіне риза болған жігіт те оны ... ... ... қайтарады. Қыз күйеуіне келеді. «Бірі ұры, бірі — ... ... ... ... ... -деп сұрайды қазы ағайынды үш жігіттен.
Үлкені «күйеу жомарт», ортаншысы «ғашық жігіт жомарт», кішісі «ұры ... ... ... ... ... ұры аясын-ақ
Алуға үстін тонап жоқ па жөні,—
деп дәлелдемек болады өз пікірін. Осы жерде казы «үрыға ұры ... деп ... ұры ... ... ... бұл ... қазы жұмбағы да Сәкен ... ... ... ... екі акын бұл жұмбақты екі түрлі жайды шешу үшін
пайдаланады. Бекет ұрының кім ... ашу үшін ... ... ... топастығын, халық өкілінің үстемдігін дәлелдеу үшін алады.
Қыз жұмбағын, оның кай ... ... ... ... ... ... хан ... тағы да шеше алмайды. Қыз шарттары арқылы ақын Абылай
маңындағы адамдардың тек ... ... ғана мас боп ... ... ... ... толығырақ аша түседі. Олардың ішінен не мергендікпен,
не тапқырлык-пен кезге түсер адам табылмайды. Хан өзі де ... ... Шың ... ... атып ... ... соң хан ... ендігі
шартың қолдан келмес іс болмасын деп ескертеді. Тұтқын кыз шартына ... қол ... да — оның ер емес ... бір ... Ақын оларды
жемтікке үймелеген топас жыртқыштар дейді.
Бүл айтылғандар да Сәкеннің бүкіл ... ... хан мен оның ... әшкерелеуге құрғандығын көрсетеді.
Ақынның халықтық позициясы тек қыз басындагы мұңға халықтық ... ... ғана ... оны осы тордан құтқарар халық өкілін де суреттеп
көрсете алуымен байланысты. Ең соңында ... ... Адақ қана қыз ... оның ... шешеді. Оқжетпес үстіндегі аққу ... ... ... оның ... қыз ... оқ ... ... үлесіне тиген
қызды Адақ рұқсат беріп, ... ... Бұл ... автор зорлық пен қара
күшті жеңген әділдікті, ақылдылықты паш етеді.
Жасынан бай жылқысын баққан, бірақ оның қорлығына шыдамай ... ... ... ... ... ... Адақ поэмада кең пейілді, адал,
ержүрек, қайырымы мол адам болып суреттеледі. Ақын оның ... ... сұр ұзын ... емес ... көк ... ... ... қаракер көз, қара мұртты,
Қақпақтай қобы жаурын — топшы жалпақ.
Солқылдак көк кұрыштай, біткен тіп-тік
Жараған аш бөрідей белі ... сұлу ... ... ... бәйгі кердей ықшам сыптық.
Біленген шиыр дене, бейне шойын,
Жұп-жұмыр сом біткен жігер мойын.
Денесі ... ... ... ... атша ... тұла бойын.
Оның «Адақ» атануын да ақын «күресте қалың ... ... ... Іске ... ... ... Адақ ... әділдігімен,
кішіпейілдігімен елге жаққан ер мінезді адам. Осы қасиеттерінің үстіне
Сәкен оны әнші етіп ... ... ... ... ... өз елінің салтын берік ұстаған
Адақ әуелден қызды олжа етпек ... ... да ... ... басындағы орамалды атып түсіруден бой тартады. Тек қыз ... оның ... ... қыз ... ... алып беру ниетімен ғана оның
шарттарын орындайды.
Қыз жұмбағын шешер алдында Адақтың ханға шарт қоюы да оның ... ... ... жасаған талабы еді.
Жұмбақты сонда ғана шешіп көрем,
Қыз сезін шайпау болса, кешер болсаң,—
дейді ол ханға.
Поэманың осы тұсында көңіл аударарлық бір ... бар. ... ... ... деп уәде берген шақта айдын көлде еркін ... екі ... ... ... бір балапанын алып кетеді. Ол тура Оқ-
жетпес шыңына қарай шарықтайды. Көл басындағы у-шуға ... ... ... ... Хан мен оның ... ... осы ... куәсі ете
отырып, мұны ақын әлсізге әлдінің жасаған зорлығының бір көрінісі ... Ол ... ... сыңқылдаған жұбай аққу үнінен баласын
іздеген туған әке-шешенің зарын естиді. Осы ... ... ... аяныш сезімін кіргізеді.
Әлсізді әлді жеген күші басым,
Жылатқан әлсіз болса қарындасын.
Тұтқын қыз осыны ойлап құз басында
Аққуға қарап ... ... ... бүркітті Оқжетпес басына жете берген ... Адақ ... Бұл ... арқылы автор қалмақ елін шапқанға жауды жеңдік деп құр
даурықпалық жасаған, өздерінің айуандық қылығына мән бермеген ... ... ... ... ... айыру сезімі қалай болатынын әдейі
керсеткен.
Бұрын шың ... оқ ... ... ханның қолы бұған қайран
қалады. Бұдан кейін Адақ орамалды атып түсіреді. Қыз ... ... ... ол өз олжасына тиген ... ... ... береді. Адақ-тың
азаматтық ісіне қыз қатты риза болады.
Ойлап ем сырымды айтып жыламаққа,
Жұмбақтап ханнан ерік сүрамаққа.
Әдейі кұз ... ... ... ... ... ол. ... қыздың шарттарының бәрі азаттық алуға жасалған талап екенін
көреміз. Ол шарттарды орындап, қызды ... ... деп хан ... қыз оларға тию туралы ойламаған да. Ол ... ... ... суға ... өлуді ойлаған.
Адақ та Абылай ісіне сын көзімен қарайды. Қыз жұмбағындағы момындарды
жеп ... ... — хан ... шеше ... ол:
Жазықсыз қалмақпенен жауласамыз,
Аянбай адша кырып ауласамыз.
Қалмақ та ел өзіміздей деген болса —
Теңгермей ... ... ... Осы үзіндіде ақын халықтар ... ... ... көтереді.
Ақын Абылайдың қыздың азаттық алуына риза болмай қалғанын, бірақ
уәдеден аса алмағанын жазады. Сөйтіп поэманың ... ...... ... байланысты әңгіме жауыздықты әділ-діктің жеңуімен
тынады.
Сәкен поэмасының композициялық жағы шашыранды, ... емес ... ... Ол тұас бір жүйелі сюжетпен дамымайды, ... ... ... ... ... жер ... байланысты
аңыздар. «Жеке батыр», «Бурабай», «Оқжетпес», «Жұмбақтас» ... ... ... осыны дәлелдейді.
Поэманы оқып отырғанда Сәкеннің негізгі ойы — ... ... ... болғандығын байқау қиын емес. Ол ... ... де ... ... байлығымен, көлінің, тауының әсем
көріністерімен байланыстырып, соған меңзей отырады. Кейде ол ... ... ... ... ... ... Жеке батырды ол ұйықтап жатқаи
батыр күйінде:
Батырдың қырыққа таяу келген жасы,
Денесі биік жота, таудай басы,
Сақалы төсін ... қыр ... ... ... ... ... ... шыңының биіктігін:
Тілдесіп тау мен аспан суйіседі,
Сәлем кып бұлттар басын иіседі.
Қиырдан келген қаңғып түрлі бұлттар
Бас косып тау ... ... ... бай да әсем ... оны ... хандардың озбырлығына
қарама-қарсы қойған ақын қызға талас кезіндегі жайды:
Бәрінің жүректері аттай ... ... өңі ... қол ... боп ... ... көл мен ғана ... шулап,—
деп көрсетеді.
М. Қаратаев «Көкшетау» поэмасын Сәкеннің «жарқын, колоритті, ең ... ... деп ... Ол «Мұнда ақын туған жердің сәнді көркін,
Көкшенің тауы мен оның айнадай мөлдір ... ... ... ... аса ... суреттейді» деп жазады.
Шынында да «Көкшетау» поэмасындағы Сәкеннің қолы жеткен ең ...... сұлу ... ерекше ақындық шабытпен әсерлі
суреттеуінде. Және автор оны ... ... ... ... мен ол ... ақын ... ... тек басында ғана емес, өнебойына
еркін сіңісіп, сюжетпен органикалық байланыста беріледі. Тіл көркемдігі,
суреттеу шеберлігі ... ... ... анық бой тастап, ойқастап
отырады.
Жартастың бір жағы шын, бір жағы ... іші ... ... ... ... да, тау да, көл де ... ... бәрі ду-ду.
Алтын күн күміс суға нұрын бүркіп,
Сағыммен көкке ұшады торғындай бу.
Сызылтып ... әнін ... ... ... екі ... ... Осы бір ... үзіндінің езі оқушының кез алдына
үлкен бір әсем өмір картинасын жайып салады. Осындай суреттерде ақынның
өзінің күй ... ішкі жан ... аса бір ... ... ... акын ... ... кана орман ептеп сыбырлайды,
Жасырып тапқызбастай сыр ұрлайды.
Ұры жел ... ... зыр ... ... гүл ... ... поэмасы реалистік стильде жазылған. Оның тілі бай, ... ... ... ... ... ... сын болғанына қарамастан, поэма
ең әділ төреші — өмірдің ең сынынан өтті. Сәкен ... ... ... ... ... ... ... әділ үкім айтты.
Социалистік заманның ... ... да ... жатқанын да көрді.
Сондықтан «Кекшетау» біздің мәдени мұрамызға жаңа ... ... ... бірі ... ... орыс ... аударылып, кезінде орталык, баспасөз бетінде
ұнамды бағалануы да осының бір дәлелі.
Қолданылған әдебиет: Қирабаев С. Сәкен Сейфуллин. Адматы – ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сәкен Сейфуллиннің «Көкшетау» поэмасының танудың технологиясы. мектепте дастан оқыту мәселесі10 бет
"Қазақ әдебиеті" пәнінен тест сұрақтар3 бет
Сәбит Мұқанов 10 бет
Сәбит Мұқановтың поэзиясы3 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Сәбит Мұқанов өмірі мен шығармашылығы3 бет
Сәкен Сейфуллин (1894—1938)41 бет
Ш. Бейсенованың «Сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. Ш.Мұртазаның «Ай мен Айша поэмасының» көркем тілі12 бет
Абайдың поэмалары12 бет
М.Мақатаев поэмаларының идеялық- көркемдік ерекшелігі13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь