Шөлдену – ғаламдық экологиялық мәселе

1. КІРІСПЕ БӨЛІМ.
ҒАЛАМДЫҚ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3 бет

2. НЕГІЗГІ БӨЛІМ.
А) ҒАЛАМДЫҚ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕ . ХХІ ҒАСЫРДАҒЫ АДАМЗАТТЫҢ КҮН ТӘРТІБІНДЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 4 бет
Ә)ШӨЛ, ШӨЛЕЙТ, ШӨЛЕЙТТЕНУ ҰҒЫМДАРЫНА ҚЫСҚАША ТАЛДАУ ЖАСАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Б)ШӨЛЕЙТТЕНУ ҒАЛАМДЫҚ МӘСЕЛЕ ШЕҢБЕРІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚАЗІРГІ АХУАЛЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3. ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ.
Адамзат қоғамының алдында тұрған экологиялық мәселелер оның дамуының барлық тарихи кезеңдерінде орын алып отырды. Бірақ, өндірістік қоғам мен демографиялық жарылыс кезеңінде адамзаттың табиғатқа теріс әсерінің нәтижелері ғаламдық сипатқа ие болды. Экологиялық мәселенің мәні – табиғаттағы қалыптасқан тепе-теңдікті бұзбай, миллиардтаған адамдарды жерде қоныстандыру және олардың барлық қажеттіліктерін қамтамасыз ету. Қазіргі Жердегі тіршілік адам қызметінің сипатына тәуелді. Қазіргі кезең адамның ерекше биосфералығқ қызметі – биосфераны қорғау мен сақтап қалу қызметімен анықталып отыр. Экологиялық мәселелердің алдын алу үшін адам ретсіз дамудан тиімді, реттелген, табиғат пен қоғамның даму заңдарына негізделген дамуға өтуі тиіс. Тек осы кезде ғана адамзат қоғамының дамуы үздіксіз, ұзақ уақыттық, бірқалыпты жағдайда, табиғи және әлеуметтік дағдарыссыз дамиды. Мұндай дамуды – тұрақты даму деп атайды. Бірақ бұл үшін адамдардың сана-сезімі, олардың мақсаты мен адамгершілік бағыттылығы өзгеруі тиіс.
1. «Экология және қоршаған ортаны қорғау» Ұ.Б.Асқарова (Алматы, 2007)
2. Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.
        
        ЖОСПАР:
1. КІРІСПЕ БӨЛІМ.
ҒАЛАМДЫҚ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕ ..................................... 3
бет
2. ... ... ... ... МӘСЕЛЕ – ХХІ ҒАСЫРДАҒЫ АДАМЗАТТЫҢ КҮН
ТӘРТІБІНДЕ .................................................. 4 бет
Ә)ШӨЛ, ШӨЛЕЙТ, ШӨЛЕЙТТЕНУ ҰҒЫМДАРЫНА ҚЫСҚАША ТАЛДАУ ЖАСАУ
.......................................................................
......................
Б)ШӨЛЕЙТТЕНУ ҒАЛАМДЫҚ ... ... ... ... ... ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ.
ШӨЛДЕНУ – ҒАЛАМДЫҚ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕ
Адамзат қоғамының алдында тұрған экологиялық мәселелер оның дамуының
барлық тарихи кезеңдерінде орын алып ... ... ... ... мен
демографиялық жарылыс кезеңінде адамзаттың табиғатқа теріс ... ... ... ие ... ... ... мәні ... қалыптасқан тепе-теңдікті бұзбай, миллиардтаған адамдарды жерде
қоныстандыру және олардың барлық қажеттіліктерін қамтамасыз ету. ... ... адам ... ... ... ... кезең
адамның ерекше биосфералығқ қызметі – биосфераны қорғау мен ... ... ... ... ... ... ... алу үшін адам
ретсіз дамудан тиімді, ... ... пен ... даму ... ... өтуі ... Тек осы ... ғана адамзат қоғамының дамуы
үздіксіз, ұзақ ... ... ... ... және ... дамиды. Мұндай дамуды – тұрақты даму деп атайды. Бірақ бұл үшін
адамдардың сана-сезімі, олардың мақсаты мен ... ... ... ... ... ... адамзаттың бірігуін талап
етеді.
1987жылы БҰҰ-ның ... ... орта мен даму ... ... ... атты есебінде «қоршаған орта үшін қауіпсіз,
жолда экономикалық дәуірге» аяқ басуға ... рет ... ... ... ... ... дегенде қазіргі уақыттың қажеттілігін қамтамасыз ете
отырып, болашақ ұрпақтардың өзінің қажеттіліктерін қамтамасыз етуіне ... даму деп ... ... «Біз ... Жерін мұраға
алған жоқпыз. Біз оны өзіміздің балаларымыздан қарызға алдық» ... ... ... ... қаласында өткен БҰҰ-ның
қоршаған орта мен даму бойынша өткен конференциясы ... ... және «ХХІ ... күн ... атты ... ... Бұл ... шешілуі болашақта тұрақты дамуды қамтамасыз
ететін жалпы ... ... Оның ... ... ... |Мәселенің қысқаша мәні ... ... ... 157 ... ... 2 мың ... және|
|күрес |1,1 ... ... ... ... 1 АҚШ долларынан кем |
| ... бар. ... ... ... ... ... |
| ... ету; кедейлердің өзін-өзі қамтамасыз етуі мен бай |
| ... ... ... еңбекке жарамды халықтың санын |
| ... ... ... сақтау мен тұрақты даму; білім |
| ... ... ... ... ... ... демеу. |
|Тұтынудың |Адамзаттың бай бөлігінің шектен тыс ысырап етуі – ... ... ... ... мен ... ресурстарының сарқылуының |
|өзгерту ... ... ... ... ... ... адамдар өмірге |
| ... ... ... ... ... |
| ... және ... ... қысқарту, |
| ... таза ... ... |
|Халық және |1993 жылы ... ... саны ... 5,5 миллиардтан |
|тұрақтылық |астам болды. ... ... ... 2020 жылы адам саны |
| |8 ... ... ... |Халықтың денсаулығы қоршаған ... ... ... |
|денсаулығын ... 2000 ... ... денсаулық сақтау саласындағы ... мен ... ... ... |- СПИД-пен күреске жұмылдыру; |
| |- ... және ... ... аурулармен күрес; |
| |- бала ... ... |
| |- ... ... ... ... ... құру; |
| |- ... мен ... ... ... саны мен ... |
| ... анықтауға құқығын қамтамасыз ету; |
| |- ... ауыз су және таза ... ... ету; |
| |- ... ... ... |
| |- ... ортаны денсаулыққа зиян қалдықтардан тазарту және |
| ... ... алу. ... ... ... ... ... халқының жартысы қалаларда тұруы |
|жерлер ... ... ... экономикалық малу процесінің бір |
|(урбанизация) |бөлігі болып табылады. ... ... ... ... 60%-ы |
| ... Қала ... санының артуы дамыған және дамушы |
| ... ... ... |Атмосфераға қалдықтарды шығарудың негізгі көзі – энергияны ... ... мен ... ... ресурстарын|Топырақтардың құнарлылығы су және жел эрозиясы мен химиялық, |
|тиімді ... ... ... ... ... ... |деградациясының себептері шектен тыс мал жаю; ... |
| ... ... қызметі; жерді шектен тыс пайдалану және|
| |т.б. ... ... ... пен ... ... ... ... |
|жоюмен күрес |мен жануарлардың биологиялық алуантүрлілігін ... ... |
| |рөл ... ... ... ... тұрақты дамуына |
| ... ... ... жасап, оларды жүзеге асыру |
| ... ... ... – бұл ауа ... ... мен адам ... ... |нәтижесінде топырақтың деградациялану процесі. Бұл процеске |
|күрес ... ... ... ... ... мал ... |
| ... мен ... ... ... ... |
| ... ... пен шөлдену кедейлік пен аштықтың да |
| ... ... ... ... ... ... ... шамамен 70%-ын құрлықтағы үлкен және |
|қорғау мен |кіші қалалар, өнеркәсіп, ... ауыл ... мен ... ... ... ... ... тыс балықтар мен былқылдақденелілерді|
|пайдалану |(жылына 90 млн. тоннаға дейін) аулаудан, жағалаулар мен маржан|
| ... ... ... ... ... |
|Тұщы суды ... тұщы су ... ... ... ... бірі ... мен |болып табылады. 2000 жылға қарай төмендегі ... ... ... ... ... |- ... ... тұрғынын бір адамға шаққанда ең кемінде |
| ... ... ауыз ... ... ету; |
| |- ... ... ... суларды залалсыздандыру |
| ... ... ... ... |
| |- ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ету. ... ... ... ... бүкіл дүние жүзінде қолданылады. 10000-нан |
|заттарды |астам ... ... бар. ... 1500-інің үлесіне |
|қолданудың |дүниежүзілік өндірістің 95% ... ... ... ... ... |улы және қауіпті өнімдермен сауда жасау туралы жалпы келісім |
|арттыру |жоқ. ... ... ... мен ... сулардың мөлшерінің жылдам |
|мен шайынды |артуы қала халқының денсаулығы мен қоршаған ортаға ... ... жою. ... Жыл ... 5,2 млн ... оның ішінде 4млн балалар |
| ... ... мен ... ... дұрыс тазартпау |
| ... ... ... ... 2025 ... ... |
| ... мөлшері 4-5 есе артуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін |
|қалдықтарды жою|кемітуді, қауіпсіз тасымалдау мен жоюды ... ... Жыл ... ... ... нәтижесінде 200-мың м төмен, ал 10 мың м |
| ... ... ... түзіледі. ... мен ... ... ... ... ... және оның |
|жастардың |ішінде денсаулыққа қолайлы ... ... ... өмір сүру |
|тұрақты дамуды |жағдайына, білім алу мен жұмысқа кепілдік беруі керек. Жастар |
|қамтамасыз ... ... 1/3-не ... ... ал ... дамушы |
|етудегі рөлі |елдерде - ... ... ... беру дәрежесін арттыру |
| ... ... ... ... ... ... қорғау мен даму |
| ... көп ... ... ... |
| | ... даму ... кездегі ғылыми зерттеулер адамзаттың тіршілігін сақтау|
|мақсатындағы |мақсатында ... ... ХХІ ... ... ... |
|ғылым мен білім|өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... ауа райының өзгеруі, ресурстарды тұтынудың артуы, |
| ... ... ... ... ... мен |
| |ресурстарды пайдалану, ... ... ... |
| ... адам ... ... және т.б. Бағдарлама әр түрлі |
| ... ... ... ... ... мен даму ... |
| ... білім алуын қамтамасыз етуі керек. Экологиялық білім |
| ...... ... ... қажетті шарты. |
[1]
Сонымен қатар конференцияда Мәлімдеме мен екі ... ... ... ... алу, ормандарды қорғау мен биологиялық
алуантүрлілікті сақтау ... ... ... ... ... ... тұрғыдан шешуге болады. Бұл үшін
экология, экономика және әлуметтік дамудың барлық негізгі топтарын біртұтас
кешен ... ... ... ... ... ... ... тұрақты дамудың
ұлттық концепцияларын қабылдауға шақырады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... көшу ... бекітілді. Республиканың
экологиялық саясаты оның экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге
бағытталған.
Республика ... ... БҰҰ Бас ... ... ... ... ... түйінді мәселелерін шешудегі
еліміздің белсенді қызметін ... ... ... ... ... ... Қазақстан тарихта бірінші болып ядролық полигонын жауып,
ядролық қарудан бас тартты, Аралды ... ... ... интеграциялық
процестердің ұйтқысы болды.
Қазіргі уақытта экологиялық, экономикалық, әлеуметтік мәселелерді
интеграциялау ... ... ... анықтау жолдары іздестіруліде.
Олар:
- бұзылған экожүйелерді қалпына келтіруді қамтамасыз ету;
- суды тиімді пайдаланудың нақты шараларын анықтау;
- жерді ... ауыл ... ... ... ... ... ... сақтауға бағытталған үйлесімді іс-шараларды
қабылдау.
Алдымен шөл деген ғылыми ұғымға талдау жасасақ:
Шөл — жылдық жауын-шашыны аз (100—250 мм не одан да кем), ... ... ... ... ауа, ... топырақ температурасының
тәуліктік және жылдық ауытқуы өте мол ... ... ... ... Шөл қоңыржай және тропик өңірлерінде орналасады. Өзінің
субстраты бойынша шөлтастақты, ... ... ... және ... болып
төртке бөлінеді. Тастақты, саздақты және сорлы шөлдерде өсімдіктер жоқтың
қасы, ал құмды шөлдер өсімдікке байырақ. Онда құм өлең ... ... құм ... ... ... ... басындағы, жазғы және күзгі
жаңбырлардан кейін құмды шөл ... мал ... ... ... ... ... шөлге Қазақстандағы Қызылқұм, Мойынқұм, Сарыесік
Атырау және тағы ... ... Шөл ... сирек болғанмен ауаның
ұдайы құрғақтығына ... ... ... ... ... ... (эфемерлер) тән келеді; олардың басым көпшілігінің ... ... ... ал ... кішкене болғандықтан шөл
өсімдіктері бойына ылғал қорын жинайды. Шөлде мекендейтін ... тән ... бар. ... ықтасындардың жоқтығына байланысты
жазғы ыстықтарда жануарлардың көпшілігі ... ... ... ... шаяндар, көптеген насекомдар), немесе ін ... ... тағы ... мекендеуге бейімделген; кейбір ... мен ... ... ... ... ... ... сирек, судың аз болуына байланысты жануарлардың
біразы шапшаң жүгіруге ... ... ... ... ... ... ... организмдерінде суға төзімділік ерекшеліктері
бар. Шөл жануарларының көпшілігіне жүнінің сұр құм ... ... ... тән.
Географиялық таралуына байланысты шөлдер тропиктік өңір, қоңыржай ... ... ... ... шөлдерге Қызылқұм, Қарақұм; Сахара, Араб,
Иран, Орталық Азия (Такла-Макан); Солтүстік Американың батыс ... ... ... ... ... ... құмды шел), Ұлы Виктория шөлі
жатады.[2]
Шөлдену – бұл ауа райының өзгеруі мен адам ... ... ... ... Бұл ... ... ... жерлер
ұшырайды. Шөлдену мал ... ... мен ... ... ... соқтырады. Құрғақшылық пен шөлдену кедейлік ... да ... ... табылады.
Шөлейт — қоңыржай белдеудің дала, шөл зоналарының аралығындағы ... кіші ... ... шөлейт деп тропиктік шөлдер мен саванналардың
аралығындағы өтпелі кіші зоналарды атайды.[2]
Шөлейттену - ... ... және ... ... ... бiлдiредi. XXI ғасырда, Жер ... ... өсуi, ... ауыл ... ... ... iс жүзінде
толық игеру және қоршаған ... ... ... өте зор ... ... ... елдер үшiн табысты әлеуметтік-экономикалық
дамудың негізгi қатерi болуы мүмкiн.
Сондықтан, Бiрiккен ... ... ... әрi - БҰҰ) 1994 ... ... Париж қаласында (Франция) "Бiрiккен Ұлттар Ұйымының Шөлейттенуге
қарсы күрес жөнiндегі конвенциясын бекiту туралы" Қазақстан ... ... 17 ... Заңымен бекiтілген Шөлейттенуге қарсы күрес
жөнiндегі конвенция қабылданды және қол қою үшiн ... көп ... ... ... аумағында орналасқан
Қазақстан үшiн шөлейттену проблемасы өте ... ... ... ... ... ... екiсi ... процесiнiң әртүрлі деңгейiне
ұшыраған.
Проблеманың қазiргі жай-күйiн талдау
Бiрiккен ... ... ... ... күрес жөнiндегi
конвенциясының (бұдан әрі - Шөлейттенуге қарсы күрес жөніндегі конвенция)
айқындауына сәйкес - ... ... ... мен адам ... ... әр ... ... iс-әрекетi нәтижесiнде құрғақ, жартылай
құрғақ және қуаңшылық субгумидтік аудандардағы жерлердiң жұтауы".
Табиғи және антропогендiк ... ... ... ... ... ... ... дамуына ықпал ететiн негізгi
табиғи фактор құмдардың (30 млн.га-ға дейiн) және сортаңданған жерлердiң
(127 млн. га) кең ... алып ... ... ... және
құрғақшылығын, су ресурстарының кедейлігі мен ... ... ... iшкi ... ... болып табылады. Жерлердің жұтау
процестерiн дамыту үшiн ... ... ... ... ... маусымдық ерекшелiктерiн бұзу кезiнде жасалады. Сондай-ақ топырақ-
өсiмдiк жамылғысының әлсiз жинақылығы және оның серпiндiлiгi шөлейттенудің
алғы шарты ... ... ... бұл ... ерекшелiктерi
антропогендiк әсер етулерге табиғи ортаның әлсiз тұрақтылығымен ... бар ... ... ... ... 75% ... экологиялық
тұрақсыздандырудың жоғары қатерiне ұшыраған).
Қазақстандағы шөлейттену процестерiнiң туындауына және дамуына алып
келетiн антропогендiк факторлар, ең алдымен ... ... ... ... ... жаю; егін шаруашылығы; жер қойнауын әзiрлеу;
өнеркәсiптiк, ... және ... ... ... және желiлiк
құрылғыларды салу және пайдалануға беру. Шөлейттену сондай-ақ, ... ... ... мал азығы мен отынға бұталар мен жартылай
бұталарды ... ... және дала ... ... ... ... ... қоқыстарды ұйымдастырудың, топырақтардың және ... жер асты ... ... ... әсер ... ... ... қарсы күрес жөнiндегi конвенцияда қабылданған өлшемдерiне
сәйкес айқындалған Қазақстанда шөлейттенудiң басты тұрпаты мыналар ... ... ... ... сулы және ... эррозиясы;
топырақтың сортаңдануы және қарашiрiнсiзденуi; топырақтың, грунт және
жерасты суларының химиялық ... ... және ... ... бұзылуы.
Өсiмдiк жамылғысының жұтауы - бұл ормандардың, жайылымдық жерлер мен
шабындықтардың жұтауы түрiнде көрiнiс ... ... ең көп ... ... ... ... есептiк ормандылығы орман ... ... және ... тоғайын қоса алған кезде 4,6%-ды құрайды,
орман құрамына тек ағаштарды қоса алған ... ... ... ... он жыл ... орманжайылымының жұтауына 0,52-ден 0,47 дейiн,
яғни 10%-ға кемiген, олардың тығыздылығының ... ... ... және ... ... өсiру көлемiнiң қысқаруы
Қызылқұм, Мойынқұм, Сарыесiк - ... және ... да ... ... ... жайылымдардың азуы мен жұтауының өсуiне алапатты қауiп
төндiредi.
Соңғы 40 жылдың iшiнде қылқан жапырақты ... ... ... ... ... ... 13% ... Кендi және Оңтүстiк
Алтай ормандарында ағаштардың жұтауы неғұрлым байқалады. ... және ... ... алма ... ауданы 24% қысқарды.
Шөлдi өзендердiң алабындағы ормандар өте ... ... ... өзен ағыстарын реттеу нәтижесiнде топырақ ылғалдылығы
кемiгендiктен түрлердiң қажетсiз өзгеруiне ... ... ... ... облысының Шардара ауданындағы Сырдария өзенiнiң алабында тұранға
ағашының шамамен үштен бiр бөлiгi ... ... ... ... мен ... жұтауы. Тың жерлердi жаппай жырту
Қазақстанның дала ... ... керi және ... ... ... ... сайын, малды өнiмдiлігі төмен жерге
ығыстырған, сонымен ... мал ... ... ... ... тың жай-
күйiндегi жайылымдардың жүктемесi ұлғайды. Құнарлы жерлердiң басым бөлiгiн
жырту, көл маңы етегі және ... ... сор ... ... малды өнiмдiлiгi аз, кәрiзденбеген, сортаң аумаққа ығыстырды және
жинақтады.
Барынша жұтауға, ауылды жерлерге, шалғайдағы малшаруашылығына, ... ... және ... ... жайылымдар ұшыраған.
Қазақстан Республикасы Жер ресурстарын басқару жөнiндегi агенттiгінiң
деректерi бойынша 2004 ... 1 ... ... ... 188,9 млн. га-дан
соңғы дәрежелi жұтауға 26,6 млн. га жеткен, ол ... және өте ... ... ... орманды-дала және дала аймақтарында
жерлерiнiң 34,8 млн. га жерiн ... ... оның 5,6 млн. га ... ... ... ... ... өсу үрдiсi байқалуда.
Қазақстанның 5,0 млн. га ауданында шабындықтар бар. Шөлейттену
салдарынан шабындықтардың ауданы ... ... улы ... ... ... шалғындық өсiмдiктердiң ресурстық қана емес, сонымен
қатар, суды реттейтiн рөлi де ... ... ... ... көрiнiс
бередi.
Топырақтың жел және су эррозиясы. Қазақстанда топырақтың жел
эррозиясымен ... ... ... ... ... жартылай шөлейттi
және шөлейттi ландшафтарды қамтыған. Жел ... ... ... ... ұшып ... және ... ... болады. Егістік
жерлердiң желмен үрленген қабатында қарашiрiннiң құрамы азаяды, сiңiрiп алу
көлемi ... ... ... агрохимикалық және сулы-
физикалық ... ... ... ... ... ... дефляцияның зияндығының
әлсiздiгiне оның қысқаруына байланысты болжау жасауға болады. Алайда,
республикамыздың ... ... ... ... ... ... ... күшею қауiптiлігі бар.
Суармалы жерлердi кеңейту жөнiндегi бағдарламаны iске асыру барысында
суландыруға сорғытылмаған және тұздалған ... ... ... Көлемдi суландырудағы өңiрлердiң су және экологиялық
проблемаларының ... ... ... ... ... осындай табиғи
жағдайдағы басқа елдерде судың үлестік шығыстарынан орташа алғанда, бiр
табан жоғары ... суды ... ... ... қалуда. Бұл суды
тасымалдаудың қарабайыр ... ... ... ... ... дәстүрiнiң болмауымен белгіленедi.
Зop сүзгi шығындары мен суғарудың үнемсiз емес ... ... ... және су ... ... ... айналды, ал
кәрiздi сулардың төгіндiсi өзендердiң ... ... және ... ... алып ... Алапаттың салдары
Әмудария, Сырдария және Iле ... ... мен су ... ... ... ... Балқаш және Арал өңiрiнiң экологиялық және
экономикалық проблемалар кешенiне де әсерiн тигiздi.
Арал өңiрiндегі экологиялық шиеленiс осы ... ең ... бiрi ... ... Шөл орталығында орналасқан теңiз қоршаған
өңiрлердiң табиғи-климаттық және экологиялық жағдайына қолайлы әсер ... Арал ... кең ... ... ... ... ... аңызақ желдерден қорғаушы болды. Теңiз жоғары ... ие ... ... ... шаруашылығы, аң шаруашылығы, көлiк және
рекреациялық мәнi болды.
Әмудария мен Сырдария ... су ... ... ... ... ... екi су қоймасына - Yлкен және Кiшi ... ... ... ... ... тоғай және қамыс тез майды,
фауна мен флораға бай ... ... маңы ... ... ... ... шекарасы кеңейдi, климаттың құрғақшылығы ... ... 10-18% ... ... ... ұзақтығы 30-35 күнге қысқарды.
Сортаңдану және батпақтану ... ғана ... ... ... ... ауыл ... айналымынан суғарылатын жерлердiң 10-15% шығады.
Жайылымдардың өнiмдiлiгi 2-3 есе азайды және ауыл шаруашылығы дақылдарының
өнiмдiлiгi қысқарды.
Арал қасiретiнiң әлеуметтiк, ... және ... ... Арал өңiрi ... ... ... ... және мұнда соңғы 15-20 жылда ... ... ... ... ... вирусты гепатит, сондай-ақ онкологиялық аурулар
ұлғайды.
Осындай проблемалар Балқаш маңы ... де ... ... ... ... ... ... терiс салдары болды.
Малды ... және ... ... ... ... ... ... мақсаты үшiн өзен қазаншұңқырлары мен шағын
өзендердiң сағаларында жайылмалы ағыстың бiраз бөлiгiне кедергi келтiретiн
көптеген ... ... ... ... Резервтегi судың бiраз бөлiгі
ұтымды пайдаланылды, қалғаны - сүзгі және жерасты ... ағу ... ... ... ... қалды, қалғандарында - олардың шаруашылық-
ауыз су, балық шаруашылығы және рекреациялық ... ... ... ... ... ... ағысының бiраз бөлiгiн жоғалтқан көлдер
мен шағын өзендерде судың өзiн өзi ... ... ... ... және ... ... ... өстi.
Ретке келтiрiлген өзендерде қарқынды су жайылуларының қысқаруы жайылма
экожүйелердiң ... ... ... ... ... өнiмділігінiң жоғалуына, тоғай ормандарының қысқартуына алып
келдi.
Топырақтың ... және ... ... ... мен жайылымдарда дегумификация процесi тiркелген. Қарашiрiндiнiң
азаюы егiндi нелiктен ... ... ... заттарды қалпына
келтiрiлмейтiн шығарылуымен байланысты. Суғарылатын топырақта қарашiрiндiнi
жоғалту өзен атырауларында ... ... және ... ... ... ... ... нәтижесiнде болуда.
Суармалы емес жайылымның жалпы аумағынан дегумификация есебiнен әлсiз
деңгейінде - 4,5, орташа - 5,2 және ... ... 1,5 млн. ... ... жерлердiң қарашiрiнсiздену үлесi 0,7 млн. га-ны
құрайды.
Алдын ала мелиоративтiк iс-шараларсыз ... ... ... ... жер ... 23,3 млн. ... ... Қалған жерлер
арнайы iс-шараларды талап етедi: сортаңданған ... ... ... ... ... ... су және ... алдын алу. Қазақстан Республикасы Жер ресурстарын басқару
жөнiндегі агенттiгiнiң деректерi бойынша ... және ... ... млн. ... - 42,1% ... Топырақ эрозиясы 30,5 млн. га-ны - ... ... ... ... топырақтың сортаңдануы
проблеманың екi үлкен аспектiсiне ие: ағынсыз бассейндерде сортаң шөлдердiң
өсуi және ... ... ... сортаңдануы. Сортаңданған
топырақтардағы шөлейттенудің ерекшелігі ... ... және ... байланысты. Сортаңданған топырақтың үлесi барлық суармалы
жерлер аумағының шамамен 20 % ... ... егiн ... ... ... өнімiнiң жиынтық өнiмiн 1,6-1,8 есеге азайтты.
Көлдер мен басқа да су қоймаларының құрғап ... ... ... да ... ... ... ... Суландыруды тоқтату
немесе жедел азайту грунт суларының төмен түсу деңгейiнiң артуына топырақ
құраудың гидрологиялық режимiнiң ... ... ... ... алып ... және ... суларының ластануы. Соңғы екі онжылдықта ауыл
шаруашылығы жерлерiн химиялық өңдеуден ... ... ... ... ... ... ... сарқынды суларды,
атмосфералық төгiнділердi қалалар мен ... ... ... ... өстi. ... мал ... ... сарқындылары
да ластайды.
Жер асты суларының ластануы Қазақстанда өте кең таралған және ... етуi ... ... ... ... ... ... топырақтың, өсiмдiктердiң қайталама сортаңдануы, ауыз ... ... ... ... ... өндiрудiң және ұқсатудың
кәсiпорындары, химиялық және улы қалдықтары бар басқа да ... ... ... қала ... және т.б. неғұрлым үлкен
ластануды құрайды.
Техногендiк шөлейттену. Қазақстандағы индустриалдық өндiрістi ... ... ... кен ... ... ... және инженерлiк
инфрақұрылымды салумен, су және жер ... ... ... ... экожүйелерге тiкелей және жанама ... әсер ... Осы әсер ... ... ... ... ... әуе бассейнiне улы заттардың шығарындылары бiраз әсер еттi,
тiптен, өсімдiктерге улы ... ... ... әсер ... да ... ... де техногендiк әсерiн тигiзуде. Республикада олардың
жалпы қашықтығы шамамен 100 мың км, оның ... ... ... яғни 1 км ... ... ... 0,036 км жол ... ал
қатты жамылғымен - 0,017 км. Автокөлiк үшiн жолсыз ... ... ... ... өте сирек желiсi ретсiз қозғалысқа алып
келдi, оның нәтижесiнде тұрақты емес ... ... ... бiрiне айналды.
Қоршаған ортаға әсер көрсететiн ... ... ... темiржолдарды, мұнай және газ құбырларын, жоғары вольтты
электржелiлерiн атап өту қажет.
Техногендiк ... ... ... ... уақытта,
республиканың 6% аумағын алып жатқан, ғарыш, ... және ... ... ... ... ... ... бередi. Бұл ретте, олардың
әсер ету аймағы егер, оған ... ұшу ... ... бiраз
ұлғаяды. Жерлердi тiкелей алып қоюды қоспағанда, полигондардың терiс ... ... ... ... ... фрагменттерiнiң және басқа
да ұшу аппараттары бөлшегiнiң құлауында, ұшыру ... және ... ... аса улы ... ... ... ... зор көлемдерiнде және зымыранды ұшыру сәтiнде озон ... ... ... ... ... өзендер мен су ... ... ... бiрқатар қолайсыз салдарлармен iлесе жүрдi.
Өзендердiң көптеген ... өзен ... ... ... ... толық тоқтады, жер үстi және жер асты ... ... ... олардың деңгейi төмендедi. Мұның бәрi ... ... ... құрғауына және сортаңдануына әсер еттi.
Сырдария мен Iле сияқты iрi өзендерiнiң ... ... ... ... ... көл ... алып жатқан аумақтар қысқарды,
өсiмдiктер мен топырақ жұтады, балық қорларын ... ... ... ... ... түрлерi өзгердi. Арал теңiзi мен Балқаш
көлiнiң ... ... ... ... ... Арал мен Балқаш
түбiнiң жалаңаштануы және су деңгейiнiң төмендеуi салдарынан жел ... ... ... ... ... ... бiрi болып түрлердiң
жергіліктi популяцияларының толық жойылуы есебiнен де және ... ... ... мен ... ... ... де әрi фитоценотивтiк белсендiлiк
және репродукциялық қабiлетiнiң төмендеуiнен де ... ... ... ... алып ... ... факторлардың әсерiнен
республиканың жануарлар әлемi ... ... ... Жер үстi ... насекомдарының, өрмекшi тәрiздiлердiң, құстардың, сүт қоректiлердiң
және басқа да жануарлардың фаунасы өте қатты зиян ... ... ... ... дала ... ... 80% аумағы
жойылған. Осындай ұқсас ... ... ... ... және ... етегiнде де қалыптасқан, онда фитофаг-жәндiктердiң көптеген түрлерi,
өсiмдiктердi тозаңдандыратын жабайы аралардың, жыртқыш және паразиттік ... ұсақ ... ... ... мен сүт ... түрлерi жоғалды. Тянь-Шань, Жоңғар Алатауы мен ... ... ... ... ... ... ... да шөлдерде малды көп жаюдан жануарлардың көптеген түрлерi мекен ету
ортасын қысқартты (оның ... ... ... сандары Қазақстанның
"Қызыл кiтабына" енуiне үмiткерге айналды.
Iрi өнеркәсiптiк ... ... ... ... және пайдалы қазбаларды өндiру ... ... ... ... ... ... ... бiраз әсер еттi.
Солтүстiк шөлейттерде қыстақтардың, кенттердiң маңында және ... ... ... орта және ... ... артық мал жаюды
қоспағанда дербес артық мал жаю ... ... ... ... әсер ... және ... жол ... байланысты
болды.
Көптеген жылдар бойына Қазақстан ормандары қарқынды жұтауға ұшырап
келедi. Солтүстiк-Батыс Қазақстанда бұл ең ... ... ... ... сексеуiлге ормандарына, таулы аудандарда - ... ... ... болды. Солтүстiк Тянь-Шань мен ... ... ... түрлерiнiң ауысуы мен шекарасының өзгеруi
байқалуда.
Шабындық өсiмдiктерiнiң шөлейттенуi қарқынды ... ... ... тудырды. Әсiресе Iле, Сырдария және Шу өзендерiнiң
атырауларында және жайылмаларының ... ... ... қатты өзгерiстерi болды. Мұнда жоғары ... ... ... ... ... ... және әлеуметтiк салдарларға алып
келдi, оның iшiнде:
• өсiмдiк өнiмдерiнiң түсiмдiлігі мен ... ... ... мал ... және мал ... өнiмдiлiгiнің азаюы;
• аграрлық саласының экспорттық әлеуетiнiң азаюы;
• тамақ және жеңiл өнеркәсiптiң дамуының тоқтауы;
... және ... ... ... ... бюджетке
түсуiнiң жедел азаюы.
Статистикалық деректер ... ... ... терiс
үрдiстердi көрсетедi. Олар негiзiнен, ауыр көп деңгейлi реформалаумен ... ... ... алайда, шөлейттену процесi республиканың
барлық аумағы бойынша ресурстардың өнiмдiлiгiне дербес ... ... ал ... ... ... ... шиеленiстiң
басымды себебi болып табылады.
Шаруашылық жүргiзудiң жаңа нысандарының қалыптаспағандығы, жайылымды
мал шаруашылығы ... ... ... және ... ... ... пен ... ұлғайтады.
Терiс әлеуметтiк-экономикалық процестер өз кезегiнде ... ... ... ... ... мынадай жағдаймен байланысты,
шөлдi аумақтарда орналасқан облыстардан халықтың жыл ... ... ... мың ... жетедi. Экологиялық теңбе-теңдiктiң бұзылуы және
мекен ету ортасының жұтауы ... ... ... халықтың төмен тұрмыс
деңгейi, тойып ... ... ... ... ... ... ауыс су, ... және тұзды борандар халық ... тез ... ... қолайсыздықтың алғы шарты болып
табылатын халықтың өсуiнiң азаюына алып келдi.
Шөлейттенуге ұшыраған өңiрлерде балалар өлiмi өте ... ... ... балалардың дамуындағы жалпы дамымай қалудың,
қан аздығының, туа бiткен ауытқушылықтардың, жүйке аурулары, жүрек-қан-
тамырлары ... ... ... ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау» ... ... ... ... ... ... Под общей
редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и ... ... А. А. ... ... Изд-во «Наука», 1966, стр. 204.
(Академия наук ... ССР. ... ... ... ... ... Ж. ... С. Абдрахманов, К. Базарбаев.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өндірістік экологияның болашағы6 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
Аридтену үрдісінің Сырдария өзенінің төменгі ағысындағы топырақтардың шөлденуіне әсері66 бет
Сырдарияның төменгі ағысындағы және Аралдың жалаңаштанған тағандарындағы топырақтардың өзгеру процестері84 бет
Теориялық экология8 бет
Әлемдік экологиялық проблемалар8 бет
Әлемдік экологиялық проблемалар туралы6 бет
Атмосфералық ауаның ластануы. Климаттың ғаламдық өзгерістері12 бет
Атмосфераның химиялық ластануының ғаламдық әсерлері9 бет
Африканың шөлдену аймақтарының проблемалары19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь