Муниципалды құрылымдарда қаржы ресурстарын қалыптастыру

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I Муниципалды құрылымдарда қаржы ресурстарын пайдалануда бюджеттіліктің теориялық негізі
1.1 Муниципалдық құрылым қаржы ресурстарының мәні мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Жергілікті бюджет . муниципалды құрылымдар қаржыларының негізгі ресурсы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.3 Жергілікті бюджеттер және олардың муниципалдық құрылымдардың әлеуметтік.экономикалық дамуындағы мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19


II Муниципалды құрылымдарда қаржы ресурстарын қалыптастыруды талдау
2.1 Муниципалды құрылымдарда қаржы ресурстарының құрылымы мен қалыптасуының негізгі элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2 Өскемен қаласының қаржы ресурстарын қалыптастырудың негізгі көздері талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32


III Муниципалды құрылымдарда қаржы ресурстарын жетілдіру жолдары
3.1 Муниципалды құрылымдарда қаржы ресурстарын басқарудағы бюджетаралық теңестіру механизмін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 52

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
Қаржы қоғамда нақты өмір сүретін, объективті сипаты мен айрықша қоғамдық арналымы бар өндірістік қатынастарды білдіретін ақшалай қаржы ресурстары мен қорларды жасау және пайдалану процесіндегі экономикалық қатынастарды қамтып кқрсететін тарихи қалыптасқан аса маңызды экономикалық категориялардың бірі болып табылады. Ол натуралдық шаруашылықтан жүйелі тауар-ақша айырбасына көшу жағдайында пайда болып, дамыды және мемлекеттің және оның ресурстарға қажеттіліктерін дамуымен тығыз байлынысты болды.
Нарықтық қатынастардың құрылымында да, мемлекет тарапынан оларды реттеу механизмінде де қаржы зор рөл атқарады. Қаржы - нарықтық қатынастардың құрамды бөлігі және мемлекеттік саясатты жүзеге асырудың құралы. Бұл орайда қаржының әлеуметтік-экономикалық мәнін түсіне білудің, оның іс-әрекет етуінің ерекшеліктерін терең ұғынудың, Қазақстан экономикасын ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын неғұрлым толық және ұтымды пайдаланудың әдістері мен амалдарын көре білудің маңызы зор.
Еліміздің өз егемендігін алғаннан бері нарықтық қатынастар күннен-күнге дамып келеді. Бірақ экономикада қанша нарықтық қатынастар орнағанымен, оның өзін-өзі басқаруы мүмкін емес. Оған белгілі бір дәрежеде мемлекет өзінің саясаттары арқылы әсер етіп отыруы керек. Мұндай саясаттарға мемлекеттің ақша - несие саясаты және қаржы (бюджеттік) саясат жатады.
Жергілікті қаржы - мемлекеттің қаржы жүйесінің маңызды құрамы болып табылады. Жергілікті қаржының әлеуметтік рөлі, оның құрамы мен құрылымы бүтіндей жергілікті органдарға жүктелінген функциялардың сипатымен, сондай-ақ мемлекеттің әкімшілік – аумақтық құррылысымен және оның саяси экономикалық бағыттылығымен анықталады.
Бұл курстық жұмыста жергілкті қаржының басты буындарының бірі – жергілікті бюджеттер егжей-тегжейлі қаралады, ал басқа буындары – жергілікті шаруашылық жүргізуші субектілердің қаржылары, сондай-ақ бюджеттен тыс қорлар жалпы ұлттық шаруашылықтың шаруашылық жүргізуші субъектілері мен мемлекеттің бюджеттен тыс қорларына тән біркелкі белгілері мен қасиеттері бар функциялық жағынан бір тектес ұғымдар ретінде тиісті тарауларда қаралған.
Бірінші тарауда жергілікті қаржының мәні, маңызы, құрылымы ерекшелігі қарастырылған. Екінші тарауда жалпы жергілікті бюджетті талдау туралы. Ал үшінші тарауда жергілікті қаржының міселелері және оны шешу жолдары қарастырылған.
Жергілікті бюджет – бұл ұлттық табысты аумақтық тұрғыда қайта бөлуге мүмкіндік жасайтын және билік пен басқарудың жергілікті органдарының қаржы базасын жасауды қамтамасыз ететін экономикалық қатынастардың жиынтығы.
1. "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы" Қазақстан Республикасының заңы., "Заң", №3, 2001ж.
2. Ілиясов Н.Қ., Құлпыбаев С. “Қаржы”- Алматы: 2005.
3. www.google.kz
4. Сәдірқызы Г. «Жергілікті өзін-өзі басқару...» // Егемен Қазакстан, 21.10.2005 ж.
5. Танкиева А.Қ. Жергілікті басқару және оның өзекті мәселелері А. 2007
6. ҚР-ның Президенті мен Үкіметінің Актілер жинағы 7/2004 ж. 14-39 б.
7. “Жергілікті басқаруда экономикалық механизмдерді қолдану жолдары” А. Тсенкиева.Қаржы- қаражат,2005 ж. 3 б.
8. “Бәсеке қабілетті Қазақстан үшін, бәсеке қабілетті экономика үшін, бәсеке қабілетті халық үшін”Президентттің Қазаұстан халқына жолдауы. Егеменді Қазақстан,19.03.2005 ж.
9. Есали А. Жергілікті өзін-өзі басқару ірі қалаларда калай шешіледі? // Егемен Қазақстан, 3.06.2006 ж.
10. “Жанұя бюджеттеріндегі әлеуметтілікті қоғамдық тұрғыда қолдау” А. Молдабекова, Қаржы-Қаражат 2/2004ж.
11. Өтебаев Н.С «Мемлекеттік қаржы». Алматы, 2005
12. Қ.Р-сы Қаржы Министрлігінің бюджет жобасын әзірлеу туралы құжаты, 2010 қараша
13. Аглешов.К Финансово-экономическая модель местного самоуправления в республике Казахстан.// Саясат-2004.-№4
14. Д.Мельников «Қаржы негіздері»-Экономика :1998
15. 2008-2010 жылдарға арналған Өскемен қаласының фискалдық саясаты
16. Аглешов К. Финансовые основы местного самоуправления.// Финансы Казахстана.-2004.-№1.
17. Рудебек К. Финансы местного самоуправления: Шведский опыт // Финансы. - 1998. №4. 618
18. Жоламан. Децентрализация государственной финансовой системы РК как источник экономического роста. Фонд Сорос - Қазақстан. №3,2001.
19. Исаева А.Ж. Шетелдердегі жергілікті өзін-өзі басқару органдары қызметінің тәжірибесі және оның Қазақстанда енгізу мәселелері//Д.А. Қонаев атындағы Университет хабаршысы., 2008, №2- 39 б
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................. 3
I Муниципалды құрылымдарда қаржы ресурстарын пайдалануда бюджеттіліктің
теориялық негізі
1.1 ... ... ... ресурстарының мәні ... ... ...... ... қаржыларының негізгі ресурсы
ретінде.....................................................................
.................................11
1.3 Жергілікті бюджеттер және олардың муниципалдық құрылымдардың әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... ... ресурстарын қалыптастыруды талдау
2.1 Муниципалды құрылымдарда қаржы ресурстарының құрылымы мен қалыптасуының
негізгі
элементтері.................................................................
...25
2.2 Өскемен ... ... ... ... ... көздері
талдау......................................................................
................................................32
III Муниципалды құрылымдарда қаржы ресурстарын жетілдіру жолдары
3.1 Муниципалды құрылымдарда қаржы ресурстарын басқарудағы бюджетаралық
теңестіру механизмін жетілдіру
...............................................43
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.................................. 52
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... өмір сүретін, объективті сипаты мен айрықша
қоғамдық арналымы бар өндірістік қатынастарды ... ... ... мен ... жасау және пайдалану процесіндегі экономикалық
қатынастарды қамтып кқрсететін тарихи қалыптасқан аса ... ... бірі ... ... Ол ... ... жүйелі
тауар-ақша айырбасына көшу жағдайында пайда болып, дамыды және мемлекеттің
және оның ресурстарға қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... да, ... тарапынан оларды
реттеу механизмінде де ... зор рөл ... ... - ... құрамды бөлігі және мемлекеттік саясатты жүзеге асырудың
құралы. Бұл орайда қаржының әлеуметтік-экономикалық мәнін ... ... ... ... ерекшеліктерін терең ұғынудың, Қазақстан
экономикасын ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... мен амалдарын көре білудің маңызы зор.
Еліміздің өз егемендігін алғаннан бері нарықтық қатынастар күннен-
күнге ... ... ... ... қанша нарықтық қатынастар
орнағанымен, оның өзін-өзі басқаруы мүмкін емес. Оған ... бір ... ... саясаттары арқылы әсер етіп отыруы ... ... ... ақша - ... ... және ... (бюджеттік) саясат
жатады.
Жергілікті қаржы - мемлекеттің қаржы жүйесінің маңызды ... ... ... ... ... ... оның құрамы мен құрылымы
бүтіндей жергілікті органдарға жүктелінген функциялардың сипатымен, ... ... ...... ... және оның саяси
экономикалық бағыттылығымен анықталады.
Бұл курстық жұмыста жергілкті қаржының басты ... бірі ... ... ... ... ал ... ...
жергілікті шаруашылық жүргізуші субектілердің ... ... тыс ... ... ұлттық шаруашылықтың шаруашылық жүргізуші
субъектілері мен мемлекеттің бюджеттен тыс қорларына тән ... ... ... бар ... ... бір ... ... ретінде тиісті
тарауларда қаралған.
Бірінші тарауда жергілікті қаржының мәні, маңызы, құрылымы ... ... ... ... ... бюджетті талдау туралы. Ал
үшінші тарауда ... ... ... және оны шешу ... бюджет – бұл ұлттық табысты аумақтық тұрғыда қайта бөлуге
мүмкіндік жасайтын және билік пен басқарудың жергілікті органдарының ... ... ... ... экономикалық қатынастардың жиынтығы.
Жергілікті бюджеттердің экономикалық мәні олардың мынадай бөлігінде
көрінеді:
- билік пен басқарудың жергілікті ... ақша ... ... бұл қорларды жергілікті деңгейдегі инфрақұрылым салалары мен халықтың
арасында қайта бөлу.
Жергілікті бюджеттер билік пен ... ... ... ... ... ... ... базасы бола отырып, олардың экономикалық
дербестігін нығайтады, шаруашылық ... ... ... аумақтарды оларға инфрақұрылымды дамытуға, аумақтың экономикалық
әлеуетін кеңейтуге, қаржы ресурстарының ... ... ... ... ... ... ... жергілікті деңгейдегі
экономикалық және әлеуметтік міндеттерді жүзеге ... ... ... Бөлу ... ... қорларын бөлген кезде көрінеді.
Жергілікті бюджет арқылы мемлекеттік ... ... ... ... инфрақұрылымға жұмсалады.
Жергілікті атқарушы органдар тиісті әкімшілік- аумақтық бірліктердің
бюджетін біріңғай бюджеттік жоспарлау негізінде ... ... ... атқарушы органдар тиісті қаржы жылына ... ... ... ... ... ... ... атқарушы органдар тиісті әкімшілік – аумақтық бірліктер
бюджеттерінің атқарылуын, бюджеттік қаражаттарының ... және ... ... ... ... ... ... ресурстарын пайдалануда бюджеттіліктің
теориялық негізі
1.1 Муниципалдық құрылым қаржы ресурстарының мәні мен маңызы
Жергілікті өзін - өзі басқаруға тұрғын ... ... ... ... – ақ халық топтары жинақы тұратын аумақты қамтитын селолық және
қалалық жергілікті қауымдастықтардағы сайланбалы және ... ... ... өзі ... ... ... ... асырады.
Сонымен қоса Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес,
Жергілікті өзін - өзі басқару органдарын ... мен ... ... ... ... өкілеттігі олардың заңмен ... ... ... ... байланыстардын даму шал шандығымен аймақтарды ірілендіру
процесі құқықтық, қаржылық және әлеуметтік – ... ... өзін - өзі ... ... тиімді жұмыс істеуін талап етеді.
ТМД – елдерінің, жергілікті өзін - өзі ... ... ... ... ... – бұл қалалық және ауылдық халық, бір
аумақпен ... сол ... ... өзін - өзі ... ... ... және ... болу, жергілікті бюджет және сайланбалы
жергілікті өзін - өзі ... ... ... ... ... тарихи жағдайда және басқа да жақтарын қарастыра, Мемлекеттік
билік органдары белгілейді.
Муниципалдық менеджмент басқарудың жаңа ... ... қана ... ... экономиканы түсініп соған ... ... ... ... ... ... ... Яғни республикада басқарудың командылық -
әкімшілік системасының ... ... әлі де ... ... тенейді.
Әрине басқарудың жаңа системасын бола тура муниципалдық менеджменте
Қазақстан Респуликасында керекті құқықтық актілердің өзіне болмауына ... ... ... үлкенқиындық көруде. Бұл системанын
тиімділігі, дүние жүзінің көптеген қалаларда ... ... ... және ... ... да жаңа экономикалық пәндер – сияқты муниципалдық менджментте
өзінің жаңа ... жаңа ... ... және ... ... және муниципалдық басқарушы маман осы жаңалықтарда
білуге тиіс.
Сонымен «муниципалдық», «жергілікті» сияқты ... сол ... ... және ... да ... ... меншік» түсінігі – бұл муниципиялдық аумақтың меншігін
білдіреді. Муниципалдық меншікпен ... өзін - өзі ... ... ... Жергілікті атқарушы органдары Қазақстан Республикасын
атқарушы орган біріңғай жүйесіне ... ... ... ... мен ... ... отырып, атқарушы биліктің жалпы мемлекеттік саясатын
жүргізіледі қамтамасыз етеді.
Жергілікті ... ... ... ... ... ... жоспарларын, экономикалық және әлеуметтік
бағдарламарын, жергілікті бюджетті әзірлеу және ... ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдарын басшыларын қызметке тағайындау және
қызметтен босату, жергілікті атқарушы органдарын жұмысын ... өзге де ... ... ... ... ... ... сай Республика заңдарымен
жергілікті атқарушы органдарға ... өзге де ... ... жергілікті атқарушы органдарын құзыреті ұйымдастырылуы және олардың
қызмет ... ... ... ... ...... тиісті әкімшілік –аумақтың,
бөліністегі халықтың еркін білдіреді және жалпы мемлекеттік мүдделерді
ескере отырып, оны іске ... ... ... белгіленеді, олардың
жүзеге асырылуын бақылайды. Маслихаттарда жалпыға бірдей, тән ... ... ... жасырын дауыс беру арқылы 4 – жыл ... ... ... ... ... ... дамыту жоспарларын, экономикалық және ... ... ... және ... ... туралы
есептерді бекіту;
2) өздерін қарауына жатқызылған жергілікті әкімшілік – аумақтық құрылыс
мәселерін шешу;
3) Заңмен маслихат құзыретіне жатқызылған ... ... ... қарау қажет[1].
Жергілікті қаржы - ақша нысаныныдағы қоғамдық өнімнің бір бөлігін
жергілікті ... ... ... ... ... ... жасау,
бөлу, пайдалану процесіндегі қажы қатынастарының жүйесі. Жергілікті қаржы
мемлекетің қаржы ... ... ... ... ... ... ... бюджеттерді, арнаулы бюджеттен тыс қорларды және ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің
қаржысын кіріктіреді.
Нарықтық қатынастардың қалыптауы жағдайында жергілікті ... аясы ... ... олар ... ... экологиялық,
демографиялық сипаттағы проблемаларды шешуде едәір дербестікке ие ... ... ... ... ... ... ... жөнінде маңызды міндеттер жүктелінген. Халыққа
қызметкөрсету жөніндегі шараларды қаржыландыру негізінен жергілікті қаржы
ресустары есебінен жүзеге ... ... ... ... ... ... бюджет қаражаттарынан қалыптасатын
қорлар есебінен көрсетеді. Бұл, тиесінше жергілікті қаржының рөлі ... ... ... Оның қызметінің тиімділігі бірқатар жағдайларға –
жергілкті қаржының бүкіл ... ... анық етіп ... алуға,
елдің бюджет құрылысының жалпы ... ... ... ... болып келеді.
Жергілікті қаржының әлеуметтік-экономикалық мәні жалпы мемлекеттік
қаржыға ұқсас.
Жергілікті қаржының рөлі, оның ... мен ... ... ... ... ... ... жүктелінген функциялардың сипатымен,
слндай-ақ мемлекеттің ... ... және оның ... бағыттылығымен анықталады.
Жалпы жергілікті қаржының жай-күйі әрқашанда, біріншіден, елдің
жалпы экономикалық жағдайына, екіншіден, тиімті ... ... ... ... пен ... жергілікті органдарының құқығы
мен міндеттерінің белгілі бір ... ... ... мемлекеттік
заңдардың деңгейіне, төртіншіден, биліктің жергілікті органдары ... ... ... ... мен ... түсініктері арнайы экономикалық
әдебиеттерде және кезеңдік басылымдарда, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... игермеу қаржы
жүйесі мен қаржы механизмінің түсінігін бұрмалауға әкеліп соқтырады.
Сонымен ... ... ... ... ... бірыңғай жүйесіне әлі де болса келмеген. Осы
орайда біз ... ... ... ... позицияда бағалап
көреміз. Онда біз осы мәселе бойынша әртүрлі көзқарасты ... ... ... ... ... ... ресурстары» категориясына бір мәнді және негізделген талқылама
жасау дегеніміз – оның ... ... ... тасымалдаушысы
ретіндегі, қаржы ресурстарына тән ішкі мазмұнын, кәсіпорынның қаражаттар
айналымындағы олардың рөлін, қызметтерін анықтауды білдіреді.
Қаржы ... ... ... кезінде критерийлердің
негізделуі есепке алынуы керек. Кәсіпорын экономикасы және қаржы бойынша
арнайы ... ... ... ... ... үш жалпы ғылыми
әдістемелік тәсілі кездеседі.
Бірқатар ... ... ... ... ... ... кезең
ретінде олардың айналыс шегін немесе нақтырақ айтқан кезде – олар ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
жалпы қаржы ресурстарын, кәсіпорын мен мекемелердің ... ... ... ... ... ... тобы қаржы ресурстарын критерий ретінде анықтауда
олардың қалыптасуының қайнар көздерін таңдайды, ол ... ... ... ... ... көлемін анықтауда жиынтық қоғамдық өнімнен белгілі
шығындарды, ең алдымен қарапайым қайта өндіріспен ... ... ... ... ... ... ... осы тәсілге қатысты бірқатар ескертулер жасаған
дұрыс. Біріншіден, жиынтық қоғамдық өнім қаржы ресурстарын қалыптастырудың
жалғыз ... көзі ... ... ... ... ... елдің экономикасындағы қаржы ресурстарының қайнар көзі ретінде
ұлттық байлықтың бір бөлігі де қатысады. ... ... ... ... ... ақшалай формасын бөлу және қайта бөлу ... ... осы ... кіріс пен түсімдердің белгілі
формалары ерекшеленеді.
Микродеңгейдегі ... ... ... пен үкіметтің атқарушы
және басқарушы органдары тарапынан реттеу ... ... ... ... ... ... ... субъект – меншік иесі болып табылады.
Профессор К. Жүйріков қаржы ресурстары туралы ... ... ... яғни ... ... ғана ... «қаржы
ресурстары деп – шаруашылық субъектісінің иелігіндегі және қаржылық
міндеттемелерді жүзеге ... ... ... өндіріс және экономикалық
ынталандыру шығындарын жүргізуге ... ... ... ... қаржы ресурстарының құралуының қайнар көздеріне ол
төмендегідей сипаттама береді.
Меншікті және оған ... ... ... барлық түрлері, амортизация, істен шыққан мүлікті өткізуден
түскен түсім, тұрақты ... ... ішкі ... ... ... мобилизацияланған қаражаттар – бұл меншікті акцияны,
облигацияны және басқалай құнды қағаздарды ... ... ... ... ... ... қаражаттар – бұл сақтандыру бойынша қайтарымдар,
концерндерден, ассоциациялардан, ... ... ... ... ... дивидендтер мен пайыздар; бюджеттік субсидиялар.
Қаржы ғылымы қаржыны тек экономикалық категория, яғни айрықшылықты
өндірістік қатынастардың жиынтығы ретінде ғана ... ... ... мақсатты ақшалай қорлар түріндегі олардың материалдық іске асуын баса
көрсетеді. Бұл қорлар қаржылық қатынастардың тұрақты ... ... ... ... ... және ... өздері (бұл көздерді біріктіруші)
ұлттық шаруашылықтың тиісті буындарының қаржы ресурстары ... ... ... ... – бұл жалпы қоғамдық өнім мен ... ... бөлу және ... бөлу ... жасалынатын экономикалық
субъектілердің және ... ... ... ... құратын
ақшалай қорланымдары мен ақшалай қорлары. ... ... ... және ... ... жабу үшін ... Тап ... қаржылық категорияны баға және басқа құндық категориялардан бөліп
алуға мүмкіндік жасайды. Қоғамдық ... өнім мен ... ... ... ... ... ... шарты болып табылады.
Қаржы ресурстары – кәсіпорынның, мекеме мен мемлекеттің иелігіндегі,
қаржы-несие жүйесі алдындағы ... ... ... ... ... ... өндіріс шығындарын жүзеге
асыруға бағытталған ақшалай кірістер мен ...... ... ... болады деп есптейміз.
Фирманың қаржы ресурстары мен капитал арасындағы ... ... ... фирманың қаржы ресурстары капитал көлеміне тең
немесе одан көп. Сонымен қатар, теңдік ... ... ... ... және ... ... ... айналымға салынғандығын
сипаттайды. ... бұл ... ... фирманың қаржы ресурстарының
көлеміне жақындаған сайын фирма тиімді жұмыс істейді дегенді білдірмейді.
Нақты өмірде ... ... ... ... ... мен
капиталдың теңдігі болмайды. Қаржылық ... ... ... ... ... айырмашылықты анықтай алмайтындай етіп ... ... ... ... ресурстар емес, олардың айналған
түрлері – ... мен ... ... қаржылық қатынасы кәсіпорынның меншікті қаражаттарының,
оның кірісінің құралуы, шаруашылық қызметті қаржыландырудың ... ... ... осы ... ... пайда болған кірістерді бөлуі,
оларды кәсіпорынның даму мақсатында пайдалануы ақшалай негізде ... ... ... ... ... қалыптастыруды ұйымдастыру олардың тиімділігін
қамтамасыз етудің ... ... ... ... болып табылады. Қаржы
ресурстарын қалыптастыруды ұйымдастырудың жалпы қағидаттары ... ... ... ... мен құрылымы;
2) мақсатты және көп мақсатта пайдаланылатын ... ... ... қаржы ресурстарына деген қажеттіліктерін белгілеу;
4) қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... ... ресурстарының сақталуы.
Қаржы ресурстарының құрамы деп оларды құрайтын кірістердің жиынтығы
түсініледі. Қаржы ресурстарының құрылымы ... ... ... ... ... яғни ... қаржы ресурстарының
жалпы көлеміндегі әрбір элементтің үлесін [2,24-26 б.б].
Біздің пікірімізше, қаржы ресурстарын анықтаудағы ең ... ... ... оларды түрлерге жатқызу болып табылады, яғни қаржылық қайта
бөлуден өте отырып жиынтық қоғамдық өнім өткізілген ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан артық
көлемі, тұрақты пассивтер және т.б, сонымен қатар ... ... ... процесіндегі рөлін нақты айқындау керек.
Қаржылық ресурстар жалпы қоғамдық өнімнің 60%-ға жуығын құра отырып,
мемлекеттің қаржылық қуатының көрсеткіші ... ... ... өнім ... ... жасау, бөлу және қайта бөлу ... ... ... ... ... яғни негізгі құрал-жабдықтарды толтыруға,
ұлғаймалы ұдайы өндірісті қамтамасыз ... және ... ... ... ... материалдық ресурстардың бір бөлігінің
ақша ... ... ... ... ... ... қаржылық
ресурстар неғұрлым көп жасалса, соғұрлым ол тиімдірек ... ... ... ... ... ... арттыру проблемасын шешу ... ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалануға байланысты.
Қаржылық ресурстарды өсірудің ... ... ... ... арттыру болып табылады, бұл ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... ... қызметтің қаржылық
нәтижесінің өсуіне алып барады. Еңбек өнімділігімен қоғамдық ... ... ... – қор ... ... ... ... Қор қайтарымын арттыру қаржылық ... ... ... ... ... көзі – таза табыстың өсіміне сөзсіз әсер
етеді, ол өнім өндіру ауқымы өсімінің, сондай-ақ ... ... ... ... мен ... аударымдарды) үнемдеудің нәтижесінде
артады. Және, ... қор ... ... ... ... ... – бұл ... шығындардың орнын толтыру қоры мен
өндірілген ... ... ... ... ... бөліну үйлесімдері.
Жиынтық қоғамдық өнімдегі ... ... ... – материал
сиымдылығын – төмендету өндірілген ұлттық ...... ... ...... мүмкіндік беретін фактор болып табылады.
Қаржылық ресурстардың өсуіне, сонымен ... ... ... ... сондай-ақ өнеркәсіп өндірісінің материалдық-заттай құрылымы да
әсер етеді. Енді біз, «қаржы жүйесі» ұғымының ара-жігін ... ... ... ... одан ары ... және ... түсуі болып табылады.
1.2 Жергілікті бюджет – ... ... ... негізгі
ресурсы ретінде
Жергілікті қаржы мемлекеттің қаржы жүйесінің маңызды құрамды бөлігі
болып табылады. Жергілікті қаржы отандық экономика үшін ... жаңа ... ... ... ... жергілікті органдар қызметінің
аясы кеңейе түсуде, олар әлеуметтік, ... ... ... ... ... едәуір дербестікке ие бола
бастады. Басқарудың жергілікті органдарына ... ... ... ... ... маңызды міндеттер жүктелінген. Халыққа
қызмет көрсету жөніндегі шараларды қаржыландыру негізінен жергілікті қаржы
ресурстары есебінен жүзеге асырылады. Әлеуметтік- тұрмыстық ... ... ... ... ... ... қалыптасатын
қорлар есебінен көрсетіледі. Бұл, тиісінше, жергілікті қаржының ролі мен
маңызын арттырып ... ... ... Қазақстанда 3045 жергілікті бюджеттер болған
еді,1994 ж. басынан ... ... ... ... ... ... ... селолық, поселкелік, ауылдық бюджеттер жойылды.
Осының нәтижесінде бюджет жүйесіне түсетін қаражаттарды орталықтандырудың
дәрежесі едәуір бәсеңсіді.
Бүгінде, ... ... ... экономикалық қатынастарды
орталықсыздандыру мемлекеттің жалпы ... ... ... ... ... мен ролін арттырып отыр. Мемлекеттік басқарудың
тиімділігін одан әрі ... ... ... ала ... ... ... арасындағы функцияларды неғұрлым айқын ... ... ... ... ... басқарудың төменгі
деңгейлеріне ауыстыру мәселелері басым мәселелерге айналуда.
Облыстық, аудандық (қалалық) және ... ... ... ... бөлу ... ... ... деңгейге берілген және
көбінесе басқарудың орталытандырылған сызбасын қабылдайды. Яғни, орталықтан
берілген өкілеттіктер облыстық деңгейде қалып ... ал бұл ... ... ... ... ... сәйкес келмейді.
Биліктің аудандық, қалалық және ауылдық деңгейлері ... бар ... ... ... ... және ... ... тиіс,
олардың құқықтары, міндеттері мен ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты әкімшілік- бюджеттік
реформаны аяқтау мемлекеттің одан әрі ... әрі ... ... ... аса ... ... ... табылады. Бюджет мелекеттің өз
функцияларының орындалуын қамтамасыз ету, мемлекеттік ... ... ... ... негізгі құрал болып табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... функцияларды жүзеге асыру
үшін жергілікті қаржы қаражатымен қамтамасыз ... ... ... пен ... ... негізделген, сондай- ақ тиімді бюджет
саясатын жүргізуді ынталандыратын бюджетаралық қатынастардың ... ... ... ... дағы ... ... басқару туралы” ҚР- ның 2001 ж.
23 қаңтардағы Заңының, “Бюджет жүйесі туралы” ҚР-ның 2000 ж. 1 ... жаңа ... ... ... ақ ҚР- ның ... ... мен толықтырулар енгізілуімен мемлекеттік функцияларды
жүзеге асыру, сондай- ақ оларды ретке келтіру жөнінде әрбір билік деңгейіне
өкілеттіктер мен ... ... ... реттелді. Тұтастай алғанда
мелекеттік басқару жүйесінің базалық негіздерін құру ... ... ... бюджет жүйесі едәуір
өзгерістерге ұшырады.2000 ж. бастап ... ... ... ... ... ... ... және жергілікті бюджеттер
арасындағы түсімдерді бөлу заңды түрде бекітілді. ... ... ... орта ... болжам жасауға көшу жүзеге асырылды,
жергілікті атқарушы органдарға ... ... ... ... ... алуды жүзеге асыру құқығы берілді.
Бюджетаралық қатынастар жүйесін жетілдіру орталық пен ... ... қол ... мелекеттік басқарудың төмен
тұрған деңгейлерінің аймақтардың экономикалық дамуына ... және ... ... ... түсімдердің тұрақтылығын
қамтамасыз етуге бағытталады[4,3-4 б.б].
2000ж. енгізілген бюджеттік алулар мен субвенциялар арқылы
бюджетаралық ... ... ... ... ... ... ... кірістерді немесе бюджетарлық трансфертттердің мөлшерін ... жиі ... ... ... ... ... ... асыру нәтижесінде қажетті тұрақтылықты қамтамасыз етпейді. Осыған
байланысты бюджеттік теңдестірудің құралы ... ... ... ... ... ... басқарудың жергілікті
деңгейінде аймақтарды дамытуды ... ... ... ... ... ашық емес тетігі ретінде қабылданады.
2000ж. басында мемлекеттік бюджет ... ... ... бюджеттердің теңдестірілуін реттеу үшін бюджет
заңнамасында жергілікті ... ... өз ... ... мен ... үшін ... алуды жүзеге асыру мүмкіндігі берілген
болатын. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... Үкіметінің қарыз алуымен салыстырғанда
сыйақының аса ... ... мен және ... ... ... ... ... Бұл ретте жергілікті атқарушы органдардың бірқатары қарыз
алуды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдарға қызмет көрсетумен және
қарыздарды өтеумен байланысты шығындарды ... ... ... ... борышты қайта құрылымдауды жүргізуді немесе мақсатты
трансферттер бөлуді ұсынады.
Мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... іске ... ... арттыру және мемлекеттік
басқарудың барлық деңгейлері арасындағы функцияларды, өкілеттіктер мен
жауапкершілікті оңтайлы бөлу ... ... ... ... ... ақ ... қатынастардың ұтымды жүйесін қалыптастыру болуға
тиіс.Осы аталған ... қол ... ... ... ... ... мен ... кезең- кезеңмен жүргізу көзделді.Олар 4 ... атап ... ші ... : ... ... ... ... айқындау
және оны жүйелеу.
2- ші кезең: мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы функциялар
мен ... ... .
3- ші ... ... ... оңтайлы моделін
қалыптастыру.
4- ші ... ... ... ... ( ... маңызы бар )
мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... ... 3 және 4 кезеңдерге тоқталып
өтсем.
Бюджетаралық қатынастардың оңтайлы моделін ... ... ... ... ... өкілеттіктерін бекітуді тәртіпке
келтіру.Мемлекеттік басқару деңгейлері арасындағы ... ... ала ... бірыңғай бюджеттік жіктемені қалыптастыру кезінде
көрініс табатын, бюджет деңгейлері бойынша ... ... ... және ... ... күтіледі.
Шығыс өкілеттіктерін бөлудегі жүйелілікті қамтамасыз ету үшін
мынадай ережелер ескерілуі ... ... бір ... ... ... ... кесімдерде кейіннен оларға шығыс
өкілеттіктерін бекітіп беру үшін басқару деңгейлері ... ... ... нақты анықталуы тиіс; мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... ... ... ... оларды іске асыру үшін қажетті тиісті қаржылай ... ... ... және ... ... ... ... басқару
деңгейлері мемлекеттік биліктің жоғары ... ... ... ... ... нәтижесінде туындайтын жергілікті
бюджеттер шығыстарының өтеміне заң жүзінде бекітілген құқығы ... ... ... ... ... ... ... көздерін бөлу. Мемлекеттік
басқару деңгейлері арасындағы шығыс өкілеттіктерін ажыратуды жүргізудің
нәтижесінде мемлекеттік ... ... ... ... өзгеруімен байланысты бюджетаралық қатынастардың моделін қайта
қарау қажеттілігі, сонымен бірге қаржылық ... ету ... ... ... ... ... өз ... мен
жацуапкершілігін дербес іске асыру үшін олардың шығыс өкілеттіктеріне ... ... және ... емес ... ... ... жүзеге
асырылып, сондай- ақ бюджетаралық реттеудің тиісті тетігі анықталатын
болады. Бұл ретте ... ... ... салықтар мен бюджетаралық
трансферттерді бөлу мәселелерін ... ... ... ол заң ... ... ... тиіс, бұл елдің мемлекеттік құрылысының біртұтас сипатына
сәйкес келетін болады.
Салықтарды тиімді бөлу бюджеттердің дербестігіне қол ... де, ... көп ... ... ету үшін де ... ... ... Бюджетаралық трансферттер жүйесін жетілдіру аймақтарды қаржылық қолдау
нәтижелілігін қамтамасыз ету үшін ... ... ету ... ... ... бюджетаралық трансферттер беруден- ... ... ... ... жүйесіне кезең- кезеңмен өту жүзеге
асырылатын болады.
Негізгі функцияларды қаржыландыру ... ... ... ... ақ әлеуметтік сала ... ... ... ... ала ... жаңа құрылыстарды
қоса алғанда, мемлекеттік мекемелердің ( басқару, ... ... ... және т.б. ... ... ... базасын жақсартуға
бағытталған даму бағдарламаларының аясында ұйғарылып отыр.
Қосымша ... ... ... де, женгілікті
деңгейде де ... даму ... ... ақ егер ... ... ... немесе біржолғы сипатта болса, ағымдағы
бюджеттік бағдарламалар шеңберінде ... ... ... ... ... қамтамасыз ету экономиканың ағымдағы жай-
күйіне және бюджет көрсеткіштерінің болжамына байланысты болады.
Жоғарыда айтылған топтамаларды негізге ала отырып, ... ... ... екі санат бойынша беріледі деп көзделуде, олар:
1) мемлекеттік басқарудың міндетті функцияларын қаржыландыруды қамтамасыз
ету;
2) ... ... ... ... ... ... орайда төмен тұрған бюджеттерге субвенциялар ең ... ... ... ... ... ... бөлінетін болады.
Соңғы жылдар ішінде болған нарықтық қайта құрулар ... сала ... рет ... әрі ... бұл ... ... күні ... аймақтарда халықтың тығыздығы мен нақты
қажеттіліктері ескерілмеген ... сала ... ... ... болуына әкеп соқтырды. Осыған байланысты, ағымдығы жағдайды
талдау негізінде осы факторлар ескерілетін әлеуметтік сала ... ... ... ... ... бағдарламасын қаржыландыруды қамтамасыз етуге
арналған трансферттерді беру мемлекеттік ... ... ... ... асырылады.
Ауылдық, кенттік, қалалық ( аудандық маңызы бар) ... ... ... және функционалдық нығайту.
Әкімшіл- бюджеттік реформаның басым бағыты ауылдық ... , ... ... бар ... ... ... ... ең алдымен, оны институционалдық және функционалдық
нығайту болып табылады.
Осы мақсатта 2004 ж. ... ... ... аудандық маңызы
бар қалалар әкімдерінің аппараттарын оларға заңды тұлға мәртебесін бере
отырып, қалыптастыру жүзеге ... шара ... ... ... ... ... сатып алу мен мүліктік және мүліктік ... мен ... ... асыру құқығын беруді ұйғарады.
Атап айтқанда, бұл тиісті аймақтарда жер қатынастарын реттеуге
заңнамада берілген ... ... ... ... ... ... оларға жергілікті маңызы бар жекелеген мәселелерді
шешу мақсатында ... ... ... ... үшін ... арнайы шоттар ашу құқығы беріледі.
Осы шаралар ауылдар, кенттер, қалалар ( аудандық ... ... ... және ... салаларда шешімдер қабылдаудағы
өкілеттігін кеңейтуге мүмкіндік беріп, мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... ( ... ... құрамында
тиісті маслихаттар бекітетін жәнен тек солар ғана ... ... ... ( ... ... жергілікті атқарушы органдардан
қаржылық дербестігін қамтамасыз етеді.
Мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... ... ... жұмыс шеңберінде 2004 ж. бастап басқару
функцияларын ауылдық,кенттік, қалалық ( аудандық маңызы бар) ... ... ... ... ... ... көгалдандыру мен санитарлық тазарту
жөніндегі жұмысты ұйымдастыру;
Зираттарды, өзге де жерлеу ... ... ... ... ... қоғамдық жұмысты ұйымдастыру[6,14-39 б.б];
Өрт қауіпсіздігін және судағы қауіпсіздікті ... ... ... ... мекендерді сумен қамтамасыз ету, су мен жерді ... ... ... ... ... ... ... негіздерін одан әрі демократияландыру
бағытын негізге ала отырып, орта мерзімді кезеңде елде жергілікті ... ... ... қалыптастыру көзделуде.
Алайда, бүгінгі таңда ауылдық кенттік, қалалық ( ... бар) ... ... басқарудың нақты тетіктері қалыптаспаған,
жеке кіріс көздері жоқ және меншік мәселелері шешілмеген, оларсыз ... ... өзі ... ... сөз ету ... байланысты, бірнеше жыл ішінде ауылдық, кенттік, қалалық
( аудандық маңызы бар) ... ... ... мен ... іс ... ... кейіннен елімізде жергілікті өзін- ... ... ... үшін ... ... ... ... шараларды іске асыру мелекеттік басқарудың жұмыс
істеу негіздерін, бюджет саласын ... ... ... ... іске ... мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетіодіруге,
мемлекетік ... ... ... ... ... барлық деңгейлері арасында тиімді болуы, мемлекеттік биліктің
барлық деңгейлерін ... және ... ... ... қамьтамасыз ететін
бюджетаралық қатынастар моделін жасауға жәрдемдеседі.
Мемлекеттің негізгі ... ... ... ... ... және тәртіп сақтауды қорғау және ақша айналысын, сыртқы сауданы
реттеу және ... ... ... жергілікті шарушалықты басқару аясына
жергілікті бюджетті ... ... ... ... ... білім беру мен денсаулық сақтау, ... ... ... ... ... ... ... сияқты барлық қызмет түрлерімен
қамтамасыз ету және т.б. ... ... ... ... ... ... жаңа
саясаты тұрғысында “құрылысты арзандату мақсатында тұрғын- ... ... өз ... ... ... алуы ... дей
келе,”облыстарды дамытудың барлық бюджеттері тек қана білім беру, ... ... ... ету ... ... мақсаттарымен тұрғын- үй
құрылысы инфрақұрылымына пайдалануы тиіс” деп нақты әрі ашық міндеттерді
алға тартты[8].
“Қазақстан 2030” ... ... ... мемлекеттік
қызмет пен мемлекеттік басқару құрылымын мемлекетің ең шешуші міндеттерінің
бірі ретінде белгіленген.
Осы құжатта атап көрсеткендей, ... ... ... ... ... әрі ... деңгейде болып, неғұрлым
маңызды міндеттерді шешуге қаржы жұмылдырылады.
Жергілікті ... ... ... ... ... оның ... ... бойынша тиімді әрі
уақытында шешім қабылдай ... көре ... ... ... ... , ... мамандық бойынша қайта даярлау мәселесі де
жергілікті басқару органдарының ... ... ... пен ... ... ... ... жатқанына біршама уақыт өтті. Осы екі ... ... ... ... ... ... ... тікелей
қатысы бар. Яғни, ауылдан бастап облысқа ... ... ... оның ... ... ... туралы нормалар енгізіледі. Оның
түпкі мақсаты мынада: әркім өз мекенінің бюджетінің толуына жеке шағын,орта
үлкен кәсіпорындардың экономикасына арласпай, ... ... ... ... ... экономикалық механизмдерді пайдалану.Қазақстанды донор
облыстармен қатар,өздерінің әлеуметтік- экономикалық дамуына байланысты
республикалық ... ... ... ... аз ... ... бәрінде
әл- ауқаты өзін- өзі қамтамасыз етуге толыққыанды жетті деп айта алмаймыз.
Қазақстан Республикасында қазіргі ... ... ... мен ... ... мемлекеттік бюджеттің қаражаттары көлемінің
50 % аралығын ... ... ... ... ... және ... ... жүзеге асыруда елеулі роль
атқарады.
Жергілікті шаруашылықтардың ... өзі ... ... басқа да мәселелермен қатар дамуда.Мәселен, ондай
мәселелердің қатарына Елбасының ... ... ... ... ... ... арналып бекітілген мемлекеттік бағдарламасын
айтуға болады.Бұл бағдарлама екі кезеңнен тұрады.
Бірінші кезеңде ауылдық ... ... ... және ... ... ... есепке алу) негізінде әрбір
ауданның нақты жағдайына талдау жасау.Талдау әлемдік ... ... ... ... ... ... ... 130
көрсеткіш бойынша есепке алынған 7600 елді мекен ... даму ... төрт ... ... ... жоғары ауылдық елді- мекендердің саны-1062, мұнда
1566864 адам тұрады;
2.Даму ... ... ... ... ... саны-5664, мұнда
5329147 адам тұрады;
3. Даму әлеуеті төмен ... ... ... ... саны-
288242;
4. Бұл топтағы аса қолайсыз экологиялық ауылдық ... ... ... саны-22. Бұларда 9611 адам тұрып жатыр.
Бірінші және екінші топтағы елді- мекендерге ... ... ... ... ... ... ашу, табиғи ерекшелігіне байланысты
мәдени орындар ұйымдастыру сияқты шаралар жасалады, ал үшінші және төртінші
топтағы ауылдарға қаржылық көмек ... ... ... ... ... ... тек қана ... қызмет көрсетімен
шектелмейді, яғни жоғарыда аталып өткендей, болашағы бар ... ... да ... түрлерін ұйымдастыруға болады. Мәселен, туризм, балық, аң
шаруашылықтарымен байланысты. Тіпті ... ... да, ... ... жер тек қана ... меншігінде емес[9,4-6 б.б].
Осылайша ауылдық аймақтарды дамытуға түрлі шаралар ... атап өте келе ... ... ... әл- ... ... тұрмысын қалай жақсарту қажет, ол үшін қандай шаралар қолдану
қажет?- деген сауалдарға жауап бере ... ... ... ... мен ... ... төмен
жанұялар мәселесі – бұл барлық елде де Өкімет алдында ... ... ... жағынан, тұрмыс деңгейі төмен халық жағдайымен ... ... ... ... ... жоғары мемлекет екенін көрсетеді.Екінші жағынан,
тиісті мөлшерден жоғары берілген жәрдем еңбекке ынтаны төмендетіп, мемлекет
экономикасын әлсіретуге әкеліп соғуы да мүмкін.
Әлеуметтік ... бұл әлде бір ... ... мүгедектік,
денсаулық жағдайы, асыраушысынан немесе жұмысынан айырылуы) және өзге ... ... ... ... ... бола ... ... ақы төленетін еңбекке қатысу жолымен өзін табыс пен қамтамасыз ете
алмайтын азаматтар үшін өмірлік ... ... және әл- ... бір ... ... ... арналған жүйе.
Әлеуметтік қамсыздандырудың обьетісі – ... ... ... оның ... ... ... ... мүшелері де
кіреді.
Әлеуметтік қамсыздандыру иесі- республикалық деңгейде, жергілікті деңгейде
және ... ... ... ... ... деңгейде-
әлеуметтік мәдениеттік және демографиялық ерекшелектерді есепке ала отырып,
әлеуметтік қорғау ... ... ету. ... ... көздеріне келесілер жатады:
- бюджеттік зейнетақы қорының құралдарынан;
- ... ... ... ;
- ... мен ... өз ... ... салымдарынан;
- қайырымдылық қорлары және т.б. да қорлардан.
Жұмысынан айырылу жағдайында азаматтарды әлеуметтік ... ... ... ... ... ... бюджеттер есебінен барлық жұмыссыз
азаматқа жұмысқа орналасуға, кәсіби қайта даярлауға көмек көрсету, қоғамдық
жұмыстар беру ... ... ... ... ресми жұмыс істейтін еңбеккерлерге міндетті әлеуметтік
сақтандыру жүйесінен белгілі бір мерзім ішінде төлемақы беру.
Қорыта ... ... ... экономикалық, мәдени,
әлеуметтік, экологиялық т.б. салаларын дамыту үшін жергілікті қаржыны, оның
ішінде жергілікті бюджеттің кіріс көздерін ... ... білу ... ... ... және ... муниципалдық құрылымдардың әлеуметтік-
экономикалық дамуындағы мәні
Елдің мемлекеттік құрылысында аумақтық құрылымдардың болуы оларда
тіршілік ету қызметін қамтамасыз ету үшін ... ... бір ... қаржы ресурстарының көлемін беру қажеттілігін негіздейді. Осыған
байланысты қаржылық жүйенің құрылымында ... ... ... ... бөлінеді.
Жергілікті бюджет тиісті мәслихаттың шешімімен ... және ... ... орган өзіне жүктелген функцияларды
жүзеге асыру үшін айқындайтын жергілікті ... ... ... бюджеттің тапшылығын (профицитті пайдалану)
қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Жергілікті бюджеттердің рөлі, олардың құрамы мен құрылымы жергілікті
мемлекеттік органдарға жүктелген функциялар мен ... ... ... ... ... әкімшілік-аумақтық құрылысымен және
саяси-экономикалық бағыттылығымен толықтай айқындалады.
Жергілікті бюджеттердің жай-күйі әр ... ... ... ... ... ... елдің жалпы экономикалық жағдайы;
- тиісті аумақтың экономикалық ... ... ... және ... ... ... ... реттейтін мемлекеттік заңнаманың деңгейі;
- жергілікті билік және басқару органдарының өздеріне берілген
құқықтарды іске асырудағы құзыреттілік ... ... ... басты шарты нақты қаржы кезеңі мен
нақты аумақтың шеңберінде жергілікті мемлекеттік органдардың келіп түсетін
кірістер мен жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... қамтамасыз ете білу шеберлігі болып табылады.
Қазақстан Республикасында жергілікті бюджеттер ... ... ... ... ... ... бар
қаланың және астананың бюджеттерімен және аудандық бюджеттермен ұсынылған.
Облыстың бюджеті олардың ... ... ... ... ... ... және аудандық бюджеттердің жиынтығы болып
табылады.
Қазіргі кезде Қазақстандағы жергілікті бюджеттер мемлекеттік ... ... ... ... ... шамамен 30%-ын және шығыстар
бойынша – шамамен 48%-ын алады.
Жергілікті бюджеттерді қалыптастырудың олардың өз ... ... үш ... ... өз ... бар: ... бюджет
деңгейінде, республикалық маңызы бар қала мен астананың бюджеті деңгейінде
және аудан бюджеті ... ... ... ... ... ... ... салықтық және салықтық емес
түсімдерден қалыптастырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... және Салық кодекстерінің регламенттеуші ережелеріне сәйкес
республикалық бюджетке түсетін салық түсімдері түрлерінен ерекшеленеді.
Жергілікті бюджетке ... ... емес ... ... ... ... қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелердің
тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) сатуынан түскен түсімдерден; облыстық
бюджеттен қаржыландырылатын ... ... ... ... алу ... ақша ... ... бюджеттен
қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер салатын ... ... ... ... ... облыстық
бюджетке түсетін басқа да салықтық емес түсімдерді білдіреді.
Мыналар:
- аудандардың ... ... бар ... бюджеттерінен
облыстық бюджетке трансферттер;
- республикалық бюджеттен трансферттер жергілікті бюджетке
трансферт ... ... ... ... бар қаланың, астананың бюджетіне республикалық
маңызы бар ... ... ... берілген кредиттерді өтеуден,
республикалық маңызы бар қаланың, астананың коммуналдық меншігінде тұрған
мемлекеттің қаржы активтерін ... ... ... бар ... ... ... ... қарыздарынан түскен түсімдер
есептеледі.
Мыналардың:
- облыстың;
- республикалық маңызы бар қаланың;
- астананың,
- ауданның (қаланың),
- қаладағы ауданның,
- аудандық ... бар ... ... ... ... ... ... округтің бюджеттік бағдарламалары жергілікті болып
табылады.
Облыстық бюджеттің шығыстары облыстық деңгейдегі билік органдарының
функцияларына сәйкес шығыстардың бағыттары бойынша жүзеге асырылады.
Облыстық ... ... ... және ... ... ... облыстың әлеуметтік-экономикалық дамуын стратегиялық жоспарлауға;
облыстың деңгейінде бюджеттік жоспарлауға; облыстық бюджеттің орындалуын
ұйымдастыруға; облыстық коммуналдық меншікті ... ... ... ... ... ... ... ететін шығыстарға
жатады[11,56-59б.б].
Республикалық және жергілікті бюджеттердің жобаларын қарау және бекіту
рәсімі
Республикалық бюджет туралы заңның ... ... ... ... ... ... ... 1 қыркүйегінен кешіктірмей
енгізеді. Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің және Сенатының
жалпы отырыстарында ... ... ... заңның жобасын қарау Үкімет
өкілеттік берген тұлғаның, ол қазіргі сәтте Экономика және ... ... ... ... ... әлеуметтік дамуының
болжамы және республикалық бюджет туралы заңның ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы қаржы жылының 1 желтоқсанынан
кешіктірмей әуелі Мәжілісте, содан кейін ... ... ... ... ... ... жеке отырыстарында жүргізіледі.
Егер Парламент ағымдағы жылдың 1 ... ... ... туралы заңды қабылдамаса, Президенттің кезекті қаржы жылының бірінші
тоқсанына арналған республикалық қаржы жоспары туралы ... ... бар, ол ... ... ... республикалық бюджет
туралы заңды бекіткенге дейін қолданыста болады. Президенттің ... ... ... ... ... ... қаржы жоспары туралы
Жарлығының жобасын, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Үкіметінің оны ... ... ... ... мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық
уәкілетті орган әзірлейді.
Кезекті қаржы жылының ... ... ... ... ... ... жылдың 25 желтоқсанынан кешіктірілмей кезекті қаржы жылына
арналған республикалық бюджет ... ... бір ... ... ... ... жағдайда осы қаржы жылына арналған
республикалық бюджет сол жылдың 1 наурызынан ... ... ... ... осы ... ... ... республикалық бюджет сол жылдың
бірінші тоқсанына арналған республикалық қаржы жоспары ескеріле отырып
бекітіледі.
Нәтижелерге ... ... ... ... ... ... Республикалық бюджет туралы заң, қосымшаларымен бірге
Қазақстан Республикасы Президентінің алдағы қаржы ... ... ... ... ... жоспары туралы Жарлығы бұқаралық ақпарат
құралдарында жарияланады.
Облыстық бюджеттің, республикалық маңызы бар ... ... ... облыстың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті
атқарушы органы тиісті мәслихатқа ... ... ... 15 ... ұсынады.
Облыстық бюджет, республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджетін
тиісті мәслихаттар Президент республикалық бюджет туралы ... ... ... екі апта ... ... бекітеді.
Егер мәслихат белгіленген мерзімде жергілікті бюджет туралы шешім
қабылдамаса, тиісті әкімшілік-аумақтық ... ... ... ... ... ... ... тоқсанына арналған жергілікті қаржы
жоспары туралы шешім шығаруға құқығы бар, ол мәслихат жергілікті бюджетті
бекіткенге дейін ... ... ... ... ... тоқсанына
арналған жергілікті қаржы жоспары туралы жергілікті атқарушы ... ... ... жоспарлау жөніндегі жергілікті уәкілетті
орган әзірлейді.
Кезекті қаржы жылының бірінші тоқсанына ... ... ... ... ... сияқты ағымдағы жылдың 25 желтоқсанынан
кешіктірілмей кезекті қаржы жылына ... ... ... ... бір ... ... ... Жергілікті қаржы жоспарын бекіту
кезінде осы қаржы жылына арналған жергілікті бюджет сол жылдың 1 наурызынан
кешіктірілмей бекітілуге тиіс.
Облыстардың, республикалық маңызы бар ... ... ... органдары аудандық (қалалық) мәслихаттар аудандардың (облыстық
маңызы бар қалалардың) бюджеттерін бекіту туралы шешімдерді ... бір апта ... ... ... ... ... уәкілетті
органға және бюджеттің атқарылуы ... ... ... ... ... бюджеттердің негізінде сәйкестендірілген облыстардың,
республикалық маңызы бар қалалардың, астананың бюджеттерін, сондай-ақ
жергілікті ... ... ... ... ... ... инвестициялық жобалардың тізбесін ұсынады.
Қазақстан Республикасының үкіметі бекіткен ... ... ... ... органдар келесілерді іске асырады:
• аудандардың (қалалардың) бюджет көрсеткіштеріне болжам жасайды;
• жергілікті ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі
ақпараттарды, сондай-ақ облыстық бюджет комисиясымен ... 3 ... ... ... бюджеттің инвестициялық
жобаларынан қаржыландыратын қаржы көлемі жөніндегі ақпараттарды
жеткізу;
... ... ... жергілікті бюджет
бағдарламалары ... ... ... ... ... олар бойынша қорынтындылар дайындайды;
Облыстық, қалалық бюджет комиссиясының қарауына келесі құжаттарды
ұсынады:
- ... 3 ... ... ... ... болжамын;
- облыстық, қалалық бюджеттің 3 жылға шығысының ... ... ... іске асырылған жоба жоспарларын;
- облыстық бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелердің
несиелік бережақтар сомасын;
- алдағы қаржы жылына ... ... ... заңмен бекітілген басқа да көрсеткіштерді.
Әлеуметтік – экономикалық бағдарламалар бойынша аймақтың ... ... іс ... ... ... ... ... көлемі
алдағы 3 жылға жоспарланған облыстық қалалық бюджеттердің көрсеткіштерінің
болжамына енуі тиіс. Қаржыландыру мерзімі мен ... ... ... қаржыландыру көлемі облыстық, қалалық бюджеттік
комиссиясының қорытынды ... ... ... ... ... әлеуметтік –экономикалық бағдарламалары облыстық және қалалық
бюджеттік комиссияның ... ... ... ... ... ... ... бюджетжөніндегі мәслихаттың
шешімінде келесілер керсетіледі:
1) көрсеткіштер көлемі, алынған ... ... ... көлемі, шығыс көлемі, несие ... ... ... ... және ... тапшылығын
қаржыландыру көлемі;
2) жергілікті атқарушы органдардың қорларының көлемі;
3) қатысты қаржы жылының аяғына облыстық, ... ... ... ... ... ... ... органдарының қарызын өтеуге кеткен
шығындар көлемін;
5) әрбір әкімшілік – территориялық бірлікке сәйкес ... ... ... ... ... ... жылының жергілікті
бюджеттен Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... атқарушы органдары республикалық
бюджет ... заң ... ... ... 2 апта ... ... қаржы ... ... – ала ... ... ... ... тиісті мәслихатқа ... Ол бір ай ... ... ... ... ... қаржы жылының ... ... ... ... 1-ші тоқсандағы бюджеттің орындалуы жылдық бюджет жобасының ... ... ... ... етіледі.
Жергілікті бюджетті бекіту бюджетті жоспарлауға өкілетті органдармен
жүргізіледі[12].
Аймақтық бюджеттің ... ... және ... емес түсімдер ден
қалыптасады.
Сурет 2. ҚР-ның жергілікті бюджет құрамы мен құрылымы[13,37б]
Қосымшаларымен және жергілікті атқарушы органдардың ... ... ... ... ... ... ... жоспары туралы
шешімімен бірге жергілікті бюджет туралы мәслихаттың шешімі республикалық
бюджет сияқты бұқаралық ... ... ... ... ... ... ресурстарын қалыптастыруды талдау
2.1 Муниципалды құрылымдарда қаржы ресурстарының құрылымы мен қалыптасуының
негізгі элементтері
Қаржы ресурстарын өсірудің маңызды ... ... ... ... ... ... бұл ұдайы өндіріс процесінде ұлттық табыстың артуын
білдіреді, сондай-ақ экономикалық қызметтің ... ... ... ... ... мен қоғамдық өндіріс тиімділігінің басқа
көрсеткіші – қор ... ... ... тығыз байланысты. Қор
қайтарымын арттыру қаржы ресурстарын қалыптастыруға, атап айтқанда, олардың
негізгі көзі – таза табыстың ... ... әсер ... ол өнім өндіру
ауқымы өсімінің, сондай-ақ ... ... (ең ... ... ... ... ... нәтижесін арттырады.
Екінші фактор – бұл материалдық шығындардың орнын толтыру қоры мен
өндірілген ұлттық табысқа ... ... ... ... ... қоғамдық өнімдегі материалдық шығындардың үлесін – ... ... ... ... ... – қаржы ресурстарының
негізгі көзін – арттыруға мүмкіндік беретін фактор ... ... ... ... ... ... ... алғанда қоғамдық
өндірістің, сондай-ақ өнеркәсіп өндірісінің материалдық-заттық ... ... ... ... ... ... аса маңызды екі бөлігін бөліп
көрсетуге болады:
1. Мемлекеттің кірістері – ... және ... ... Мемлекеттің кірістері заңнамалық тәртіппен бекітіледі ... ... ... ... ... кірістерін
жұмылдырудың негізгі әдістері салықтар, ... мен ... ... ... ... ... көздерден түсетін түсімдер;
Республикалық бюджет – бұл түсімдер мен бюджет тапшылығын қаржыландыру
(профицитті пайдалану) есебінен қалыптастырылатын және ... ... ... мен заңнамалық актілер жүктеген міндеттерді
жүзеге асыру үшін Үкімет анықтайтын республикалық ... ... ... ... ... ... бекітілген
орталықтандырылған ақша қоры.
Жергілікті бюджеттер – облыстық бюджеттер, қалалардың, аудандардың
бюджеттері. Қаржы ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының заңымен, жергілікті бюджеттер мәслихаттардың шешімдерімен
бекітіледі.
2.Бюджеттен тыс қаражаттар – шаруашылық ... ... ... ... ... ... мемлекеттің мақсатты шығыстарымен
байланысты. Бюджеттен тыс ресурстар ... ... ... ... ... қащыналық шоттар түрінде болып келеді. Бұл қорлардың қаражаттары
экономиканы мемлекеттік реттеудің мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... ресурстарының жалпы сомасын
жасыруға, қаржылық бақылауды әлсіретуге, нағыз қаржылық жағдайды ... ... ... тыс ... ... ... ... қиын,
өйткені ол көптеген қорлар мен сметалар арасында шашырап кеткен.
Қаржы ресурстарын қалыптастыру тәртібі және ... ... өнім мен ... табысты арттыру қаржы ресурстары
өсуінің басты шарты болып табылады. ... ... ... ... ... ... қосылған құнға салынатын салық, акциздер, кеден ... ... және ... ... алады.
Қаржы ресурстарының қаржы қорларынан айырмашылығы бар. Қаржы қорлары
(қорланым, босалқы қор) – қаржылық әдіспен қалыптастырылған, белгілі ... ... ... ... ақша ... ... ресурстары деп ақша қаражаттарының көздерін, шаруашылық
органының немесе шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстары – бұл қорлардағы,
ақша қаражаттарының мақсатты босалқы қорларындағы «байланылған» қаражаттар,
сондай-ақ әлі ... ... бір ... ... бойынша қалыптаспаған
ақша қаражаттары.
Мысалы ақша қаражаттарының бір бөлігінің алғашқыда қор ... ... ... ... органдарының олардың шаруашылық әріптестері ... ... ... және ... ... басқа
шарттарын бұзғаны үшін алатын ... ... ... ... ... оның екі ... ... білген жөн:
1. Шаруашылық практикасында «қаржы ресурстары» ұғымы деп ... ... ... бір кезеңдегі ... ... ... мен қорланымдарының жиынтығын, яғни ақша қорларын,
кредит ресурстарын, ақша қаражататрының резервтерін айтады. Бұл ... ... есеп ... ... ... ... ... банктегі оның шотындағы белгілі бір күндегі ақша
қаражаттары, олар ... ... ... ... ... ... қарамастан оның барлық нақты қаржы ресурстарын құрайды.
Өз кезегінде мемлекеттің қаржылық ресурстарының ... ... ... ... Бюджет - мемлекеттiң мiндеттерi ... iске ... ... ... ... ... ақша ... байланыстардың орасан зор әр алуандығына жеке ортақ
ерекшеліктерімен көзге ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілерімен және
халықпен қалыптасатын қаржы қатынастары жалпы ... ... ... ... ... ... және қоғамдық қажеттіліктерді
қанағаттандыруға ... ... ақша ... ... ... ... болады. Қаржы қатынастарының бұл жиынтығы
«мемлекеттік ... ... ... мазмұныны құрайды.
Мемлекеттiк бюджет - араларындағы өзара өтелетiн операцияларды есепке
алмағанда, ... және ... ... ... ақпарат ретiнде пайдаланылатын және бекiтуге жатпайтын жиынтық
бюджет.
Экономикалық қатынастардың жиынтығы ретінде ... ... ... бар. ... ... ... ретіндегі оның өмір сүруінің
объективті қажеттігі ұлғаймалы ... ... ... ... және ... ... Бұл тиісті
орталықтандырылған ресурстарды қажет ... Ақша ... ... ұлттық шаруашылық ауқымында ... ... ... үшін, жалпы экономиканың жұмыс істеуін қамтамасыз ету
үшін қажет.
Сөйтіп, объективті бөлгіштік қатынастардың экономикалық ... ... ... ... ерекше бөлігі ретінде ... ... ... ... ...... қанағаттандыруға қызмет етеді, экономикалық категория
ретінде көрінеді.
Қаржы қатынастарының белгілі бір ... ... ... ең ... ... ... категориясынан ажырататын өзгеше белгілер
тән: бюджет қатынастарының бөлгіштік сипаты бар, ... ақша ... ... мақсатты ақша қорларын қалыптастырумен және пайдаланумен
қосарлана жүріп отырады. Сонымен бірге бюджет қатынастарына ... ... ... тән, ... ол ... ортақ өзгеше белгілердің
шеңберінен шықпайды.
Құндық бөліністің айрықшалықты сферасы ретінде мемлекеттік бюджет мына
өзгеше белгілермен ... ... ... ... өнімнің бір бөлігін оқшауландырумен және
оны қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға пайдаланумен байланысты
бөлгіштік қатынастардың ... ... ... болып табылады;
2) құнды жасау және оны ... ... ... ... ... және ... тұтынуға қызмет ететін өндірістік емес
сфера қаржысынан мемлекеттік бюджеттің айырмашылығы ол ... ... ... ... секторлары, қоғамдық
қызметтің сфералары арасында құнды қайта бөлуге арналған;
3) қоғамдық өнімнің оның тауар ... ... ... емес құндық бөліністің стадиясын білдіреді және одан
белгілі үзілісте жүзеге асырылады, ал ... ... ... де, ... емес ... да ... қатынастарымен
тығыз тоқайласып жатады.
Мемлекеттік бюджет кез келген басқа ... ... ... ... ... және оларға сәйкес келетін нақты
материалдық-заттық ... ... ... ... мемлекеттің
орталықтандырылған ақша қорында – ... ... ... ... қоғамда болып жатқан нақты экономикалық процестер мемлекеттің
жұмылдыратын және ... ақша ... ... ... ... ... қор – бұл қоғамдық өнім мен ұлттық табыстың
құндық бөліністің белгілі стадияларын өткен және ... ... ... ... ... ... қорғаныс және басқару жөніндегі
қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін мемлекетке түсетін бөлігі ... ... ... ... Бюджеттік қордың қалыптасуы
мен пайдаланылуы құнды бөлу және қайта бөлумен байланысты оның ... ... ... ... ... ... кірістер, қорланымдар
олар жасалынған құнды алғашқы немесе кейінгі ... ... ... ... ... ... ... күндегі қаржы ресурстары
болып табылады.
2. Егер жиынтық өнімнің (c+v+m) материалдық-заттық және ... оның ... және бұл ... ... ... онда ... ... басқаша көрінеді. Егер қайталама есептің элементін
шығарып тастасақ, онда қаржы ... ... ... ... ... ... жүктелінген функцияларды орындау үшін шоғырланатын
құндық нысанындағы жалпы қоғамдық өнім мен ұлттық ... бір ... ... ... ... ... мақсаттағы арналымның
ақша қорлары арқылы жүзеге асырылады. Қаржы қорлары ұлттық шаруашылықта іс-
әрекет ... ақша ... ... ... ... ... ... пайдаланудың қор нысаны ұлғаймалы ұдайы өндірістің қажеттері
негізінде объективті түрде алдын-ала ... және қор емес ... оның ... ... бар.
Қаржы мен қаржы ресрустары бара-бар ұғымдар емес. Қаржы ... ... ... ... оның ішкі ... ... ... Қаржы ғылымы тап мұндай ресурстарды жасау, бөлу және пайдалану
негізінде туындайтын қоғамдық қатынастарды зерделейді; ол ... ... ... ... ... ... қоғамдық өнімнің 50% құрай отырып, мемлекеттің
қаржылық қуатының көрсеткіші болып ... ... өнім мен ... ... бөлу және ... бөлу ... ... отырып, олар
түпкілікті пайдалануға, яғни негізгі құрал-жабдықтарды толтыруға, ұлғаймалы
ұдайы ... ... ... және ... ... ... ... материалдық ресурстардың бір бөлігінің
ақша көрінісі ... ... ... ... ... ... ресурстары
неғұрлым көп жасалса, соғұрлым ол экономика дамуы үшін тиімдірек болады.
Сонымен бірге ... ... ... ... ... проблемасын шешу
және экономикалық өсудің ... ... ... ... қаржы
ресурстарын тиімді пайдалануға байланысты.
Қаржы ресурстарының қозғалысы жиынтық ... ... ... мен мемлекеттің шығыстары балансында) қамтып көрсетіледі. Алайда
баланста кредит ресурстарының бір ... де ... ... ... ... және оны ... ... орталықтандырылған және ... ... ... ... ... ... қорының, бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... сферасы шаруашылық
жүргізуші субъектілерінің тұтыну ... ... ... қаржы резервтері мен валюта қорлары, шаруашылық органдардың басқа
да қорлары қалыптасады. Әрі таза табыстың бір бөлігі ... ... ... ресурстары жиынтық қоғамдық өнімнің екінші
элементінің – ... ... ... ұдайы өндірісінің көзі болып
табылады.
Орталықтандырылмаған ... ... ... ... ақша ... әлеуметтік қамсыздандыруға, қосымша материалдық жағынан
ынталандыруға, жаңа күрделі ... ... ... ... ... ... ... қорғау шараларын
жүргізуге бағытталады. Бұл шығындарды орталықтанрдырылмаған ... ... ... ... ... микродеңгейдегі ұлғаймалы ұдайы
өндіріс процесін ақша ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырудың мұндай тәртібі объективті және
меншік нысандарына тәуелсіз болып табылады.
Корпорация қаржысы – бiрыңғай ... ... ... ... ... сферасы болып табылады, оның орталықтандырылмаған бөлiгiн ... және ... емес ... ... және елдiң қаржы
ресурстарының негiзгi ... ... ... өндiрiстiң басты буынана
қызмет көрсетедi. Олардың қаржысының болуы ... ... ... ... ақша ... өмiр ... ... заңдардың
iс-әрекетiмен байланысты.
Корпорациялардың немесе шаруашылық жүргiзушi ... ... ... ... ... ... ... негiзгi жақтарын
бiлдiредi және экономикалық заңдардың талаптарына сәйкес оны жүзеге асыруға
септiгiн тигiзедi. Ол ұлттық шаруашылықты одан әрi ... үшiн ... ... мен ... бөлу және ... үшiн қолданылады.
Мұндай тиiмдi даму ұлттық шаруашылқты асқару жүйесiнiң маңызды экономикалық
құралы, экономикалық ... ... ... ... ... ... берiк әрi жақсы қалыптасқан және ұтымды ұйымдастырылған
қаржыларынсыз мүмкiн емес.
Сөйтiп, корпорациялардың қаржысы деп өнiм ... ... ... ... және ақша қорларын жасаумен, бөлумен және пайдаланумен
байланысты экономикалық ... ... ... тиiмдi ұйымдастыру ... ... және оны ... ... ... Оның ... мақсаты
корпорацияның рыноктық ортада ... ... ... және ... ... ету ... ... қаржыландыру - нарықтық ... ... ... қызметiнiң табысты болуының мiндеттi шарты. Бұл
қағида өнiм ... мен ... ... ... ұлғайту
жөнiндегi шығындардың толық өтелуiне негiзделедi, ол әрбiр кәсiпорын өзiнiң
ағымдағы және күрделi шығындарын меншiктi көздерi ... ... ... ... ... ... жетiспеушiлiгi кезiнде оған
деген қажеттiлiк банктiң қысқа мерзiмдi несиелерi мен коммерциялық несие
есебiнен және ұзақ ... ... ... ... ... мүмкiн. Ал
бұл несиелер өз мерзiмi жеткенде корпорацияның қарамағындағы ... ... ... ... толық қаржы дербестiлiгiмен
және жауапкершiлiгiмен тығыз байланысты. Оларға ... ... өз ... ... ... тартылатын және қарыз
қаражаттарын iздестiрiп, айналымға салуға құқық ... ... ... ... ... бөле алмайды.
Корпорациялардың қаржылық жауаптылығы бюджет, қорлар алдындағы
мiндеттi орындамағаны үшiн ... ... ... ... ... ... пен мүдделiлiк – бiр процестiң шаруашылық
жүргiзудiң тиiмдiлiгiн арттырудыi ынталандырма құралдарын ... мен ... асы ... ... ... ... қағидасы -
басқарудың барлық деңгейлерiндегi қаржы резервтерiнiң ... ... әр ... әдiстермен өндiрiстiк және әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... ... бойынша
аударымдар арқылы жасалуы мүмкiн. Қаржы резервтерiн уақытша болатын қаржы
қиыншылықтарын жоюға және шаруашылықтардың қызметiне қажет ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл қаржы өз
кезегiнде корпорацияның барлық тәуекелдiктерiн қамтамасыз етудiң құралы
және ... қоры ... ... ... ... бөлігі қаржының мәніне сәйкес макроэкономикалық
деңгейді қамтып ... ... ... қажеттіліктерді қаржымен
қамтамасыз етудің негізі ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Егер орталықтандырылмаған қаржы ресурстары тікелей шаруашылық
жүргізуші субъектілердің ұлғаймалы ... ... ... ... басты
нысаны болса, орталықтандырылған ... ... атап ... таза
табысты салық және салыққа жатпайтын төлемдер мен ааударымдар арқылы ... ... ... ... Таза ... оның ... ... пайданың өсуі қаржы ресурстары өсуінің жоғары немесе төменгі
қарқынын қамтамасыз етеді.
Перспективада ақша қорланымдары ... ҚҚС және ... ... қызметтен түсетін түсімдер қаржы ресурстарының негізгі көздері
болып табылады[14,14-18 б.б].
Жекешелендіруден, мемлекет меншігін ... ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстары олардың таусылуына қарай
азаятын болады. Көздері жер қойнауын ... ... ... ... – роялти, бонустар болып келетін қаржы ресурстары артады.
Еңбекке ақы төлеудің тұтыну ... одан әрі өсуі ... ... тартылатын халық қаржыларының мөлшерірінің өсуіне
жеткізеді.
Мемлекеттің ... ... ... ... мен ... ... ... көшу бағдарламаларын жүзеге асырудың
нәтижесінде қоғамдық өндірістің тиімділігін айтарлықтай ... ... ... ... ... және өсуі интенсивті
факторлармен шарттасылған көздердің үлес ... ... ... құрылымын жақсартуға жеткізетіндігін дәлелдейді.
Жалпы экономикада қаржы ресурстарын қалыптастырудың ... ... ... ... ... мен ... ... қорлары,
отандық және шетелдік инвестициялар, гранттар мен ақша аударымдары ... ... ... ... өсуі ... ... өсуімен, атап айтқанда ЖІӨ, ұлттық табыстың өсуімен ... ... ... ... және ... ... тығыз
байланыста болады. Бүгінде Қазақстан экономикасына ... ... ... ... ... ... ол ... негізінен еліміздің
Ұлттық қорында жинақталуда.
2.2 Өскемен қаласының қаржы ... ... ... көздері
талдау
Жалпы экономикада қаржы ресурстарын қалыптастырудың негізгі көздері
мемлекеттік бюджетке түсетін салықтар мен төлемдер, ... ... және ... ... ... мен ақша ... болып
табылады. Қаржы ресурстары ... өсуі ... ... ... атап ... ЖІӨ, ... ... өсуімен және
сыртқы экономикалық қатынастағы ... және ... ... тығыз
байланыста болады.
Өскемен қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуының орта мерзімді
жоспары негізінде, мемлекеттік және ... ... ... жылы ... ... ... 2007 жылы ... әлеуметтік-
экономикалық жағдайын бағалауға сәйкес ... және ... ... 2007 жылғы 28 ақпандағы Қазақстан халқына «Жаңа
әлемдегі Жаңа Қазақстан» атты Жолдауын ескере отырып, нық өсу ... ... ... емес ... инновацияларды, экономиканың
диверсификациясын дамытуды, атаулы ... ... ... ... ... ... ... ететін
басымдылықтарынан шығады. Орта мерзімді фискалдық саясат қаланың әлеуметтік-
экономикалық дамуының негізгі басымды бағыттарын ... ... ... ... – кірістер мен шығыстар саясатын, бюджеттік
несиелендіруді, бюджетаралық қатынастарды қамтиды.
Орта ... ... ... келесі мақсаттарға жету ... ... үш ... ... ... бар ... көлемдерін
анықтау;
2) қаланың жергілікті атқарушы органның фискалдық стратегиясын
белгілеу, ағымдағы және болашақтағы мақсаттарға жету ... ... ... басымдылықтарды жүзеге асыруға шектеулі бюджеттік
ресурстарды бөлу ... ... ... ... ... ... ... пен айқындылықты арттыру;
5) фискалдық тәртіпті ... мен ... ... қамтамасыз ету.
Осы құжатта 2008-2010 жылдарға арналған Өскемен қаласының жергілікті
атқарушы органының фискалдық саясатының негізгі мақсаттары, ... ... ... ... ... ... қала ... қалыптастырудың негізі
және мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... ... кезінде үйлестіруші құжат болып табылады.
2008-2010 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық дамудың ... және ... ... ... ... ... жылдары облыс орталығының ... ... ... және ... ... ... жетістіктерге жетті.
Экономикадағы позитивті қозғалыстар нәтижесінде әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... |2005 жыл |2006 жыл |2007 жыл |
| ... | | | ... ... ... |млрд. |181,77 |269,81 |316,33 |
| ... | | | ... ... ... ... |134,06 |206,47 |245,72 |
| ... | | | ... ішінде: | | | | ... ... | |0,4 |0,57 |0,62 ... ... | |117,89 |190,7 |227,7 ... ... газ бен суды | |15,77 |15,2 |17,4 ... және тарату | | | | ... ... ... |2,51 |2,04 |2,01 ... ... | | | ... ... | | | | ... шаруашылығы өнімдері | |1,92 |1,31 |1,32 ... ... ... | |0,59 |0,73 |0,69 ... кәсіпкерлік | | | | ... ... ... |19,0 |22,2 |25,2 ... ... ... | | | ... ... ... мен | | | | ... көрсетулер | | | | ... ... ... |26,2 |39,1 |43,4 ... ... | | | ... төлеу қоры |млн. ... |56753,9 ... ... ... ... ... |30954 |36654 |45253 ... жұмыссыздықтың деңгейі |% |8,7 |8,6 |8,4 ... ... ... |мың. адам |3,73 |3,427 |1,539 ... ... саны | | | | ... (орташа жылдық) |теңге |2146 |3211 |3404 ... | | | | ... ... ... салалары бойынша 2005-2007 жылдарға
арналған ... ... ... ... экономика және бюджетті жоспарлау бөлімі
Орта мерзімді фискалдық саясатты жүзеге асыруда негізгі бағыттар мен
міндеттерді ... ... ... ... арналған Өскемен қаласының
әлеуметтік-экономикалық дамуының орта мерзімді жоспары негізге алынды.
Облыс тұрғындары, атап айтқанда өндірістік ... ... және ... ... ... ... ... өнімдердің бәсекеге қабілеттілігіне жеткізуді
қамтамасыз ету мүмкін еместігін, ол ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындары техника мен
технологияны жетілдіруге, халықаралық сапа стандарттарын енгізуге кірісті.
Азық-түлік және өңдеу өнеркәсібінде, металлургияда, ... ... ... ... ... кластерлерді ұйымдастыру бойынша жүйелі
жұмыс жүргізілуде.
2007 жылдың ... ... ... ... құру ... ... ... 313 га төрт жер телімі анықталды: Тас карьер ауданы (143 га),
Самар шоссесі ауданы (35 га), ... АҚ ... ... ... (38 ... ключ ... (97 га). Бүгінгі күні ауылшаруашылық өнімдерінің рыногын
және сүт өндірісінің кластерін құру, құрылыс материалдарын ... ... ... ... ... 15 ... жобаларды орналастыру басталды.
Мемлекеттің басымды міндеттерінің бірі кедейшіліктің деңгейін
төмендету ... ... ... ... ... өңірлік бағдарлама
жүзеге асырылатын болады.
Келер жылдардағы болжамға сай экономиканың өсу беталысы сақталады.
|Көрсеткіштер ... |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл |
| ... | | | ... ... ... ... |367,93 |445,79 |543,19 |
| ... | | | ... ... көлемі |млрд. |289,68 |358,92 |446,58 |
| ... | | | ... ... | | | | ... ... | |0,68 |0,75 |0,82 ... ... | |266,93 |333,079 |418,9 ... ... газ бен суды | |22,07 |25,09 |26,86 ... және тарату | | | | ... ... ... |2,11 |2,19 |2,28 ... ... | | | ... ... | | | | ... ... ... | |1,38 |1,43 |1,48 ... ... ... | |0,73 |0,76 |0,8 ... ... | | | | ... ... ... |28,82 |33,1 |38,1 ... ... ... | | | ... ... ... мен | | | | ... ... | | | | ... ... ... |47,32 |51,58 |56,23 ... ... | | | ... ... қоры |млн. ... ... |165121,5 |
|Орташа номиналды еңбекақы төлеу|теңге |53493 |65248 |80454 ... ... ... |% |8,1 |7,6 |7,2 ... ... ... |мың. адам |1,447 |1,36 |1,278 ... ... саны | | | | ... ... ... ... |3608 |3825 |4054 ... | | | | ... ... ... салалары бойынша 2008-2010 жылдарға
арналған негізгі көрсеткіштері
Ақпарат көзі:Өскемен қаласының экономика және ... ... ... ... ... ... ... айтқанда, орта мерзімді кезеңде жүргізіліп жатқан
бюджеттік ... ... ... ... Елбасымен және Қазақстан
Республикасының ... ... ... және бағдарламалық
құжаттарда анықталған мақсаттар мен міндеттерге сай келетін болады және
жедел ... ... ... ... жағдайын жақсартуды,
жоспарлау сапасын арттыруды, бюджеттің ... және ... ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері
Келер үш жылдық кезеңде фискалдық саясаттың негізгі ... ... ... ... қаржылық қамтамасыз ету, білім
беруді, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын, ... ... ... ету және ... ... ... және қоғамдық инфрақұрылымды дамыту; ... ... ... арттыру; көлеңкелі экономика ... ... үш ... ... ... бар ... ... анықтау,
бюджетаралық қатынастардың айқындылығымен тұрақтылығын қамтамасыз ету,
фискалдық тәртіпті арттыру мен ... ... ... ету болып табылады.
ӨӨБ-ға %
|Атауы ... |
| |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл ... ... ... |5,6 |5,1 |4,8 ... | | | ... ... ... |4,2 |4,0 |3,7 ... ... және ... | | | ... ... ... жеке | | | ... салығы) | | | ... ... ... |1,4 |1,1 |1,1 ... ... ... ... болжамы
Ақпарат көзі:Өскемен қаласының экономика және бюджетті жоспарлау бөлімі
Кірістер саясаты
2008-2010 жылдарға арналған Өскемен қаласының ... ... ... ... Республикасының Бюджет кодексімен, Қазақстан
Республикасының Салық кодексімен, Қазақстан ... ... ... жылдарға арналған орта мерзімді фискалдық саясатымен, Қазақстан
Республикасының ... ... орта ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштерімен және 2008-2010
жылдарға арналған қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуының орта ... ... ... ... ... ... жыл ... Қазақстан халқына Жолдауы ескерілді.
Нақты салық салу ... және ... ... ... ... ескеріп 2008-2010 жылдарға арналған қала бюджетінің кіріс
бөлігін қалыптастыру жүргізілді.
2008 жылдан әлеуметтік салық 30 % ... ол ... ... ... ... ... қажет, азаматтардың
демалысына сауықтыру бойынша бір ... ... ... ... 2009 ... ... бюджеттік сала қызметкерлеріне еңбекақы
төлеу 25,0 %, ал 2010 ... тағы 25,0 % ... 2009 жылы ... ... 4,0 % дейін, ал 2010 жылы – 5,0 % дейін (2007 ... 3,0 % ... ... ... ... 1 ... ... бизнес субъектілері үшін салық салудың
кемітілген бірыңғай ставкасы енгізілді. Жеңілдетілген ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерінің
өндірісін кеңейту мен дамытуда жандану жүргізілуде. Бұған Бизнесті дамыту
зонасында жобаларды орналастыру ... ... ... |2008ж ... |2,013 ... ... ... қызметтер |0,071 ... |0,006 ... ... ... ... сот, қылмыстық атқару |0,008 |
|қызметі | ... беру |0,894 ... ... |0 ... ... және ... ... ету |0,07 ... үй – коммуналдық шаруашылығы |0,498 ... ... ... және ... ... |0,074 ... ... және жер ... пайдалану |0 ... су, ... ... ... ... ... ... |0,006 |
|аумақтар, қоршаған ортаны және жануарлар ... ... жер | ... | ... сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі |0,007 ... және ... |0,344 ... |0,035 ... ... ... ... шығындары
Ақпарат көзі:Өскемен қаласының экономика және бюджетті жоспарлау бөлімі
Келер орта мерзімді кезеңде шығындар саясаты даму ... ... ... ... ... ... бюджет
заңнамасының ережесін қатаң сақтауға, әлеуметтік-экономикалық маңыздылығы
және жергілікті бюджеттен ... ... ... ... ... ... қалалық бюджеттің шығындары салааралық
ерекшеліктерімен және функционалдық бағыттары бойынша біріктірілді.
2008-2010 жылдары ... ... ... ... тобы ... ... ... 0,071 % деңгейінде шамаланды.
Келер болашақтың аса өзекті мәселесі ... ... ... ... шешу ... табылады – ұсынылатын мемлекеттік қызметтердің
сапасын ... ... ... ... ... ақпараттық
технологияларды пайдалану арқылы мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... ... ... ... оларды дайындау мен қайта даярлаудың тиімді жүйесін құру.
«Электрондық әкімдікті» құру бағдарламасын жүзеге асыру ... ... ... ... ... ету үшін базалық
ақпараттық құрылымды құру жүргізілуде, ... ... ... ... құжатайналым жүйесі ендірілуде, ... ... ... қысқаруда. Жергілікті органдармен ұсынылатын
алғашқы кезектегі базалық электрондық қызметтер жүзеге асырылатын болады.
Бағдарламаны жүзеге асыру үшін 2008 жылы 8,4 млн. ... ... ... тобы бойынша шығындар ӨӨБ-ға 0,006 ... ... ... ... ... ... ... іс-шараларды жүзеге
асыруға бағытталады.
«Қоғамдық тәртіп, қауіпсіздік, құқық, сот, ... ... ... тобы ... ... ... 0,008 % деңгейінде шамаланды.
Шығындар қалада жол қозғалысын ... ... ... ... мен
пайдалануға қарастырылды.
Құқық бұзудың алдын алуға және тәртіпті күшейтуге, нашақорлық пен
алкоголизмді қысқартуға, жол ... ... ... ... ... ... іс-шараларды жүзеге асыру жоспарланған орта ... ... ... ... ... тобы ... шығындар ӨӨБ-ға 0,894 %
деңгейінде шамаланды.
Білім беру саласындағы бюджеттік саясат білімге ... ... ... ... ... және ... ... кеңістігінде
шоғырландыру үшін Қазақстан Республикасын 2010 ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз білім беру
үлгісін модернизациялауға бағытталатын болады.
Осы мақсаттарға жету үшін 2010 ... ... ... ... ... және ... ... арналған Шығыс Қазақстан облысының
білім беру ... ... ... ... шағын-орталықтардың
жұмыстарын ұйымдастыру, бұрынғы балабақша-лардың бос тұрған ғимараттарында
балалардың мектеп алды мекемелерін құру, ... ... ... көшу
бойынша жұмыстары, жоғары буын оқушыларын жеке сала бойынша ... ... 86а және ... көшесі, 6/2 екі балабақшаны
жандандыру және Пролетар көшесі, 99/2 бойынша ... ... ... 2008 жылы ... ... алды ... санын 28 ден 31
бірлікке арттыру көзделуде. 2009-2010 жылдары балабақшалардың ... тағы ... ... ... және 2010 ... 35 ... құрайды.
ЖМК ықшам ауданында мемлекеттік тілде ... орта ... ... 2009 жылы желіде 1 бірлікке арту пайда болады.
2007 жылмен салыстыру бойынша 2010 жылға оқушылардың саны 150 ... және 35,6 мың ... ... ... ... тұрақтану
есебнен 2007 жылмен ... ... 2010 жылы ... саны 480 ... ... ... білім берудің талап етілетін жағдайын қамтамасыз ету
үшін 2008 жылы ... ... ... 108 ... ... жайдың
құрылыс аяқталады, оған 72,0 млн. теңге бөлу жоспарлануда.
«Әлеуметтік көмек және әлеуметтік қамтамасыз ету» ... ... ... ӨӨБ-ға 0,07 % деңгейінде шамаланды.
2008-2010 жылдары әлеуметтік көмек және әлеуметтік қамтамасыз ету
саласындағы бюджеттік саясаттың негізгі ... ... ... қамтамасыз етудің қаржылық тұрақты, әлеуметтік әділ жүйесін
құру, әлеуметтік көмек алуды жетелдету болып табылады.
Атаулы ... ... ... ... ... саны болжам бойынша
2008 жылы 6,1 % төмендейді. ... ... ... ... 8,0 млн.
теңгені, орташа айлық төлеу сомасы 1445 теңгені құрайды. 2009 ... ... 7,9 млн. ... ... ... ... бастап тұрғын үй көмегінің орташа айлық мөлшері 100 теңге
шеңберінде өседі. Осы көмек түрін төлеу үшін бюджет ... 2008 ... млн. ... 2009 жылы – 14,3 млн. ... 2010 жылы – 14,2 ... ... үй-коммуналдық шаруашылығы» функционалдық тобы ... ... 0,498 % ... ... ... ... ... Тұрғын үй құрылысы бағдарламасын жүзеге асыру аясында тұрғын үй
құрылысы;
2) сумен қамтамасыз ету жүйесін дамыту;
3) ... ... үй ... ... ... ... және санитарлық ұстауды қамтамасыз ету.
Жаңа тұрғын аудандардағы ... ... жылы 420,0 млн. ... ... ... ... ... үй
қорынан азаматтарды көшіру үшін 9 қабатты 143 ... ... ... 2009 жылы 530,8 млн. теңге жоспарланды.
Жоспарланған кезеңге сумен қамтамасыз ету жүйесін ... ... ... ... ... шалғай аудандарының (Аблакетка, Әуежай,
Жыланды, Красин, Северный және Ескі Согра кентерінде,) сумен қамтамасыз ету
және канализациялар желісін ... ... ... ... ... ... ... өткелдің қысымдық канализациялық коллекторын қайта жаңарту
енгізілді.
Өскемен қаласының аумағын көріктендіру мен ұстау ... ... ... ... және ... жөндеу, туысы жоқтардың жерлеу
орындарын ұстау, қаланың санитарлық тазалығын ... ету ... ... жұмыстарды қарастырды.
«Мәдениет, спорт, туризм және ақпараттық кеңістік» функционалдық тобы
бойынша шығындар ӨӨБ-ға 0,074 % деңгейінде шамаланды.
«Мәдениет» ... тобы ... ... саясатының негізгі
мақсаттары:
-қала аумағында мәдениет пен өнерді дамытудың бірыңғай мемлекеттік
саясатын жүзеге ... ... және ... тәрбие беруде мәдениет
мекемелері мен мәдени-бос уақыт ұйымдарының рөлін арттыруды қамтамасыз ... ... ... ... және өнердің басқа да түрлерін, ... өнер ... ... ... қол ... ... мәдениет мекемелерінің желісін кеңейту;
- қаланың барлық санаттағы азаматтары үшін мәдениет ... ... ... тең мүмкіндігін қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... ... базасын нығайту;
- қазақстандық патриотизмді, халықтар достығын дамытатын, салауат-ты
өмір салтын ... ... ... ... уақыт іс-
шараларының мазмұнын тереңдету;
- мүмкіндігі ... ... үшін ... ... демалыс-тың
қажетті жағдайларын құру;
- мәдениет мекемелерінің әр түрлі бағытындағы қызметінде мемлекеттік
тілді дамыту мен қолдау көрсету.
Мәдениет мекемелерімен және оның ... ... ... ... ... Мәдениет саласы мекемелерінің мүмкіндігін белсенді жүзеге
асыру үшін жағдайлар ... ... ... ... ... уақыт мекемелерінің желісін кеңейту үшін республикалық
бюджет қаражаты есебінен 1000 ... ... ... ... ... және ... ... шығындар келесі мақсаттарға бағытталады:
- қалада дене шынықтыру және спортты одан әрі ... ... ... және ... түрлерін дамыту үшін жағдайлар жасау;
- облыстық және республикалық спорт жарыстарына облыстың ... ... ... және ... ... материалдық-техникалық базасын дамыту.
«Ауыл, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше ... ... ... ортаны және жануарлар дүниесін қорғау, жер қатынастары»
функционалдық тобы ... ... ... 0,006 % ... ... ... қала ... және құрылыс қызметі» функционал-дық
тобы бойынша шығындар аясында 2008-2010 жылдарға сәулет және қала құрылысы
бөлімін және ... ... ... ... 0,007 % ... және байланыс» функционалдық тобы ... ... ... % деңгейінде шамаланды.
Болжанған кезеңде қалада жолаушылар мен ... ... ... ... ... ... ететін техникалық жаңартылған,
қаржылық тиімді көлік жүйесін құру негізгі мақсат болып көзделді[15].
Қаржыландыру саласындағы ... ... ... ... мен ... сапалы орындалуын және тұрғындардың мұқтаж
дәрежесінің максималдығын қамтамасыз ... ... ... және ... жету болып табылады.
Қаланың экономикалық көрсеткіштері жоғары сапаға жеткендігі туралы
айтады. Бюджеттік ... ... ... ... жүргізілетін жұмыс –
үлкен роль атқарды. ... ... ... ... ... ... ол тек
ағымдағы жылды ғана емес, орта ... ... оның ... мен ... ... және болжаумен экономикалық-әлеуметтік
міндеттерді орындауға бағытталады.
Орта мерзімді фискалдық саясат алдын ала қаржыландыруды қамтамасыз
ету ... ол ... ала ... ... ... ... ... арттыруға, бюджеттік үрдістің сабақтастығын және фискалдық
тәртіптің артуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... қала үшін
шынайы болып анықталады. Өткен ... ... ... ... ... ... талдау және бағалау жүргізу негізінде жыл
сайын фискалдық саясаттың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... осы құжатты әзірлеу кезінде
қарастырылған мақсаттардың қаншалықты ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарын жетілдіру жолдары
3.1Муниципалды құрылымдарда қаржы ресурстарын басқарудағы бюджетаралық
теңестіру механизмін жетілдіру
Басқарудың барлық деңгейлерінің өз ... бар және олар ... ... ... ... ... басқару деңгейлері
бюджеттерінің нақты қалыптасқан нормалар негізінде дербес қызмет етуі
бюджетаралық ... ... ... ... ... ... ... және елдің бюджет
жүйесінің бірлігін салықтарды бөлу арқылы ғана ... ... ... ... бөлу ... әртүрлі.
Бірінші тәсіл, нақты бір салықтар түрлерін ... ... ... бекіту.
Екінші тәсіл, салықты бюджет деңгейлері арасында нақты бір пропорция
арқылы ... ... ... ... бюджеттен төменгі бюджетке трансферттер,
субвенциялар бөлуді білдіреді.
Бюджетаралық қатынастарға қатысушылардың мүдделерінің сақталуын
төмендегідей ... ... ... ... ... мен ... ... бірлігі;
- бюджет-салық өкілдіктерін, шығындар мен ... ... ... ... және ... принциптерінің
болуы;
- бюджеттер дербестігінің жоғары деңгейде болуы, әрбір ... ... ... ... ... ... ... аумақтық басқару
органдарының белсенді қатысуы.
Бұл принциптердің негізінде орталық және аймақтық билік ... ... ... ... қатынастарда бюджеттік реттеудің маңызы үлкен. Бюджеттік
реттеу арқылы бюджет жүйесінің әртүрлі деңгейлерінің өзара ... ... ... ... төмендегідей әдістері белгілі:
- бюджет түрлері арасында шығындарды бөлу;
- жекелеген бюджеттердің ... ... ... ... ... ... ... табыстарын белгілеу;
- бюджетаралық дотация;
- бюджетаралық кредиттеу.
Екінші және үшінші деңгейлі бюджеттердің жалпы мемлекеттік ... ... ... бекітілген немесе жеке меншік;
- реттеуші болып бөлінеді.
Бекітілген табыстар деп ... ... ... тұрақты немесе
ұзақмерзімді негізде толықтай немесе тіркелген ... ... ... ... табыстарды айтамыз.
Реттеуші табыстар – табыстар мен шығындарды теңестіру мақсатында
бюджетке салықтардан немесе ... ... емес ... ... ... ... ... түсетін табыстар (ресми трансферттер).
Бюджет тепе-теңсіздігі проблемасы кез келген мемлекетке тән. Тігінен
теңсіздік проблемасы ... ... ... ... ... ... және ... шығындарын жоғары тұрған
бюджеттердің субсидиялауы ... ... ... ... ... ... әртүрлілігінен туындайды.
Тігінен және көлденеңінен балансқа қол жеткізу үшін бюджет жүйесінде
теңестіру жүйесі қолданылады. Бюджеттік теңестірудің негізгі ... ... ... ... ... ... бөлу және жоғары тұрған
бюджеттен ... ... ... екі ... бар: ... және
кооперативтік.
Орталықсыздандырылған үлгі мынадай ерекшеліктермен сипатталады:
1. Мемлекеттік органдардың үш ... ... бар: ... ... табысты қайта бөлу, мемлекеттік тауарлар мен
қызметтердің өндірісі. Алғашқы екеуі ... ... ... ... ... арасында бөлініске түседі.
2. Әртүрлі билік деңгейлеріне салық салу ... ... ... ... ... түсетін салықтар: жеке және заңды
тұлғалардың табыстарына салынатын ... ... және ... ... ... қалған табыс көздері түседі: тауарлар
мен қызметтерге салық, мүлік және жер салықтары.
3. ... ... ... ... ... тәуелсіздіктері мен
дербестіктері.
Кооперативтік үлгіге төмендегілер тән:
1.Ұлттық табысты ... және ... ... ... билеуші органдары қатысады.
2.Салықтық табыстарды бөлу жүйесінде аймақтық билеуші органдардың рөлі
артады.
3.Орталық билеуші органдар көлденеңінен ... ... ... ... ... қаржысына жауапкершілігін арттырады,
аумақтардың ... даму ... ... ... ... ... аймақ дербестігіне шектеу қойылады
[16].
Көптеген дамыған елдерде бюджетаралық қатынастар мәселесін ... мол ... ... және ... ... ... ресурстарын
тиімді бөлу механизмі ұтымды жүзеге асып келеді.
Шетелдік тәжірибені зерттеу нәтижелері көрсеткендей, бюджетаралық
қатынастар механизмі ... және ... ... көптеген факторларға
тәуелді.
Қазақстан үшін Польша тәжірибесі қызығушылық танытады, өйткені бұл
елде 1990 жж. ... ... ... ... жүйесі болды.
Польшадағы жергілікті өзін-өзі басқарудың өзіне тән ерекшелігі үш ... ... ... ... ... ... ... қызмет етуінің негізі болып табылады.
Оның құрылу, ... ... ... өзін-өзі басқарудың барлық
деңгейлері үшін бірдей. Олар заңдық жүйеде анықталады.
Жергілікті өзін-өзі басқарудың кірістері төмендегілер болып табылады.
-жеке ... ... ... жеке және ... ... ... ... салынатын салықтар және басқа да салықтар;
-жалпы субвенция;
-мемлекеттік бюджеттен ... ... ... ... ... ... ... да қаражат алады.
Повяталар мен воеводстволар қаржылық автономиясының дәрежесі жоғары
емес, өйткені ... ... ... ... табыстарды қайта
бөлуге негізделеді. Ақша қаражаттарының қайта бөлінісі ... ... ... ... есебінен жүзеге асады.
Субвенция – мемлекеттік бюджеттен ... ... ... ... ... ... ... бар:
1) Білім беруге субвенциялар – гминалар ... ... ... ... ... ... негізгі критерийі оқушылар
мен мектептер саны, мұғалімдер кәсібилігі және гмина ... ... ... субвенция – салықтық түсімдері бір тұрғынға шаққанда
барлық гминалардың орташа салықтық табыстарының ... ... ... ... салықтық табыстар мен мемлекеттегі
бір тұрғынға шаққандағы орташа ... ... бір ... ... ... Баланстайтын субвенция – муниципалдық табыстардың ... ... бір ... жоғалту нәтижесінде гминаларға
беріледі.
Гминалар нысаналы дотацияларды ... бір ... ... ... алады. Толығымен шығындалмаған немесе мақсатсыз шығындалған дотациялар
қайтарылуы тиіс.
Субвенциялар мен нысаналы дотациялар повяталар мен воеводстволарға ... ... ... ... ... табысында баланстайтын
субвенция жоқ.
Соңғы уақытта Польша билігі жергілікті өзін-өзі басқарудың қызмет етуі
үшін шетелдік қаражатты тарту диапазонын ... ... ... аз ... ... ... және ... (Экономикалық ынтымақтастық және даму ... ... ... ... мемлекеттік қаржыны
орталықтандыру дәрежесінің, орталық және жергілікті билік қарым-қатынасының
ұқсастығына байланысты Экономикалық ынтымақтастық және даму ... ... ... ... үш федералды – Австралия, Канада және АҚШ, екі ... ... және ... ... кірді. Бұл елдер үшін аймақтық және
жергілікті ... ... ... сүйенетін дербестік тән.
Екінші топқа Солтүстік Еуропа елдері кіреді: Дания, Норвегия, ... ... ... тән ... - ... ... қаржыландыруда
аймақтық басқару органдары үлесінің жоғары болуы.
Үшінші топқа Батыс Еуропаның ... ... ... ... және Швейцария. Бұл елдер әртүрлі деңгейдегі ... ... ... ... округтердің)
бюджеттік қамтамасыз етілу деңгейін теңестіру
дотациялар ... ... ... ... Инвестициялық бағ-
лымдардың бюджеттік ... ... жеке ... ... те- мемлекеттік ... ... ... ЖӨӨБ ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қаржы-
ландыру қоры
Сурет-1.Федеративті елдердегі бюджетаралық қатынастарды реттеу үлгілерінің
жалпы схемасы ... ... ... ... ... Италия, Нидерланды,
Португалия, Испания сияқты ... және ... ... ... ... Бұл
елдерді орталыққа бюджеттерінің тәуелділігі біріктіреді.
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы елдерінің ... ... ... мен меншікке салынатын салық үлесі ... Бұл ... ... басқару органдары мен орталық органдар
салады және әрқайсысы өз ставкаларын қояды. Мұндай ... екі ... бұл ... ... ... ... ... өздерінің
шығындарын көбейтуге немесе азайтуға мүмкіндік береді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... рұқсат берген
нағыз табыс көздері.
Бюджетаралық қатынастардың ... ... ... ... органдардың бюджеттік қызметі алты категорияға бөлінген:
1) қоғамдық тәртіпті сақтау;
2) қоғамдық жұмыстар;
3) білім беру;
4) әлеуметтік ... ... ... ... қатысу;
6) өнеркәсіп дамуына және еңбекпен қамтуға қатысу.
Әрбір категория үшін бір өлшем бірлігі ... ... ... ... ... шығындарда – полиция қызметкерлерінің саны және
сыбағалы шығын анықталады. Осы көрсеткіштерді көбейту ... ... ... ... ... анықталады.
Жергілікті салықтар туралы Заң салықтардың ... (30), ... ... ... ... ... ... бөлімдері
жылдан жылға нығаюда, онда әрбір аумақтық басқару органдары салық салуға
құқылы.
Бюджетаралық қатынастар механизмі бюджет деңгейлеріне тәуелді, ал ... бір ... ... ... ... Әртүрлі елдерде
бюджетаралық қатынастарды әртүрлі әдістер көмегімен реттейді, ... ... ... және ... ... ... мемлекеттік және мемлекеттік емес гранттар;
4) займдар .
Көптеген дамыған елдерде бюджетаралық қатынастарды шешу ... ... ... және ... ... қаржы ресурстарын тиімді бөлу
механизмі тиімді жүзеге асып келеді. ... пен ... ... бюджет
мүддесін теңестіру міндеті мемлекеттік экономикалық жағдайы ... ... ... арта ... ... ... ... сияқты унитарлы мемлекеттерде
шешімді орталық үкімет қабылдайды. ... ... ... ... ... ... процессі жүріп жатыр. Франция елінің
тәжірибесінде бюджет ... ... ... ... бюджет
саясатының басымдықты міндеттердің бірі. 1970 ... ... ... ... болды. Орталық салық салу жүйесін анықтап, реттеп
отырды, салықтық түсімдердің 85%-ын алды. ... ... ... ... ... бюджеттердің теңестірілуін қамтамасыз еткенімен, аймақтардын
шаруашылық дамуын тоқтатып, ... ... ... да ... ... ... процесі прогессивті
дамып келеді. Аймақтық және жергілікті ... ... ... ... әлеуметтік көмек, жабдықтау, мектепті қамтамасыз ету, қаланы дамыту
сияқты өкілдіктер берілген. Жергілікті бюджеттер табыстарының 40%-ы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
және әлеуметтік инфрақұрылымдарын даму ... ... ... ... да бір адамға есептегенде әртүрлі болатынын
көрсетеді. Орталықтан бөлінетін ... ... ... топқа
біріктіріп көрсетуге болады:
1) салықтық түсімдердің залалдарын жабуға берілетін қаржылық ... ... ... органдарының өкілеттіктерін кеңейтумен байланысты
туындайтын залалдары жабу және ... ... ... берілетін мемлекеттік субсидия сан
алуан. Оларды төрт топқа біріктіруге болады:
1) жұмыс істеуге (на функционирование) дотация мен субвенция;
2) ... ... мен ... ... билік өкілдіктерін кеңейтуге байланысты қаржылық көмек;
4) жалыұлттық ... ... ... ... ... ... ... дотация мен субвенция.
Бірінші топтағы дотация мен субвенция маңыздырақ. Олар коммуналар мен
департаменттерге арналған. Жұмыс ... ... ... ... ... ... құрайды.
Францияда жергілікті бюджеттердің ... ... ... ... мен ... ... да ... бар. Мысал ретінде
жергілікті салықтардан түсетін табыстарды арнайы қорлар арқылы аумақтар
арасында бөлу ... оның ... ... байланысы жоқ. Салықтарды
қайта бөлу жүйесінде ... ... ... орны зор. Бұл ... ... тең ... қамтамасыз ететін жалғыз тұрақты табыс
көзі.
Францияда ... ... ... табыстары бойынша кең өкілеттік
берілгенімен, аймақтық есеп айырысу бойынша ... ... Оған ... ... ... ... үшін бақылау жасау функциясы
жүктелген[19,39б].
Бюджетаралық қатынастар механизмі ... ... ... , ал
бюджет деңгейлері белгілі бір ... ... ... Қазақстан Республиксында бюджетаралық қатынастар:
республикалық және облыстық бюджет, республикалық маңызы бар қала,
астана бюджетінің ... ... ... ... ... және ... ... арасында:
- ресми трансферттермен;
- бюджеттік кредиттермен;
- кірістерді бөлу нормативтерімен реттеледі .
Бюджетаралық қатынастарды реттеу ... ... ... ... ... ... ... аймақтардың
объективтік бюджеттік қажеттіліктерін бағалау нәтижелері ескеріледі.
Бюджетаралық қатынастарды реттеу нысандары орта ... ... ... ... ... жетілдіру қажет. Өйткені Қазақстанда
бюджетаралық қатынастрды реттеу ... ... ... жүзеге
асады.Оның теріс жақтары төмендегідей:
1. гранттардың тиімсіз жүйесі шығындарды басқарудың жоқ ... ... ... ұзақ мерзімді кезендегі теңдестіруші трансферт экономикалық ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдарының жұмысы негізінен жергілікті
қауымдастықтың ... ... ... мен ... шешуді ұйымдастыруды басқарумен байланысты. ... ... ... ... ... осы ... ... істейді. Жоғарыда атап өтілген қағидаларға ... ... ... ... ... құру ... ... басқа
нормаларын өзгертпей және қандай да бір саяси, ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясының
негізгі баптарын тиімді іске асыруға мүмкіндік береді деп пайымдаймыз.
Жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... ... ... экономикалық мүмкіндігін мұқият есептеп дәлелдеу қажет. Егер
жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... бюджетке
ауыртпалық түсіретіндей жүк болатын, ал жергілікті қауымдастық олардың
жұмысынан ешқандай экономикалық ... ... онда ... ... ... ... абыройынан айырылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келе, қаржы ресурстары экономиканы дамытудың тиімді дамытудың,
ондағы шаруашылық қызметті жүргізудің негізі ... ... Өз ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілер және ... ... ... ... олар ... ... ... ұлғайтуға
немесе басқа да қажеттіліктерді қанағаттандыруға қолданылады. Сондықтан
экономиканың тиімді дамуында, экономиканың әр ... және ... ... ... ... қанды дамуында қаржы ресурстарының рөлі ерекше болып
табылады.
Қаржы ресурстары жалпы қоғамдық өнімнің 50% құрай отырып, мемлекеттің
қаржылық ... ... ... ... ... өнім мен ... өндіру, бөлу және қайта бөлу процесінде қалыптаса отырып, олар
түпкілікті ... яғни ... ... ... ұлғаймалы
ұдайы өндірісті қамтамасыз етуге және ... ... ... жұмсайтын материалдық ресурстардың бір бөлігінің
ақша көрінісі болып табылады.
Қаржы ресурстарының қалыптасу динамикасы ... екі ... яғни ... мемлекеттік бюджет және ұлттық қор
негізінде ... ... ... екіншіден орталықтандырылмаған:
кәсіпорындардың, бағалы қағаздар нарығының қайталама нарығында, халықтың
және ... ... ... қалыптасқан қаржы ресурстары
негізінде.
Жергілікті басқаруды жетілдіруде басты ... ... ... ... ... ... анықтау, оларды жұмсау, басқару
деңгейлері арасында өкілеттіктерді бөлу мен ... ... ... ... ... ... ... туындайды. Елімізде
бюджетаралық қатынастарды заңды түрде реттеу "Бюджет ... ... ... ... ... Бұл заң жергілікті бюджеттердің республикалық
бюджетке тәуелсіз екендігін ... ... ... ... ... ... органдардың араласуына тыйым салды, сондай-ақ жергілікті
бюджеттерде қалған артық қаржыларды ... ... ... ... ... айтқанда «орталық – облыс-жергілікті билік» арасындағы
қатынастар егізінде жатқан экономикалық қағидалар мен ... ... ... басқару институтының тиімді жұмыс істеуі мүмкін емес.
Ең ... бұл ... ... ... және салық жүйесін
реформалауға қатысы бар.
Жергілікті бюджет-бұл ұлттық табысты аумақтық тұрғында ... ... ... және билік пен басқарудың жергілікті органдардың қаржы
базасын жасауды қамтамасызететін экономикалық қатынастардың жиынтығы.
Жергілікті ... ... мен ... ... пен айырбасқа
қатысушылар арасындағы, атап ... ... ... мен мемлекет
арасындағы, меншіктің барлық нысандарындағы макроэкономиканың ... ... емес ... ... ... мен ... ... пен халық арасындағы қоғамдық өнім құнының қозғалысын
білдіреді.
Жергілікті бюджеттердің ... мәне ... ... ... ... пен басқарудың жергілікті органдарының ақша ... бұл ... ... ... ... ... ... арасында қайта бөлу.
Жергілікті бюджеттер билік пен басқарудың жергілікті органдарының сан
қырлы қызметінің негізгі қаржы базасы бола ... ... ... ... ... ... ... ведомствоға
қарасты аумақтарда оларға инфрақұрымды дамытуға, аумақтың экономикалық
әлуетін ... ... ... ... ... ... жасайды. Сөйтіп, жергілікті бюджеттер жергілікті деңгейдегі
экономикалық және ... ... ... ... елеулі рөл
атқарады. Бұл тұтынудың қоғамдық қорларын бөлген кезде көрінеді. Жергілікті
бюджет ... ... ... ... ... бөлігі әлеуметтік
инфрақұрылымға жұмсалады.
Зерттеу жұмысы нәтижесінде келеі қорытындылар мен ұсыныстар ... ... – ішкі ... ... ... ... ... бірі болып, мемлекеттік басқару тиімділігін арттыруға
көмектеседі, халықтың өмір сүру сапасын ... ... ... ... органдардың қаржылық тәуелсіздігін қамтамасыз етеді.
Әлемдік тәжірибелерді зерттеу негізінде жергілікті деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... (түрлері мен дәрежесі бойынша)
айқындалған.
2. Ішкі аймақтық бюджеттердің қызмет ету жағдайын ... ... ... жергілікті деңгейдегі бюджеттік ... ... ... жол ... ... ынтаны әлсіретеді.
Салықтық потенциалдың теңсіздігі бюджеттік ... ... ... ... бұл өз ... жергілікті бюджеттер жүйесін
тұрақсыз және ... ... ... болмаған жағдайда әлеуметтік
шиеленісті болуына мүмкіндік ... ... ... ... механизмін жергілікті мемлекеттік басқару органдарының
жеткілікті қаржылық базасын ... ... ... ... ... ... өзекті болып табылады.
Міне, бұл шаралар елдің экономикаын ... ... ... ... реформаны жүргізсеңіз де, оның түп төркіні қаржы мәселесіне келіп
тірелері анық. Сондықтан да жоғарыда сөз болған, ... ... ... ... ... ... алға басуымыз қиын болмақ.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару ... ... ... ... №3, ... Ілиясов Н.Қ., Құлпыбаев С. “Қаржы”- Алматы: 2005.
3. www.google.kz
4. Сәдірқызы Г. ... ... ... // ... ... ... ... А.Қ. Жергілікті басқару және оның өзекті мәселелері А. 2007
6. ҚР-ның Президенті мен Үкіметінің Актілер жинағы 7/2004 ж. 14-39 ... ... ... экономикалық механизмдерді қолдану жолдары” А.
Тсенкиева.Қаржы- қаражат,2005 ж. 3 б.
8. “Бәсеке ... ... ... ... қабілетті экономика үшін,
бәсеке қабілетті халық үшін”Президентттің Қазаұстан халқына ... ... ... Есали А. Жергілікті өзін-өзі басқару ірі қалаларда калай шешіледі? //
Егемен ... ... ... “Жанұя бюджеттеріндегі әлеуметтілікті қоғамдық тұрғыда ... ... ... ... ... Н.С ... қаржы». Алматы, 2005
12. Қ.Р-сы Қаржы Министрлігінің бюджет жобасын әзірлеу ... ... ... Аглешов.К Финансово-экономическая модель местного самоуправления в
республике Казахстан.// Саясат-2004.-№4
14. Д.Мельников «Қаржы негіздері»-Экономика :1998
15. 2008-2010 жылдарға арналған ... ... ... ... Аглешов К. Финансовые основы местного самоуправления.// Финансы
Казахстана.-2004.-№1.
17. Рудебек К. Финансы местного самоуправления: Шведский опыт // ... 1998. №4. ... ... ... государственной финансовой системы РК как
источник ... ... Фонд ... - ... ... Исаева А.Ж. Шетелдердегі жергілікті өзін-өзі басқару ... ... және оның ... ... ... атындағы Университет хабаршысы., 2008, №2- 39 б
-----------------------
Жергілікті
бюджет
Салықтық түсімдер
Салықтық емес түсімдер
Капиталмен жасалған операциялардан кіріс
Трансферттер
Несиенің ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Муниципалды құрылымдардың ресурстарын (қала, облыс, аудан, ауыл мысалында) ұтымды пайдалану121 бет
Аймақтық басқару – жалпы басқару саласы ретінде10 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Жергілікті басқару органдарының функционалды құрлымы мен қызметтері27 бет
Жергілікті шаруашылықты басқарудың экономикалық негіздері31 бет
Жергілікті өзін – өзі басқару туралы жалпы түсінік7 бет
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметтерін дамыту мәселелері және бағыттары103 бет
Жергілікті өзін-өзі басқару туралы30 бет
Жергілікті өзін-өзі басқару түсінігі, мақсаты, ұйымдастырылуы71 бет
Жергілікті өзін-өзі басқарудың шетелдік тәжірибесі24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь