Статистика ғылымы

Кіріспе


І.ТАРАУ. Статистика ғылымының дамуы және Қазақстанда пайда болуы
1.1. Статистика ғылымының дамуы
1.2. Қазақстан Республикасындағы статистика басқармасының тарихы

ІІ. Бөлім. Статистикадағы қорытынды көрсеткіштер және олардың түрлері
2.1 Абсолютті шамалар
2.2 Қатысты шамалар
2.3 Орташа шамалар

Қорытынды

Пайдаланылған әдейбеттер тізімі
Статистика жеке ғылым ретінде 19 ғасырда пайда болған. Статистика- бұл жан-жақты күрделі қоғамдық ғылым. Оның өзі бірнеше бөлімдерге бөлінеді.
 Статистиканың жалпы теориясы – ол статистиканың жалпы принцперімен әдістерін қарастырады.
 Әлеуметтік статистика- мұнда халық шаруашылығы көрсеткіштерінің жүйесін, оның құрлымымен прапорциясын, қоғамдық ұдайы өндіріс салаларымен элементтердің өзара байлнысын зерттейді.
 Салалық статистика- өнеркәсіп ауыл шаруашылық құрлыс, көлік байланыс, сауда, қаржы, еңбек, демография және т.б. болып бөлінеді. Соңғы кезде өмір салтын сипаттайтын әлеуметтік статистика қалыптасты.
1941 жылдың Наурыз айында Гурев облыстық статистика басқармасы құрылды. Бұнда әлеуметтік эканомикалық, демографиялық статистика, ауыл шаруашылық және көптеген бөлімдер қызмет етті. Тәуелсіздігімізді алғанан кейін 1991 жылы қазан айында Атырау облыстық статистика басқармасы болып құрылды. Қазірдің өзінде мекемеде 15 бөлімше 140 жоғары сапалы мамандар қызмет етуде. Атап айтсақ:
 Әлеуметтік эканомикалық статистика- бұнда халық шаруашылық көрсеткіштерін сонымен қатар өндіріс салалары мен оның арасындағы байланысты зерттейді.
 Ауыл шаруашылық статистика бөлімі- бұнда ауыл шаруашылық халқының жағдайын өндірістің дамуын қадағалайды
 Сауда қызмет көрсету статистика бөлімі- бұнда жеке және заңды тұлғалардың өнімінің сандық және сапалық тауарлары есепке алуда.
 Баға статистика бөлімі- бұнда қаладағы сауда орталықтарының бағасын бақылап әркезде тексеріп тізімін алып отырады.
1. Н.Ә. Назарбаев «Казахстан-2030», Алматы, 1996г.
2. Ұлттық Статистика Агенттігі «Статистикалық пресс-бюллетеньі», том 1-2, Алматы, 1997г.
3. The Economist Books «The economist atlas. The shape of the world today», London, 1990
4. П. Хейне «Экономический образ мышления», Москва, 1992г.
5. Jeffrey D. Sachs, Felipe Larraine B. «Macroeconomics in the global economy», Moscow, 1996
6. «Казахстан. Экономика и жизнь» журналы, №4, 1995 г.
7. «Караван», «The Globe», «Панорама», «Ковчег», «Новое поколение» газеттері.
8. «Общая теория статистика», Москва 2004ж. Елесеева И.И., Юзбашев Ю.Н.
        
        Мазмұны
Кіріспе
І-ТАРАУ. Статистика ғылымының дамуы және Қазақстанда пайда болуы
1.1. Статистика ғылымының дамуы
1.2. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... Статистикадағы қорытынды көрсеткіштер және олардың түрлері
2.1 Абсолютті шамалар
2.2 Қатысты ... ... ... әдейбеттер тізімі
Кіріспе
Статистика жеке ғылым ретінде 19 ғасырда пайда болған. Статистика-
бұл жан-жақты күрделі қоғамдық ғылым. Оның өзі бірнеше ... ... ... жалпы теориясы – ол статистиканың ... ... ... ... ... мұнда халық шаруашылығы көрсеткіштерінің жүйесін,
оның құрлымымен прапорциясын, ... ... ... ... ... ... ... Салалық статистика- өнеркәсіп ауыл шаруашылық құрлыс, көлік ... ... ... ... және т.б. ... ... Соңғы кезде
өмір салтын сипаттайтын әлеуметтік статистика қалыптасты.
1941 жылдың Наурыз ... ... ... ... ... ... әлеуметтік эканомикалық, демографиялық статистика, ауыл
шаруашылық және көптеген бөлімдер қызмет етті. ... ... 1991 жылы ... ... Атырау облыстық статистика басқармасы болып
құрылды. ... ... ... 15 ... 140 ... ... мамандар
қызмет етуде. Атап айтсақ:
❖ Әлеуметтік эканомикалық ... ... ... ... сонымен қатар өндіріс салалары мен оның арасындағы
байланысты зерттейді.
❖ Ауыл ... ... ... ... ауыл шаруашылық халқының
жағдайын өндірістің дамуын қадағалайды
❖ Сауда қызмет көрсету статистика бөлімі- ... жеке және ... ... ... және ... тауарлары есепке алуда.
❖ Баға статистика бөлімі- бұнда қаладағы сауда ... ... ... ... ... алып ... Әлеуметтік және демографиялық статистика –бұл қала және ... ... ... ... ... байланысты санақ алу. Бұл санақтар
төрт ай сайын қайталанып және бір жыл ... ... ... ... басқармасының бірнеше бөлімдерімен
таныстым. Соның ішінде статистикалық ұйымдастыру және ... ... ... Бұл ... ... ... мемлекеттік мекемелермен
қарым – қатынас жасайды. Атап ... ... , ... ... ... ... ... деңгейлі банктерімен және т.б.
мекемелермен. Сондай-ақбөлім жұмысшылардың ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Қазақстан
мемлекетінің соның ішінде ... ... ... ... әрі ... жоғары деңгейде дамиды деген сенімдеміз.
І-ТАРАУ. Статистика ғылымының дамуы және Қазақстанда пайда болуы
1.1 Статистика ғылымының дамуы
Статистика-латынының ... (status) ... ... қазақшаға аударғанда
заттың, нәрсенің, құбылыстың жай-күйі деген мағынаны білдіреді. Осы ... ... ... – мемлекет, “ statisto”- мемлекеттің жағдайын
жеттік білу деген сөзінен шыққан. Қазіргі ... ... ... әр түрлі мағынада қолданылып жүр.
-Статистикалық органдар арқылы көптеген қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... анықталады, ... ... ... ... ... ... бір ... және оның өзіне тән жеке
пәні мен зерттеу әдістері бар ғылым.
Статистика қоғамдық ғылым ретінде ... ... ... және оның ... өзінше тарихы бар. Статистика ғылымының даму процесінің бастмасы
17 ғасырдың аяқ кезеңі Англиядан басталды. Оның негізін Ағылшын ... ... ... пен ... ... ... ... арифметика”
атты еңбегі жарық көрді. В.Петтидің еңбегінің ... ... ... заңдылғын қолдана отырып, қоғамда болып жатқан көптген
құбылыстармен өзгерістерді анық ... ... ... ... ... ... екенігі айқындалған.
19 ғасырдың 2 жартысы мен 20 ғасырдың басында статистика ... дами ... Оған ... ... мен ... сіңірген
еңбектері дәлел бола алады. Мысалы:Матиматикалық статистиканың ... ... ... ... ... ... есептеу тәсілдері
анықталады. Бұл салада Т.Л Чебышев, А.А Марков, А.М Ляпуков, С.Н Бернштейн
сияқты ... ... ... еңбек етті. Бұл ... ... ... жетіліп дами бастады.
Қазіргі егемен республикамыздағы статистиканың дамуы еліміздің
статистика тарихының жаңа кезеңінің басы ... ... , ... теория мен әдістемелерінің түгейлі мәселелері зерттеліп,
оларды ... жаңа ... ... ... ... ... өту кезеңінде статистика туралы 1996 жылы заң мен ... және оның ... ... мен ... анықталды. сонымен
статистика органы халық шаруашылығы салаларының ... ... ... жалпы мемлекеттік эканомикалық саясаттың жүргізілуі мен орнын
қамтамасыз еттеді және ол ... ... ... ... аса ... бірі ... ... Қазақстан Республикасының статистика басқармасыны тарихы
Қазақстан Республикасының статистика тамыры ... ұзақ ... ... ... ... ... туралы оны растейтын статистиклық
тарихы мәлметтер бар: оның алғашқы пайда болуы кезеңінде(1459) Шу ... ... ... ... ... ... ... халықтың саны
200 мың адам, ал 15 ғасырдың сонында олар 1 млн ... ... ... ... көпті болсада жүйелі және орталықтандырылған
статистика ... ... ... 18 ... 2 жартысында, былайша
айтқанда Қазақстан Ресей империясының құрамына кіру кезеңіне жатады. Оның
аумағындағы бірінші ... ... ... орыс ... ... 1897 ... 9 ақпанында жағдай бойынша өткізілді.
Қазақстан аумағында ... 1 ... ... ... болып, Түркістан Губерниялық статистикалық комитеті( құрылған күні
1868 ж 22 ... пен оған ... ... және ... ... ... 19 ... 70 жылдарының ортасында Орал ... 1877ж ... және ... және 1895 жылы ... ... ... ... 1920жылға дейін Қазақстанда аталған
және басқада жергілікті статистикалық қызметтің ... ... ... ... жоқ.
Ресей кеңестік федерациялқ социалистік республикасы құрамында ... ... ... ... байланысты( 1920ж 26 тамыз)
байланысты. ... ... ... ... 1920ж 8 қарашадағы қаулысымен “ Қазақ
АКСРО мемлекеттік статистика туралы” ережесі бекіті және ... ... ... ... ... Қазақстанның орталықтандырылған
біріңғай статистика органы құрылғанкүні 1920 ж 8 ... ... ... қаңтарда Орынбор қаласында бірінші ал 1927 ж сәуірде Қызылорда
қаласында екінші республикалық статистика конференциялары ... ... ... ... ... ... нығаюына және
методологиялық жабдықтамаларына үлкен роль атқарады.
1930-1948 жылдары ... ... ... ... және оның жоспарлы жүруіне басшылықты ... ... ... органы жүргізеді. 1948 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... ... жанындағы статистикалық
басқарма басқарады, ал 1960жылдан бастап орталық статистика басқармасы 1987
ж ... ... ... ... ... ... ... жедел және статистикалық есеп берулердің 1957-
1958 ... ... ... ... олар ... ... да шын ... басшылық, жоспарлау және басқада ... ... ... ... ... және мәдениет
жағдайы туралы және халық шаруашылығы жоспарлаудың және ... ... ... ... ... ... ... және жалпы жинақталған
ақпаратпен жабдықталған жалғыз-ақ жүйе болды.
Қазақстаның статоргандары бұрынғы КСРО барлық статистикалық жүйесі
сияқты ... ... 8 ... ... ... ... ... статистикалық жылнамалықты және көптеген кезеңдікті
салалық және тематикалық жинақтарымен ... ... ... ... ... ... ... және олардыњ түрлері:
2.1 Абсолютті шамалар
Статистикалық бақылаудыњ, жинақтаудыњ және топтаудыњ ... ... ... ... және оныњ жеке ... туралы көптеген
қызықты мәліметтер алынады. Осы алынѓан мәліметтер өздеріне тән ... ... ... бөлінеді, өзара байланысты сандық көрсеткіштер
жүйесімен сипатталады және статистикалық кестелер арқылы көрсетіледі. Жеке
топтарды ... ... ... ... ... ... жөндер
қорытындылаушы көрсеткіштер деп аталады. Мысалы, республикамыздаѓы халықтыњ
саны, өнеркңсіп ... ... ... көлемі, әр гектардан
түскен орташа өнімніњ мөлшері және т.с. сияқтылар жатады.
Статистикада қорытындылаушы көрсеткіштер өздерініњ ... ... ... ... ), ... және орташа шамалар арқылы беріледі.
Осыныњ ішінде ... ... жиі ... және бастапқы түрі болып
табылады. Ол ... ... ... жиналѓан мәліметтерді өњдеу,
жинау және қосудан алынады. Осыныњ кезінде, қатысты және орташа шамалар
есептеледі. ... ... бұл ... ... ... ... қарастырып отырады. Сол себепті, ...... мен ... ... ... ... жүргізу кезінде нақты,
қатысты, орташа ... ... ... өте ... және олардыњ
сандық көрсеткіштері қорытынды жасау үшін жиі пайдаланылады.
Статистикалық және нақты ... ... және ... ... мен атқаратын рөлі өте жоѓары болады. Себебі, нақты
көрсеткіштерді қолдана отырып, әрбір ... мен ... мен ... ұжымдардыњ және т.б. әлеуметтік-экономикалық
дамуына және кемуіне толық қорытынды ... ... ... ... осыѓан
байланыстыбасқару орындарын жан-жақты сипаттайтын мәліметтермен қамтамассыз
етіп отырады және оныњ кемшіліктерін ашық көрсете алады. Бұл арнайы ... ... ... жүзеге асырылады. Сондай-ақ статистика
мекемелерінде жұмыс істейтін мамандардыњ негізгібір міндеті болып табылады.
Сонымен, ... ... ... деп ... ... мен
процестердіњ белгілі бір жердегі және уақыттаѓы ... ... ... ... ... ... ... айтады. Мысалы, топтаѓы
студенттердіњ саны, белгілі бір уақыт аралыѓындаѓы ... ... және ... ... ... ... ... қолданылуына қарай
жеке және жалпы немесе жиынтық ... ... ... бөлінеді. Жеке нақты
шамалар жиынтықтыњ жеке бөліктерініњ мөлшерін, көлемін өздеріне ѓана ... ... ... ... Оѓан ... ... бір жұмысшыныњ
бір ауысымдаѓы дайындаѓан тетіктерініњ санын, бір ... ... ... ... балалардыњ санын және т.б. алуѓа болады.
Жалпы, нақты ... жеке ... ... ... ... ... санаѓы кезінде республика бойынша жалпы халықтыњ саны
алынады. Ол әрбір ... ... ... Жалпы нақты шамалар
қоѓамымыздаѓы болып жатқан әлеуметтік-экономикалық өзгерістерді көрсететін
жиынтық көрсеткіштер және оны ... ... ... пайдаланады.
Олай болса, жалпы нақты шамалар статистикалық қорытындылаушы, жинақтаушы
көрсеткіш болып табылады.
Нақты шамалар ... ... мен ... ... негізін
бейнелейді. Сол себепті зерттеліп отыѓан объектініњ ... ...... ... ... ... ... атаулы сандар болып келеді және оны табиѓи (натуралдық), ењбек
және ақшалай ... ... ... ... ... (натуралдық) өлшем бірлігі сол қарастырылып отырылѓан заттыњ,
нәрсеніњ өзіне тән табиѓи – физикалық қасиеттеріне байланысты қолданылатын
өлшем ... ... ... ... ... мөлшерлік өлшем
бірліктері жатады. ... ... мата – ... ... қорыту –
тоннамен, даярланѓан тетіктер – данамен, сауылѓан сүт – ... жер ... ... ... ... ... ... табиѓи (натуралдық) өлшем бірліктерінен басқа
әрбір ... ... ... мен ... анықтау үшін сапалық өлшем
бірліктер де қолданылады.
Ењбек өлшем бірліктері өнім ... және ... ... ... ... мөлшерін анықтауѓа арналѓан. Ол адам-саѓат, адам-күн, адам-
жыл сияқты өлшем бірліктерін ... ... ... яѓни бір адамныњ бір
саѓат, күн және жыл ... ... ... ... ... ... оны ақшалай өлшемге айналдыруѓа тура келеді.
Ақшалай өлшем бірліктері өндірілген өнімніњ өзіндік ... ... таза ... мен ... банк несиесімен есептеу және т.б.
көрсеткіштерді жинақтау үшін қолданылады. Ақшалай ... ... ... ... ... ... , біздіњ республикамыз бойынша кейінгі жылдары шет
елдермен экономикалық және сауда-саттық тауар айналымыныњ ... ... ... ... ... мен ... ақша ... ретінде қолданыла басталды. Сонымен бірге есеп айырысу үшін ақшалай
өлшем бірліктері өте қажет болады.
2.2 Қатысты шамалар
Зерттеліп ... ... ... ... ... ... мен ... анықтау және тұжырымды қорытынды жасау
үшін нақты шамамен берілген ... ... ... ... ... ... шамалармен қатар қатысты ... ... ... деп ... ... әлеуметтік – экономикалық
құбылыстардыњ сандық қатынасыныњ мөлшерін көрсететін көрсеткіштерді айтады.
Қатысты шама ... ... ... ... бірі ... ... оныњ ... нақты шама көрсеткіштеріне талдау,
қорытынды жасауѓа толық мүмкіндік туады.
Қатысты шамаларды ... ... ... екі ... ... ... және ол екі көрсеткішті біріне бірін бөлу ... ... ... ... салыстыру негізі немесе базалық шама
деп, ал алымын салыстырмалы шама деп атайды.
Егер салыстыру, негізін, 100-ге тењ деп ... онда ... ... ... ... ... шаманыњ базалық шамадан ... ... ... кем ... айқын ањѓарылады. Бір шама ... ... ... ... ... сол берілген шама бөлшегін негізгі
шамаѓа бөлу керек.
Сонымен, ... ... ... ... мен ... бір-бірімен салыстыру кезінде олардыњ өзгеден
дамуын, құрылымын анықтауѓа, талдауѓамүмкіндік береді және сол ... ... ... мәні мен ... қарай бірнеше түрге
бөлінеді. Оѓан жататындар төмендегілер: жоспардыњ орындалуы, жоспарлық
тапсырма, ... ... ... ... ... ... қатысты шамалары берілген жоспардыњ қандай
дәрежедеорындалѓанын, яѓни қаншаѓа ... ... ... ... өлшем бірлігі коэффициентпен немесе процентпен беріледі. ... ... ... ... іњ ... ... ... арқылы
есептеледі және мына схема немесе формула арқылы өрнектеледі:
қазіргі ... ... ... х 100 ... х ... ... ... ... 900 тетік шыѓарды, ол жоспар бойынша 800 тетік
шыѓаруы тиіс еді. Онда жоспардыњ орындалу дәрежесі 112,5%
900
(------- х 100 = 112,5% ) тењ ... ... ... 12,5 %-ѓа ... тапсырманыњ қатысты шамалары дегеніміз, жоспар
бойынша қоѓамдық құбылыстар мен процестердіњ ... ... ... ... ... кемитіндігін баѓдарлама арқылы көрсету болып
табылады. Оны есептеу үшін көрсеткіштіњ жоспарланѓан мәнін өткен уақыттаѓы
нақты ... ... және ... ... немесе формула арқылы есептейм:
жоспарлық ... х 100 ... х ... уақыттаѓы нақты мәндерге
У0
Мысалы, 1994-жылы зауыт 750 тетік шыѓарѓан, ал жоспарлық тапсырыс
бойынша ... 800 ... ... ... ... Сонда жоспарлық
тапсырманыњ көрсеткішімынаѓан тењ болады:
800
--------- х 100 = 106,7% яѓни ... ... ... ... ... арттыру жоспарланѓан.
Өсіњкілік қатысты шамалар құбылыстыњ уақытқа байланысты өзгеру
мөлшерін білдіреді. өсіњкілік шамалар салыстырылатын уақыттаѓы ... іњ ... ... бір ... қатынасы арқылы есептеледі, яѓни уақытқа
қарай құбылыстар мен процестердіњ өзгеру қарқыны ... Оны ... ... ... ... ... ... пайдаланамыз:
қазіргі ... ... ... х 100, ... ... х 100.
өткен уақыттаѓы ... ... ... ... ... ал ... 900 тетік шыѓарды. Онда
өсіњкілік қатысты шама көрсеткіші мынаѓан тењ болады:
900
-------- = 1,2 ... 120%. Бұл ... ... ... ... 1,2 ... 120 процентке артқанын көрсетеді.
Жоѓарыда көрсетілген қатысты шамалар бір-бірімен өзара байланысты
болады. Сол байланысты ... үшін ... ... ... зер салайық:
У1 ... = -------- х ... У0 ... ... ... шама ... ... және жоспардыњ
орындалу көрсеткіштерініњ көбейтіндісіне тењ деген ұѓымды аѓѓарамыз. Демек,
бұл байланыстылықтыњ статистикалық ... ... рөлі ... мәні өте ... деп баѓалауѓа болады және бұл үш шаманыњекеуі
белгілі болса, онда үшіншісін әрқашан да есептеп шыѓаруѓа толық болады.
Құрылымдық қатысты ... ... ... жеке бөліктерініњ үлесін
көрсетеді, яѓни ол арқылы құрылымныњ өзгеруін анықтауѓа болады. ... ... ... ... қала мен ауыл тұрѓындарыныњ
үлесі, топтаѓы үздік студенттердіњ үлесі, жоѓары сортты ... ... деп те ... Оны ... үшін ... жеке бөліктерініњ мәнін
оныњ жалпы жиынтыѓына бөлу керек. Мысалы, 1995-жылы Қазақстандаѓы халықтыњ
саны – 9,3 млн. ... ал ауыл ... – 7,4 млн. адам ... Яѓни ... үлесі 56 процентке тењ
9,3
7,4
(------- х 100 ) , ал ауыл тұрѓындароыныњ үлесі 44 процентке тењ ... 100 ) ... екі ... ... 100 ... тењ ( 56 + 44 = ... ... шамалар деп жалпы жиынтықтыњ жеке бөліктерініњ өзара
қатынастарын айтады. Мысалы, дүниеге ... ... мен қыз ... ... ... мен ... саныныњ қатынасы, қала ауыл
тұрѓындары саныныњ қатынасы және т.б. ... ... ... ... жиынтықтыњ құрамдас бөліктерініњ біреуін салыстыру негізі
(базалық) ретінде алып қалѓан бөліктерініњ ... ... ... ... ... ... салыстыру негізінен неше есе көп не ... ... ... негізініњ 1, 10, 100, 1000 бірліктерініњ ... ... неше ... ... ... білуге болады. Мысалы,
республикамызда 1995-жылдыњ басында 9292 қала тұрѓындары және 7411 мыњ ауыл
тұрѓындары болды. Яѓни әрбір 1000 қала ... 798 ауыл ... ... х 1000 = 798 ) ... және ... ( ... ) ... шамалар аттас емес көрсеткіштердіњ
қатынасын сипаттайды. Олар жинақтыњ әр ... ... ... ... байланысты екі жиынтық көрсеткіштер қатынасыныњ белгілі
бір құнѓа таралуын ... ... ... 1995-жылы 1000
адамѓа шаққанда туу коэффиценті -18,2, өлім-жітім – 9,5, ... өсу – ... ... есебімен) болды. Бұл көрсеткіштер облыстар бойынша әр
түрлі ... ... ... ... облыстар үшін
республикалық ортақ көрсеткіштер таратылады. ... ... ... ... оныњ ... ... алынѓан көрсеткіштердіњ
(зерзаттыњ) қандай шамасы келетіні ... ... ... деп бір ... әр ... ... әр ... аймақтарѓа жататын бір тектес, аттас шамалардыњ қатынасын
көрсетуді айтады. Мысалы, 1995-жылдыњ ... ... ... ... ... ал ... ... тұрѓындары 596,0 мыњ адам болды.
Яѓни, Алматы қаласыныњ халқы қараѓандықтарѓа қараѓанда 2,0 есе көп: ... : 596,0 = 2,0 ... ... ... ... ... ... немесе
процентпен беріледі және салыстырып отырѓан ... ... ... ... ... азайѓандыѓыкөрнекті түрде көрсетеді.
Сондықтан да, оны кейбір жаѓдайларда ... ... ... деп ... ... ... дегеніміз - әлеуметтік – экономикалық
құбылыстардыњ даму немесе кему ... жан ... ... шыѓатын
көрсеткіштермен көрсете білу. Мысалы, жан басына шаққанда келетін халық
шаруашылыѓы ... ... ... табыс пен ұлттық байлықтыњ ... т.б. ... ... ... ... сол ... ... көлемін орташа жылдық халықтыњ санына бөлу керек. Есептелінген
көрсеткіштер атаулы санмен беріледі. ... бұл ... жан ... 1000, 10000 адам ... де берілуі мүмкін.
Сонымен, жоѓарыда көрсетілген нақты және ... ... ... ... ... екендігін анықтау үшін, сол берілген көрсеткіштердіњ
сандық мәндеріне көњіл бөлуіміз ... және оныњ ... ... ... Орташа шамалар
Бұѓан дейін де және қазіргі нарықтық ... өту ... ... ... ... «орта» немесе «орта есеппен» деген
ұѓымды ... ... тура ... жүр. Яѓни, бұл сөздерді қандай жаѓдайда
қолдана аламыз деген ... тууы ... ... бір ... студенттердіњ степендияларыныњ мөлшерін алатын болсақ, онда орташа
шама ңдісін қолданудыњ ешқандай да қажеттілігі болмайды. ... сол ... ... ... мөлшері барлық студенттер үшін бірдей, тек қана
өте ... ... ... ѓана ... ... Ал егер ... ... ењбекақыларын қарастыратын болсақ, онда олардыњ арасында түрлі
себептеріне қарай жалақы ... ... ... ... ... ... барлық жұмысшыларѓа тән сандық көрсеткішті есептеу үшін орташа
шама ңдісі ... шама деп, ... ... ... бір жаѓдайда және белгілі
бір уақытта өздеріне тән белгісі бойынша жинақтап көрсететін орташа ... яѓни ... ... орта есеппен алынатын ... ... ... ... ... Мысалы, шаруашылық бойынша
әр гектардан 20 центнер өнім алынѓан десек, онда бұл көрсеткіш бір жерде 22
центнер, ... бір ... 18 ... және т.б. көрсеткіш түрінде болып
кездесуі мүмкін. Бірақ, 20 центнер деген сандық көрсеткіш осы ... ... ... ... ... ... есептегенде және қолданѓанда төменде
берілген ... мен ... ... ... тиіс:
1) Зерттеп отырѓан құбылыстыњ, процестіњ ... ... ... ... Егер ... ... ... бірліктері
біртекті болмай, әр түрлі ... ... онда ... ... тән ... ... бойынша бірнеше
топтарѓа бөліп, әр топ үшін жеке орташа және одан ... ... шама ... ... ... ... ... шама
құбылыстыњ орта мөлшерін дңл көрсетеді және нақты шындықты
бейнелейді.
2) Орташа ... ... оныњ жеке - дара ... ... ... ... толыѓымен жойылады. Көп сандар
зањына байланысты негізгі белгініњ әрбір бөлікке тән ... Атап ... ... мен ... ... зерттемейді.
3) Орташа шаманыњ көрсеткіші статистикалық бақылау нңтижесінде
жиналѓан мәліметтер арқылы ... Егер ... ... көп ... ... ... ... дұрыс шыѓады және нақты шындықты көрсетеді.себебі, ... ѓана ... ... ... ... ... ... шама ѓана қалады. Мысалы, бір цехта
жұмыс істейтін үш жұмысшыныњ ... ... ... ... ... жұмысшылардыњ орташа ењбекақысын көрсетуге
болмайды, т.б.
4) Зерттеп отырѓан құбылыстар мен процестердіњ жеке бөліктерініњ
арасында ауытқу болатын жаѓдайларда ... шама ... ... ... құбылыстар мен процестер діњ негізіне,
алдына қойѓан мақсаты және бастапқы берілген ... ... ... ... бірнеше түрі қолданылады, олар мыналар: ... ... ... және ... ... орташа
шамалар.
Қоѓамдық құбылыстар мен процестерге әлеуметтік – экономикалық талдау,
зерттеу жұмыстарын жүргізген кезде ... ... әр ... ... қолданылады. Солардыњ ішінде ењ жиі қолданылатыны және ... - ... ... ... ... шама ... жиынтықтаѓы өзгермелі белгілердіњ
жеке мәндерініњ қосындысы болѓан жаѓдайда ѓана ... ... шама ... бірлік көрсеткіштерініњ жеке мәндерініњ маѓынасына
қарай жәй және салмақталѓан болып екіге бөлінеді.
Жиынтықта әрбір белгі тек бір рет ѓана ... яѓни ... ... ... ... белгілердіњ (варианттардыњ) жиіліктері бірдей
болса, онда ... жәй түрі ... Ол ... ... ... қосып, одан шыққан қосындыны белгініњ санына бөлгенге
тењ болып мына формула арқылы ... ... = ... х – ... ...... жеке сандық мңндері;
n – белгілердіњ саны;
Σ – жиынтықтыњ белгісі, яѓни х-тіњ қосындысы.
Егер жиынтықтыњ әрбір ... бір рет ... ... рет ... яѓни ... ... саны берілген болса, онда орташа ... түрі ... Оны ... үшін ... ... белгі
мәндерін (х) жиілік көрсеткіштеріне (f) көбейтіп, одан ... ... ( Σ хf ) ... ... санына ( Σ f ) бөлеміз
және ол мына формуламен өрнектеледі:
_ х1f1 + х2f2 + х3f3 ... хn fn ... = ... = ... + f2 + f3 ... + f n Σ ... х – ... ... – белгілердіњ жеке сандық мңндері;
f – жиіліктіњ мңндері;
Σхf – ... мен ... ... ... қосындысы;
Σf – жиіліктіњ жалпы саны;
Статистикада әлеуметтік – экономикалық көрсеткіштерге талдау және
қорытынды жасау үшін арифметикалық орташа ... ... ... орташа
шама да жиі қолданылады.
Үйлесімдік орташа шама – бұл арифметикалық орташа шаманыњ кері ... ... ... шама ... мәліметтердіњ экономикалық мањызы мен
мәніне, есептеу ... ... жай және ... ... екі ... Егер өзгермелі қатардыњ белгілері мен жиіліктерініњ көбейтіндісі
( хf ) бірдей болса немесе бірге тењ болса, онда үйлесімдік ... ... түрі ... және ол мына формула бойынша есептеледі:
_ n
х = ... ... ... х – ... ...... саны;
1
----- – белгілердіњ жеке сандық мәндерініњ кері шамасы;
х
Σ – жиынтықтыњ ... ... ... ... ... осындай уақыттан жұмсаѓан болса,
онда олар 8 саѓатішінде 130 дана ... ... 126 дана ѓана ... ... еді (2400 : 19 = ... ... салмақтаушы белгісіз, яѓни жиілік ... ( f ... ... ... мен ... ... ( хf )
ѓана берілетін болса, онда үйлесімдік орташа ... ... ... және ... берілген формула арқылы көрсетіледі:
_ Σ хf
х = ... ... ... х – орташа шама;
Σхf – белгілер мен жиілік мәндерініњ көбейтіндісініњ қосындысы;
х – ... жеке ... ... -------- – ... ... ... есептеу;
х
Медиана деп статистикалық өзгермелі қатардыњ ортасында жатқан белгіні
айтады. Медиана статистикалық қатарларды тењдей етіп екіге бөледі және ... ... ... және ... ... белгілердіњ сандық бірліктері бірдей
болады.
Статистикада медиана Ме - әріпімен белгіленеді және оны есептен ... ... ... мәніне байланысты.
Егер статистикалық қатарлардыњ белгісі бүтін сан шамасында берілетін
болса, онда медиананы анықтау үшін белгініњ рет ... 1-ді ... ... ... екіге бөлеміз. Ол мына формула арқылы есептеледі:
n + 1
Ме = -------------
2
Мұндаѓы, n – статистикалық қатарлар саны;
²ÎÐÛÒÛÍÄÛ
Á½ë ... ... ... ... ... ìåí ... ¾ëãiìåí ýêîíîìèêàëûº
ê¼ðñåòêiøòåðäi ¼çàðà áàéëàíûñòûðó æ½ìûñòàðûíà òàëäàó ... ... ... Н.Ә. ... ... ... 1996г.
2. Ұлттық Статистика Агенттігі «Статистикалық пресс-бюллетеньі»,
том 1-2, Алматы, ... The ... Books «The ... atlas. The shape of ... today», London, ... П. Хейне «Экономический образ мышления», Москва, 1992г.
5. Jeffrey D. Sachs, Felipe Larraine B. ... in ... ... Moscow, ... ... ... и жизнь» журналы, №4, 1995 г.
7. «Караван», «The Globe», «Панорама», «Ковчег», ... ... ... теория статистика», Москва 2004ж. ... ... Ю.Н.

Пән: Статистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы статистика ғылымы35 бет
«Қазақ тіліндегі терминдік атаулар мен ұғымдарды білдіретін лингвостатистикалық сөздер мен сөз тіркестері»29 бет
Атырау облысының статистика басқармасы23 бет
Педагогикалық әдіснама бойынша теориялық және практикалық материалдармен жұмыс.Библиографиялық көрсеткіш7 бет
Рак ауруы8 бет
Социология ( оқу құралы )501 бет
Статистика туралы түсінік және ғылыми міндеттері мен мақсаттары. Сұрақ-жауап түрінде15 бет
Статистиканын ғылымдағы орны4 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь