Валеологиялық білім беру

Кіріспе 2
Валеологиялық білім берудің теоретикалық негізі 4
“Салауаттану . денсаулықты сақтау” бағдарламасы бойынша дұрыс өмір сүру қалпын қалыптастырудың көкейтестілігі 9
“Салауаттану . денсаулықты сақтау” бойынша салауатты өмір сүру салтын қалыптастырудың нормативті . құқықтық базасы 12
Салауатты өмір салтын қалыптастырудьң ғылыми.теориялық негіздері 14
Қазақстанда дұрыс өмір сүру қалпын қалыптастыру шаралары 21
Салауатты өмір салтын қалыптастыру қызметінің құрылымы мен жүйесі 24
ТМД мемлекеттерімен жасалған келісімшартгар 25
СӨСҚ қызметінің негізгі бағыттары 26
Білім беретін бағдарламалар 26
Валеология бойынша бағдарламаны енгізу 29
Профилактикалық бағдарламалар 30
Қорытынды 32
Қолданылған әдебиеттер 33
Валеология – салауатты өмір сүрудің негізі. Қазіргі уақыттағы әлеуметтік – экономикалық жағдай, тіршілік деңгейінің құлдырауы және экономикалық қолайсыздық Қазақстан Республикасының бүкіл халқының, әсіресе өскелең ұрпақтың денсаулығына кері әсерін тигізуде.
Халық денсаулығының жағдайы тек қоғамдық дамудың ғана көрсеткіші емес, сонымен бірге қуатты экономикалық, еңбек, қорғаныс және мәдени әлует болып табылады. Денсаулықты жақсарту үшін дұрыс өмір сүру қалпын қалыптастыру бағдарламалары құрылды. Мұндай бағдарламалар қатарына “Халық денсаулығы”, “Денсаулық баршаға”, “Валеология – қалай ауырмау керек”, “Салауаттану – денсаулықты сақтау” деген сияқты көптеген бағдарламаларды жатқызуға болады.
Өмір салты мен денсаулық арасындағы өзара байланыс Салауатты Өмір Салты (СӨС) ұғымында толығырақ айтылады.
Осы заманғы ғылым мен әдістемеде салауатты өмір салты – бұл адамның еңбек әрекетімен, тұрмысымен, материалдық және рухани мұқтаждықтарды қанағаттандыру түрімен, жеке тұлға және қоғамдық мінез – құлық ережелерімен сипатталатын тіршілік әрекетінің белгілі типі туралы түсініктерді біріктіретін биоәлеуметтік санат. Жеке тұлғаның өмір салты алуан түрлі, бірақ негізінен 3 нышанға негізделеді:
- өмір сүру деңгейі;
- өмір сүру сапасы;
- өмір сүрудің өзіндік жолы.
1. Валеология. Республикалық педагогикалық әдістемелік журнал.- №6, 2003

2. Валеология. Республикалық педагогикалық әдістемелік журнал.- № 1, 2003

3. Ж.Ж.Жатқанбаев. Валеология. - Алматы 2003

4. Х.Қ.Сәтбаева, Ж.Б.Нілдібаева. Валеология (Оқу - әдістемелік құрал). – Алматы, 1999
        
        Мазмұны
Кіріспе 2
Валеологиялық білім берудің теоретикалық негізі 4
“Салауаттану – денсаулықты ... ... ... дұрыс өмір сүру
қалпын қалыптастырудың көкейтестілігі 9
“Салауаттану – денсаулықты сақтау” бойынша салауатты өмір сүру салтын
қалыптастырудың нормативті – құқықтық базасы 12
Салауатты өмір ... ... ... ... 14
Қазақстанда дұрыс өмір сүру қалпын ... ... ... өмір ... ... қызметінің құрылымы мен жүйесі 24
ТМД мемлекеттерімен жасалған келісімшартгар 25
СӨСҚ қызметінің негізгі бағыттары ... ... ... 26
Валеология бойынша бағдарламаны енгізу 29
Профилактикалық бағдарламалар 30
Қорытынды 32
Қолданылған әдебиеттер 33
Кіріспе
Валеология – ... өмір ... ... Қазіргі уақыттағы
әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... ... қолайсыздық Қазақстан Республикасының бүкіл халқының, әсіресе
өскелең ұрпақтың денсаулығына кері әсерін тигізуде.
Халық денсаулығының жағдайы тек қоғамдық ... ғана ... ... ... қуатты экономикалық, еңбек, қорғаныс және мәдени әлует
болып табылады. Денсаулықты жақсарту үшін ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... “Халық
денсаулығы”, “Денсаулық баршаға”, “Валеология – қалай ауырмау керек”,
“Салауаттану – денсаулықты ... ... ... ... ... болады.
Өмір салты мен денсаулық арасындағы өзара байланыс Салауатты ... (СӨС) ... ... ... ... ғылым мен әдістемеде салауатты өмір салты – бұл адамның
еңбек ... ... ... және ... ... ... жеке тұлға және қоғамдық мінез – құлық ережелерімен
сипатталатын тіршілік әрекетінің белгілі типі ... ... ... ... Жеке ... өмір ... ... түрлі,
бірақ негізінен 3 нышанға негізделеді:
- өмір сүру деңгейі;
- өмір сүру сапасы;
- өмір сүрудің өзіндік жолы.
СӨС-ын ынталандыру әрқайсысымыздың дене ... ... ... есірткілерді, темекі мен алкогольді
тұтынуды қойып, тазалық пен санитария шараларын ... ... өмір сүру ... ... денсаулығы үшін қолайлы жағдайларда
кәсіптік, қоғамдық және ... ... ... ... ... бірлестіреді. СӨС жеке тұлғаның және қоғамдық
денсаулықтың қалыптасуы, ... және ... жеке ... іс
әрекеттеріне бағыт береді.
Жеткілікті құралдар болмай тұрған жағдайда ауруларға қарсы күрес пен
денсаулықты нығайту ... ... ... ... ... ... білім берудің теоретикалық негізі
Валеология – адам туралы ғылымның жаңа бағыты. Ол ... ... '' ... '' ... '' сау болу '' деп ... ... пәнінде оқылатын сала адам денсаулығы болып табылады. Валелогия
интерактивті ғылым, ол физиология, ... ... ... ... ... ... пайда болған. Бұл ғылымның
негізін қалаушы И.И.Брехманның басты қосқан үлесі, ол ... ... жаңа ... ... ... ғылымы бос қиялдан пайда болған жоқ. Валеологияның тамыры
мыңдаған жылдарға созылып ... Оның ... ... ... ... рәсімдерден, ортағасырлық схоластикадан, біздің
планетамыздағы философиялық, діни және ... ... ... және оның ғылыми ... ... ... медицина, физиологиялық, гигиена, генетика және т.с.с. өзге де
салалардан ... ... ат ... ... қоғамының барлық даму кезеңдерінде адам ... ... ... ... олар ол ... ... ... іздеу арқылы
ғылыми және халық медицинасын дамытқан. Қазіргі клиникалық ... ... ... ... ... ... көбіне көңілді ауру
себептері мен емдеу әдістеріне бөлген.
Егер де медицина адам ағзасын аурудан сауықтыру үшін емдейтін ... ... ... мен ... ... алдын алуға үйретеді,
яғни ағзаны ... ... ... ... ... денсаулықтың механизмдерін тануға мүмкіндік береді,
денсаулықтың ауытқуын ерте анықтайды, әлі ауру белгілері байқалмай тұрып,
ол ағзаның ... ... ... ... ... ... онтогенезде адамның денсаулығын сақтап күшейту жайлы ғылым деп
те санайды. Бұл дұрыс ұғым емес. Себебі, ... ... ... ... ... нығайтуы қажет.
Валеология термині қазір баршаға таныс. Бірақ та оның шығу ... ... ... және ... мен ... ... ... біле
бермейді. Сонымен қатар, ... ... өзі ... ... ... мен мүмкіндіктер туғызып отыр.
Профессор Г.К.Зайцевтің анықтамасы бойынша, валеология ... өмір ... ... ... ... ... басқару.
Валелогия – салауатты өмір сүрудің негізі. Валеологиялық ... ... мен ... ... ... өз ... күтуге
үйрететіндігімен ерекшеленеді. Жеке тәжірибе мен ... ... ... ... валеологияда әзірге
қателік әдістерінің басым екендігін көрсетіп отыр.
Дүниежүзіілк ... ... ... '' ... ... ''
бағдарламасы бойынша денсаулықты нығайту ... ... ... үйден, мектептен, өндірістер мен мекемелерден, яғни,
адамдар өмір сүріп, білім алып, еңбек ететін ... ... ... күнде біздің мемлекеттік денсаулық сақтау ұйымдарына үмітіміз
сенімді емес, ал адамдардың өз денсаулығына деген жаңа көзқарасы әлі дұрыс
қалыптаспаған. ... да ... ... ... дұрыс
қалыптасуына көп көңіл бөлуі қажет, әсіресе жас өспірім балалар. Бұндай
қадам қазіргі ... ... сай ... ... ... және
әдістемелік қамтамасыз етуді қажет етеді. Валеологиялық білімнің аяқтануына
негізінен кедергі туғызатын валеологиялық ... ... ... ... беру ... ... көп
дағдарыстарға ұшырады, яғни ол валеологиялық білім беру сапасына жақсы әсер
етті деп айта алмаймыз. Кейбір мектептке дейінгі ... ... ... мектептерде, орта және жоғары оқу орындарында валеология пәнін
арнайы маманданған беріп жүрген жоқ, олар ... дәл емес ... Бұл іс ... ... ... ... негізгі принципі
бұзылады. Қалыпьасқан жалпы мамандыққа сай тілдің болмауы оқу ... ... ... да өз ықпалын тигізеді. Оқу ... оқу ... ... ... ... әдебиеттер білім беру барысында жиі қолданылады.
Валеологиялық білім беруде ... ...... ... оппоненттерінің сын – ескертпелеріне жол берілуде.
Кез – келген тақырыптар, қозғалыс белсенділігін ұйымдастыру, тиімді
тамақтану және психологиялық ... ... және ... ... ... ... ... болып табылады. Мұның барлығы
валеологиялық білім беру аспектілерін кешенді түрде оқу кезінде ... ... ... мен салауатты өмір ... ... ... үшін негізгі арнайы жолдар, түсініктер, анықтамалвһар
мен критерийлер қалыптастыру керек.
Әлеуметтік гигиенаға тән ... өмір ... мен ... ... практикада қолданылуда.
Қазіргі уақытта Салауатты Өмір Сүру Салтын Қалыптастыру Проблемаларын
Ұйымдастыру Орталығы салауатты өмір ... ... ... ... ... жасалуда. Жаңа критерийлерді дәрігерлер,
педагог – валеологтар, социал – гигиенистер, биологтар, психологтар ... ... ... медициналық және педагогикалық деп бөлуді шартты деп
қабылдау ... бұл ... мен ... ... ... ... білім беруде педагогикалық қадам ерекше орын ... ... ... беру ... ... ... қолдану жатады. Валеология ғылымының дамуы салауатты өмір салтын
қалыптастыру секілді мемлекеттің саясаттың бір ... ... ... ол
ұлттық генофондтың бұзылуының алдын алады, адамның адамгершілік ... ... және ... ... ... өмір ... іс ... тәрбиелеу арқылы және бейімделу
арқылы денсаулықты басқара білу, сондықтан да бұл іс ... ... ... ... ... ... тудырады. Педагог маман
баланың, жасөспірімнің бойында қажетті мотивацияны ұялатады, ол күнделікті
қажеттіліктерден ... және оған ... ... ... ... ... өз ... дамып келе жатқан адам денсаулығын сақтап, нығайтуға
арналған ғылымның қалыптасу жолдары мен тәсілдері ... ... ... ... та ... өмір сүру қалпы жайлы білім әр түрлі ... мен ... және ... ... ... ... яғни ұзақ жылдар бойы оның ғылыми негіздемесі болған ... ... ... ... ... пәні ... ... табылады. Сондықтан да денсаулық ... ... ... ретінде, сонымен қатар, профилактикалық медицицнада
тіршілік ете ... ... 600- ден ... ... ... ... ... болған. ДДСҰ – ның берген анықтамасына 50 жылдан астам
уақыт өтті, ол да дәл емес және оның ... ол ... ... ... ... айтуынша, «денсаулық – ортаның талабы мен ағза
күшінің ... тепе – ... ... Кіші ... энциклопедияда
келесі анықтаманы береді, ''денсаулық – бұл ағзаның табиғи күйі, барлық
мүшелер мен жүйелердің гармоникалық ... ... және ... ... ... тепе- теңдікте болуы''.
Подфизиологтардың айтуынша, '' денсаулық түрлі қоғамдық және ... ... ... ... мүмкіндік беретін тіршілік''.
Профессор В.П.Казначеев айтуынша, ''денсаулық дегеніміз биологиялық
және физиологиялық функциялардың сақталып дамуы, максималды түрде ... ... ... оптималды еңбекке және әлеуметтік белсенділікке ... ... ... ... ... ұғымында профессор
А.Г.Шедрина (Новосибирск қаласынан) денсаулыққа келесідей ... ... ... – бұл біртұтас, көпқырлы динамикалық күй, позитивті және
негативті жақтарды қосатын, әлеуметтік және ... орта ... ... ... асыру кезәнде дамитын және әрбір адамға
өзінің биологиялық және ... ... ... ... ... күй”.
Жоғарыда айтылған анықтамаларды ескере отырып, профессор В.В.Колбанов
(Санк – Петербург қаласынан) мына нәрсеге ерекше көңіл ... '' ... ол ... ету ... ... ... бұл ... ағза өзін -
өзі реттеп отырады, гомеостазға қолдау ... ... ... ... өз - ... ... ... мен жүйелері оңтайлы
қарым – қатынаста болады, қоршаған ортаның өзгерістеріне бейімделеді, әр
түрлі биологиялық және ... ... ... ... фенотиптік
талаптарға сәйкес резервті ... ... ... ... белгілердің кез – келгенінің ... ... ... ... ... ... ... денсаулықты жоғалту
өлімге тең''.
Өзінің көлемділігі мен күрделілігіне қармастан бұл анықтама денсаулық
ұғымына толық ... ... ... ... ... ... ... тіршілік ету мүмкін емес, ауруды анықтау мен емдеуге
негіделген денсаулық ... ... және ... ... ... болып, олардың бойында өз денсаулығына деген
немқұрайлықты қалыптастырады. Медицинаның қай – ... да ... ... ... алмайды, ауруды қалыптастыру оңай, емдеу қиын. Егер де ... ... ... ... ... ... жағдайда білім беру мен
тәрбиелеудің басты бағыты ол салауатты өмір сүру ... ... ... мен нығайтуға үйрету.
“Салауаттану – денсаулықты сақтау” бағдарламасы ... ... өмір ... ... ... ... ... – экономикалық жағдай, тіршілік
деңгейінің құлдырауы және ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтың денсаулығына кері
әсерін тигізуде.
Ел Президентінің “ Қазақстан - 2030” жолдамасындағы ұзақ мерзімді
басымдықтың бірі – ... ... ... ... мен әл ... ... “... азаматтарымыздың өз өмірінің аяғына дейін сау болуы
және оларды ... ... ... таза ... үшін ... ... ... қажеттігі көрсетілген. Сондықтан елімізде
салауатты өмір салтының пайдасына ... ... ... және ... ... ... ... соңғы жылдары демографиялық көрсеткіштер нашарлап, туу,
халықтың табғи өсімі төмендеп, сырқаттанушылық және өлім – ... ... ... ... ... мен ... ... қауіп тудыруда.
Созылмалы дертпен ауыратын 2 млн. Балалар мен жасөспірімдер диспансерлік
есепте тұр. ... ... ... ... ... ... 85% - і ... дертпен ауыратыны, ал Өскеменде сырқаттану
деңгейінің 91% - ке ... ... ... Федерациясының балалар мен жасөспірімдер физиологиясы ғылыми –
зерттеу институтының (ҒЗИ) мәліметтеріне қарағанда, 1 – сынып оқушыларының
денсаулығында 30% - ға ... ... ... ... ... ... шамасы 10 – 11 сыныптарда 80 – 85% - ға ... ... Тап ... деректері біздің республикамызда да ұқсас болып шықты. Мектеп
оқушыларының 67% - ының озбырлық, жабығу, ішкі және ... ... ... ... ... ... ... абыржу”
байқалады. Соған байланысты мектеп оқушылары организмінің ауруға қарсылық
қасиеті төмендеп, ... ... азап ... де ... аурушаңдығының
артуына себепкер болады.
Темекі тарту, ішімдік пайдалану, есірткі құмарлық және уытты ... ... жат ...... ерте жыныстық қатынас кеңінен
таралуда.
Дұрыс өмір сүру ... ... ... ... ... бойынша, жасөспірімдердің 40% - дан астамы темекі тартады, ... ға ... ... ... 17% - ға ... ... дәмін тартады, 41% -ға дейінгілері жыныстық қатынасқа ... ... ... ... аурулар, соның ішінде ИТИС (СПИД) саны
10 есе өсті. Кәмелетке толмағандар арасында туу және ... ... ... ... ... 9 мыңнан астам түсік) қалып келеді.
Көпбағытты медицина кезінде нарықтық экономикаға көшу ... ... ... ... ... және оны бұзбау, салауатты өмір
сүру салтын ... ... ... нығайтуда ең маңызды ерекше
белгі болып ... Бұл ... ... ... ... ... да, ... мен жасөспірімдердің дұрыс өмір сүру қалпын
қалыптастырудың белсенді ... ... ... бейімделуі мен өз
денсаулығын сақтау жауапкершілігін арттыруды, ... ... ... ... – гигиеналық сауаттылық деңгейін жоғарылатуда, адам
денсаулығын сақтап, нығайту үшін ... өмір сүру ... ... ... ... және ... Республикасының білім беру
ұйымдарының оқу жоспарына салауаттану негіздерін енгізу керек. ... ... ... мықты болу үшін тұрақты да, мәнді өз
күшің болуы қажет, оны еш ... ... ...... ... тұжырымдамасының өзекті мәселесі
“бірегей біртұтастық” ұғымы болып табылады, яғни ... ... ... құралатын бүтін дүние ретінде түсінуге тура келеді.
Адам денсаулығы негізгі үш: ... ... ...
химиялық, психикалық – эмоциялық – рухтық қасиеттерден құралып қалыптасады.
Дұрыс өмір сүру қалпын қалыптастыру ... ... ... ... ... өмір сүру ... қалыптастырудың
тұжырымдамалық негіздерін жасау. Бұл мақсат төмендегідей ... ... ... ... ... ... өмір ... қалыптастыруға арналған қазіргі
бағдарламаларды талдау;
- аурудың ... болу ... өте ... ... ... ... тобын айқындау;
- салауатты өмір салтын қалыптастырудың тұжырымдамалық негіздерін
жасау, т.б.
Тұжырымдаманың ... ... және ... ең ... ... ... ... тұрғысындағы ғылыми білім жүйесіне және
әдіснамалық ұстанымдарына сәйкес анықталады. ... ... ...... ... ... негізінде
алынды.
Жас ұрпақтың салауатты өмір сүру ... ... ... ... ... болашақ азаматтарының денсаулығын сақтап
қалуға берік тірек болады. Осы тұрғыдан қарағанда, дұрыс өмір сүру ... ... ... ... ... ... оқ у - ... кешендерді жетілдіру ел Президентінің
“Қазақстан - 2030” Жолдауына үндес алынған ... ... ... медицинасы мен білім беру ... ... ... болып
табылады.
“Салауаттану – денсаулықты сақтау” бойынша салауатты өмір сүру салтын
қалыптастырудың нормативті – құқықтық базасы
“Салауаттану – ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруды қамтамасыз ететін негізгі нормативті – құқықтық
құжаттар ... Ел ... ... ... ... - 2030”, №4 – ші
басымдылық: “Қаржы жеткілікті болмай тұрған жағдайда ауруларға ... ... ... ... ... ... стратегиямыз азаматтарымызды дұрыс
өмір сүру қалпына әзірлеуден басталады. Дұрыс өмір сүру қалпы мен ... ... пен ... ... ... ... іс – ... жүргізілуі қажет”.
"Қазақстан-2030", N 4-ші басымдылық: "Қаржы жеткілікті болмай ... ... ... ... пен ... ... жөніндегі біздің
стратегиямыз азаматтарымызды салауатты өмір салтына ... ... өмір ... мен ... ... ... пен сани-тария
ережелерін насихаттайтын пәрменді ақпараттық іс-шаралар жүргізілуі қажет".
2. ... ... ... 1998 ж. 18 мамырдағы N3896
жарлығы. "Халық денсаулығы" атты ... ... 2.8., ... ... беру ... ... салауатты өмір салтын қалыптастыру
бағдарламасын жете зерттеп, енгізу.
3. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 ж. 30 ... ... ... өмір ... кешенді бағдарламасы туралы", 4.3. тарауы:
- салауаттану пәнін оқытуды базистік жоспарына енгізу;
- СӨС ... ... ... ... ... АООО және ЖОО оку ... ... жете зерттеу.
4. Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау
министрлігінің 1998 ж. ... ... ... ... ... ... "Салауаттану - қалай ... ... ... ... ... N572 ... Қазақстан Республикасы білім, мәдениет және денсаулық сақтау
министрлігінің 1998 ж. ... ... ЖОО оқу ... ... ... ... қурс оқытуды енгізу тура-лы
N620 бүйрығы;
6. Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық ... 1999 ж. ... ... ... ... процесіне "Салауаттану" бағдарламасы бойынша курс оқытуды енгізу ... ... ... ... 1999 ж. маусымның 7-дсгі N389-1 "Білім
туралы" заңы;
8. Қазақстан Республикасы білім беру ұйымдарында тәрбие ... ... 2000 ж. ... ... ... ... Республикасы Мемлекеттік "Білім" бағдарламасы, 2000 ж.
кыркүйектің 30-ындағы N448 бұйрығы.
10. ... ... ... ... беру ... ... мәселелері. //Халықаралық ғылыми-практикалық
конференциясының қарары, 2000 ж. маусымның 15-16-сы, Алматы қаласы.
Салауатты өмір салтын ... ... ... - ... ... жеке ... ... табиғаттың
денсаулығы туралы ғылым. Адам денсаулығы тән, ... ... және ... ... құраушының өзара
байланысы мен өзара үйлесімді әрекеттерінен қалыптасады. Кез-келген өзара
әсер әрекет етуші ретінде де, ... ... ... де анықталады.
Әлеумет себепші болған аурулар санының өсуіне, адамның ... мәні ... ... - ... ... байланысты
— салауаттанудың пайда болуы заңдылық. Салауатгану ғылымы аурудың алғашқы
алдын алу әдіснамасын, ... ... және ... ... ... ... салауатты өмір салтын қалыптастырудың ғылыми ... ... рөлі - ... ішкі ... ... ... тірі жөне өлі ... өзара әсері сапасын өзгерту, кикілжіңнің
көзін жою болып табылады.
Салауаттану ғылымы "қалай денсаулықты ... ... ... зерттейді. Салауаттану нысаны, біріншіден - дені сау адам,
екіншіден — оны ... ... және ... ... етуші
факторлар, үшіншіден - аурудъщ пайда болу ... ... дені ... оралу тетігі, қорғануға бейімделу тетіктері, төртіншіден - сақтандыру
және сауықтыру шаралары болып табылады.
Салауаттанудың зерттеу пәні - ... ... ... ... ... бейімделу тетіктері, корғану
тосқауылдары, организмнің ... ... ... туралы білімдері енеді.
Салауаттану адамның термодинамикалық, денелік, химиялық, антропологиялық,
экологиялық құбылыстарын қамтиды. Адам ... ... ... этикалық
және эстетикалық ұстанымдарын жеткізуші жеке тұлға ретінде ... ... ... ... оның ... ... - ... сипаттауға
мүмкіндік береді.
Тіршілік дегеніміз тек адамның ғана емес, кез келген тірі организмнің
қоршаған ортамен өзара ... ... ... ... ... ортаның әсерін барлык кұрауыштарымен оқып-үйрену міндетін қояды.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ... ... ... ... ... ... өмір салтына, яғни ... ... ... ... тәуелді, 17-20%-ы қоршаған ортаға (аймақтың
экологиялық және климаттық-географиялық ерекшеліктеріне), 18-22%-ы ... ... ... ... тек 8-10%-ы ғана ... ұйымына тәуелді.
Денсаулық қатерінің негізгі ... - ... ... кему
саддарынан қимылдың кемуі (гиподинамия), дене массасының артуы, жүйесіз
тамақтану, ... орта ... ... көптеген уытты
заттармен ластануы, өндірісте және ... ... ... ... ... (шылым шегу, алкоголь пайдалану, уланқорлық,
нашақорлық, т.б.) кең таралуы. ... ... ... амалдардың
жәрдемімен денсаулықты сақтап, нығайтуға болатынын ... ... өмір ... ... ... бағытгары
мыналар:
- жеке және қоғамдық гигиена;
- дене ... ... ... ... ... ... - су, ауа, күн ... т.б. шыңдау;
- күн тәртібін тиімді пайдалану;
- дұрыс және уақтылы тамақтану;
- жұкпа аурулардың алдын алу;
- тән ... ... ... уланудан, т.б. сақтандыру;
- зиянды ... ... ... ... ... ... сақтандыру;
- жыныс гигиенасы;
- психопрофилактика және ... ... және ... ... және ... негізгі мақсаты - әрбір жеке адамның және ... ... ... ету. ... өмір ... қалыптастырудың
негізгі мақсаты -балалар мен ... жас ... ... және ... ... салауатты өмір салтының
ұғымдарын, дағдыларын және уәждерін қалыптастыру.
Бүдан мынандай міндеттер туындайды:
- салауатты өмір ... ... ... өз ... ... ... қоғамның рухани
құндылығы ретінде жауапкершілікпен ... ... ... гигиеналық дағдыларға төселдіру;
- осы заманғы ауру ... және ... ... алу
шараларымен таныстыру.
Адам денсаулығы, ең алдымен, өмірлік сара жолға тәуелді, ал өмір жолы
тарихи, ұлтгық дәстүрлер мен тұлғалық бейімділіктер бойынша ... ... не? ... үғымына берілген анықтамалар өте көп.
Үлкен медициналық энциклопедияда денсаулық организм мен ... ... ... орта ... ... ... ... адам күйі ретіндс сипатталады. Дүниежүзілік денсаулық сақ-тау
ұйымының анықтамасы бойынша "Денсаулық дегеніміз - бұл аурудың немесе ... ... жай ғана жоқ ... емес, денелік, психикалық және әлеуметтік
тұрғыдан ойдағыдай толық күйі".
Академик Н.М.Амосов адам денсаулығы мүшелердің атқаратын ... ... ... ... ... барынша көп өнім беретінін бағалауға
болатын мөлшермен анықталады деп жорамалдайды ... ... ... ... ... айту және құрылымдық үш
бірегей ағымдардың мөлшерлік және ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылықты сақтау қабілеті"
ретінде анықтайды . Сібірлік ғылыми мектебі ұсынған денсаулық анықтамасы -
бұл "денсаулық ... - ... ... ... ... ... әлеуметтік әлуеттер, қолайлы еңбекке жарамдылық және
әлеуметтік белсенділік кезінде салауатты өмірдің барынша ұзаққа ... ... ... ... ... ... ұғымын
бірдей қамтып көрсетеді, яғни организмнің сыртқы орта ... ... ... мен ішкі ... (тұқымқуалаушылық, жыныс, жас)
бейімделу сапасын айқындайды. Денсаулықтың мынадай: физиологиялык, сезім
әрекетіне берілгіштік, зияттылық, әлеуметтік, ... ... ... бар.
Ал рухани түрі осыларды бірегей тұтастыққа -денсаулыққа біріктіреді.
Денсаулықтың физиологиялық түрі организмдегі физиологиялық үрдістерді
(процестерді), олардың өзара әрекеттесуін, ... ... ... қайтаратын жауабына бейімделу реакцияларын ... ... және ... ... зерттейді.
Зияттылық түр дегеніміз — денсаулық туралы білімнің ақпараттық көзі.
Сезім әрекетіне берілгіштік түр - ... ... өз ... ... ... сол ... айшықтай айта алу. Жағымсыз эмоцияға
ұстамдылық жасап, жағымды ... ... түр — ... ... өзін ... ... ... аңғару, белсенді өмір сүру.
Тұлғалық түр — өзін тұлға ретінде түсіну, тұлға ретінде анықтау. Өзін
іс жүзінде көрсету.
Рухани түр — адам жеке ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Қазіргі уақытта денсаулық бірнеше түрлерге және құрамдас бөліктерге
бөлінеді:
1. Тән ... — бұл адам ... мен ... ... күйі. Мұның негізі онтогенездік дамудың әр түрлі кезеңдерінде
басымдық ... ... ... ... жеке дамудың
биологиялық бағдарламасынан құралады.
2. Дене денсаулығы — организм мен мүшелерінің өсуі мен ... ... ... ... ... ... ... және функциялық сақтамалардан құралады.
3. Жан денсаулығы — адамнаң психикалық өріс ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін жалпы
рухани қолайлы күйден құралады.
Рухани тазалық— тіршілік әрекетінің уәжді және ... ... ... ... негізі жеке тұлғаның қоғамдағы құндылық
жүйесі мен мінез-құлық ... және ... ... ... руханилылығы себепші болады, яғни ол адамзаттьң байлығы
— мейірімділік, намыс, абырой, ма-хаббат, сүйіспеншілік және ... ... ... ... тән және дене күйі үшін — мен ... аламын;
• психикалық күй үшін — мен тілеймін;
... ... - мен ... ... ... ... зақым келтіретін факторлар әрекетіне өзіне тән ... ... тән емес ... өсу мен даму ... ... функционалдық күйі және сақтамалық мүмкіндігі;
• қандай болса да аурудың немесе даму кемістігінің болу деңгейі;
• имандылық-еріктілік және құндылык-уәждік мақсат ... ... мен ... арасындағы өзара байланыс салауатты өмір
салты (СӨС) ұғымында толығырақ айтылады.
Осы заманғы ғылым мен ... ... өмір ... - бұл ... ... ... ... және рухани мұқтаждықтарды
қанағаттандыру түрімен, жеке тұлға және қоғамдык мінез-құлық ережелерімен
сипатталатын ... ... ... типі ... түсініктерді
кіріктіретін биоәлеуметтік санат. Жеке тұлғаның өмір ... ... ... ... үш ... ... өмір сүру деңгейі;
- өмір сүру сапасы;
- өмір сүрудің өзіндік жолы.
Өмір сүру деңгейі — бұл адамның ... ... және ... ... ... көрсететін әлеуметтік-экономикалық
санат.
Өмір сүру сапасы - адам қажеттіліктерін қанағаттандыратын жайлылық
дәрежесі. Бүл көбінесе әлеуметтік санатқа ... ... ... жолы адам ... ... ... ... нышан. Бұл - жеке
тұлғаның психологиясы және ... ... ... қалып.
Адам денсаулығы, ең алдымен, өмір сүрудің өзіндік жолына ... ... ... ... (діл) және жеке бас ... (кейіпкер)
анықталады.
Этнокомпонент салауатты өмір салтында балалардың ақыл-ойын, сезімін
және әрекетін ... ... рөл ... Өмір ... мен ... ... ... салауатты өмір салты (СӨС) ұғымында барынша толық
айтылады, СӨС-тың негізі салауаттану ғылымы болып табылады. ... ... ... ... үшін ... жағдайларда кәсіптік, қоғамдық және
тұрмыстық қызметтерін орындауға себепші ... ... СӨС жеке ... және ... ... ... және ... жеке тұлғаның іс-әрекеттеріне бағыт береді.
СӨС қалыптастырудың негізіне биологиялық та, әлеуметтік те ұстанымдар
орныққан. Биологиялық ұстанымдарға: балалардың жас ... ... өмір ... ... ... бірізділігі және т.б.
жатады.
СӨС әлеуметтік ... ... ... ... ... өзін-өзі шектей білуі (нәпсі тыюы) және т.б. жатады. СӨС
ұғымы қазіргі заманда мыналарды ... жеке бас ... дене ... ... ... ... ... тәртібі;
- зиянды дағдылар мен құмарлықтан (темекі ... ... ... ... т.б.) бас ... ... ... дұрыс өмір сүру қалпын қалыптастыру шаралары
“Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі және ... ... – 2030” Даму ... жүзеге асыру барысында ҚР Үкіметі
Қаулысының шешімімен № 1678 ... ... 1997 жылы 3 ... ... сүру ... ... Қызметі құрылды. Сол уақыттан бері салауатты
өмір салтын қалыптастыру мәселесі бойынша аурудың аддын алу мен ... ... ... ... қол ... Өтпелі кезеңдегі
экономикалық қиындықгарға, денсаулық ... ... ... ... ҚР ... ... ... салауатты өмір салтын калыптастыру қызметі төмендегі
мәселелердің шешімін ... ... өмір ... (СӨС) ... ... мен ... құрылып, ... ... ... ... ... ... ... тәрбие процесіне жаңа технологиялар енгізілді;
... ... мен ... ... ... үшін СӨС
қалыптастыратын мамандар даярланды;
— СӨСҚ-дың ұлттық саясаты анықталды, оның ... ... ... өмір ... атты ... бағдарлама жасалды. Бағдарлама
жалпы халықты салауатты өмір салтын ұстану жолдарымен хабардар ету, аурудың
алдын алып, ... ... ... ... және ... ... ... жалпы халықгың денсаулығын сақтап, ... ... ... ... ... және ҚР ... елдегі СӨСҚ саясатын толығымен
қолдайды. Оған дәлел - 30.12.01 жылы № 751 ... “2002 ... ... ... ... ҚР ... 2002-2004 жылға арналған
бағдарламасы бойынша 28.03.02 жылғы № 827 бұйрығымен “Қазақстан-2030 ... іске ... ... ... өмір салтын қалыптастыру және
халықтың денсаулығын нығайту мемлекеттік саясаттың басты бағыттарының бірі
болғандығы.
Өткен кезеңді талдай ... ... өмір ... ... атты республикадағы қозғалысты одан әрі жетілдіру нәтижесінде әрбір
жеке адамның салауатты ... бет ... ... ... ... Даму ... республика халқының салауатты өмір
салтын қалыптастыру бағытындағы басымдықтар:
- ... өмір ... ... ... саясатын жасау;
- қауіпсіз және сенімді тіршілік ету ортасын қамтамасыз ету;
- денсаулықты сақтап нығайту үшін ... ... ... ... өмір ... ... ... денсаулық сақтау ... ... және оны ... АМСК ... ... нығайтуға бағыттау.
Алға қойған мақсатгы іске асыру барысында ҚР Үкіметінің 1999 жылғы ... № 710 ... ... өмір ... мен ... ... 1999 жылғы 30 маусымындағы № 905 шешімімен "Салауатты өмір
салты" кешенді бағдарлама" қабылданып ... ... бұл ... ... ... толық жүзеге асырылып, аяқталуы керек.
ҚР Білім, мәдениет және денсаулық сақгау министрлігінің, ... ... ... ... көре бастады. Мысалы, 1998 жылғы 23
маусымдағы "ҚР ... өмір ... ... және дәрігерлік
профилактикалық іс-әрекеттерді жетілдіре түсу іс-шаралары жөніндегі" № 282
бұйрық өз кезегінде ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттерін анықтап берді. 1999 жылдың 19
сәуіріндегі "Республика бойынша аудандық, ... ... ... ... ... № 199 ... ... дәрігерлік-санитарлық
көмек көрсету және ондай ұйымдардың қызметі мен міндеттерін көрсетіп берді.
Республика аймақтарында ... ... 1998 жылы ... ... өмір салтын қалыптастыратын мамандар даярлау"
жөнінде № 594 бұйрық пен 1999 ... 22 ... ... өмір ... ... ... ... тапсырма" № 83 бұйрықтар
негізінде мемлекеттік тапсырыс бойынша үздіксіз мамандар даярлау қамтамасыз
етілді. Білім беру саласының қатысуымен Ұлттық ... ... ... ... ... беретін мектептерге, орта, арнаулы және жоғарғы
оқу орындарына арналған " ...... ... ... атты оқу
бағдарламасы дайындалды.
Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және ... ... 1998 ... 24 қарашасында "Валеология — қалай ауырмау керек"
оқу бағдарламасын республиканың жалпы білім беретін ... ... № 572 ... мен 1998 ... 28 ... "Валеология кешенді
бағдарламасын курстық негізде жоғарғы оқу орындарында оқытылуы жайлы" № ... ... Үгіт ... жүргізу мақсатында ҚР Денсаулық сақгау
агенттігінің 2000 жылы 7 қаңтардағы № 9 және 22 ... ... ... ... ... ... және ҚР түрлі аурулардың алдын
алу жұмыстарын жүргізуге үгіт-насихат жүргізу" туралы № 834 ... ... ... өмір ... ... ... ... мамандарға
арналған түрлі әдістемелік көмекші құралдар даярланып мамандарға таратылды.
Салауатты өмір салтын қалыптастыру қызметінің құрылымы мен жүйесі
Қазіргі таңда республикамызда СӨСҚ ... ... мен ... Оның ... салауатты өмір салтын калыптастырудың Ұлтгық
Орталығы және 14 облыстық, 9 қалалық ... ... ... ... ... ... Балқаш, Шымкент) СӨСҚ орталықтары кіреді.
Аудандық деңгейлерде де СӨСҚ ... ... ... ... 8 аудандық орталық қызмет атқаруда. ... ... ... орталықтарында /ДНО/ 1500 адам қызмет жасайды.
Орталықтарда ... іске ... ... ... ... ... іске қосылған. СӨСҚ мен аурудың алдын алу бағдарламасын ғылыми
тұрғыда негіздеу үшін ... ... ... ... ... ... (Солтүстік аймақ), Ақтөбе қаласында (Батыс аймақ),
Семей каласында (Шығыс аймақ) және ... ... ... ... өмір сүру қалпын қалыптастыру қызметі жоғары маманданған
қызметкерлермен толық камтамасыз ... ... 10 ... ... ... 14 қызметкер медицина ... ... ... ... ізденушілері жұмыс жасауда.
Мәселелерді шешу үшін ведомствоаралық деңгейдегі республикалық,
облыстық, ... ... ... ... өмір ... ... Координациялық кеңес ұйымдары құрылды. ... ... ... жасайтын Республикалық басқару кеңестері, қалалар
мен аудандардың әкімшілігіндегі "Қазақстан 2030" стратегиясының ... ... ... ... ... ... СӨС-на,
денсаулықгы сақгау мен нығайтуға байланысты мәселелерді шешетін комиссиялар
құрылған. СӨСҚ-ға байланысты үгіт ... ... ... және ... ... ... ... қарқыны СӨСҚ қызметінің директоратында
квартал сайын өткізілетін жиналыстарда талданады. Онда ... ... ... ... алдағы уақытта жасалатын істер және СӨСҚ орталықтарының
аймақгарда жасап ... ... да ... ... және ... министрлігімен, ҚР Мәдениет, ақпарат және
қоғамдық келісім министрлігімен, ҚР Табиғи ресурстар және ... ... ... ҚР ... және ... агенттігі сияқты ұйымдармен
келешекте бірігіп жұмыс жасау келісім шарттары жасалған.
ТМД мемлекеттерімен жасалған келісімшартгар
Соңғы жылдары еліміздің салауатты өмір салтын ... ... Азия ... кең ... Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан
мамандары біздің жаңа технологияларымыз бен ... ... ... ... мүмкіндіктері бар. Қазіргі кезде СӨСҚ Қырғызстандағы,
Тәжікстандағы және Өзбекстандағы осы тектес ұйымдармен байланысып, ... ... ... алып ... ... ... ... ТМД
мемлекеттерінің мамандары Ұлттық Орталықта өткізілетін халықаралық ғылыми-
практикалық конференцияларға, СӨС ... ... ... және ... ҚР СӨСҚ ... мамандарының жасалған ғылыми-
әдістемелік материалдарын ... ... ... ... ... бағыттары
Қазақстан 2030 жылдарына дейін Даму стратегиясын ... ... ... ... өмір сүру қалпы" кешенді бағдарламасы, "Салауатты
өмір салтын үгіттеу және насихаттау" бюджетті бағдарламасын ... ... ... жүзеге асыру үшін келесі міндеттемелерді ... ... ... және ... алу, СӨС мамандарын даярлау
бағдарламалар, ДДҰ жобаларын ... түсу және іске ... ... ... ... ... тұрғыдан қолдау көрсету, жаппай халықтық ... ... ... ... әдістемелік материалдарды, жаңа
технологияларды жасау және ... ... СӨСҚ ... байланысты
хабардар етіп отыру, аурудың алдын алу және денсаулықгы нығайту.
Білім беретін ... ... ... және ... ... СӨСҚ ... даярлау
негізінен медициналық немесе педагогикалық сала ... ... ... ... ... ... ... біліктілігі қарастырылады - бұның барлығы қызметтің дұрыс
ұйымдастырылуына қажетті жағдайлар. Осыған сәйкес ҚР ... ... ... ... ... 14.12.98 ... № 594 ... негізделіп
СӨСҚПҰО базасында салауатты өмір салтын ... ... ... даярлайтын Республикалық орталық құрылды. ... ... ... ... өмір ... ... ... мамандарды даярлау
және қайта даярлау;
2. Мемлекеттік оқу, білім беру ұйымдарына валеология пәнін енгізіп,
дамыту.
Міндеттерді жүзеге ... ... ... өмір ... мәселесімен айналысатын республикалық Ұлттық Орталықта СӨС
қалыптастыратын мамандар үздіксіз даярланып, ... мен ... ... және ... ... жетілдіру институттарында басшылар
мен ғылыми педагогикалық мамандар оқытылуда, сонымен ... ... ... ... денсаулық сақтау жоғары мектебінде, Қазақ
мемлекеттік спорт және ... ... және ... ... білімін жетілдіру институтында арнайы валеология факультеттері
ашылған. СӨС-ның ... ... ... ... және ... үздіксіз даярлануда, аурудың алдын алу мақсатында аудандық және
қалалық СӨСҚ орталықтарында 1-2 күндік семинарлар ... ... ... ... СӨСҚ орталығында 20 мыңнан астам СӨС ... ... 70 ... ... ... Әйтсе де, мақсатсыз маман
дайындау, оларды өз ... ... ... ... ету ... ... сақтау ұйымдарын және мектепті СӨС ... ... ... ... келтіріп отыр.
СӨС мамандарын даярлауды одан әрі жетілдіре түсу ҚР ... ... ... ... ... ... Алдағы уақытта АМСК
ұйымдары үшін СӨСҚ мамандарын 2002 жылы 40% ... ... ал 2003 ... ... 70% ... ... міндеті көзделіп отыр. Бұл ... ... ... үшін ҚР ... ... министрлігінің
тарапынан бірқатар бұйрықгар жарық көрді. Олар: "Медициналық ... ... ... ... алу және денсаулықты нығайту үшін арнайы
кафедралар мен курстар ашу" және ... өмір ... ... ... ... арналған курстар жөнінде" .
СӨСҚПҰО мен Алматы мемлекеттік дәрігерлер білімін жетілдіру институты
бірігіп денсаулықты нығайту және аурудың алдын ... Бас ... ... ... АМСК ... ... диплом алдында дайындайды,
тақырыптық циклдар бойынша СӨСҚ ұйымдарының ... ... және ... ... Бас кафедраларды медициналық жоғарғы оқу орындарында
ұйымдастыру барысында, салауатты өмір ... ... ... студенттер арнайы диплом алады, сөйтіп, аурудың алдын алу мен
денсаулықты нығайтуға үйретеді. ... ... ... жоғарғы оқу
орындарын тәмамдаушы түлектер, институттарда білімін ... ... ... ... ... ... және дипломнан кейінгі салауатты өмір
салтын қалыптастыру проблемалары бойынша кәсіби маман болып шығады.
Медициналық колледждерде тұрақгы СӨСҚ ... ... ... ... істеуде. Сонымен қатар медколледж окушылары мен
орта медициналық білімі бар адамдар мен ... ... ... алды және ... ... треньерлерді даярлау жүзеге асырылуда.
Білім беру саласындағы валеология ... ... ... ... ... тұрақты және ұзақ мерзімді болмауына
байланысты айтарлықтай нәтиже берген жоқ. ... ... ... ... беретін
мектептердің тек 20% ғана арнайы дайындалған ... ... ... ал ... ... бұл пәнді негізінен биология
пәнінің мұғалімдері жұргізеді. Ал олар салауатты өмір ... ... ... ... ... оқу ... ұмыт қаддырады
(мысалы, тиімді тамақтану, зиянды әдеттердің алдын алу, ... ... ... ... ... ... ... салты туралы білімдері, көзқарастары төмен деуге болады. Осы мәселені
шешу үшін ҚР ... ... ... ... ... асыру
мақсатында, яғни білім жүйесіндегі мамандардың осы сала ... ... үшін ... өмір ... қалыптастыру, аурудың алдын
алу және денсаулықты нығайту бағдарламасы бойынша мұғалімдерге арнайы курс
ашып оқыту қажет.
Валеология бойынша бағдарламаны енгізу
Салауатты өмір ... ... ... ... мен ... асырудың бірі балалар мен жасөспірімдерге үздіксіз ... ... ... ... яғни, валеологиялық білім беру болып
табылады. 1998 жылы ... ... және ... ... ... бойынша валеология бағдарламасы жалпы білім беретін мектептерге,
орта және жоғарғы оқу орындарына 1998-1999 оқу ... ... ... объективті қиындықтарға қарамастан, бүгінгі таңда республика бойынша
жалпы білім беретін мектептерде валеология бағдарламасы 3,5 млн оқушыларға
оқытылуда
- 91,6%, ... ... ... ... 96,3%, орта ... ... беретін орындарда — 76,2% және жоғарғы
оқу орындарында -69,3% оқытылуда.
Республика мектептеріндегі сараптама зерттеу жұмыстарының ... ... жеке бас ... ... ... ... 1998 жылға қарағанда 34%-ға өскен, СӨС нормалары мен ережелерін орындау
60% өскен, дене ... 18% ... ... ... саны 20% азайған,
спирттік ішімдік ішетіңдердің саны 5%-ке азайған, ал ЖЖБА ... ... ... алу ... ... 52% ... ... аймақтарда оқушылар
арасында сары ауру сырқатымен ауыратын адамдардың саны 10%-ға ... ... ... ... ішек ... және ... жолы ауруларымен
ауыратын адамдардың саны 18% төмендеген (Жамбыл, Батыс ... ... ... ... ... ... 65% ... дене шынықгыру
белсенділігі 3 есеге; ЖЖБИ және ЖТИС алдын алу 45% артқан; спирттік ... ... ... ... ... ... 30% артқан. Бағдарламаны
одан әрі жетілдіре енгізу үшін ... беру ... ... ... кеңесі құрылды, қазіргі уақытта Білім ... ... ... қолдауымен оқу құралдары мен 1-4 сыныптарга
оқу бағдарламалары жасалды.
2003 жылы СӨСҚПҰО ҚР Білім және ... ... және ... ... ... ... отырып, "Балалар мен жасөспірімдердің
психикалық денсаулығын қалыптастыру процесіндегі мектеп психологиясы" ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеге сүйене отырып, жергілікті
деңгейде келесі тиімді профилактикалық жұмыстарды жүргізу ұйғарылды:
1. ... ... мен ... ... ... жауапты іс әрекет пен дағдыны калыптастыру.
3. Салауатты өмір салтын ұстануға баулу.
4. ... ... ... мен ... ... ... ... дәрежеде болуын камтамасыз ету.
5. СӨС калылтастыруда мемлекеттік ... ... ... ... қалыптастыру.
6. Нысаналы топтарды тандаудағы басымдық - балалар, жасөспірімдер,
жастар.
Халықтың ақпарат алу деңгейін ... ... ... іс
әрекеттеріне жауаптылығын арттыру, оны дағдыға айналдыруды қалыптастыру
үшін ... әр ... ... мен ... ... топтарға акпаратты білім тест материалдарын қолдану, ... ... ... ... ... ... ... оқыту; жасөспірімдерге ақпараттық білім беру мақсатында білім беру
орталықтарын құру, интернет жүйелерін және тұрмыс ... ... құру ... ... аурудың алдын алу және ... ... ... ... және ... ... тығыз карым
қатынаста жұмыс істеу күшейе түсті: бірігіп ... ... ... ... кең көлемді акциялар мен халықаралық күндерді
өткізу, ақпараттық білім жөне ... ... ... ... ... ... таңда профилактикалық бағдарламалар сапалы, жаңа деңгей
жетістіктерін көрсетуде. Ғылыми қолдау бар және оны тиімді ... ... ... бар: ДДҰ ... ... ... мектептері,
салауатты университеттер, салауатты ... ... ... ... ... өмір салтын қолдайды; денсаулықты нығайту
орталықтары, темекі тартушылықпен күрес орталықгары, ... ... ... өмір дағдыларына үйрететін орталықгар немесе т.с.с.
СӨСҚДҰО базасында жасөспірімдердің ақпаратгық білім беру орталығы құрылған,
онда 2002 ... ... айы мен ... ... ... 50 ... ... (студенттер мен оқушылар), 30 ... 10 ... ... алып ... ... үшін ... ... алу және денсаулықты нығайтуға
арналған ... ... ... ... ... ... білім стандарттары жасалған.
Қорытынды
Қазіргі заманда денсаулықты сақтау мен нығайту ең ... ... ... ... ХХІ ... ... денсаулықты қалыптастыруға үйрену
қажет. Валеологиялық мәдениетті қалыптастыру өсіп келе жатқан ... ... ... ... ... басты шарты.
Салауаттану – тұтасымен алғанда жеке тұлғаның, қоғамның, табиғаттың
денсаулығы туралы ғылым.
Әлеумет себепші болған аурулар ... ... ... ... мәні ... қарама – қайшылықтардың шиеленісуіне байланысты
– салауаттанудың пайда болуы заңдылық. Салауаттану ғылымы аурудың ... алу ... ... сақтау және нығайту амалдары ... ... ... өмір ... ... ... ... табылады.
Салауаттанудың ролі – адамның ішкі биологиялық табиғатымен, өзін
қоршаған тірі және өлі ... ... ... ... ... ... жою ... табылады.
Салауаттану ғылымы “қалай денсаулықты сақтаудың” ұстанымдары мен
тетіктерін зерттейді. Салауаттану нысаны, ... – дені сау ... – оны ... ... және ... ... етуші
факторлар, үшіншіден – аурудың пайда болу себептері, ... дені ... ... ... ... ... ... төртіншіден – сақтандыру
және сауықтыру шаралары болып табылады.
Сонымен, жоғарыда ... ... ... өзінің
денсаулығының нашарлауына өзі кінәлі екенін көруге болады. Ауруды ағзаға
жолатпау, адамның өз ... ... ... ... ... әрбір
адамның басты міндеті.
Қолданылған әдебиеттер
1. Валеология. Республикалық педагогикалық әдістемелік журнал.- №6, ... ... ... педагогикалық әдістемелік журнал.- № 1, 2003
3. Ж.Ж.Жатқанбаев. Валеология. - ... ... ... ... Валеология (Оқу - әдістемелік құрал). –
Алматы, 1999

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Денсаулық – медицинаның басты сұрағы11 бет
Колледж студенттеріне салауатты өмір сүру салтын қалыптастыру аспектілері107 бет
Тамақтану валеологиясы7 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ардағым –ата жұрт4 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру адам капиталын дамытудың алғышарты және факторы ретінде91 бет
Білім беру жүйесінде қолданылатын психодиагностика11 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері туралы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь