Өндіріс шығындары және оларды басқару

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I ӨНДІРІС ШЫҒЫНДАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ БАСҚАРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1.1 Шығындардың экономикалық мазмұны және оның жіктелуі ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Басқару есебі және өнімнің өзіндік құнының калькуляциясы ... ... ... ... ... ... 9


II ӨНДІРІС ШЫҒЫНДАРЫ ЕСЕБІ ЖӘНЕ КЛАССИФИКАЦИЯСЫ ... ... ... ...12


2.1 Өндіріс шығындарының классификациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12

2.2 Өндірілген өнімнің өзіндік құнының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
“Қазақстан өз азаматтары үшiн өмiр сүрудiң жоғары стандартын жасай отырып, әлемнiң тиiмдi дамып келе жатқан елдерiнiң қатарына қосылуға тиiспiз. Бiз мұны ұлтымыз бен экономикамыз бәсекеге қабiлеттi болған жағдайда ғана iстей аламыз” деп Елбасымыздың “Қазақстан экономикалық, әлеуметтiк және саяси жедел жаңару жолында” атты Қазақстан халқына Жолдауында ерекше атап өттi.
Қазақстан Республикасының бүгiнгi таңда экономикасының тиiмдi дамуында басты мәселенiң бiрi ол негiзгi өнеркәсіптік капиталдарының басым бөлiгiнiң моралдық және физикалық жағынан тозуы болып табылады.
Осыған байланысты отандық өнеркәсіпорындарының экономикалық өнімділігі төмен, яғни өндірістік және экономикалық шығындары жоғары. Егер өндіріс көлемінің өсуі шығындардың одан да жоғары қарқынмен өсуін қамтамасыз етеді. Осының салдарынан отандық өнеркәсiптердiң рынокқа шығарған өнiмдерiнiң бәсекеге қабiлеттiлiгi төмен болып, олардың экономикалық белсендiлiгiнiң өсуiне керi әсер етуде. Яғни, бiр сөзбен айтқанда экономиканың тиiмдi дамуы үшiн ұдайы өндiрiстiң негiзi болып табылатын капиталдардың толық және қарқынды қызмет етуi қажет болып табылады.
Шығындар деп тек қарапайым шығындар емес, нарықта құн формасын алған ресурстар шығындары аталады. Шығындар деген, нәтижесінде өнім өндіріп өткізілген өндірістік ресурстарды пайдаланудың ақшалай көрінісі. Өндіріс шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар:
Олар: әлеуметттік-экономикалық бағыттан қарағанда, шығындар қоғамдық және кәсіпорын шығындары болып бөлінеді. Қоғам бағынатын шығындарға дайын өнімнің құнына көшкен жанды еңбек және зат түрін алған еңбек шығындары жатады.
3. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 1998. – 184 с.
4. В.В.Бочкаров Корпоративные финансы. – СПб: Питер, 2002. – 544 с.
5. Курс экономической теории / Под ред. М.Н.Чепурина, Е.А.Киселевой. – Киров, 1994, гл.13.
6. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
7. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
8. Шуляк П.Н. Финансы предприятия. – Москва, - 2000 г.
9. Мейiрбеков А.Қ., Әлiмбетова Қ.Ә. Кәсiпорын экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2003. – 252 бет.
10. Любушкин Н.П. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия. Учебное пособие для вузов. – Москва, 2000г.
11. Мұхамедиев Б.М. Микроэкономика: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2003. – 219 б.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
............................................................................
...........................................3
I ӨНДІРІС ... ЖӘНЕ ... ... ... экономикалық мазмұны және оның ... ... ... және өнімнің өзіндік құнының ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік ... ... ... өз ... үшiн өмiр ... ... стандартын жасай
отырып, әлемнiң тиiмдi дамып келе жатқан елдерiнiң қатарына қосылуға
тиiспiз. Бiз мұны ... бен ... ... ... болған
жағдайда ғана iстей аламыз” деп Елбасымыздың “Қазақстан экономикалық,
әлеуметтiк және ... ... ... жолында” атты Қазақстан халқына
Жолдауында ерекше атап ... ... ... таңда экономикасының тиiмдi дамуында
басты мәселенiң бiрi ол негiзгi өнеркәсіптік капиталдарының ... ... және ... жағынан тозуы болып табылады.
Осыған байланысты отандық өнеркәсіпорындарының экономикалық өнімділігі
төмен, яғни өндірістік және ... ... ... Егер ... өсуі шығындардың одан да жоғары қарқынмен өсуін қамтамасыз етеді.
Осының ... ... ... рынокқа шығарған өнiмдерiнiң
бәсекеге қабiлеттiлiгi төмен болып, олардың экономикалық ... керi әсер ... ... бiр ... айтқанда экономиканың тиiмдi дамуы
үшiн ұдайы өндiрiстiң негiзi болып ... ... ... ... қызмет етуi қажет болып табылады.
Шығындар деп тек қарапайым ... ... ... құн формасын алған
ресурстар шығындары аталады. Шығындар ... ... өнім ... ... ... ... ... көрінісі. Өндіріс
шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар:
Олар: әлеуметттік-экономикалық бағыттан қарағанда, ... ... ... ... ... бөлінеді. Қоғам бағынатын шығындарға дайын
өнімнің құнына көшкен жанды еңбек және зат түрін ... ... ... ... ... ... өндіріс процесінің нәтижесі болып табылады.
Бұл кәсіпорынның өндірісте тұтынылған ... мен ... ... ... және ... ... экономикалық және
бухгалтерлік болып бөлінеді. Бухгалтерлік шығынға - ... ... ... ... ... өндіріс факторларының шығындары жатады.
Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік және статисткалық есеп беруде өнімнің өзіндік құны
түрін алады.
Өндіріс шығындарының экономикалық түсінігі ресурстардың ... ... ... ... ... негізделеді. Тауар өндіру үшін
алынған ресурстардың (қандайы болмасын) экономикалық шығындары, оларды ... ... ... ... тең ... ... ... немесе айқын емес
шығындарға бөленеді.
Сондықтан мен, ... ... ... ... және ... » деп ... Бұл ... өзектiлiгi ел экономикасының
тұрақтылығының негiзi болып табылатын отандық өнеркәсiптердiң рыноктық
жағдайда ... ... ең ... сол өндiрiстiң капитал деңгейiне
байланысты болып келедi. Ал осы өндірістің дамуындағы шығындарды барынша
азайтып, экономикалық шығындарды ... ... ... ... қол жеткізу маңыздылығы, сондай-ақ ... ... ... ... ... арқылы кәсіпорындардың тиімді экономикалық
қызмет етуін қалыптастыру болып табылады.
I ӨНДІРІС ... ЖӘНЕ ... ... ... экономикалық мазмұны және оның жіктелуі
Шығындарды зерттеумен саяси экономия классиктері де ... ... ... ... ... ... ал Д.Рикардо салыстырмалы
шығындар теориясының авторы. ... ... ... олар ... орташа қоғамдық шығындар деп түсінген, ... ... ... ... ... үшін не ... ... саладағы кәсіпорындардың
барлығына бірдей орташа шығындар ... ... ... ... ... ... төлемдермен есептегендегі өндіріс бағасы деп те
дәлелдейді.
Маркцистік концепция ... ... ... ... ... тұратынын көрсетеді: өндіріс құралдары мен жұмысшы күшіне жұмсалған
шығындардың сомасы болады. К.Маркс ... ... ... ... ... ... шығындарын – ақиқат өндіріс шығындарын ажыратып
зерттейді. Өндіріс шығындарын осылай бөлу – ... ... және ... – бұл ... ... ... ... марксистік талдау
жүргізудің бастапқы принциптерінің біреуі болып табылады.
XIX ғ. ... ... жаңа ... ... ... Маржиналистер
бойынша шығындар шекті пайдалылыққа негізделген психологиялық құбылыс болып
табылады. Олардың шекті ... ... ... ... ... төлейтін соманың шамасы белгіленеді. Маржиналистік экономикалық
теорияда шығындар ... тек жеке ... тән ... ... Осы ... табысы мен шығындары өндіріс масштабының
функциясы деп түсініледі.
Австриялық теоретик Ф.Визер ... ... ... ... ... Осы ... ... шығындары, өндіріс
ресурстарын басқаша пайдаланғанда өндірілген өнімдерден қоғамға түсетін
барынша жоғары пайдалылыққа тең ... ... ... ... ... математикалық негізге көшірумен байланысты
шығындарды барынша төмендету теориялары пайда ... ... ... ... өкілдері Дж.К.
Кларк және Джон А. Гобсон қосымша ... ... ... ... әр қилы ... ... ... абсалюттік, үстеме,
қаржылы, өндірістік, ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді жан-жақты зерттеген.
Гобсон адамға ... ... ... ... ... ... ... сапасы мен сипаты, оның ... және ... ... тиімділігі жатады.
Өндіріс шығындарының неоклассикалық концепциясы, оны ... ... ... ... және ... ... ... жылдары неоинституционалистік трансакциондық шығындар теориясы
пайда болды. Бұған көбінесе айналыс шығындары жатады – ... ... ... ... ... ... тұру ... Трансакциондық
шығындар деген түсінікті американдық экономист Р.Коуз енгізді. К.Эрроу
бойынша ... ... ... физикадағы үйкеліспен ұқсас
дейді.
Шығындар деп тек жабайы шығындар емес, нарықта күн ... ... ... ... ... ... ... өнім өндіріп
өткізілген өндірістік ресурстарды пайдаланудың ақшалай көрінісі. ... ... ... бірнеше жолдары бар:
Біріншіден, әлеуметттік-экономикалық бағыттан қарағанда, шығындар
қоғамдық және кәсіпорын шығындары ... ... ... ... ... ... ... көшкен жанды еңбек және зат түрін алған
еңбек шығындары жатады. Өндіріс шығындары ұдайы өндіріс процесінің ... ... Бұл ... ... тұтынылған құрал-жабдықтары мен
жалақы төлемдерінің шығындарын көрсетеді.
Екішіден, өндіріс шығындары экономикалық және бухгалтерлік ... ... ... - ... ... ... өндіруге нақты
жұмсалған өндіріс факторларының шығындары жатады. Бұл жағдайда факторлар
сатып алынған бағамен бағаланады. ... ... ... ... есеп беруде өнімнің өзіндік құны түрін алады.
Өндіріс шығындарының экономикалық ... ... ... ... ... ... ... негізделеді. Тауар өндіру үшін
алынған ресурстардың (қандайы болмасын) экономикалық шығындары, ... ... ... ... ... тең ... Бұлар айқын немесе айқын емес
шығындарға бөленеді.
Осы аталған өндіріс шығындарын түр-түрге бөлудің көп классификациялық
белгілері мен түрлері ... Оны ... 1-ші ... көре ... ... деп ... факторлары мен жабдықтаушыларға айқын ақша
формасындағы төлем түрін алатын балама шығындар аталады. ... ... ... ... ... ... ... менеджерлерге
жалақы төлеу, көлік шығындарын өтеу және т.б.
Айқын емес шығындар – ... ... ... ... өз
иелігіндегі ресурстардың құнын ... ... ... ... ... ... Бухгалтерлік статикада айқын емес шығындар
көрсетілмейді.
Кесте ... ... ... ... ... белгілері ... ... ... элементтер ... ... ... ... ... ... баптары|
|Өзіндік құнның баптары | |
| ... және ... ... |
|Технологиялық процесс |Бір ... ... ... |
|Құрамы бойынша | ... ... ... ... |Тікелей және жанама ... ... ... , ... тыс |
|Өндіріс ... ролі | ... ... ... сай ... және ... емес ... ... ... ... ... ... ... және өзгермелі ... ... ... ... және біржолғылық ... ... ... ... ... ... дайын|
|Дайын өнімге қатынасы ... ... ... ... есебі және өнімнің өзіндік құнының калькуляциясы.
Басқару есебі өз кезегінде басқаруды ақпаратпен қолдауды қамтамасыз
етіп ... ... ... ... ... қаржылық және қаржылық
емес ақпараттарды дер кезінде анықтап отыруына өз үлесін қосады. Яғни,
келесі қызметтер іске ... ... ... ... ... ... қабылдау.
Бухгалтерлік есеп жөніндегі экономикалық ақпараттарға ... ... ... ... акция ұстаушылар,
инвесторлар, жалдамалы жұмысшылар, ... ... және ... ... ... ... екі топқа бөлінеді:
• Ішкі қолданушылар, кәсіпорынның ... ... мен ... Сыртқы қолданушылар, кәсіпорын құрамына кірмейтін тұлғалардың
қолданылуы.
Калькуляция немесе ... ... ... мақсаты кәсіпорын
құрамында қызмет ететін тұлғаларды ақпаратпен қамтамасыз ету.
Қаржылық есеп ... ... ... ... ... есеп ... ... қорлардың құнын бағалау үшін
өндірістік шығындарды анықтайды. Осы ... ... ... ... ... ... ... және бақылау, жоспарлау,
көрсеткіштерді бағалау іске асырылады. Ал бұл дегеніміз басқару ... ... ... 2
Басқару есебі мен қаржылық есепті салыстыру
|Салыстыру ауданы |Басқару есебі ... есеп ... Есеп ... ... ... бойынша |Заң жүзінде талап |
|міндеттілігі | ... ... ... мақсаты ... ... және ... тыс |
| ... ... |пайдаланушыларға арнап |
| ... ... ... дайындау ... ... ... әр ... ... тыс |
|пайдаланушылар ... ... мен ... ... ... ... ... пайдалану |Негізгі тендік: Активы =|
| ... ... ... + ... |
| ... | ... ... жағдай |Басқаруға жарамдының ... есеп |
| ... ... ... ... ... |Ақпараттарды «тарихи» |«Тарихи» сипаттама |
| ... ... ... |
| ... және ... | |
| ... | ... ... ... |Ақшалай немесе ақшалай |Ақшалай берілуі |
|немесе берілу түрі ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлеме |Нақтылықтын болуы ... ... ... | ... Есеп беру жиілігі |Қашан сұраныс болады |Кезеңдік, реттеушілік |
| | ... орын ... ... Есеп ... |Әр ... құрылымдық |Ұйым толығымен алынады |
| ... | ... ... және ... ... ... ... үрдісі келесі элементтерден тұрады:
• Жоспарлау
Жоспарлау үрдісінде бухгалтерлер жоспар құруға, шешім қабылдау ... ... ... баға ... ... ... анықтауда
оның жоспарланған мөлшерлемесін ұсына алады;
• Бақылау
Бақылау үрдісінде бухгалтерлер нақты ... ... ... көрсеткіштермен салыстыра отырып, әрбір орталықтың
қызметін бақылауды іске асырады.
• Коммуникация
Бухгалтерлер ... есеп беру ... ... ... ... қосады. Мысалы, смета негізінде менеджерлерге жоспардың құрамы
жеткізіледі, сондай-ақ сметадағы ... ... ... ... ... және ... ... орындалуы туралы ақпараттары
ұйымның персоналдарының мотивациясына ... әсер ... ... ... ... жетуге ынталандырады. Өз кезегінде
сметаның орындалуы туралы есеп-қисап ... ... ... ... ... ... нәтижесін салыстыруға мүмкіндік береді.
II ӨНДІРІС ШЫҒЫНДАРЫ ЕСЕБІ ЖӘНЕ КЛАССИФИКАЦИЯСЫ
2.1 Өндіріс шығындарының классификациясы
Өнімді өндіруге жұмсалған ... мен ... ... Ал соңғыларда, өз уақытында, соларды жасауға жұмсалған
еңбек шығындары ... ... ... экономикалық теорияда өнімнің
қандайына болмасын жанды және зат түріндегі ... ... ... ... ... ... ... түрінде жинақталады.
Фирма өндіретін өнім белгілі бір түрде – зат немесе құн түрінде -
өндіріс ... яғни оның ... ... Өндірістің нәтижелерін,
оларды жасауға жұмсалған шығындармен салыстырғанда, ... ... – осы ... ... ... ... ... сол мерзімде жасалған немесе өндірілген өнімдер үшін тұтынылған
ресурстардың санына арақатынасы. Егер ресурстардың ... бір ... ... ... ... ақпарат, материалдар) өнімділігін есептеу қажет
болса, онда бұл есеп өнімділікьің жеке ... ... ... ... = Өнім көлемі / Тірі еңбек шығындары
Басқа да көп түсініктер сияқты, өнімділік ... ... ... ... ... сан ... белгіленеді.
Өнімділіктің тар және кең мағынасы болады. Оның тар ... ... ... ... бағытынан өндірістік процестің тиімділігін
сипататйтын, бір ... ... ... ... осы ... тыс өткізілуге тағайындалған өнімдермен және бір немесе ... ... ... ... алады. Бұндай көрсеткіште өндіріс
шарттары көрсетілмейді.
Кәсіпорындардың мәселелері өнімділік өскен сайын бір көрсеткіш арқылы
оның іс-әрекетінің ... баға беру ... ... ... ... қолдануға көшкен ыңғайлы болады, яғни өнімділікті кеең
мағынада түсінуге.
Өнімділікті өлшеудің ... екі тобы ... ... ... ... ... Бұл ... айтсақ, белгілі уақыт мерзімінде жасалған шығындардың өлшеміне
бөлінген ... ... ... ... ... ... Бұл ... өнімділіктің статикалық коэффицентіне ... ... ... ... коэффиценті. көрсеткіштері
Топтардың әрқайсысының ішінде өнімділіктің өлшеуіштерінің үш типі
болады: ... ... ... және ... ... ... жалпы көрсеткіштері. Өлшеуіштердің әрқайсысы өнімнің
шығындарға қатынасын сипаттайды, ... олар ... ... ... элементтерінің саны немесе ресурстардың түрлері жағынан бір-
біріне ұқсамайды. Оны келесі суреттен көре аламыз:
Осы ... ... ... ... ... ... көрсетеді
Сурет-1 - Өнімділікке байланысты шығындар
Экономикада өнімділікті жоғарлату басқару процесіне және ... ... ... процестеріне кірісудің нәтижесі болып ... ... ... жеке ... орын ... онда ... өседі.
1. Өнім көбейеді, шығындар азаяды;
2. Өнім көбейеді, шығындар өзгермейді;
3. Өнім көбейеді, шығындар өседі, ... ... өсу ... өнімнің
өсу қарқынынан төмен болады.
4. Өнім көлемі өзгермейді, шыығндар төмендейді;
5. Өнім азаяды, шығындар төмендейді, бірақ шығындардың ... ... ... салаларда өндіріс шығындарының айырмашылықтары табиғи,
жаратылыс жағдайлармен байланысты болады. Бұған мысал болатын – ... ... ... ... ... ... бағалардың болғаны.
Басқа салаларда шығындардың айырмашылығы дүниеге әкелетін жағдайлар –
жаңа бұйымдарды, технологияларды енгізу, ұйымдық формаларды құру, ... және ... ... ... жағдайлар енгізу, еңбек
ресурстарының ... мен ... ... ... ... ... ... түрінің басым болуына байланысты салалар
мына ... ... ... ... ... ... қуат ... заманда салалар масштаьында шығындардың динамикасын екі
қарама-қарсы тенденциялардың сайысы белгілейді.
Біріншісі, өндіріс ... ... Осы ... ... ... өсуі осы ... ... жекеленуін көздеу;
• Шығарылымдардың ассортиментінің жиі-жиі өзгертіліп тұруы, алмастырудың
қажеттігі;
• НИОКР шығындарының ... ... ... дәрежесін жоғарылату,
жарнама шығындары.
Екіншісі, жаңа технологиялардың алдымен ресурстарды үнемдеуді
көздейтінімен ... ... ... ... ... көп ... бойынша өндіріс
дәрежесінің дамығаны соншама, тіпті оны одан әрі өсіру тиімді емес ... Бұл ... ... сапа ... жетілдіру мақсатты болып
табылады.
Осымен қатар, бүгінгі кәсіпорындардың шығындарының өзгерістері,
автоматтанған өндірістер ... ... де ... ... ... және ... өсуіне және өзгермелі шығындардың
төмендеуіне әкеліп соғады. Өндіріс шығындары құрылымындағы ... ... ... толық пайдалануға ынталандырады.
Әрбір рыноктағы кәсіпорын келесідей шешім қабылдауға ынталы болады,
яғни жоғары ... ... ету. Осы ... ... ... бірі ... азайту болып табылады.
Шығындар – белгілі бір ... ... ... ... ... ... деп тек ... шығындар емес, нарықта құн
формасын алған ресурстар ... ... ... ... нәтижесінде
өнім өндіріп өткізілген өндірістік ... ... ... Өндіріс шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар.
Шығынның мақсаты – шығындардың жеке-жеке ... ... ... ... түрі ... ... бағалау үшін шығындарды жіктеу
Өнім шығындары дайын өнім ... ... Бұл ... ... ... еңбек шығындары және өндірістік жанама шығындар
жатады.
Мерзім ... сол ... ғана ... ... ... ... ... айтамыз. Бұл шығындарға сату және административтік
шығындарды жатқызуға болады.
Тікелей ... ... - ... және ... емес ... және ... шығындар
Өнімнің өндірістік өзіндік құнына қосылуына байланысты шығындар
келесі екі топқа тікелей және жанама болып бөлінеді.
Тікелей ... ... ... ... ... байланысты. Ол
өнімнің өзіндік құнына тікелей апарылады. Бұл ... өнім ... ... және оның ... ... ... ... мүмкіндік
болады. Тікелей шығындарға жататындар: ... ... ... ... мен ... яғни бұлар бастапқы шығындар болып
табылады.
Жанама шығындар жалпы өнеркәсіптегі бірнеше өнім түрлеріне қатысты
шығындар. Бұл ... ... ... ... ... ... ол ... бір өнім түріне тікелей апаруға келмейтін, сондықтан бұл
шығындардың жалпы ... ... бір ... ... арқылы
шығарылған өнімнің өзіндік құнына қосады.
2. Өндірілген өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... негізгі материалдар және
өндірістік үстеме шығындар) ... ... ... және ... ... ... есебі ретінде көрініс табады. Бұл есептер жекелеп немесе
өндірілген және сатылған өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... құны ... ... дайын өнім
өндіруге қатысты өндірістік шығындарды есепке алады. Өндірістік шығындардың
өндірілген өнімнің өзіндік құнына енуі ... ... ... байланысты ұлғаюы немесе кемуі мүмкін.
Сатылған өнімнің өзіндік құны табысқа байланысты ... ... ... ... ... енуіне байланысты сатылған өнімнің
өзіндік құны дайын өнімнің қалдығының нақты өзгеруіне қатысты ұлғаюы ... ... ... ... өнімнің өзіндік құны
Қараша айы, жыл Х
Аяқталмаған өндіріс, бастапқы қалдығы ... ... ... 30000 ... ... 50000 ... ... ... 40000 у.е.
Жалпы өндірілген шығындар 120000 ... ... ... ... ... өндіріс,
Соңғы қалдық ... ... ... құны ... ... ... өзіндік құны
Қараша айы, жыл Х
Дайын өнімнің бастапқы қалдығы ... ... ... ... құны ... ... өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... қалдық ... ... ... құны ... ... ... + ... еңбек + ПНР = ... ... + 50000 + 40000 ... ... өндірістік + Аяқталмаған өндіріс, - Аяқталмаған , = Өндірілген
өнімнің
шығындар ... ... ... ... ... + 40000 ... = ... Өндірілген німнің + Дайын өнім, - Дайын өнім, ... ... құны ... ... ... ... құны
150000 + 20000 - ... ... ... шығындардың қозғалысы
Өнімнің өзіндік құны
Бухгалтерлік баланстағы Аяқталған өнім ... ... ... ... ... ... құны)
Алынған
Сатылған
өнім
Тең
Жалпы пайда
Алынған
Мерзім шығындары
Тең
Операциялық табыс
Шешім қабылдауда шығындардың жіктелуі
Шығынның сипаты ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
(а) Айнымалы және тұрақты шығындар
Айнымалы шығындар дегеніміз шығарылатын өнім көлемінің өзгеруімен
бірге ... ... ... ... ... шығындарға:
шикізатқа кеткен шығындар, жұмысшылардың жалақысы, салықтар, ... ... ... ... ... ... ... шығындар және
т.б. жатқызамыз. Өнім тіпті өндірілмесе де тұрақты шығыдар өтелуі ... ... ... ... өндіріс мөлшерін өзгерте отырып болжап,
басқара алады.
Мысал 2.
Компания теріден жасалған аяқ киімдер өндіреді; ... өнім ... ... етеді. Яғни әрбір шығарылған өнімге пропорционалды шығындар
жұмсалып ... ... 60 90 120 150 180 ... = ... ... ... өнім көлемінің өсуіне байланысты шикізатқа шығында сол көлемге
артып отырады.
Тұрақты шығындарға – ... ... ... өнім ... ... ... өзгермейтін шығындарды айтамыз. Оларға мыналар жатады:
амортизациялық төлемдер, ... ... ... ... ... ... дербес басқарудың жалақысы, ренталық төлемдер,
еңбекақы және т.б. ... ... ... және ... ... ... бөлуге болады. Қалдық шығындарға өндіріс пен өткізу белгілі ... ... ... қарамастан жұмсалатын кәсіпорынның тұрақты
шығындарының бір бөлшегі жатады. Старттық шығындарға өндіріс пен ... ... ... ... ... шығындардың бір бөлшегі
жатады.
Мысал 3
Компания өзінің аяқ киім өнеркәсібін ... үшін ... ... алып ... Бұл ... ... 15000 у.е. ... Бұл шығындар
яғни өнім көлеміне қатысы жоқ болып табылады.
Шығын
(арендаға у.е.)
15000
10000
5000
0
30 60 90 120 150 180 ... = 15000 ... бұл ... өнім ... 30 ... 180 болға нкезде де бірдей бола
береді.
|Шығындар ... ... |Бір ... ... ... ... ... көлемінің |Айнымалы шығындар бір |
| ... ... ... ... ... ... ... |болып келеді. |
| ... ... не ... | |
| ... ... | |
| ... тікелей | |
| ... ... | ... ... |Тұрақты шығын көлемі |Тұрақты шығындар өнімнің|
| ... ... |бір ... егер өнім |
| ... байланыссыз, |көлемі өссе онда азаяды,|
| ... ... ... |ал өнім ... |
| | ... ... шығындар |
| | ... ... ... ... ... көлеміне байланысты болады, бірақ оған
тікелей пропорционалды емес:
• Олар ... ... ... белгілі бір деңгейге дейін тұрақты
болып келіп, одан кейін айнымалы шығынға ... ... ... ... не тұрақты, не айнымалы шығындарға
жатқызады.
Мысал 4
Компания өнімдерді тасымалдау кезінде жүк ... ... жүк ... бір ... 5000 у.е. ... алынады және ол ай сайын 50 мың
пар аяқ киім тасымалдай алады. Өндіріс көлемі мерзім кезінде егер тағы ... мың пар аяқ киім ... ... ... тағы да бір жүк ... алуға
тура келеді. Бұл шығындар графикте келесідей бейнеленеді:
Тасымалдау шығыны (у.е.)
12
10
8
6
4
2
20 30 40 50 60 70 80 90 ... пар ... 50 мың пар өнім ... өскен сайын жүк көлігі шығыны 5000у.е. өсіп
отырады.
(б) Аралас шығындар және ең үлкен, ең аз ... ... ... ... және айнымалы шығындардан құралады. Оларды
кейде жартылай ... ... деп те ... 20 30 40 ...... аралас шығындарға талдау жасаған кезде ең жоғары және ең төменгі
мәндер ... ... Бұл ... ... ... ... ең жоғары
және ең төменгі шығындарын және өндіріс көлемін талдау, ... ... ... осы екі ... ... және бақылау кезіндегі шығындар
1) Нормативті шығындар бұл өнім ... ... ... болып
табылады. Оларды смета құру және жоспарланған нәтижелерді бағалау
арқылы қолданады. ... ... ... кезде нақты шығындар
нормативті шығындармен салыстырылып, шығындардың ауытқуын қарастырады.
2) ... және ... ... шығындар өндіріс барысында менеджер ... ... ... ... тобы. Менеджер ережесі бойынша шығындарды
орталықтан басқару қолға алынуына байланысты. Менеджер мақсаты ... ... және ... шығындарды талдау жасап, оларды ... ... ... ... Факт ... ... материалдар 50000 55000 5000 ... ... 46000 42000 4000 ... ... 6000 7000 1000 ... ... ... 25000 23000 2000 ... көзі 4000 4500 500 ... ... ... және оның ... ... үшін ең
бастысы оған жұмсалатын шығындардың негізін, олардың құрылымын, шығындарды
барынша азайту шараларын қадағалап, ... ... ... ... ... ... шаруашылықтың жаһандануына байланысты Қазақстан Республикасы
алдағы жылдары Бүкiл Әлемдiк Сауда Ұйымына өтуге дайындалуыда. Ол ... ... ... ... ... ... қатар,
экономиканың негiзгi секторы болып саналатын өнеркәсiптi қайта және ... ... ... ... ... ... ... кез-келген
мемлекет экономикасының түп қазығын құрайды десек, оны жоғары ... үшiн ... ... қамтамасыз ету бәсекеге
қабiлеттi тауар өндiруге мүмкiндiк берерi сөзсiз.
Ендiгi елiмiз экономикасының тиiмдi дамуында маңызды ... ... ... ... ... ... бөлiгiнiң 80%-
ынан астамының тозуына байланысты, iшкi ... ... және ... ... ... арқылы тозған өндiрiстiк капиталдарды әлемдiк
бәсекеге қабiлетi жоғары және соңғы ... ... ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады.
Экономиканың қызмет көрсету және өндiрiс саласы деген екi ... бар. ... ... ... ... саласында шектеулi ресурстар,
оларды тиiмдi пайдалану деген ұғымдарды кездестiремiз. Ресурстарды ... ... ... ... ... азайту, инновациялық
жаңалықтар енгiзу болып табылады.
Жалпы шығындарды экономикада негізінен тұрақты және айнымалы шығындар
деп екіге бөледі.
Тұрақты шығындарға (FC) – ... ... ... өнім ... ... байланысты өзгермейтін шығындарды айтамыз. Тұрақты шығындарды
бастапқы және қалдық шығындар деп екіге бөлуге болады.
Айнымалы шығындар (VC) ... ... өнім ... өзгеруімен
бірге өзгеретін өндірістік шығындарды айтамыз. Айнымалы шығындарға:
шикізатқа кеткен шығындар, ... ... ... ... ... ... транспорттық қызметтерді төлеуге кететін шығындар ... ... ... ... деп ТС – оның ... және ... ... болып табылады. Сонымен қатар ... ... ... шығындар болады, олар өндірістің тиімді көлемін анықтау үшін қажетті
болып табылады.
Өндірістік шығындар ... ... ... ... ... үстеме шығындар) өндірістік өнімнің есебі және сатылған ... ... ... ... көрініс табады. Бұл есептер жекелеп ... және ... ... ... құны ... болуы мүмкін.
Өндірілген өнімнің өзіндік құны өндірістік ... ... ... ... ... ... есепке алады. Өндірістік шығындардың
өндірілген өнімнің өзіндік ... енуі ... ... ... ... ... немесе кемуі мүмкін.
Отандық экономикада бүгінде тұрақты шығындардың, яғни өндірістік құрал-
жабдықтардың дерліктей тозуымен байланысты олар көп ... ... ... ... Ал ... шығындардың, яғни көптеген өндіріс
материалдарының шетелдерден импортталуына байланысты олардың да шығындары
жоғары деңгейде ... Осы ... ... шешу үшін Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... жоғары
технологиялы индустриялы-инновациялы экономикаға өтуді басты ... ... ... ... Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового ... ... ...... ... 1998. – 184 с.
4. В.В.Бочкаров Корпоративные финансы. – СПб: Питер, 2002. – 544 с.
5. Курс экономической теории / Под ред. ... ... ... 1994, ... ... Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу
құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 ... ... В.Д. Ли В.Д. ... курс ... Учебник. – Алматы:
Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
8. Шуляк П.Н. Финансы предприятия. – Москва, - 2000 г.
9. ... А.Қ., ... Қ.Ә. ... ... Оқу ...
Алматы: Экономика, 2003. – 252 бет.
10. Любушкин Н.П. ... ... ... ... ... для вузов. – Москва, 2000г.
11. Мұхамедиев Б.М. ... Оқу ...... ... 2003. – 219 ... МАТЕРИАЛДАР
Шикізат және материалдар, яғни дайын өнім ... ... ... стол жасау үшін ағаш шикізаты қажетті)
Өнім шығындары
(Өндірістік шығындар)
НЕГІЗГІ ... ... ... ... яғни ... ... ... (мысалы, цехтағы жұмысшылар)
ӨНДІРІСТІК ЖАНАМА ШЫҒЫНДАР
Өнімді өндіруге кеткен барлық шығындар, яғни негізгі ... ... ... шығындарынан басқа шығындар (мысалы, жөндеу, ... ... ... шығындары)
Мерзім шығындары
(Өндірістік емес шығындар)
АДМИНИСТРАТИВТІ ШЫҒЫНДАР
Кәсіпорынды жалпы басқаруға кеткен шығындар жиынтығы (мысалы, басқару
қызметкерлеріне ... ... ... административті
ғимараттың амортизациясы және офистік құрал-жабдықтар шығындары)
САТУҒА БАЙЛАНЫСТЫ ШЫҒЫНДАР
Дайын өнімді және қызметтерді клиенттердің ... ... ... ... етуге байланысты шығындар (мысалы, ... ... ... ... көлік шығындары, жеткізу және ... ... ... ... ... өндіріс
Сатылған
өнімнің
өзіндік құны
Дайын өнім
Сату және администрациялық шығындар
Шығындар
Ағымдағы
Қолданылған
Еңбек өнімділігінің жеке ... бір ... ... ... өнімділігінің көпфакторлы көрсеткіштері
Ресурстардың барлық түрі
Еңбек өнімділігінің жалпы көрсеткіштері

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Cот шығындары7 бет
«Білім беру» функционалдық тобының шығындары6 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы5 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы ақпарат4 бет
«Бобровка + » ЖШС-ның қызметі барысында қалыптасатын жағдайды және шығындарын талдау56 бет
Банк шығындарын талдау2 бет
Жарнама шығындарын аналитикалық есептеуді ұйымдастыру3 бет
Жарнама шығындарын синтетикалық есепке алуды ұйымдастыру16 бет
ЖШС «Камаш-Строй» құрылыстағы өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау39 бет
Жұмыс орны және оны жабдықтау. Жұмыс орнына қызмет көрсету,түрлері,ұйымдастыру әдістері. Жұмыс уақыты шығындарын жіктеу9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь