Байқоңыр және ғарыштық ұшырылымдарының экологиялық зардаптары

Кіріспе

1. Тарау Байқоңыр және ғарыштық ұшырылымдарының экологиялық зардаптары
1.1 Бүгінгі Байқонырдың мәселесі
1.2 Космодром Байқонырдың табиғатқа әсері


2. Тарау Байқоңыр және ғарыштық ұшырылымдарының экологиялық зардаптары
2.1 Бүгінгі Байқонырдың мәселесі
2.2«Байқоңыр» ғарышайлағындағы экологиялық мәселелер

Қорытынды

Пайдаланған әдебиет тізімі
Қазіргі кезеңде адам мен оны қоршаған ортаның қарым-қатынасы күрделене түскені мәлім.
Жиырма бірінші ғасырда адамзаттың алдыеда тұрған ғаламдық проблмалардың бірі экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету проблемасы екені әртүрлі деңгейдегі мінбелерден жиі мойындала бастады. Адамзат өзі мекен сүруге жарамсыз етуге бейім күшке айналған жағдай қалыптасты.
Бәріміз де тәуелсіздіктің алғашқы кезеңінде еліміздегі нарықтық реформалар мен экономикалық тоқыраулардың қоршаған ортаны қорғау саласындағы басқару және бақылау жүйесіндегі ұйлесімсіздікке әкеп соққанының, экономикалық мүдде мен экологиялық мүдденің бір-біріне қарсы қойылуының куәсі болдық. Қаржы тапшылығының мәселесін шешкен кезде экологиялық және қорғау проблемаларынан гөрі экономикалық мүдде басым болып келді.
Көздің қарашығындай қорғауды қажет ететін табиғат байлығына көңіл бөлу әлсіреп кетті. Осы мәселелердің ішінде үлкен мәселелердің бірі – Байқоныр.
Байқоныр төңірнгіндегі экологиялық жағдайдың қаншалықты күрделі екенін биліктің онша ескере бермейтіні өкінішті.Мәселен, осыншама жыл бойына ғарыш айлағынан гептилмен жұмыс істейтін 2000 –нан аса замыран тасығыштар ұшырылыпты.
Байқоңыр – 1955 жыллы негізі қаланған Қазақстан Республикасының ғарыш айлағы. Қызылорда облысының жерінде орналасқан. Байқоңырдан кезінде «Восток», «Восход», «Союз», «Прогресс» сияқты Кеңес Одағының ғарыштық корабльдері мен «Салют» орбитальды станциялары, сонымен қатар басқа да көптеген ғарыштық аппараттары ұшырылды. Тек осы жерден ғана ұшуы басқарылатын корабльдер ғарышқа шығарылады.
Қазіргі заманда ғарышкерлік-ғылыми-техникалық прогрестің болашағы зор болып саналады және ол ғылымның тез алға басуына көп үлес қосып, оны жаңа зерттеу құралдарымен, әдістерімен қаруландыратыны белгілі.
Ғарышты игеру адамзат дамуының жаңа техникалық деңгейіне шығуын ғана емес, оның дүние танымдық мүмкіндігінің кеңістік және уақыттық шектелуін де ұлғайтып, біздің қоршаған дүние туралы түсінігіміздің өзгертуіне жағдай жасайды.
Бұл курстық жұмыс Байқонырдың күрделі мәселелерін қарастырады.
1. Сарпеков Р. Экологиялық қауіпсіздіе- ғаламдық проблема // Дүние.-2003.-№5.-25б.
2. Сыбанбай У. Отарбамен-«Байқонырға» // Дүние.-2003.-№3,12б.
3. Жайсаңбаев Г. Байқрныр және ғарыштық ұшырылымдарының экологиялық зардаптары // Ізденіс,2001.-№4 ,31 б.
4. Байкежеева А. «Байқоныр» ғарышайлағындағы экологиялық мәселелер //
5. Проблемы Байконура на государственный уровень// Экология и устойчивое развитие,2003.-№5
6. Экология –ел тағдыры // Дүние,2003.-№5,21 б
7. Құрманбаева А. Байқоныр проблемалары// Дүние,2003.-№5
        
        Жоспар
Кіріспе
1- Тарау Байқоңыр және ғарыштық ұшырылымдарының экологиялық зардаптары
1.1 Бүгінгі Байқонырдың мәселесі
1.2 Космодром Байқонырдың табиғатқа әсері
2- Тарау Байқоңыр және ғарыштық ұшырылымдарының ... ... ... ... мәселесі
2.2«Байқоңыр» ғарышайлағындағы экологиялық мәселелер
Қорытынды
Пайдаланған әдебиет тізімі
Кіріспе
Қазіргі кезеңде адам мен оны қоршаған ортаның қарым-қатынасы күрделене
түскені мәлім.
Жиырма бірінші ғасырда адамзаттың ... ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету проблемасы екені әртүрлі
деңгейдегі мінбелерден жиі ... ... ... өзі ... сүруге
жарамсыз етуге бейім күшке айналған жағдай қалыптасты.
Бәріміз де тәуелсіздіктің алғашқы кезеңінде еліміздегі ... мен ... ... қоршаған ортаны қорғау
саласындағы ... және ... ... ... әкеп
соққанының, экономикалық мүдде мен экологиялық ... ... ... ... болдық. Қаржы тапшылығының ... ... ... және ... ... гөрі экономикалық мүдде басым болып
келді.
Көздің қарашығындай қорғауды қажет ететін табиғат байлығына көңіл бөлу
әлсіреп кетті. Осы мәселелердің ішінде үлкен мәселелердің бірі – ... ... ... ... ... күрделі екенін
биліктің онша ескере бермейтіні өкінішті.Мәселен, осыншама жыл бойына ғарыш
айлағынан гептилмен жұмыс ... 2000 ... аса ... ... – 1955 ... ... ... Қазақстан Республикасының ғарыш
айлағы. Қызылорда облысының жерінде орналасқан. Байқоңырдан ... ... ... «Прогресс» сияқты Кеңес Одағының ғарыштық
корабльдері мен ... ... ... сонымен қатар басқа да
көптеген ғарыштық ... ... Тек осы ... ғана ... ... ғарышқа шығарылады.
Қазіргі заманда ғарышкерлік-ғылыми-техникалық прогрестің болашағы зор
болып саналады және ол ... тез алға ... көп үлес ... оны ... ... ... ... белгілі.
Ғарышты игеру адамзат дамуының жаңа техникалық деңгейіне шығуын ғана емес,
оның дүние танымдық мүмкіндігінің ... және ... ... де
ұлғайтып, біздің қоршаған дүние ... ... ... жағдай
жасайды.
Бұл курстық жұмыс Байқонырдың күрделі мәселелерін ... ... ... ... ... «Бас ... - Байқоныр
Ағылшынның әйгілі қиялгер-жазушысы осы пікірі бекер айта салмаса
керек. Өз шығармашылығында тек қана Жер ... ... ... деген
ғарыштағы табиғат атаулыға жаны ашитын қаламгер мұны ашу үстінде ашына
айтқаны ... ... ... тұр ғой. Қазіргі «цивилизация», «өркениет»,
«прогресс» жаратылысқа жасап жатқан қиянаттарына түңілгендіктен жазғаны деп
қабылдауға тиістіміз... Барлық қолымызда бар қиянат ... ... ... ... тек қана залалды салдарына куә болып отырған адамның ... ... ... таңда Қазақстан жұртшылығы да сол ұлы қиялгердің халін ... жоқ па? ... ... ... ... біркеннен кейін
ғана, сан соғып қалатынымыз қалай? Мысалы: семей ядролық полигоны, 18,5 ... ... ... ... жылдар арасында ашық аспанда, жер бетінде,
келе-келе жер қойнауында ... ... жуық ... ... ... ... ... ғасырдан кейін тиіп-қашып қана жария болатыны
несі?
Ал, қазақтың жарым-жартылай маңдайына жазған Арал ... ше? Оған ... ... ... ... жататын су доғарылып, оның есесіне теңізден
кері, дарияға құйыла бастаған сұмдықты да, ... ... ... о шеті ... ... енді адам жаяу ... өтетін заманың келгенін де ел ... ... ... не «сиқыр»?! Табиғат жарықтық өз төсін мың-миллион сан құбылтып,
сұраптан, ақыр ... ... ... ... ... ... жатқан ,
ішем десең де, мал ... да, ... ... ... да ... ... қос-егіз дарияны сыйлағанды. Жаратылыс қазақ жеріне
бойы қос құлаш келердей қаязы мен жайынынан ... ақ ... ... ... «қолпаштап», ең аяғы тортасына дейін қойнауы «жыртылып-
айырылатын» Аралды сыйға ... ... ... табиғи байлық қазір
не күйде?
Жазушы Энгельс Ғаббасов Батыс Қазақстаннның ... Қапы ар ... ... етіп жарыиялап, әртүрлі тірі жанды қырып-
жоятын қару-амалдарды сынап ... ... ... жөнінде депутат
кезінде Парламент мінберінен ... боп, сөз ... ... «Сөз
сөйлеген болады» деп ... ... ... жаны адал ... ... басындағылардың құлағына іліп жатқаны байқалған жоқ.
Жазушының осы Батыстағы «былықтар» хақында ... ... ... яғни ... ... да, қарапайым халықты да
сақтандырғандары күні ертең ... ... ... ... шығатыны
анық. Сонда ғана тағы да сол баяғы Семей полигоны, Арал ... ... ... бояуы тозғаннан кейін» өкінгеннен не пайда?
Ал, әзірше «Арзамас-16» арнайы эскпедициясының 1966 жылы 300 ... ... ... ... ... бір ... қол созым қашықтықта,
165 метр шұнқырда тұңғыш жарылыс жасағанын біреу біліп, біреу біле қоймас.
Содан бері ... ... он ... 17 ... ... Солардың
біреуінің орнында қазірде диаметрі 600 метр «көл» пайда болған. ... ... көл. Ол ... ... асар дейсің! Қайта, керісінше, сол
«көлдің» ыстықтан буланған улы ауасын жұтып ... жоқ па ... ... да, ... Қазақстан бойынша балалар өлісі ең көп ұшырасатыны да –
осы өңір! ... ... ... - осы ... ... Яр ғой. Оны да
кейін білеміз!.
Ендігі бір «келешек» - ... ... ... заманда Қорқыт ата
көңілінен шыққан ... ... ... ... ... ... ... келіп болмайтын қыруар күрделі құрылыстардың тұңғышын 1955 жылғы 5
мамырда ... ... Бұл ... басы еді. Тіпті, керек ... ... одан да ... 1955 ... 12 қаңтарда Жосалы темір
жол бекетіне инженер Н.Дежкин бастаған құрылысшылардың Мәскеуден екі ... ... құба ... ... ... ... Оны да өөз ... жатқан қазақ жоқ. Кеңес Одағы ыдырап, Байқоныр өз ... 1991 жылы ... ... ... объетілердің жалпы құны 23
миллиард долларға бағаланған-ды!
Ғарыш айлағының қанщалықты зор екендігін осындай-ақ байқай аларсыз!
Алайда, егеменді алғанның аз уақытқа ... ... буы» ... бастағанына бүгінде жұртшылықтың да көзі жетіп келеді. Соның күні
Байқоңыр ғарыш айлағында да түсті. Соншама ... ... ... қалу ... туды.
Сол тұстағы жағдай тұрғысында Ұлттық әуе-ғарыш агенттігі бас директорының
орынбасары, ... ... ... ... ... ҚР ҒА-ның
корреспондент-мүшесі М.Молдабеков: «Қаржы мен мамандардың жоқтығы ғарыш
айлағын Ресейге халықаралық нарықтан 4-5 ... ... ... ... ... - деп ... Кеңес өкіметі дәуірінде лазерлік қаруды зерттеу саласындағы еңбегі ... ... ... ... ... ... докторы Ғалым
Әбілсейітов:»
1993 жылы Премьер-Министрдің ... ... ... ... ... да ... ... сақтап қалу мақсатымен оны
жалға беруді ұсыныс жасадым», - деп мақтанғандай емеурін білдірді-дағы ... ... ... ... ... ... Тоқтар Әубәкіров бұл
пікіріме қарсылық ... - деп ... Осы ... ... ... ... қазір көзіміз жетіп отыр.
4 бөлек немесе орталықтан ... ... ... ... ... ... ... алып, сайран сала бастады. «Жыл ... ... ... ... ... ... - ... жалдап алушы ресейліктер
күні кешеге дейін, қазақ жері бетін күйдіріп-жандырып, ... соң ... ... ... да, ... ... ... ресейліктердің кәперлеріне
де келмейді.
Оның есесіне ғарыш айлағының сол қанатындағы ... ... ... ... ... ұшып ... Және де бірі болмаса, бірінің
жолы болмай, асып кетсе, Алтайға дейін ғана ... ... ... құлап
жатты. Олар турасында біздің мемлекет тарапынан не жалға алушыларды жұбану,
не өз аспанымызға төніп ... ... ... ... білдіру сияқты
нақты әрекеттер атымен байқалмады.
Соның ақыр-соңы, ... 1999 ... 5 ... 20 сағат 32-ші
минутіне әкеп тіреді. Тап осы жұртшылық қауіптене тосқан ... ... ... да ... Жүк тасымалдайтын «Радуга» жер серігінің бөлшектері
өзін тиіс орбитаға шығарып ... тиіс ... ... ... ... темір-терсек түрінде Қарағанды облысының Шет
ауданы аспанына «жаңбырдай жауды». Хруничев атындағы орталық ... ... С824М ... жылдамдық үдеткіш блок салынған тұңғыш экспериментті
«Протон» зымыран-жеткізгіштің екінші сатысы 112 ... ... ... Ал, «шатақтың бәрі» үшінші двигателінде болған. Соның ... ... ... ... бұзылып, оның ішіндегі оталғыш сұйық ... ... ... ... ... ... айналып,
балықты көл аймағына шашыла бастайды. ... ... ... ғана ... ... зымыран-жеткізгіш «Протон-М» мен жүк тасушы
«Радуга» ғарыш кемесі осылай опат болған-ды. ... ... 165,79 ... пен 180,69 ... ... да ... ысырап болған-ды.
1.2 Космодром Байқонырдың табиғатқа әсері
Тағдырдың тәлкегі ме, қайдам, қазақтың тұңғыш ... ... ... ... тек қана ... зымыран-жеткізгіштер сериясы пайдаланатын
аса улы гептил газының 43 тоннасы бей-берекет төгілсе керек. Алдын ... ... ... ... тек ... «сіңірген» сұйық
тыңайтқыш» Арқа өңірінің шұрайлы 6 мың шаршы км аумағы 3 мың ... ... ... ... Оны елге ... етіп жатқан тірі жан жоқ.
Ал төтенше жағдай бойынша аудандық штабтың мәліметіне жүгінсек, 950
гектарға жуық жерді өрт ... Оның ... 500 ... ... ... ... ... қызметінің бағалауынша, мапаттың салған лаңын
жою үшін алғашқы кезекте 3198000 ... ... ... ... ... ... миллион 798 мың теңгеге бағаланыпты.
Әрине, мұндай санадарды кейінірек осы апатқа қатысы барлар – ... ... ... ... ... да - әр ... жүрігтіп, жұмсартып, кейбір
тұстарды тіпті елемей кетуі әбден ... Оған бір ... ... ... ... делегациясын қабылдады» деген тақырыппен Қаз ТАГ
берген хабарда ... ... бар: ... ғарыш агенттігі басшысының
хабарлауы бойынша, мұнда Қазақстан жағымен бірлесе ... ауа, су ... ... ... ... ... сынақтары тексерілген. Бұл
заттарға шұғыл талдау жұмыстары ... ... ... ... ... ... неғұрлым улы бөлігі болып табылатын гептил
байқала қоймаған».
Ал, Ресей авиация-ғарыш агенттігінің бас ... Юрий ... ... тек жылдамдық үдеткіш «Бризн блогының екінші сатысынан ғана
аққан. Оның өзінде де бар ... 2,5 ... ... ... ... ... ... кәнекей «кімнің басы таз» екенін мойындатып көріңіздер!
Осыған қатысты республикалық ресми бір басылым – ... ... ... ... 10 шілдесіндегі мәлімдемесіне құлақ
түрген абзал шығар. «19 мамырдң өзінде ... ... ... ... ... және ... ... айлағын жалдау
туралы «келісім-шарттың» негізгі баптарын бұзғандары ғарыш аппараттарын
ұшыруға байланысты қызметті ... тұру ... ... қабілдаған-ды.
Алайда, не бұл құжат, не одан кейінгі ескертпелерді ресейліктер құлақтарына
да ілмеді», - деп ... Бұл ... ... ... ... ... ... қызметінде тұрғанда осы мәселе ... ... ... ... қақ жарып», өзінің «құдайы сөзін» айтқан-ды. «Егер біз
өзімізге және ТМД-дағы өз серіктестерімізге ... ... ... ... келісім-шарттар мен пәтуаластықты орындауымыз керек, -
дей келе, Байқоңырдың жалақысы хақында: - ... ... ... ... Егер біз үнемі, алдау мен серіктестерімізге кемсіте
қарауымызды тыймасақ, ешқандай ТМД болмайды!» - деп ... ... ... ... ... ғой!
Ол қайда. Осы Ресей үкіметінің мінбесінен өздерінің сол кездегі Үкімет
төрағасының айтқан ... ... ... бір жарым ай өтпей жатып тағы бір
газеттен мынандай хабарды оқимыз: «Ресей авиация-ғарыш агенттігінің ... ... ... ... ... 6 ... белгіленді. Ресей
өзіне жүктелген міндеттемелерді түгелдей атқарып шықты, ал ... ... ... ... ... ... ұйғарымынан бас тарутға шешті
деп атап көрсетілді». Көрдіңіздер ... ... кез ... ... ... ... үкіметіміздің арқасында, қазақ жерінде өз «Протондарымен»
сайрандағандары былай тұрсын, ресейліктер біздің есебемізден шет ... ... ұшын ... ... ... ... билеп-төстеп алған жақын арада Индонезияның «Гаруда-1» ... ... ... ... жоспарлап отыр екен. Әрине, оларды «құр
қол», бата үшін жарылқамаса керек. Және алатын ақылары да ... ... Ал ... ... сорлы қазаққа қанша тиын түсер?
Сөйте тұра, Байқоңыр өңірінің суын сарқып, ауасын улай ... 575 ... ұзын ... қосқанда, бес жыл бойы 50 миллионын ғана өтегенін
ақпарат құралдары қайта-қайта айтып ... Ал ... ... ... ... ... не істемек ойы бар екен? Байқоңыр аймағындағы ... ... ... ғой! ... ... ... тілеп алып, оны
Ресей берген ақшаға емдеуіміз керек ... ... ... сол ... барлық «ыстығына күйіп, суығына тоңып» отырғандар – ... ... ... және ... ... ... зардаптары
2.1 Бүгінгі Байқонырдың мәселесі
Байқоңыр – 1955 жыллы негізі қаланған Қазақстан Республикасының ғарыш
айлағы. Қызылорда ... ... ... ... ... ... «Союз», «Прогресс» сияқты Кеңес Одағының ғарыштық
корабльдері мен «Салют» орбитальды станциялары, ... ... ... ... ғарыштық аппараттары ұшырылды. Тек осы ... ғана ... ... ... ... ... ... ғарыш айлағы Ресейге 2014 жылға дейін жалға
берілді оның спорттық комплекстерінің «Протон», «Союз», ... ... бес ... жеткізгіш ракеталарын ұшыруға ... бар. ... ... ... ... станциясын құрастыру басталған. 45
жылдың ішінде ... ... ... ... ... ... ракеталар
старт алды.
Қазіргі заманда ғарышкерлік-ғылыми-техникалық прогрестің болашағы зор
болып саналады және ол ғылымның тез алға басуына көп үлес қосып, оны ... ... ... ... ... ... ... дамуының жаңа техникалық деңгейіне шығуын ғана емес,
оның дүние танымдық мүмкіндігінің кеңістік және уақыттық ... ... ... ... ... туралы түсінігіміздің өзгертуіне жағдай
жасайды.
Екінші жағынан, ғарышты қарқынды ... ... ... ала ... ... кейін ғана білінетін және жер бетіне жақын орта мен биосфераға өте
елеулі экологиялық зардабын тигізуге әкеледі. Оған ... ... ... ... ... ауданының аумағына алынатын үлкен жер
көлемінің қажеттілігі; ... ... ... ... ... ... ... ракета отынының жанған
өнімдерінің жер бетіне, ... ... ... ... ... ... ... байланысты туындайтын жоғарыда айтылған экологиялық
проблемаларды толығымен ... ... ... аппараттарының ұшырылуы үшін жеткізгіш
ракеталарды пайдалану байланысты олардың ұшу ... ... ... ... (пайдаланылған формаларының), яғни ракета
конструкциялары фрагменттерінің ... ... ... ... және одан
туындайтын экологиялық қауіп-қатер. Себебі, олардың ұшу трассаларының
көпшілігі Қазақстанның халық ... ... ... ... ... қиын ... туғызатыны белгілі.
Енді сол кезеңдегі мерзімдік басылымдардың біріндегі мақалдан үзінді
келтірейік: «Байқоңыр ғарыш ракеталарын ... ... ... ... ... зор бөлігінің шын мәнінде металл сынықтары мен
қоқыстарын тастайтын ... ... ... пайдаланатын шабындықтар
мен жайылымдардың айналымнан шығуына ... ... зиян ... ... облысы тұрғындарының қауіпті заттарды жинауы туралы
осындай талаптарына байланысты үш ... жуық ... бар ... ... оған ... авиация мен жер бетінде пайдаланылатын техника
беріліп, сол 1990 жылдары ғарыш қалдықтарынан обылстың алты ауданын ... ... ... ол ... ... ... ... жерлерде толығымен жүргізілмей қалғанын білеміз.
Соңғы он жыл көлемінде ең сенімді болып саналатын «Протон» жеткізгіш
ракетасының ауыр класы 1999 жылы ... ... ... ... км ... ... ұшырап, ракета мен ғарыштық аппараттың бөлшектері
Қарқаралы даласына құлап түсті. ... рет сол ... ... айында
«Экспресс – 2» серігімен ұшырылған «Протон» жеткізгіш ракетасы старттан 220
сек. өткесін 140 км биіктікке ... ... ... елдімекенінен 25
км жерге 150 тоннаға жуық ... ... ... түсті. Ал, ол
бөлшектердің тура елдімекенге, адамдардың төбесіне түспегені ... ... ... ... ... ... басшымыздың талап етуіне байланысты
жеткізгіш ракеталардың ұшу амуғы өзгерітілп, бұдан былай олар Астана ... ... ... ... болды. Әрине, осылайша ұшу бағыты
өзгертілгенімен, олар Қазақстанның тарапынан Ресей ... ... ... және ұшу қауіпсіздігін арттыруға байланысты қатаң
талап қойылуда.
Ал, екінші проблема жеткізгіш ракеталардың пайдалануы кезінде ракета
отынының жану ... ... ... тигізетін зиянды әсерлеріне
байланысты.
Өте қуатты жеткізгіш ... ... ... ... ракета
«ізінің жанында бірнеше сағаттардан кейін білетін «тесік» болатыны белгілі.
Мысалы, 1973 жылы ... ... ... Жер орбитасына
америкалық «Скайлеб» стнациясы шығарылды. Ракета двигателінің 300-400 км.
Биіктікке дейін ... ... ... ... ионизациялануы
максимум күйіне жетті, яғни ... ... ... ... ... ал ... 1 млн. ... км аумақты қамтып, аталған скайлеб-
эффект 3 ... ... ... қоршаған ортаға шығарылатын ракета отынының жану
өнімдерінің құрамы уыттандырылған бөлшектері бар компоненттерден ... Осы жану ... ... ... Жер бетіне жақын аумақта
жинақталып, бұлт қабатын ластандырып, қышқылды жаңбырлардың жаууына, старт
берілген ауданның ауа ... ... алып ... 15-50 км биіктердегі
ракетаның жану өнімдерімен ... ... ... ... ... ұзақ уақытқа созылады. Ал, бұл биіктерде жердегі тірі ... ... ... ... ... ... ... маңызды
экологиялық ролі бар озондық ... бар. ... жану ... ... компоненттер озондық қабатқа орасан зор мөлшері азайып
келеді, оның ... ... Жер ... ... мен ... ... ... бағыттарының әсерлеріне байланысты ... ... ... ... озон ... азаюынан және
өнімдерінен тұратын экологиялық зиянды әсерлер өзінің жалғасын жер бетінде
табады. Оған ... ... ... жеткізуші ракетасын келтіруге
болады. Оның пайдаланатын отыны жер бетіндегі ... ... ... өте ... ... ... емес диметилгидрозин.
«Протенмен» болған соңғы екі апат кезінде жер бетіне гептилдің ... ... ... ... себебі оның мутагендік әсерінен жерге шөпте
шықпай қалады. ... ... ... ... ... өзі пайдаланылмаған отынның «белгілі бір қалдығымен» құлап
түсіп, оның жерге 60-100 см тереңдікке дейін сіңетіні белгілі факт.
Атмосферадағы озон ... 1 ... ... ... ... ... артуы сол аймақтағы тұрғындар арасындағы тері рагы ауруын ... аса ... алып ... ... ... ... ... адамның жалпы денсаулығына ең алдымен
оның иммундық жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... тері және жұқпалы ауруларға ұшыратады екен.
Осындай ... ... ... ... ондаған жылдар бойы өмір
сүріп келе жатқа Қызылорда халқының бойындағы ... ... ... ... рет өлшеген емес.
Ғарыш айлағынан әрбір жеткізгіш ракеталардың ұшырылуынан ейін ... ... жел ... ... ... ... көтеріп, ауа райының аяқ
астынан өзгеретіні белгілі. ... ... ... ... ... ... ... сақтайтын бүрге мен кенелерді сол
желмен елдімекенді жерлерге ұшырып әкеліп, ауру таратуы әбден ықтимал.
Сол ұшырымдардан кейін пайда ... жел ... ... тонна құм-
тұз араласқан аэрозольді Арал теңізінің түбінен алып ұшып, сол массаның 99
пайызы ауа ... ... ... ... 200 км аймақтағы жерлерге
түсетіні ... ... ... осындай экологиялық факторға байланысты
зиянды әсерлер ... Арал ... ... ... ... ... екен, сондықтан жалпы экологиялық ахуалы сәйкес көмек пен жеңілдіктер
сол жергілікті ... ... ... ... ... жылдары ғарыш аппараттарының ұшырылуының қоршаған ортаға ... ... ... ... алу үшін ... ... институтының
«Восход» филиалы Қазақстан Ғылыми Академиясының ионосфера институтымен
бірігіп зерттеу ... ... ... ... ... ұшырылуы кезінде төменгі атмосфера және ионосфералық плазма
қабаттарының реакциясы зерттелінді.
Сонымен қатар, сол ... ... ... ... ... ... мәліметтердің банкісі құрылды, сөйтіп ... ... ... ... анықтауға әрекет жасалынды.
Алынған нәтижелердің әлде де талданатын, зерттелетін сипаты болды, себебі
олар аз статистикалық ... ... ... еді. ... ... де ғарыш ұшырылымдарының экологиялық проблемаларын қандай жолмен шешуге
болатынын ... ... ... ... ... ... ғарыш аппараттарылып ұшу жиілігі БҰҰ-ның халықаралық нормасына сәйкес
шектеліп және олардың ұшу уақыты алдынала хабарлануы;
- ғарыш ... ... мен ұзақ ... жұмыс жасау
мүмкінділігін арттыру;
- старт алдындағы дайындықтың технологиялық процесіне қатаң ... ... ... жүрген жеткізуші ракеталарға экологиялық паспорттандыруды
жүргізу;
- қоршаған ортаға тигізетін техногендік әсердің ықпалын ... ... ... ... ... ... алынған жерлерді компенсациялау
мақсатында жергілікті орынға тиісті ақысын ... ... ... сол ... ... ... ... сақтау
жұмыстары мен экологиялық мәселелерін шешуге пайдалану;
- ғарыш айлағында конверсия мен экология бойынша ... құру ... бұл ... инициативалық тұрғыда жүргізілді, жасалған
қорытындылар мен ұсыныстардың ... ... ... ... ал ... әлі де ... толық шешімін тапқан жоқ деуге
болады. Оған көптеген нақты дәлелдерді келтіруге болады.
Атап айтқанда, ... ... су және ауа ... ... ... ... ... көрсетуінше, оларға
Байқоңырдан ұшатын ғарыш аппараттарының ұшатын мехгілі хабарланбайды. ... ... ... ... ... түрде ғарышкерлер мен
жүк жеткізетін корабльдердің ұшу мезгілі алдынала хабарланғанымен, көптеген
коммерциялық ұшырылымдар туралы ... ... ... 1999 ... өзінде Байқоңырдан 24 коммерциялық ұшырылымдар
жоспарланған ... ... ... Ресей жағы жүздеген млн. ... ... ... кез ... ... ... ... тигізетін
экологиялық әсерлері туралы соңғы кезде көп айтылып та ... ... ... ... ... ... комплексті
түрде зерттелініп, оның нәтижелері ақпарат құралдары мен ... ... ... ... жөн. Онда ... ... ... шаралар, экологиялық зяинды әсерлерден, түрді ауру түрлерінен
сақтану жолдары, ғарыш айлағын жалға бергені үшін ауру ... ... ... айлағын жалға бергені үшін түсетін жыл сайынғы ... ... ... оның ... ... экономикасына және
халқының денсаулық сақтау жұмыстарына бөлінген мөлшері (егер ол ... ... ... ... ... ... ... игерудегі бүгінгі күннің жетістіктері мен
келешег, оның ішінде Қазақстан ғылымының қосқан үлесі баяндалуы керек.
2001 жылдың қарсаңында ... мен ... ... ... ... бірігіп жұмыс істеу жөніндегі бағдарламаға қол қойды. Ол ... ... ... ғарыш айлағын жыл сайын 115 млн. АҚШ ... ... ... ... ... ... ... Одан басқа
Қазақстан Республикасына жыл сайын ғарыш айлағы инфрақұрылымының қызметі
мен дамуына жұмсау үшін 50 млн. ... ... ... ... ... жағы ... ... айлағына қызмет жасайтын мамандар тұратын қаланың
өмір сүруін қамтамасыз етуге қажетті қаржыландыру ... өз ... ... ... ... Талғат Мұсабаевты 2001 ... ... ... рет ұшуына дайындауға көмек көрсету де
қарастырылған. Кезек күттірмейтін мәселелердің бірі Байқоңыр ... ... ... ... ... экологиялық ахуалын жақсартуға
бағытталған іс-шаралар белгіленді.
1.2 «Байқоңыр» ғарышайлағындағы экологиялық мәселелер
Қазіргі кездегі қоғамның дамуы айналадағы ... ... ... ... яғни адамзат тіршілігіне қажетінің барлығын табиғаттан
алады. Бұл жағынан алғанда ...... ... ... ... құбылыс. Ғылым мен техниканың жетілуі, өндірістің ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің
көбеюі қоршаған ортаны түрлі химиялық қосылыстармен ластауда.
Мұндай химиялық қосылыстардың көбі токсиндік және ... ... ... бұзылуына, климаттың ... ... ... ... және халықтың денсаулығы
нашарлауына әсерін тигізеді.
Токсиндік және ... ... ... құрамына еніп, ДНК
молекуласына әсер етеді, ... ... ... ... ету ... ... ... қазіргі кезде шамамен 70 мыңға жуық химиялық қосылыстарды
пайдалануда, осы көрсеткішке ... ... ... жуық ... қосылып отырады.
Әрине, бұл қосылыстар атмосфералық ауа, топырақ, су, өсімдік ... ... ... жинақталып, белгілі бір мөлшерде әсер ететіні белгілі.
Осындай табиғи ортаны зиянды заттармен ластайтын орындардың бірі – ғарышқа
зымырандар ұшыратын ... ... ... ... негізі экологиялық мәселелер жөніндегі тізімі
бойынша табиғаттың ... ... ... әскери техникалар мен қару-
жарақтарды жою және радиоактивті ... ... ... орын ... аппараттарды ұшыратын ғарышайлағының бірі – «Байқоңыр».
«Байқоңыр» ғарышайлағы ... ... ... ... облысының территориясында орналасқан, жалпы көлемі 6,7
мың км2 жерді алып жатыр. Аймақтың ...... ... ... ... ... ... түрлері көп, бірақ сирек орналасқан,
негізінен эфермелерден тұрады, шілде айының ортасына дейін сақталып, сонан
соң күйіп ... Бір ... үш жүз ... жел ... оның 17-38 ... ... ... ғылыми зерттеулер ауа ылғалдылығының төмендеуі, жылдың ... ... күрт ... ... ұшу ... ... ... бақылаулар қуатты ғарыштық ұшу аппаратының «Спейс-
Шаттл» немесе зымыран ... ... ... ... ... ... ... Солтүстік Атлантаға дейнгі аралықтың
ауа ағынының өзгертуі, ал жылдың жылы уақытында «Плесецк» ғарыш айлағынан
ұшырылатын ... ұшу ... ... ... Одақ ... Еуропалық бөлігіне және солтүстік-батыс облыстардың атомосфералық
ауа ағынының активтілігінің ... ... ... ... ... ұшу ... ... «Байқоңыр» ғарыш айлағына жақын
орналасқан аймақтарда ауа райы құрт ... 3-5 ... ... ... құм
суырып, жел болып, температураның төмеңдеу процесі жиі байқалатыны белгілі.
Бұл ... суы ... ... кеуіп, тұзға айналған Арал аймағы үшін
қаншалықты кері ... ... ... ... ... ... ... аймақтың басты экологиялық мәселесі –
Арал теңізі ... ... және ... тұзданып құрғақшылыққа ортаға
қосымша кері әсерін тигізуде.
Ғарыш ұшу аппараттарының қоршаған ортаға басты зиянды ... ауа ... ... ... түріне қарай салмағы 3,2 ... ... ... ... ... және ... ... химиялық токсинді қосылыстардың болуында.
Соңғы 30 жылдың көлемінде осы салаға қатысты мамандар химиялық жанармаймен
жұмыс ... ... ... ... ... ... зиянды әсерлерін зерттеуде. Осы ғылыми зерттеулердің нәтижесі,
зымыран двигателінен бөлінетін ... ... ... ... масштабта зиянды әсерінің ... ... ... бері
жинақталған мәліметтерге қарағанда олардың зиянды әсерлерін анық көруге
болады.
Ғарыш ... ... ... ... двигателіне
пайдаланылатын жанармайына нақтырақ тоқталсақ:
1. Азоттетраоксиді және азот ... ... ... ... ... ... мен сұйық оттегі тотықтырғыштарымен көміртеті
жанармай, бұл ... ... ... ... жерге құлауы кезінде
буланып оттегі және сутегіне айналып кетеді. РТ-1 және осы ... әсер ... ал ... ... ... жағынан
бірінші класқа жататын химиялық токсинді қосылыс.
Толығырақ ... ... ... ... ... ... кіретін
«гептил» азотты органикалық қоысылыс, гидрозин туындыларына ... ... ... симметриясыз диметилгидрозин активті
тотықсызданғыш, әр түрлі тотықтырғыштарда оңай ... ... ... ... ... ... аммиак және басқа өнімдерге айнала алады.
Симметриясыз диметилгидрозин және оның алклгомологтарының тез тотығуы
тотықтырғыштардың ... және ... ... Мұндай
тотықтырғыштардың қатарына активті металдар Cu, Fe, Cr, Mn және олардың
оксидтері, ... ... Al, Ni, Mg және ... ... ... ... аймақтың топырағы бай екендігін ескеруіміз қажет.
Ғарыш айлағының жұмысы қоршаған ортаға мынадай кері әсерлерін тигізуде:
- үшу процесінен кейін, атомосфераның табиғи ... ... ... және жер беті ... ... ... жанармайының
қалдықтарымен ластайды;
- атмосфераның озон қабатын бұзады;
- ... ұшу ... ... мен ... ... ... ... себепші болады;
- ауқымды масштабта температураның жоғарылауына әсерін тигізеді.
Қауіптілігі жағынан ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі қазіргі түсініктер толық
мәліметтер бере алмайды.
Зымыран жанармай компоненттеріне ... ... ... ... ... мен ... әсері туралы түсініктер ... ... осы ... ... ... ... аса өзекті мәселелерге
жатады.
Лабораториялық жағдайда жүргізілген зерттеулердің нәтижесі өсімдіктердің
бойының ... ... ... ... ... ... ... сапасы нашарлап және өнімділігінің төмендейтінін
көрсетеді.
Мысалы, сандық мәліметтерге тоқталсақ, 50 км ... ... ... тоннадан астам хлор және хлорлы сутегі, 7 тонна азот оксидін, 380 тонна
көміроксидін, 500 тонна су және ... ... ... ... ұшу ... 740 тонна көміртегі оксидін, 750 тонна су және
сутегін бөледі. Қысқа қашықтықта ... ... ... бұлт ... ... ... және ұшыру аймағынан 200 ... ... ... ауа ... ... «Байқоңыр» ғарыш айлағынан 180 тонна
гептил құйылады. ... ... ... ... бастап мұндай «Протон»
зымыран жеткізгішінің 260-тан астамы ұшырылған.
Көп сатылы «Протон» зымыран жеткізгішінің алғашқы ... ... ... ... ... аяқтап, жерге құлағанда 1,5 тоннадан 3,5 ... ... ... ... төгіледі. Сонда бір рет ұшырылғанда орта есеппен екі
тонна гептил жерге төгілгенде, 44 ... 520000 ... ... ... ... сақтадық дегеннің ... ... ... ... ... мәлімдеуінше, қазіргі
кезде зымыран жеткізгішінің жерді зақымдайтын гептил мөлшері 150-200 литр
шамасын құрайтыны ... ... және ... экологиялық қауіпсіздігін нығайтып, қазіргі
кездегі ... ... шешу ... ... ... ... бұл мақсатқа жету үшін мынадай шаралардың орындалуы қажет:
- қуатты ... ... ... ... ... және ... ... кезінде токсинді химиялық
қосылыстарды бөлетін зымырандарды ... ... ... ... сақтауда және тасымалдауда қауіпсіздік
шараларын сақтау;
- аймақтың суы, топырағы, өсімдіктеріне жан-жақты ... ... ... бөлшектері құлайтын аймақтардағы ... ... ... ... т.б. ... ... қажет.
Қорыта айтқанда, біз атмосфералық ауаға ... ... ... зымырандардың жаңармай қалдықтары мен Арал теңізінен көтерілетін
тұздың қоршаған ортаға ... ... ... тмәліметтерді зерттеу қажет
екендігін баса айтқымыз келеді.
Сондықтан жалға берілген Қазақстан территориясындағы ғарыш айлағыг бақылау,
болжау, ... ... ... ... ... әдебиет тізімі
1. Сарпеков Р. Экологиялық қауіпсіздіе- ғаламдық проблема // Дүние.-2003.-
№5.-25б.
2. Сыбанбай У. Отарбамен-«Байқонырға» // Дүние.-2003.-№3,12б.
3. Жайсаңбаев Г. Байқрныр және ... ... ... // ... ,31 ... ... А. ... ғарышайлағындағы экологиялық мәселелер //
5. Проблемы Байконура на ... ... ... и ... ... –ел ... // Дүние,2003.-№5,21 б
7. Құрманбаева А. Байқоныр проблемалары// Дүние,2003.-№5

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жер кіндігі – Байқоңыр!10 бет
1930 жылдардағы Қазақстанда күштеп ұжымдастырудың зардаптары47 бет
«Байқоңыр» ғарыш аймағы11 бет
«Қазақстандағы ұжымдастыру: тәсілі мен зардаптары»4 бет
Академик Ө. А. Байқоңыровтың өмір жолы14 бет
Академик Ө.А.Байқоңыров14 бет
Байқоңыр17 бет
Байқоңыр және байқоңыр ғарыш алаңы11 бет
Байқоңыр космодромы14 бет
Байқоңыр космодромы және оның Қазақстан биосферасына әсері9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь