Отбасындағы ажырасу мәселесі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1БӨЛІМ. АЖЫРАСУ МӘСЕЛЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ТАЛДАУЫ ... ...
1.1 Ажырасу конфликтілі жағдайлардың бір шешімі ретінде ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Отбасындағы ажырасудың негізгі себептері мен даму динамикасы ... ... ...
1.3 Ажырасу жағдайының жасөспрімнің эмоционалды.тұлғалық сферасына әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.4 Жасөспірімдердің ажырасу жағдайына бейімделудің психологиялық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2 БӨЛІМ. АТА.АНАСЫ АЖЫРАСҚАН ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ АЖЫРАСУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДЕЛУІНІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1 Зерттеудің мақсаты, міндеті, болжамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Зерттеу әдістемелерінің сипаттамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3 Зерттеу нәтижелерінің сандық өңдеуі мен сапалық талдауы ... ... ... ... ..
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ҚОСЫМША
Қазіргі кездегі психологияда адамның қиын, жағымсыз, сыни жағдайлардағы психологиялық ерекшліктерін зерттеу өте өзекті болып отыр.
Сол өзекті мәселелердің бірі- отбасындағы ажырасу жағдайы. Біздің зерттеу жұмысымыз отбасындағы ажырасу жағдайының жасөспірімге тигізетін әсерінен болатын психологиялық ерекшеліктрді зерттеуге арналған.
Қазіргі кездгі ажырасу санының көбеюіне байланысты (әлеуметтанушылардың есебі бойынша, әрбір некелескендердің екіншісі ажырасады, осыдан он жыл бұрын әрбір үшінші жұп ажырасатын болған) ажырасқан адамдардың проблемаларын құрылымдық түрде шешу жолдарын іздеу, дағдарыстық жағдайларды жеңуге психологиялық көмек көрсету тек қана психология ғылымы үшін ғана емес, сонымен қатар, жалпы қоғамның алдында тұрған ең үлкен міндт болып табылады.
Отбасы мүшелері үшін, әсіресе, балалар үшін ажырасу үлкен психологиялық жарақат болып есептеледі. Ажырасу қандай себептерден пайда болмасын, оның өзінің адамдардың көбі елемейтін терең психологиялық негізі бар.Ол ажырасушы жұптар мен олардың балаларына және өмірлік іс-әректтерінің барлық жағына өз әсрін тигізе отырып, олардың физиологиялық және психологиялық денсаулығына да белгілі бір деңгейде кері әсері етеді. Отбасындағы ажырасу мәселесін кең ауқымда қарастырған авторлардың бірі С.С. Седельников бойынша, ажырасу жағдайында адам ішкі психологиялық әлеміндегі тұрақсыздығымен қатар, әлеуметтік тұрғыдан да, мысалы, қарым-қатынас формасында, белсенді іс-әрекет барысында да тұрақсыздық көрсететіндігін атап көрсеткен болатын. Сонымен қатар, ажырасқан адамдардан некенің құлауы, сол жағдайға бейімделу мен жаңа өмір стилінің пайда болуы туралы мәліметтерді бір мезгілде шешу талап етіледі.
Мамандардың айтуы бойынша, ажырасу кезінде үлкен эмоционалды күйзелісті әйелдер мен жасөспірімдер көп сезінеді. Әйлдер үшін қайғырулардың ауыртпалығы жөнінен ажырасу бала мен күйеуінің өлімінен кейінгі үшінші орында тұр. Ажырасудың әсерінен болған күйзелістер оларды белгілі дәрежде стреске шалдығуларына әкеледі.
Жұмыстың мақсаты: Ата-анасы ажырасқан жасөспірімнің ажырасу жағдайына бейімделудегі психологиялық ерекшеліктерді зерттеу.
Зерттеу пәні: Жасөспірімдердің ата-анасының ажырасу жағдайына бейімделудегі тұлғалық-эмоционалдық өзгерістерінің көріну жағдайлары.
Зерттеу обьектісі: Жасөспірімдер тобы (13-15 жас аралығы).
1. Сысенко В.А. Супружеские конфликты. М: Мысль, 1986
2. Навайтис Г. Психологические особенности распада супружеских отношении // Человек после развода / Под ред. С.Рапорт. Вильнюс, 1984. С.135-148
3. Тартаковский А.Д. Конфликты в сфере семейно-брачных отношений пути их устранения. М., Космо, 2004.-340с.
4.Крысько В.Г.Социальная психология. М: Владос-пресс, 2004.-446с.
5.Чуйко Л.В. Браки и разводы (Демагрофическон исследование на
примере УССР). М., Статистика, 1975.-175 с.
6. Думбляускас В. Противоречивость развода и его оценки // Человек после
развода / Под ред. С.Рапорт. Вильнюс, 1984. С 234-243
7. Швейнов В.Г. Конфликты в нашей жизни и их разрешения
М: 1988.-250с.
8. Реан А.А. Психология подростка. М.,Олма-пресс, 2005.-429с.
9. Аронс К. Развод: крах или новая жизнь? М., Мирт, 1995.- 440 с.
10. Нарицын Н.Н. Свадьба-развод и наоборот. М: Махаон, 2001.- 224.-З5с.
11. Фигдор Г. Дети разведенных родителей: Между травмой и надеждой /
Перевод с нем. Д. Виадра. М., Наука, 1995.- 367 с.
12. Соловьев Н.Я. Развод как предмет социологического исследования. М.,
Мысль, 1970. - 195 с.
13. Логушко Т. Как пережить развод.- СПб: Питер, 2002.-258с.
14. Валиева А.Б. Психологическая адаптация разведенных женщин в постразводный период. Дис. канд. псих. наук. А., 2005.- 165 с.
15. Антипов Е.Е. Введение в теорию адаптиции. М., 1991.- 24 с.
16. Драгуова Т.В. Проблема конфликта в подростковом возрасте// Вопросы
психологии №3, С.25-28.
17. Кузнецов П.С. Адаптация как функция развития личности. Саратов,
1991.- 406с.
18. Рапопорт С. Послеразводная ситуация в восприятии разведенных
//Вопросы психологии. №3.- 2001.С.49-57
19. Сермягина О.С. Эмоциональные отношения в семье. Отв. Ред. Л.Я.Гозман. Кишинев, Штиница, 1991.-85 с.
20. Фонтана Д. Как справиться со стрессом. Перри Г. Как справиться с кризисом. Брум А., Джеллико X. Как жить с вашей болью / Перевод с англ. М, Педагогика-Пресс, 1995.- 352 с.
21. Поливанова К.Н. Психология возрастных кризисов. М.,Академия, 2000.-184 с.
22. Эйдемиллер Э.Г., Юстицкий В.В. Семейная психотерапия. Л., Медицина, 1989. -192 с.
23. Калмыкова Е.С., Комиссарова С.А., Падун М.А., Агарков В.А.
Взаимосвязь типа привязанности и признаков посттравматического стресса
// Психологический журнал. 2002. Т.22. №6. С.89-97
        
        РЕФЕРАТ
Бұл зерттеу жұмысы отбасындағы ажырасу мәселесіне, соның ішінде, біз
қарастыратын ажырасу жағдайына жасөспірімнің ... ... ... ... ... зардабының әсерінен болатын
тұлғалық-эмоционалды өзгерістерін зерттеуге арналған.
Жұмыс беттерінің саны: 46
Кестелердің ... ... ... ... ... ... ажырасқан жасөспірімдердің ажырасу жағдайына
бейімделудегі психологиялық ерекшеліктерді зерттеу.
Зерттеу міндеттері:
1. Әдебиеттерді талдау негізінде ажырасу ... ... ... ... эксперименталды зерттеуін жүргізу.
3. Ажырасу жағдайымен байланысты болған тұлғалық ... ... ... ... ... және ... отбасындағы жасөспірімдердің тұлғалық
қасиеттерін зерттеу.
5. Әдістемелерді өткізу.
6. Алынған мәліметтер ... ... ... жасау.
Әдістемелер: 1. К.Роджерс пен Р.Даймондтың тұлғаның әлуметтік-психологиялық
бейімделу деңгейін анықтауға арналған ... ... Бұл ... ... ... ... пікірге тиісті жеті жауаптың біреуі беріледі.
2. Р.Кэттелдің 16-факторлық тұлғалық әдістемесі (жасөспірімдік вариант).
Бұл әдістеме 142-сұрақтан тұрады. Әдістеме ... өте ... және ... ... тұлғалық факторларды қамтиды.
3. «Аяқталмаған сөйлемдер» әдістемесі. Бұл әдістеме ... ... ... ... ... ... ... Алынғаған
нәтижелер әртүрлі қатынасты анықтайтын тоғыз шкала ... ... ... расталынуы: Біздің жұмысымыздың болжамы көрсетілген
әдістемелердің ... ... өз ... тапты. Айта кететін болсақ, ата-
анасы ажырасқан жасөспірімдердің ... ... ... ... және эмоционалдық жағынан өзгрістерге ұшырайтыны (Р.Кэттелдің 16-
факторлық сұрақтамасының нәтижесі бойынша) және жасөспірімдердің әлеуметтік-
психологиялық ... ... осы ... өзгерістермен тығыз
байланыстылығы (К.Роджерс пен ... ... ... анықтауға арналған әдістеменің нәтижелерімен салыстыру
барысында) туралы зерттеу болжамымыздың дұрыстығын дәлелдейді.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ....................................................................
............................................
1БӨЛІМ. АЖЫРАСУ МӘСЕЛЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ТАЛДАУЫ.......
1.1 ... ... ... бір ... ... ... негізгі себептері мен даму динамикасы...........
1.3 Ажырасу жағдайының жасөспрімнің эмоционалды-тұлғалық сферасына
әсері.......................................................................
...................................................
1.4 Жасөспірімдердің ажырасу жағдайына бейімделудің психологиялық
мәселелері..................................................................
...............................................
2 БӨЛІМ. АТА-АНАСЫ АЖЫРАСҚАН ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ АЖЫРАСУ ... ... ... ... ... ... міндеті,
болжамы............................................................
2.2 Зерттеу әдістемелерінің
сипаттамалары..........................................................
2.3 Зерттеу нәтижелерінің сандық өңдеуі мен ... ... ... ... ... ... адамның қиын, жағымсыз, ... ... ... ... өте ... болып отыр.
Сол өзекті мәселелердің бірі- отбасындағы ажырасу жағдайы. Біздің зерттеу
жұмысымыз отбасындағы ажырасу жағдайының жасөспірімге ... ... ... ерекшеліктрді зерттеуге арналған.
Қазіргі кездгі ажырасу ... ... ... есебі бойынша, әрбір некелескендердің екіншісі
ажырасады, осыдан он жыл ... ... ... жұп ... болған)
ажырасқан адамдардың проблемаларын құрылымдық түрде шешу жолдарын іздеу,
дағдарыстық жағдайларды ... ... ... көрсету тек қана
психология ғылымы үшін ғана емес, сонымен қатар, жалпы ... ... ең ... міндт болып табылады.
Отбасы мүшелері үшін, әсіресе, балалар үшін ажырасу ... ... ... ... ... ... ... пайда
болмасын, оның өзінің адамдардың көбі елемейтін терең психологиялық негізі
бар.Ол ... ... мен ... ... және ... ... ... өз әсрін тигізе отырып, олардың ... ... ... да ... бір ... кері ... етеді.
Отбасындағы ажырасу мәселесін кең ауқымда қарастырған авторлардың бірі
С.С. Седельников ... ... ... адам ішкі психологиялық
әлеміндегі тұрақсыздығымен ... ... ... да, ... ... формасында, белсенді іс-әрекет барысында да ... атап ... ... ... ... ажырасқан адамдардан
некенің құлауы, сол жағдайға бейімделу мен жаңа өмір стилінің пайда болуы
туралы мәліметтерді бір ... шешу ... ... айтуы бойынша, ажырасу ... ... ... ... мен ... көп сезінеді. Әйлдер үшін
қайғырулардың ауыртпалығы жөнінен ажырасу бала мен ... ... ... ... тұр. ... ... ... күйзелістер оларды
белгілі дәрежде стреске шалдығуларына ... ... ... ... ... ажырасу жағдайына
бейімделудегі психологиялық ерекшеліктерді зерттеу.
Зерттеу пәні: Жасөспірімдердің ата-анасының ... ... ... ... ... жағдайлары.
Зерттеу обьектісі: Жасөспірімдер тобы (13-15 жас аралығы).
Өзектілігі: ... ... ... ... ... өте өзекті
мәселелердің бірі болып отыр. Бұл жағдай тек ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... ... ... әсіресе, жасөспірімдік шақтағы балаларына өзінше кері әсерін
тигізеді. ... ... ... ... көбі бұл ... ... қандай және бейімделулері қалай өтетіндігін қарастырған.
Ал отбасындағы ажырасу жағдайының жасөспірімдерге әсері мен ... ... ... ... зерттелген жұмыстар аз.
Сол себепті, біздің жұмысымыздан алынған нәтижелер ажырасу мәселесімен
айналысушы барлық мамандардың табысты жұмыстары ... ... ... т.б.), жалпы ажырасудың алдын-алу мен
шешу жолдары кезінде маңызды болады.
Тәжірибелік маңыздылығы: Біздің жұмысымыздан алынған ... ... ... ... ... ... кезінде отбасы
мүшелеріне, әсіресе, жасөспірім шақтағы балаларға жүйелі ... ... ... ... ... ... жаттығулар өңдеп
шығаруда пайдасы бар.
Болжамдары: Ата-анасы ажырасқан жасөспірімдердің ажырасу ... ... ... ... ... 1. Ата-анасы ажырасқан жасөспірімдердің тұлғалық
дамуында өзіндік ерекшеліктер кездеседі.
2. ... ... ... ... ... бейімделуінде өзіндік
ерекшеліктер болады.
Зерттеу міндеттері:
1 Ажырасу мәселесіне арналған әдебиеттерді талдау.
2 Әдістемелр мен ... ... ... ... ... және
бақылау тобына өткізу.
4 Зерттеу нәтижелері бойынша салыстырмалы талдау
жасау.
5 ... ... ... ... ... БӨЛІМ. АЖЫРАСУ МӘСЕЛЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ТАЛДАУЫ
1.1 Ажырасу конфликтілі жағдайлардың бір шешімі ретінде
Ғылыми әдебиеттерде сәтсіз құрылған отбасы ... ... ... ... ... ... жұптарды конфликтілі, кризистік және проблемді
деп бөліп көрсетуге болады.
Конфликтілі ерлі-зайыптылар жұбы деп ... ... мен ... ... ... ... ... өте
күшті эмоционалды күй тудыратын жұптарды айтады. Дегенмен, ... ... ... ұстап тұратын басқа факторлардың арқасында ұзақ
уақытқа сақталуы мүмкін, сонымен ... ... ... ... пен компромистік шешімдерге келудің көмегі арқылы да болады.
Кризистік ерлі-зайыптылар жұбы деп ... ... ... ... ... сипатта болып, отбасының маңызды
деп саналатын өмірлік іс-әрекет сарасын да қамтиды. Мұндай некеде жұбайлар
бір-бірімен татуласпайтын, тіпті ... ... ... ... болуларына дейін барады. Бұл ... олар ... ... және компромистік шешімдерге келуге де келіспейді. Кризистік
некелік жұптарға құлдырауға жақын ... ... ... ... ... жатқызуға болады.
Проблемді ерлі-зайыптылар жұбы деп өмір жолдарындағы ерекше
қиындықтағы ... ... ... ... ... соққы әкелетін
(мысалы, баспананың болмауы, ... ... ауыр ... ... ... ... отбасын қамтамасыз етуге қажетті қаражаттың
жоқтығы, қылмыс ... бас ... ұзақ ... ... және ... сияқты болатын ... ... ... ... немесе тұрақсыздығын
жұбайлардың тұлғалық және ... ... ... ... ... некенің тұрақтылығы тек
материалдық қажеттіліктерін қанағаттандыруға ғана емес, сонымен ... ... ... да байланысты
болады. Отбасын құрған ... көп ... ... ұзақ ... конфликтілерін ажырасу арқылы шешеді [ 1, 111 – 118 бб. ].
Қазіргі жағдайда бұл ... өте ... ... отыр, себебі көптеген
мемлекеттерде ажырасу саны күн өткен сайын өсіп келеді.
Осының дәлелі ретінде мынандай ... ... ... 1999 ... ... бір мың адамға 6,3 ... және ... ... ... ... ... 25-40 жас аралығындағы некелесулер
соңы ажырасумен аяқталып,осыған қоса бұл отбасылардың ... ... ... болатыны анықталған.Авторлардың көпшілігі
отбасының бұзылуын және ажырасуын жасөспірімдерге кері әсер тигізетіндігі
жайлы айтады. Осы ... ... ... және де ... ... ... ... факторларды есепке алу қажет: ажырасудың себептері балаың
отбасынан ата-анасының ... ... ... дайын болғандығы,
нақты жағдайдағы ... ... ... ... ... ... және т.б.факторлар.
Ең алдымен мына жағдайларды ескеру қажет:
- жасөспірімдердің ата-анасының ... ... ... ... ... ... бейімделу кезінде пайда болған
проблемалар;
- ажырасудың жасөспірімнің болашағына, тұлғалық дамуына тигізетін әсері.
С.С. Седельников ... ... ... адам ішкі ... ... ... ... тұрғыдан да, мысалы, қарым-
қатынас формасында, белсенді іс-әрекет барысында да тұрақсыздық көрсетеді.
Отбасының құлдырауы моральдық-психологиялық және әлеуметтік ... қана ішкі ... ... жекедара өмірінде ғана емес сонымен
бірге өзі өмір сүретін микроортада да қалыптасуына алып ... [2, ... ... ... ... ең ... қорытылған еңбек – ажырасқан
әйелдер мен балаларының проблемалары туралы ... ... ... Г. ... ойы ... ... кейінгі дағдарыстың ұлғайып
кетуіне екі себеп бар: ... ... ол ... ... ... ... ... өзіне жауапкершілік ала алмауы, екіншісі –
баламен қалған әкесінің немесе анасының ... ... мен ер ... ... ... ... өткеннен
кейін қайтадан отбасын құруды шешеді ... ... ... 83% ... және 76% ... ... рет отбасын құрғанда олар өз қарым-
қатынасын қадірлей біледі, өз міндеттерін жақсы орындайды, ... ... ... [3, 49-56 бб. ... ... ... негізгі себептері мен даму динамикасы
Отбасылық өмірдің дұрыс ұйымдаспауы және ... ... ... әсіресе ажырасу статистикасынан анық
байқалады.
Ажырасу – бұл отбасылық өмірдің дұрыс ұйымдаспауының, ұрыс-керіс,
жиналған ашу-ыза, ... және ... ұзақ ... ... мен ... ... тұрған үлкен мәселе нақты
неке жұптарының құлдырауының бірлік фактісі емес, ажырасу ... ... мен ... ... ... ... әкелетін
жағдайлардың жиынтығын қарастыру болып табылады. Мысалы, ажырасу саны 1980-
ші жылдармен салыстырғанда 1996 – шы ... 4,6 есе ... бұл ... қарым-қатынаста маңызды өзгерістердің болғандығын көрсетеді. Бұл
өзгерістер, ең алдымен, ... ... ... ... өндірісте әйелдердің жоғары деңгейде орын ... ... ... күрт ... әйелдердің аналық және
өндірістік фукцияларының арасында қарама-қайшылық жүйелерінің пайда ... 255-258 ... ... оның ... да өте ... ... ... көршілес Украина және Белорусия елдерінде деп көрсетілсе, Орта ... ... ... ... деңгейі бұлармен салыстырғанда 2 – 3 ... ... де, ... ... және ... ... әдет-ғұрыптар мен салт-дәстүрлер, отбасында патриархалдықтың
кейбір элементтерінің болуы және т.б. себеп ... ... ... ... тағы бір ... - ол ... арасында ажырасу, қала тұрғындарымен салыстырғанда, 2 – 3 есе
төмен болуы.Бұл ... ... да ... ... ... ... ... 1000 адамына ажырасу саны қалалардың көлемінің өсуіне
байланысты болады [5, 55-67 бб. ... ... ... демографтар мен әлеуметтанушылар ажырасудың
мотивтерін талдауды бастаған болатын. Мұндай зерттеулерді әр ... ... ... (Л.В. ... – Киев, В.Д. ... ... В.Т. ...... және т.б Олар ажырасудың мотивтері
мен себептерінің түрлі классификацияларын ұсынды, олар өте көп, ... ... ... өткенді жөн санаймыз.
Ең алғашқы ажырасудың мотивтері мен себептерінің ... Н.Я. ... ... Ол ... себептер: 1. ерлі-зайыптылардың
біреуінің ауруы; 2. баланың болмауы; 3. ... ... 4. ... ... 5. ... күш көрсету; 6. көзге шөп салу, басқа
отбасының болуы; 7. маскүнемдік; 8. ... сай ... 9. екі жақ ... ... 10. басқа біреуді жақсы көріп ... 11. ... ... сәйкессіздігі және т.б.
Көріп тұрғандай, классификация отбасылық өмірдің сыни жағдайларының
көптеген жақтарын қамтиды. ... ... шын ... ... бар ... ... себебін тигізеді.
Н.Г. Юркевич ажырасудың мотивтері мен себептерінің ... ... ... 1. ... ... ... жұбайлар сенімдерінің бұзылуы; 3. ата-анаға деген қарым-қатынастың нашар
болуы; 4. маскүнемдік; 5. некеге махаббатсыз түсу немесе ... ... ... ... ... 6. жұбайлардың біреуінің бас бостандығынан 3 жыл
немесе одан көп ұзақ ... ... ... Н.Г. ... Н.Я.
Соловьеваның классификациясын толықтырғанын байқаймыз.
Ажырасу мотивтерінің жаңа ... Н.В. ... ... 1. ... 2. мінездерінің
сәйкессіздігі; 3. басқа адамға көз салу; 4. ... ... ... ... ... ... ... байланысты); 6.
қатыгездік; 7. бас бостандығынан 3 жыл және одан да көп ... ... ... және жан ... ... 9. ... және ... араласуы; 11. әйелдің бала көтере алмауы; 12. ... ... [6, 75-88 ... ... бұл ... ... ... толықтырады.
Осыдан келіп, ғылыми тұрғыдан ажырасу жағдайының жаңа аспектілері және
ажырасу ... ... ... ... байқауға болады. Ажырасу
жағдайы мотивтерінің әртүрлілігіне байланысты бұл мәселе бойынша ... ... ... ... ... ... етіледі. Ажырасушы
жұптардың ажырасуының субъективті мотивтері әрқашан әр түрлі болады. ... ... ... ... шынайы себептерін талдау қиынға түседі.
Кей кездері шынайы мотивтер ... ... ... ... ... ... ... болуын қаламаса, сотта ол ажырасудың себебі
әйелінің нашар адам, өзінің үй шаруасын ... ... ... үшін ... ... ... ... процесінің материалын
зерттеу кезінде қиындық туғызады.
Ажырасу туралы ... - әйел мен ... ... ... оқиға.
Бұған ұзақ уақыттық мотивация процесінің жүруі кіреді. Бұл - ... мен ... ... ... ... ... көзқарас бойынша жан-жақты қарастырылып қабылданған
шешім. Бұл - мінез-құлықтың өте күрделі формасы, оның шартты ... ... ... мотивтерінің ар жағында біз есепке алмайтын басқа да
себептер мен мотивтер жатуы мүмкін. Мысалы, ... ... ... ... ойлау. Егер жұбайлар бірнеше жылдар бойы бірге тұрып,
арман-тілектерін сәйкестендірген болса, «мінезіміз ... ... ... ... ... [7, 138-148 ... мәселемен айналысатындардың зерттеулерінің нәтижесі көрсеткендей,
ажырасу жағдайы кезінде ең көп эмоционалды ... ... ... мен балалары дейді. Бірақ, ата-аналардың көбі болған жағдайдың
баласына, оның ішінде, бойында ... ... ... ... ... ... ... қалай әсер ететіндігін, оған ... ... ... ... ... қиын тиетіндігін ... ... ... ... ... ... болып, қажеттіліктер аясы кеңейе түседі. Соларға шолу ... жөн ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынас
қажеттілігі.
Жасөспірімдік кезеңде балалардың ... ... ... ... ... көбейеді. Осыған байланысты
көптеген зерттеулер жүргізіліп, ... ... ... ... ... ... тек 31 % , ал ... сырласып-
мұңдасатындар- 9,11% (Кон И.С.,1989). Кон И.С. ата-ана мен баланың арасында
пайда болатын бөгетке: ата-ананың баланың ішкі жан ... ... ... сезбеу және байқап білуге құлықсыздық, жасөспірімді автономиялық
нақтылық деп танымау т.б. себеп болады дейді.
«Олар мені тыңдағысы ... бұл ... ... ең ... ... ... ... бірі. Зерттеулер
нәтижелерінен анықталғандай, ... ... ... ... олармен ашық сөйлесу және ... ... ... тоғызыншы
сыныптар аралығында күрт төмендейтіндігін көрсетті. Осыдан келіп, ата-
аналарға арналған уақыттың ... ... ... ... ... ... анықталған (Кон И.С.). Сол себепті, ата-аналар осындай
өзгерістерді есепке алып, ... ... ... мінез-құлқын реттей
алуына көмек беріп отырулары қажет.
Отбасына деген қарым-қатынас өсе келе ... ... ... енді ... ... болады (Х.Ремшмидтің айтуынша бұл ата-ананың
«құнсыздануы»). Жасөспірімдрдің басым бөлігі үшін ата-ана, әсіресе, аналары
оларға ең эмоционалды ... ... ... саналады.
Неміс психологтары жүргізген зерттеулер мынандай қорытындыға келген:
жасөспірімнің басындағы қиын ... оның ең ... және ... ... ал одан соң жағдайдың қиындығына қарай, келесі кезекте ... ... ... ... ... «сен ... қиын ... кіммен ақылдасар едің?» деген
сұрақ қойғанда ер балалар да, қыздар да ... ... ... аналарын
қойған. Ер балалар үшін әкелері екінші орында ... қыз ... ... ... алып ... ... осы мәліметтерге сүйене отырып, кез-
келген жасөспірім қиын кезеңде анасына жүгінетіндігін ... үшін ... ... ... ... ... ... шешуде көмектесу, түсіндіру, ақпараттандыру, өмірлік қырларды
бағалауда өз әсерін тигізу. Жасөспірім ересектрдің әлеуметтік рөлін игеруге
интенсивті түрде ... оның ... ... ... тез ұлғаяды
және өзбетінше болуға барынша ұмтыла отырып, ... ... ... ... өте ... ... Ата-аналарының бұл рөлдерін
жасөспірімдер өздері де сезеді. Міне, жасөспірімдерде осы ... ... ... ала ... қиын ... ... ... жағдайында олардың тұлғалық қасиеттері мен бейімделулері қалай
өзгеретіндігін анықтап көрейік.
1.3 Ажырасу жағдайының ... ... ... ... ... тек ерлі-зайыптылардың ғана эмоционалды-
тұлғалық сферасына әсер етіп ... ... ... ... ... ... ... да қамтиды. Бұл жерде біз жасөспірімнің ... ... ... ... ... болатындығын немесе бұл
жағдайда балада қандай күйзелістер туындайтынын түсінгіміз ... ... ... кезеңінде нені түсінуіміз керек, және бұл қайғыру басқа
қайғылармен салыстырғанда қандай? деген мәселе ... Бала ... заң ... ... ешқандай жанама ролі жоқ, яғни оның ата-
анасы ... ... ... ме, жоқ әлде ... түрде ме - ол оған маңызды
емес. Бірақ кей кезде ата-анасы ... ... ... ... да, ... ... отбасылық қарым-қатынаста тек қосымша рольде болуы мүмкін.
Мысалы, ажырасудан ... де ... ... кезде әрі қарай да жалғасымды
түрде бірге тұра береді.
Сонымен, біз мынадай ой түйініне ... ... ... ... ... психологиялық моменті деп белгілеу қажет.
Себебі, көптеген ажырасуларға ата-ананың ұзақ ... ... ... ... ... дәлел жиі кездеседі. Ата-ананың ұзақ ... ... олар ... рет ... ... қосылуы мүмкін.
Ата-ананың осындай уақытша ажырасулары әрбір баланың ... ... ... ... ... ... жағдайын қайғырудың критериі болып
табылады. Мысалы, кейбір балалар өзінің анасын ... ... бір ай ... жыл бойы ... ... Олар мұңаяды, бірақ, дегенмен, денсаулықтары сау
қалпында болады. Ал кейбір балалар ажырасқанның ... ... ... ... болып кетеді,яғни бұл баланың ажырасуды ... ... ... ... анасы мәңгіге кетіп бара ма, жоқ
әлде қайтадан қайтып келе ме ... ... ... ... ... ... ... (ата-ананың біреуінің өлімін қоспағанда) несімен
ерекшеленеді; бұл ... ... ... бе, ... келместік немесе
үйреншікті жағдайлардың өзгерісі ме; әдетте, бұл жағдай балаға «анасы ... ... деп ... ... ... пайда болады, яғни балаға
әкесі (немесе шешесі) мәңгіге ... ... ... ... ... олармен
енді қайтып тұрмайды, және т.б. деп айтқан ... ... Бұл ... ... ... [ 8, 37-57 бб. ... өзінің аффектілерін көрсетуге мүмкіндік беру, ұзақ әңгімелесу
кезінде анық қайғысын ... және ... ... ... сөйлесу,
коалиция жасауға тырыспау, яғни басқа ата-ананы кінәламау, ... ... ... балаға жүктемеу – бұлардың барлығы бала
үшін күрделі жағдайда ата-аналардың ... ... ... болып табылады.
Бала үшін ажырасу жағдайының маңыздылығын бағаламауға әкелетін ата-
ананың күнә сезімі оларды ... ... ... баласы үшін ажырасу
ешқандай қорқыныш ... ... бола ... ... үміттеніп, осы
себептерге байланысты ата – аналар баланың жан айқайын байқамайды ... ... ... келтіреді. Мұндай ата-аналардың жағдайын ажырасу
арқылы келтірген ауырлықты өз жауапкершілігіне алғысы ... ... [9, 220-258 бб. ... ... ала ... ... айту, жасыру, күнәні басқа
адамға жабу тек ажырасудан кейінгі алғашқы көмекке ғана ... ... ... ... ... ... ... екі
негізгі себептерінің бірі болып табылады. Баланың ажырасуға ... ... ... ... олар ... ... жағдайдан
шығуына мүмкіндік бермейді. Ата-аналар баланың ... жан ... ... ... ... Баланың мінез – құлқындағы
өзгерістерді ата-ананың сындары мен кінәлаушыларының ... ... де ... Бала ... ... орнына, одан сайын өзін
жалғыз сезініп, ажырасу жағдайына тән аффектілер мен қорқыныштар одан ... ... ... ... ... ... ... – құлық
ата – ананың жан қуатын, ескермеушілер мен сындардың ... ... ... 277-282 бб. ].
Әр жыл сайын ажырасудың әсерінен толық емес отбасының санына 700 мың
отбасы қосылып ... ең ... бала ата – ... ... ажырасу баланың психикалық дамуына кері әсерін тигізеді.
Толық емес отбасы – бұл ... ... ...... ... ... – қатынас жүйесі жоқ кіші топ: ана - әке, әке – ... ана ... бала – ата - әже. ... емес ... ... климат
бұзылады, оған тән нәрсе шеттетілу, қоғамнан тыс қалу. Көбінесе толық емес
отбасы - ананың бір немес одан да көп ... ... ... отбасында
ана өзіне тән емес көптеген қызметтерді атқаруға мәжбүр болады, сонымен
қатар толық емес отбасында балалар ... ... ... ... ... ... бойынша, толық емес отбасындағы бала тұтастай ер
адамды және тұтастай әйел адамды елестете ... және ... ... қалған ата – ана үшін екінші жоқ анасы немес әкесі ... ... ... ой қалыптастыру қиын емес. ... ... ... ... еркектер сондай жаман деген ойдың қалыптасуына ... ... ... ... естіген ұл бала әрең дегенде «ер ... болу ... ... ... сол ... ол өзінің де жақсы емес екендігіне күмән
туындайды [11, 177-181 бб. ].
Екінші рет тұрмыс құрған ... мен ... ұл ... ... ... ... балалармен салыстырғанда үрей аз болады, әлеуметтік жүріс-
тұрысы бағытталған және ... ... көп ... нәтижесі көрсеткендей, қайта некелесуде ең алдымен, алдыңғы
отбасынан келген балалармен ... ... ... ... ... ... өгей ... немесе өгей шешенің болуына әрең,
қиындықпен үйренеді. Сондықтан да қайта некелесуде алғашқы ... ... ... ... емес ... өскендіктен, олар ер мен әйелдің
арасындағы қарым-қатынастың толық үлгісін ... ... ... ... ... ... жасөспірімдердің оқу үлгерімі
көбінесе отбасылық қарым-қатынас, отбасының тұрақтылығы немесе дұрыс
ұйымдаспауына ... ... Шын ... де, ... ... баланың мінез-
құлқын бақылау сапалы түрде болады. Көп жағдайларда кәмелетке ... ... ... ... ... емес ... шыққан
жасөспірімдер құрайды.
Криминология аумағымен заң психологиясының мамандарының көрсеткіштері
бойынша, жағымсыз отбасылық орта көп ... ... ... ... ... әсер етіп оны ... ... әрекеттер жасауға
итермелейді [ 12, 229 -355 бб. ].
Ата-анасы ажырасқан жасөспірімдердің көбі ... жұп ... ... және өз ата-анасының қателіктерін қайталамауға, әуелі балаларына
қатысты ата – насының жіберген қателіктерін өз ... ... ... ... ... ата – аналардың ажырасуы жасөспірімнің өз жеке
отбасыларына әсері жоғары болады. ... ... ... ... өз қатарластарына қарағанда ертерек үйленіп, өзіне жетіспеген
эмоционалды жылулықты өзі қалыптастыруға, өз сәйкестілігін табуға ... ... ерте ... көп жағдайда ажырасуға алып келеді.
Ата-ананың ажырасуы жасөспірімнің құндылық бағыттарының ... ... ... ... ... 18 – 19 жастағы ата – ... ... ... ... ... ... – эмоционалды
жақындылық, шынайы махаббат, бақытты отбасылық өмір және т.б. ... ... ... ал ... ... ... жоғарыдағылармен
қоса, өз мүмкіндіктерін, қабілеттіліктерін максималды түрде пайдалана білу,
яғни өзін - өзі жетілдіру, дамыту құндылықтарын да маңызды деп ... ... [ 13, 45-60 бб. ... қатар, көптеген зеттеулердің нәтижесі бойынша – ажырасу
фактісі емес, ... ... ... ... ... деп ... ... ажырасу жағдайының жасөспірімнің
эмоционалды-тұлғалық ... ... ... ғалымдар зерттей келіп,
ажырасқаннан кейінгі ... ... ... ... мінез-құлқы
ажыраспаған, бірақ үнемі, жиі конфликтіде болатын ата-аналардың ... ... ... ... екендігі анықталған.
Осы айтылғандардың барлығын ескере келіп, жалпы ... ... ... жөн ... отырмыз. Адам тағдыры көбінесе оның бейімделу
деңгейімен анықталады- бұл дегеніміз, өмірде ... ... ... туа ... болған және өмір сүру ... ... ... ... ... ... бейімделу деңгейі
тәрбиелеу, оқыту, өмір бейнесі мен жағдайының әсерінен жоғарылап ... ... ең ... ... ... ... ... бұл тұлғаның ішкі әлемінің әлеуметтік және ... орта ... ... әлеуметтік функцияларын орындау
қызығуларына байланысты қоғамдық өмірдің мазмұнына жақындай түсу процесі.
Мұны тұлғаның ... мен ... ішкі және ... ... оның ... және табиғи ортаны белсенді меңгеруінен
көруге болады.
Американдық ғалым ... және оның ... ... ... және т.б.) ... ... ... қарастырған болатын. Бұл
бағыттың өкілдері тұлға бейімделуінің қайнар көзін жеке адамның тәжірибесі,
дайындық деңгейінің бар болуы және ... пен өмір ... ... арасындағы байланыстардың болуы деп қарастырады [14, ... ... ... ... бағыттарының өкілдері
(З.Фрейд, Э.Берн,А.Адлер, Э.Эриксон және т.б.) тұлғаның ... көзі ... ... қажеттіліктерінің оның қызығушылықтарына,
қоршаған ортаның нормативті ... ... ... ... сай ... ... пайда болатын конфликтілер деп
санайды.
Ал позитивистер өкілі (А.Бандура, ... ... және ... ... ... ... негізін әлеуметтік кедергілер (тек
нормативтік сипатта ғана ... ... ... ортамен болатын
конфликтілер деп есептейді. Олардың айтуынша, бұлар тұлғаның өзіндік даму
процесін ... ... бір ... ол ... ... ... теориясын алғашқылардың бірі болып орыс әлеуметтанушысы
А.А.Богданов өңдеп шығарды. Оның ... ... ... биологиялық
бейімделуден ешқандай артықшылығы жоқ, сондықтан ол адамдардың ... ... және ... ... ... ... ... бейімделу- бұл әлеуметтік-рөлдік байланыс пен
қарым-қатынасқа ену нәтижесінде тұлғаның ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас пен
әрекеттерді меңгеруі [15, 75-84 бб. ].
Тұлғаның әлеуметтік бейімделуі екі деңгейде жүзеге ... ... ... ... ... тұлғаның
әртүрлі әлеуметтік-психолгиялық рөлдерді орындауы кезінде пайда болған
тұлғаның қоғамдық-психологиялық ... мен ... ... болуы. Сондықтан, тұлғаның әлуметтік-психологиялық
бейімделуін жеке бөліп көрсетеді;
- тұлғаның ... ... және ... ... ... мен ... бір жүйеде қарастырылады.
Тұлғаның әлеуметтік-психологиялық бейімделуі- бұл оның ... ... ... иемдену және қандай да бір әлеуметтік-
психологиялық рөлдік функцияларды меңгеру процесі.
Әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... өмір мен ... ішкі және ... ... арасындағы үйлесімділікке жетуге
ұмтылады. Ол неғұрлым жүзеге асқан сайын ... ... ... ... бейімделу кезінде қандай да бір жағдайларда адамның қоршаған
орта ... мен оның ... ... ... ... ... асырылады.
Тұлғаның бейімделуі мынандай болуы мүмкін:
- ішкі, бұл тұлғаның өмір сүру ортасы мен іс-әрекетінің ... оның ... ... түрінде көрінеді. Мұндай жағдайда
тұлғаның сыртқы мінез-құлық формалары да, іс-әрекеті де сыртқы ... және ... ... ... ... ... сыртқы (мінез-құлықтық, ыңғайланушылық), бұл ... ... ... ... ... және ол өз-өзін, өзінің өзбеттілігін
сақтайды;
- аралас, бұл кезде тұлға қоршаған ... ... ... икемденіп,
өзгере бастайды. Оның құндылықтары, нормалары да ... ... ... ... ... өзінің «Мені» мен өзбеттілігін
сақтайды.
Бейімделу мәселесін өте жақсы қарастырған психологтардың ... ... адам ... ... жағымсыз әлеуметтік құбылыстарға
да бейімделе алады, мысалы ... ... және т.б. ... бұл
бейімделу адамға зардап әкелу арқылы өтеді- тұлғаның моральдық және
интеллектуалды ... ... ... ... ақыр соңында қоршаған ортаның өзгеруіне әкеледі, ... адам ... ... ... Э.Фромм адамда болатын бейімделу процесінің
перманенттілігі идеясын ... ... Бұл идея ... ... позитивтілігі тұлға дамуының қайнар көзі деп ... ... ... Э.Фромм бойынша оның өмір сүруіне сай
келмейтін жағдайлардан қашып құтылмайтындығымен түсіндіреді. Бұл ойлар өз
қолдауын ... мен ... ... ... ... және ... емес ... болуы мүмкін.
Патологиялық дезадаптация психикалық және физилологиялық ... ... ... ... ... және өз-өзімен
конфликтіге түсуіне, ең күрделісі, суицидке (өз-өзіне қол жұмсау) дейін
әкеп соғады.
Жоғарыда ... ... ... келіп, бейімделудің
психологиялық және әлеуметтік-психологиялық ... ... ... сыни ... ... процесін жан-жақты талдауға мол
мүмкіндіктер береді. Сол себепті, адам ... қиын да ... бірі ... ... ... кезіндегі бейімделу мәселесі,
оның ішінде, ажырасу жағдайына жасөспірімдердің бейімделулерін қарастырмас
бұрын, алдымен адамда ... ... ... қалай өтетіндігіне шолу
жасауды жөн көрдік [16, 45-55бб. ... ... ... ... ала отырып, жасөспірімдердің
ажырасу жағдайына бейімделудің психологиялық мәселелерін қарастырайық. Бұл
мәселені талдау ... біз ... тек ... мәселесін ғана
емес, сонымен қатар оның отбасындағы болған ажырасу ... ... ... ... ... ... болатын жасөспірім
тұлғасындағы мінез-құлықтық, ... және ... ... ... ашып ... ... ажырасу жағдайына бейімделудің психологиялық
мәселелері
Ата-анасының ... ... ... ... ... көп ... өте күшті болады. Жасөспірімдердің өздерінің
бағалаулары бойынша, стресс тудыратын өмірлік мәселелер ішінде ата-анасының
ажырасуы ... ... ... жақын достарынан айырылудан)
кейінгі төртінші орында тұр. Ажырасу жағдайына байланысты ... көп ... ... ... жағдайды терістеу, сенбеуге тырысады. Жасөспірім өзін ата ... ... ... ... жоқ деп сендіруге тырысады.
Олардың түсіндіргенін тыңдағысы да келмейді, ... әлі де ... ... қосылып қалар деген үмітпен өмір сүреді. ... ... ата – ... ... қосылады деген үмітпен өмір
сүрулеріне байланысты ... ... ... болады: 5 – 7
жастағы балаларда 65,7 % ... ... ... ол ... ... де 16% - ды ... Үрей, қорқыныш, болашағына деген ... ... ... ... ... оны ең ... жеке өмірінде болуы
мүмкін өзгерістер қобалжытады. Сонымен қатар, тұратын ... ... ... ... болатын ауысулар да алаңдатып, қобалжулар
туғызады.Осыған қоса, жасөспірімдер өз ... ... үшін ұялу ... қиындықтар туындайды[ 17, 190 -195 бб. ].
Жасөспірімнің ажырасу жағдайына ... ... ... құру үшін оның ... ... ... ... қажет.
Мінез-құлық ерекшеліктері қайғыру реакциясы ішінде аффект түрінде ... ... олар ... қатар ерекше қорғану механизмдері және бейсаналы
құмарлық арасындағы конфликтілерден ... ... ... ... ... ... маңызды деп есептелетін жағдай, ол
ерекше аффектілер немесе психикалық конфликтілер ешбір ... ... ... ... ... ... үлкен адамдар «қалыпсыздық
симптомдары» ретінде қабылдайды.
Жер ... біз өте ... ... көретін адам егер бізді аяқ астынан
ешқандай ... ... ... не ... ... өте ... Бірақ
көптеген ата – аналар бала үшін бұл жағдайдың қаншалықты маңызды екендігін
түсіне бермейді. Үйден кеткен әкесі тек үй ... ... ... ... ... ... да тек ата – аналарының ажырасуын ... ... оған ... өзінің әкесінен мен (немесе анасынан) айырылғанын да
ойлайды.
Кейбір жағдайларда бала ата – ... ... өзін ... ... әкесін (немесе анасын) ұстап қала алмағандығын қатты ... ... ... ... ... маңызды еместігін,
ажырасуға қалай да болса бөгет жасай алмау, өзінің әлсіздігін ... ... әкеп ... ... ... ... ... де
бағытталуы мүмкін, мұндай ашу-ыза ата-ана үшін баланікіне ... жеке ... мен ... ... ... кезде осы
арқылы олар балаға ауырлық келтіретіндіктерін түсінген ... ... ... 254-267 бб. ].
Ата-ананың екеуіне бірдей ашу-ызаның болуы немес тек ... ... ... ... ... деп ... бұлардың ешқайсысы өзара ерекше болып
саналмайды. Біріншіден, ... – бұл ... ... ... ... яғни кейде бақылау кезінде бала кезектестік түрде ... ... ... жек ... кей жағдайларда келтірген зардаптары ... де бір ... жек ... ... ... саналы аффектілермен
қатар сезімнің бейсанасы позициялары да болады.
Кінәлаудың ерекше түрі – бұл балалардың ажырасу жағдайы үшін өз ... ... Көп ... ... ата – ... ... ... ғана кінәлауы өзінің жеке басын кінәлау сезімін ... ... ... ... ... ... ажырасу жағдайын естіп,
аңдаусыз үстінен түсуі оларды қобалжытып, кейіннен ол ата – ... ... мен ... ... ... ... ... қарағанда
олар үшін неғұрлым ... ... ... Бұл ... ... оның ата-аналарының ортасында әлем орталығы деген түсінік
қалыптасады. Егер балада осы сенім күші болса, онда ол ... ... ... ... ... мен ... жеке ... деп түсінеді. Және ол өзін сәтсіздікті басынан кешірген махаббат
құрбаны деп қабылдайды [19, 281-285 бб. ].
Осыған ... кінә ... ... ... ... ... ... толық құндылығын шеттетілу сезімі ... ... алу ... түсіндіріледі. Мұндай кінә қиялдары көп
жағдайларда ... ... ... ... тәрбиелеуге байланысты, яғни
бала төңірегінде ... еске ... ... ... бала өзін ... ... себебі ретінде қабылдай
бастайды.
Бала үшін бұл өзінің ата-анасының ажырасуында өзін кінәлі деп санау
жеткілікті ... ... ... ... ... ... көп жағдайда
көптеген балалар анасы мен ... ... ... ... ... ... Ажырасу бұл әрекеттің бұзылуының дәлелі болып
табылады. ... ... ... айырылу және махаббатты жоғалтып алу
алдындағы қорқыныш ... ... Бұл ... ... ... ... асырады және бұлар мәдени бейімделудің
қозғаушы күштері болып есептеледі. Осының нәтижесінде, ажырасу ... ... ... ... үшін ... ... жеткіліксіз табысы
мен шек қойылған ойлары үшін жазалау деп түсінеді [20, 25-23 бб.].
Ата-анасының ажырасуында өзін ... ... ... шын мәнінде
ереже болып табылады. Валлерштейн және Келлидің айтулары бойынша, осыған
ұқсас ... 30-50 % ... ... Ал Ф. ... ... бұл ... ... қатар жасөспірімдерде де сондай, кейде
тіпті жоғары болуы да ... ... ... кінәлау сезімі қорқыныш
тудырады, яғни ... ... және жеке ... биік күшінің алдындағы
қоқыныштың пайда болуы Бірақ ата – аналарының ажырасуының себебінде ... ... деп ... ... біршама күрделі қобалжу күйіне
түседі екен. Мысалы, оларда: «егер мені анам немесе әкем бала – ... ... мен ... не деп айтамын» ... ... ... ... қоса ... жағдайына түскен балаларда болатын ең үлкен
қорқыныш түрі - ол ... ... тағы да ... ... алу ... қорқынышының пайда болуы.
Бір балада мұң басым болса, ... ол ... ... ... ... ... өз-өздерін ұяттымын деп ойласа,
төртіншілері әкесімен қоса анасын да жоғалтып аламын ба ... ... ... не ... не мұңаярын білмей қиналады. ... ... ... ... мүмкін – мұң, қайғы, ауырсыну сезімдері, ашу-
ыза, кінә ... және ...... ... ... ... көрсететін қалыпты реакциялары.
Бұлар тек жай ғана реакциялар емес, егер бала психикалық жағынан сау
болса, онда осы ... ... ғана ... ... керек, яғни
реакциясы бір түрде ғана болуы ... [21, 58-65 бб. ... ... ... ... ... ... балалардың өзі олардың
ажырасуларына қайғымен қарайды, өйткені, ажырасу ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған сезімдер кез-келген
баланың жан жинағында болады. Олар тек жан қиналысын ғана ... ... ... жан ... ... ... үшін ... құралы болып та
саналады.
Ажырасу жағдайынан кейінгі дағдарыстың күшеюінің екі негізгі себебі
бар: олар ... ... ... ... ... ... үшін өзіне
жауапкершілікті ала алмау және ... ... бала ... ... ... яғни ... ажырасудан кейінгі дағдарысы.
Аталған мәселелер ажырасудан кейін ана мен бала ... ... ... ... емес, ал бұл нақты қарым-қатынас баланың ажырасуға
байланысты өзінің қайғыларын ... ... ... ... ... ... және сонымен байланысты ... ... ... аз ... ... ... ... Отбасылық ауыртпалықтар
ананың жұмыстан бос уақытта да баласына аз көңіл бөлуіне әкеледі. ... ... ... ... ... ... енді бала – ... барады
немесе ата-әжесімен қалса, оқушы кезінде үйде жалғыз қалуға мәжбүр ... ... тап ... ... ... өзгеріп тұрады.
Стресстік жағдайда ... ең ... ... анасынан баласы
шектен тыс талап етіп тұрғандай сезінеді. ... ... ана мен бала ... тек ... ... Ана ... ... агрессивті жағы – тек бала жақтан ғана ... осы ... ... ... ... агрессияны дамытудың өзі көп
негіз болып есептеледі [22, 78-85 бб. ... ... ... күшті тітіркенушілікті туғызады.
Көрініп тұрғандай, ажырасқаннан кейін анаға баласының ... ... ... ... ... кейде шыдамы шегіне жетіп, таусылатын кездері
де ... Ұрыс пен ... өз ... екі ... да «агрессивтілік
оталуына» әкеп соғады.
Ата – ананың жасөспіріммен болған конфликтісінде агрессивтілікті
шектен ... ... ... ... ... ол ата-ананың баласының
арман-тілектерін, не жасағысы келеді, неге қарсылық ... ... ... ... баламен біртіндеп сәйкестеніп ... ... ... келе алу мүмкіндігінің нәтижесі болады. ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Егер
бала ата – аналарының көзқарасымен санасса, онда онда олар ... үшін ... ... ... ... болатын агрессиялар бар.
Көптеген аналар үшін ажырасу жаңа бастау негізі болып ... ... өмір жеке ... ... ... көп із ... соғұрлым
балаға ашу – ыза, ұят және т.б. сезімдерден жаза тиюі мүмкін [23, 55-59 ... ... ... ... ... ... ата-ананың мінез-
құлқындағы өзгерістер бақылауға алынды. ... ... ... ... ... балаға тигізер әсері қандай екендігін өз-өздеріне
есеп бере ала ма деген сұрақ тұрды. Сол үшін ... ... бала ... ... ... ... үшін ... жасалды, яғни осы арқылы
ата – аналар өздерінің жеке өмірлерінің қызығушылықтары арқылы келтірген
ауыртпашылықтарын ... ... ... үшін ... ... ... ары ... дамуына жағдай жасап, оның мұңдары
мен өкпелерін, агрессивтік ... ... ... ... ... ... әкелген жағдайлардың дамуына немесе ажырасуда өзін
кінәлі емеспін деп ... ата – ... да ... болу ... ... ... ... басталып, ата-ананың кризисі
аяқталады деп айту қате болар еді. Шын ... олай ... ... ... ... ... жұптардың ажырасу кризисін зерттеп жатқан көптеген
жұмыстар бар. Олардың жеке ... ... ... ... ... Ажырасу көптеген ата–аналарға қосымша психикалық, әлеуметтік,
экономикалық проблемалар әкеледі [24, 44-78 бб. ].
Көптеген ата-аналардың жанама жан айқайлары ... ... ғана ... бар. ... ажырасуды ең алғаш ата-анасының
арасындағы қарым-қатынасқа байланысты деп қабылдамайды. Олар өздерін ... ... ... ... түсінеді. Өкпелеу сезімдері, болашақ
алдындағы қорқыныш, ажырасқан жұбына деген ... жек көру ... ... (жиі ... ... балаға қатысты да байқалып отырады.
Ата-анасының ажырасудан кейін баланың дамуы жайында сөз болғанда, бір-
бірімен өте тығыз байланысты екі ... ... ... ... ... ... бала үшін толық емес отбасында өмір сүру ... ... яғни тек қана ... ... ғана тұру. Екінші сұрақ:
баланың енді бірге тұрмайтын ата-анаға деген қарым-қатынас ... ... Осы ... ... де соңғы жылдары ажырасу мәселесіне
арналған зерттеу жұмыстарының маңызды мәселелерін құрайды. Ажырасудың ... ... ... әсер етуін шектейтін немесе ... ... ... ... ата-ананың екеуімен бірдей интенсивті
қарым-қатынас жасауына жағдай жасаған ... яғни бала ... ... ... ... де қарым – қатынаста болатын болса, онда ... ... ... ... ... авторлар атап көрсеткендей, көптеген балалр ата-анасы көп ... ... ... да – бала да ... ... ... сағыныш жалғаса
береді. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... мынадай көзқарас қалыптасады: балалардың ... және одан ... ... бір ... ... ... ... күнделікті ұрыс тудыратын мәселелерден көңілдерін
аудару, негізінде оларға бала туралы ортақ ... еске ... ... ... ... [25, 219-233 бб. ].
Баланың әкесімен интенсивті қарым-қатынас жасауының жалғаса беруінің
маңыздылығы бала мен ана ... ... ... ... болады
және осымен байланысты балада өзіндік толық ... ... ... ... Көптеген балалар үшін ажырасу билікті жоғалту дегенді білдіреді.
Басқа ... ... таба ... ... бірге тұрып, бірге жатудан
ата-анаға ... ... одан ... ... ... қоса ... ... жолында сәтсіздік және
қорғансыздық сезімі пайда болады. Түңілу, мұң және ... ... ... балада өзінің толықсыздығын сезінуінің дамуына әкеледі.
Керісінше, ажырасқаннан кейін де өз ... ... ... болған
балаларда өзінің адамгершілігін сезіну сезімі жоғары болады. Ал баласының
қамқорын есепке алмайтын әкелердің ... ... ... ... ... ... ... болып, өз құрбыларынан әлеуметтік жетілу және
өзінің адамгершілігін сезіну сезімінің дамуы жағынан кеш және артта ... ... ... ... ажырасқан отбасының
балалары жаңа өмірлік жағдайларға өте жақсы бейімделеді. Отбасында жоқ ата-
анамен «жақсы», ... ... ... оның «тек сандық»,
яғни сыртқы контактілерін айту жеткіліксіз. Жақсы, яғни ішкі ... ... ... ... еркіндігін сезіну қажет. Ал бұл үшін
тек баламен ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... тұрулары керек.
Егер бұл іске қосылмай керісінше, ата-ананың әрқайсысы ... ... ... ... ... ... ... күрделі конфликтіге түседі. Мұндай ата-аналар өздерінің жұбайлар
жайлы жақсы нәрсе ... ... ... көп ... тыңшы ретінде
пайдаланып, ажырасқан жұбайы туралы сұрастырады немесе керісінше, кейбір
нәрселерді айтуға шек ... ... ... ... үлкен күйзеліс тудырады.
Бір жағына ол бұрынғыдай ата-анасының екеуін де жақсы көреді, ал ... – бала ... ... ақтай алмай қалып, соның себебінен
екеуінің біреуінің махаббатын жоғалтып алудан қорқады. Ажырасу ... ... ... ... ... ... ... агрессивті келіспеушіліктер балада тек күйзеліс ... ... ... ... олар ... ... махаббаттан емес, жек
көрушіліктен пайда болған баламыз деп ойлайды. Бұл балалар өзінің еліктеуші
адамына қатысты сәйкестендіру ... де ... ... ... ... ... көрмейді және өз өмірінің мәні неде екенін көре алмайды,
көргісі де ... [26, 224-245 бб. ... ... ... ... ... жоқтығынан кінәлайды.
Әлсіздік пен қамқорсыздықты көрсететін ... ... нақ ... Олар ... аналық қамқорлықтың жоқтығын сезінуге мәжбүр ... кінә ... ... ... ... қозулардың
болуына жол бермейді.
Объектінің болмауы оның идеализациясын тудырады. ... ... ... ... ... ... деп есептеледі, олар ұзақ уақыттық сапарға
кеткенде ауырлықтың барлығы анаға түсіп, әкелері жек көру ... ... ... ... ... ... ұл ... реалды өзін-өзі
бағалауын қиындата және «Мен – ... ... ... келтіреді, ал қыз
балаларға - ер адамдар туралы реалистік көріністің ... ... ... қоса кері ... де бар, анасы ғана бар отбасында ер
адамдардың сынға соншалықты алуына ... ер ... ... және қыз балада қарсы жыныстағыларға қызығушылықтары қатты
күйзеліске ұшырайды. Осыдан келіп, Валлерштейн әкенің тек ... ... ... сонымен қатар әртүрлі мамандықтар жайлы мәліметтің болуында және
де ... ... ... құру ... өмірлік мақсаттарынының
қалыптасуында орны ерекше екендігін атап көрсетті. ... ... бала ... қатысты белгілі мінез-құлықтың болуын
көрсетеді, бірақ осымен бірге ол ата-ананың тағы бір ... еске ... ... ... ... ... үшін, олар өздерінің
некелерін психикалық жағынан жақсы ... ... ... ... жұмыс істей білуге үйренуі керек және олар өз-өздеріне келіп, жаңа
өмірге деген үмітке ие болулары ... [27, 58-68 бб. ... ... және ата-ана өзінің арман-тілектері арасындағы ... жеңе білу және тану ... ... ажырасу арқылы балаға
келтіретін жасырын ... ... ... Қызығушылықтан
туындаған кінә сезімі көптеген ата-аналар бала мотивтерін есепке ... ... ... бала ... ... және ... пайдаланады: «Мен мұның барлығын бала қызығушылығына
байланысты ант ... ... ... аяқталады. Нәтижесінде баланың
ажырасуға ... ... ... ... ... ... мәселе ретінде емес, керісінше, баланың ажырасуға деген ... жеке ... ... ... шешу үшін
қолданылады. Ажырасудан кейінгі жасөспірімде жиі ретте әкеге қатысты
кризис туындайды. ... ... ... кейінгі ата-ананың конфликтілі
қарым-қатынастарына араласуы пассивті болады. Ол өзін ... ... деп ... Оның ... аффектілері өзінің ниетіне,
ойына бағытталған және ол ата-ананың ниетімен жүзеге асырылады. Баланың
ниеті, ойлары ... ... ... және ... мен ... ... ... айырылуды шектеуге бағытталған. Тек қана ... ... ... ... ... ата-ананың екеуіне де
деген махаббатпен қатар олардың қайта қосылу керек деген ... ... ... ... ... кері ... жүретін күшті тенденциялар
байқалады, әсіресе, қамқорлықты қолға алмаған адамға, яғни - ... Бала ... ... ... ... ... ... балада қорқыныштың
әсерінен анасына деген агрессия ... ... ... ... бала ... одан ... тәуелді бола бастайды. Бұл агрессия
баламен бірге ... ... ... болса неғұрлым азаятын еді.
- Ата-ананың ажырасумен байланысты көптеген балалар өздерінде кінә
сезімін ... ... ... жоқтығы үшін кінәні өтеу
қорқынышының өсуіне әкелуі мүмкін.
- Кейбір балалар керісінше, өкпелерін өз ... ... ... (көп жағдайда өмір бойы). Олар өздерін тастанды деп сезініп,
сол атқа қалғандары үшін ... ... ... Кей ... анасына бағытталған жағымды талпыныстар әкесіне де
бағытталуы мүмкін. Баланың ... ... да оның ... ... әсер ... және ... да ... балада әке махаббатына қарама-қарсы ағысты
туғызады, яғни баланың әкесімен сәйкестенуіне ... ... ... ... ... ... ... өкпе, кінә ... ... ... қолданылатын әкесіне қарсы тітіркендіргіштің дамуы шын
мәнінде баланың ... ... ... Көп ... ... махаббат пен жек көру сезімінің ортасында қалады. Көптеген ... тура ... ... ол өз ... ... ... анасына деген қарым-қатынас сақталады.
Ата-ананың ажырасуы қай уақытта болмасын балаға үлкен қиындықтар
туғызады. Кейбір ғалымдардың ... ... ... ұзақ ... ... және ... емес түрлерін ажырата білу керек дейді.
Анықталғандай, баланың ... ... ... ... және ... дамуының күрделі жағдайы қорғанудың протогенді процестерінің
мүмкіндігін жоғарылатады. Осындай ... ... ... күрделі
психикалық бұзылыстар (симптомдар, мінез қырлары) және де ... ... ... аса ... ... ... Бұл
невротикалық диспозицияларды ажырасудың ұзақ уақыттық әсерінің ерекше ... ... ... ... ... бала өзінде өмір бойы бейсаналы түрде
сақтап жүретін конфликтілердің маңызды ... ... яғни ... ... ретінде бағалауға болады. Балаға ... ... ... ... қажет. Көп зерттеулерде ажырасу жағдайынан кейін көмек
көрсетілген ... мен ... ... ... ... ... ... кездескен. Мұндай ... яғни дер ... ... ... ... кейін көптеген айлар бойы
конфликтіге көлемді қорқыныштарды сыртқа ... ... ... ... біреуімен жалпы шиеленіс өсе түскен, бірақ ажырасудан ... ... ... ... ... олар жағдайлардың өтуі
барысында өздерінің қорғаныстарын біршама босата алды (әсіресе балалар әлі
жеткіншектік жасқа жетпеген кезде).
Әрине, жағымсыз ... ... ... едәуір төмендеп кетуі
мүмкін. «Тиімді емес» ажырасудан ... ... ... ... ... деген психикалық қысымның күштілігі соншалықты,
ата-анасының ажырасуының нәтижесінде балада постравматикалық күйзеліс, яғни
шыдамына шек ... ... ... ... Осыдан келіп шығатын
мәселе бала үшін екі жақты болып көрінеді: ... ... ... ... ... ... ... көп рет қайталанып отыратын
ауырсыну сезіміне айналуы. ... не ... сол ... ... ... балалар ата-анасының арасындағы конфликтілердің объектісі ... ... ... ... қабылдаушы ретінде сезінеді [28, 67-75 бб. ].
Ажырасудың ... ... ... ... ... ... ... агрессиялы қозулармен қатар жүреді. ... ... ... ... неғұрлым бейімді болып келетін ... ... ... бас ... регрессивті процестер,
сәйкестену процесі және кінә сезімі баланың ата-ананың ... ... ... ... күшеюіне әкеледі. Конфликтілерді өңдеу нәтижесі
әр балада әртүрлі болады. Бала қорқыныштарын өзінің агрессиясына бағыттауы
мүмкін. Осының әсерінен ол ... ары ... ... өмірінде басынан
өткен сәтсіздіктер мен адалсыздықты, тітіркенуі мен ашу - ... ... ... ... мүмкін.
Ерекше ұзақ мерзімді бұзылыстарға өзін толық сезінбеу мәселесі жатады.
Егер балалар өздерін – ... және ... ... ... ... деп ... егер олар өз ... сақтап қалмауда өздерін кінәлі
сезінсе; егер отбасынан кеткен адаммен бірге ... ... бір ... алғандай сезінсе; егер өздерінің сексуалды сәйкестігінде сенімді
болмаса; егер олар анасы үшін жетіспейтін ... ... баса ... егер олар өздерін керексіз, ештеңеге жарамсыз екендігін ... ... кінә ... ... жаңа бір қате ... ... ... және т.б. Балада өзі туралы көріністердің барлығы бейсаналы ... ... көп ... ата - насы ажырасқан балалар өмір ... ... ... деп ойлап, сәтсіздікті қайта басынан кешіру
қорқынышын алып ... бұл ... ... ... ... болады, ол «өзіне
ұқсайтындармен» қарым-қатынасында, кейіннен – жеткіншектермен қарым-
қатынаста ең ...... және ... ... ... табады. Бір
жағынан, бұл өзін толық сезінбеу сезімімен ... осы ... ... ... ... деп сезініп, не бірлестікпен қашады, не ... ... ... ... ... болады.
Ата – анасы ажырасқан жасөспірімдердің ең көп ... ... бір ... – ол жұптық қарым – ... ... ... ... даму ... ... ... қалған ата – анамен бала арасындағы
қарым – қатынас ... ... ... серіктестікке ұқсайды. Мұндай
жағдайда ата – анаға баланы үйден шығару ... ... ал бала үшін ... ... ... ... ... қалдыру да дәл сондай.
Осыған қоса «сыртқы қоршаған орта ... ... ... түседі.
Мұндай жасөспірімдер ұзақ уақыт бойы үйіне тәуелді болуға бейім ... Егер ... ... шығу ... ... онда қашып шығуға тура
келеді. Кінә сезімінің дамуына жол бермейтін «қашып шығудың» бір түрі ... ... алу ... ... ... ... ... бейімделіп, сол
себептен қашу қиындық тудыратын ... қыз ... ... Олар ... конфликтілерді пайдаланып, «сәйкес ... ... ... ... қарағанда ажырасудан кейін балалардың
бейімделуі оның анасының ары қарайғы ... ... ... яғни
анасы қайта заңды некеге тұра ма, әлде азаматтық ... бола ма, жоқ ... ... үзе ме т.б. ... заңсыз түрде басқа ер
адаммен бірге тұрған жасөспірімдерде бейімделу өте ауыр ... ... ... ... ... Көп ... әкелері балаларымен кездескенде
аналарының қылығын кекетіп, жақсы сөздер ... сол ... ... ... әлсіреп қиналады.
Алайда, бұл проблеманың бәрін шешуге болады. Ол үшін жалғыз ... ... әйел өз ... ер ... ... жағымсыз түсініктеме
қалыптастыратындай іс-әрекет жасамау керек. Өзі бұрыннан танитын немесе
сыйласатын ер адамдар мен балалардың арасында ... ... ... ... ... білу керек.
Әсіресе, толық емес отбасында ұл балаларға өте қиын болады: ... әйел ... ал ... ... емес ... ойға ... де ... қарамастан олар өз аналарын қорғаумен болады да, өз жеке өмірлерін
елестете де ... ... олар ... ... ... де. Кейбір жағдайларда керісінше, жасөспірімдер
аналарына қарсы шығып, үйден қашуы да мүмкін. Осының барлығының ... ... ... ... ... ... ... тұруы да
осыдан.
Отбасыдағы ата-ананың ажырасу жағдайы тек ұл балаға ғана ... ... ... ... қыз балаларға да біршама кері әсер етеді. Қыз
балаларға да, ұл ... ... әйел мен ер ... ... ... ... тән ... Нәтижесінде олардың жыныстық
идентификациясы өте өзгермелі келеді.
Әртүрлі мәліметтерге қарағанда толық емес отбасылар, яғни баламн ... ... ... 40-45 % ... ... отыр. Мұндай отбасылар:
ажырасудың салдарынан ата-ананың біреуінің өлімінен, сонымен қатар егер
олардың біреуі ... ... ... ... ... ... ата-аналары мүлде
бірге тұрмаған отбасылар [ 29, 112-116 бб. ].
Жоғарыда бөлінген толық емес отбасының ... өз ... ... дамуына да әсері әр түрлі болады:
- ажырасқан отбасыларда жасөспірім көп ... ... ... ... куә ... ... қалған отбасыларда ата-аналарының бірге болғандарын еске түсіру
көбіне жағымды эмоциялар тудырады;
- анасымен ғана ... ...... ... ... ... ... сезінбейді.
Қазіргі кезде тек қана аналары бар отбасылар саны көбейіп келеді. 1980
жылы Қазақстанда ... ... ... ... 10,6 % болса, 1999
жылдан бері 27,9% -ды құрап отыр.
Қорыта келгенде, отбасындағы ажырасу ... ... ... ... ... ... шақтағы балаларының енді ғана дамып
келе жатқан тұлғалық, эмоционалды, қарым-қатынас және т.б. ... ... ... Сондықтан да, отбасында ажырасуды болдырмау,
олардың алдын-алу ... ... ... мамандарының ғана емес,
сонымен қатар , жалпы қоғам алдында тұрған үлкен ... деп ... ... ... АЖЫРАСҚАН ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ АЖЫРАСУ ЖАҒДАЙЫНА
БЕЙІМДЕЛУІНІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ
2.1 ... ... ... ... ... ... жасөспірімдердің ажырасу ... ... ... ... Ата-анасы ажырасқан жасөспірімдердің ажырасу жағдайына
бейімделуіне байланысты ... ... ... ... ... Жасөспірімдер тобы (зерттеу тобына ата-анасы
ажырасқан жасөспірімдер, бақылау тобына ... ... ... ... ... ата-анасының ажырасу жағдайына
бейімделуіндегі тұлғалық-эмоционалдық өзгерістерінің көріну ... ... ... 16 ôàêòîðëûқ æåêå àäàìäûқ сұрақтама әäiñòåìåñi
2. “Аяқталмаған ... ... К. ... және ... ... бейімделу
деңгейін анықтау әдістемесі
Çåðòòåó ìåðiçiìi: 5 àқïàí-25 сәуір 2007 æûë.
Зерттеу жүргізлген ... №172 ... орта ... ... ... àðқûëû çåðòòåó æүðãiçó.
2. Зерттелушілердің æåêå тұлғалық ... ... ... бойынша топтық ортақ мәліметтерді өңдеу, сапалық талдау
4. Зерттеу болжамын дәлелдеу (Ч.Спирмен)
5. Зерттеу мәліметтеріне қîðûòûíäû æàñàó.
2 .2 ... ... ... Ð. ... 16 ôàêòîðëûқ сұрақтамасына ñèïàòòàìà
Ð.Êåòòåëëäiң 16ôàêòîðëûқ æåêå àäàìäûқ ñұðàқòàìàñû çåðòòåëóøiëåðäiң æåêå
òұëғàëûқ ñèïàòòàìàëàðû ìåí ... ... ... Әäiñòåìå íåãiçãi øêàëàëàðäàí æәíå қîñûìøà øêàëàëàðäàí ... ... ... ... ... ... àқèқàò
åêåíäiãií æәíå өçi òóðàëû áiëiì äәðåæåñií àíûқòàó үøií қîëäàíûëàäû.
Íåãiçãi ... ... ... À- ...... øêàëàñû. Êөðñåòêiøòåðäiң òөìåíãi
äәðåæåäå îðíàëàñóû àäàìíûң íåғұðëûì òұéûқ, өç ... ... ... ñûíøûë, æàáûңқû, êөңiëñiç, iøêi ñåçiìäåðií ñûðòқà øûғàðà
áåðìåéòiíäiãií êөðñåòåäi.
Êөðñåòêiøòåðäiң êåðiñiíøå ... ... ... ... æàңà ... òåç ... òàáèғè ìiíåçäiëiê, îðòàқ iñ-
әðåêåòêå áåéiìäiëiê, өçií қàíäàé îðòàäà áîëñà äà ... ... áiëó, ... àøûқ ... ... ... ... Â- ôàêòîðû “Иíòåëëåêò” øêàëàñû. Êөðñåòêiøòåðäiң òөìåíãi æàғäàéû
îéëàóäàғû íàқòûëûқ, áiðæàқòûëûқ, ... ... ... ... ... àäàìíûң àáñòðàêòûëû îéëàóғà áåéiìäiëiãií,æîғàðғû
èíòåëåêòóàëäûқ ... ... ... òүðëi òàïñûðìàëàðäû
îðûíäàóғà қàáiëåòòiëiãií, âåðáàëäû ìәäåíèåò äåңãåéiíiң æîғàðûëûғûí ... ... ... ... ... ... ... áàқûëàó” øêàëàñû. Êөðñåòêiøòåðäiң òөìåíãi
äåңãåéi àäàìíûң ýìîöèîíàëäû òұðàқñûçäûғûí, åðiêòiê ... ... ... æәíå ... ... iøêi ... òåç
áұçûëóûí, àäàìäàðìåí қàðûì-қàòûíàñòà өçãåðìåëi, æàóàïêåðøiëiêòåí áàñ òàðòó,
қûçûғóëàðû ... ... ... ... ... ... ñûðòқû æàғäàéëàðäû ðåàëäû áàғàëàé àëó, êåç-
êåëãåí ñèòóàöèÿäà өç-өçií ... áiëó æәíå ... ... өç iñiíå ... ... ... Å ... “Бàғûíóøûëûқ-áàñûìäûëûқ” øêàëàñû. Êөðñåòêiøòåðäiң òөìåíãi
æàғäàéûíäà àäàì ... ... ... ... ... ұÿëøàқòûқ áiëäiðåäi.Êөðñåòêiøòåðäiң æîғàðû
îðíàëàñóû áàñûìäûëûқ, áèëiêøiëäiê, өçiíå ... ... êåé ... ... ... ... “Ұñòàìäûëûқ-ýêñïðåññèâòiëiê” øêàëàñû. Êөðñåòêiøòåðäiң
òөìåíãi äåңãåéi àäàìíûң өçiíäiê òàëäàóғà áåéiìäiëiãií, êөï ñөéëåìåéòií, өòå
ñàқ, ... ұñàқ ... ... ìәí ... қèûí ... ... êөðñåòåäi.
Æîғàðғû êөðñåòêiøòåðäå àøûқòûқ, êөңiëäiëiê, ëèäåðëiêêå áåéiì, қûçó
қàíäû, èìïóëüñèâòi, ұñàқ íәðñåëåðãå êөï ìәí áåðiï æàòïàéòûíûí ... (- ... ... ... ... ... ... àäàìíûң æàëïû қàáûëäàíғàí íîðìàëàðғà êåëiñïåóøiëiãií, åðåæåëåðäi
ñàқòàìàó,òұðàқñûçäûқ, òәóåëñiçäiê, æàóàïêåðøiëiêñiçäiê, ýìîöèÿëûқ êүéëåðäiң
ûқïàëûìåí æүðåòiíií áiëäiðåäi.
Æîғàðû êөðñåòêiøòåð åðåæåëåðäi ... ... ... ìûқòû, ìàқñàòқà æåòóäiң òàáàíäû, òәðòiïòiëiêòi êөðñåòåäi.
7. (- ... ... ... Êөðñåòêiøòåðäiң òөìåíãi æàғäàéû
áàòûëñûçäûқ, ұÿëøàқòûқ, өçiíå ñåíiìñiçäiê, ... ... ... ... ... àâàíòþðèñò, òәóåêåëøiëäiê, áåëñåíäiëiê,
ýìîöèîíàëäûқ қûçó қàíäûëûқ, өçiíå äåãåí ñåíiìäiëiêòi.êåç-êåëãåí ... òàáà àëó ... ... ... ... ... øêàëàñû. Êөðñåòêiøòåðäiң òөìåíãi
æàғäàéäà îðíàëàñóû қàòàëäûқ, қàòiãåçäiê, ýìïàòèÿëûқ ñåçiìäåðäiң òàïøûëûғû,
òұðàқòûëûқ, ... ... ... ... ... ... ... ñåçiìòàëäûғûí, òәóåëäiëiãií, ñàқòûғûí,
ýìïàòèÿëûқ ñåçiìäåðiíiң æîғàðûëûғûí, ìåéiðiìäiëiãií, æұìñàқòûғûí ... ...... ... ... òөìåíãi
æàғäàéû àäàìíûң òөңiðåãiíäåãi îқèғàëàðғà äåãåí ñåíãiøòiãi, æàғäàéëàðìåí òåç
êåëiñêiø, òåç áåéiìäåëãiø, ... ... ... ... қûçғàíøàқòûқ, ïàéäàøûëäûқ, өçiìøiëäiê, iøêi øèåëåíóøiëiê,
қûçûғóëàðû òåê ... ғàíà ... ... ... êөðñåòåäi.
10. (-ôàêòîðû “Қèÿëäûқ äàìó” øêàëàñû. Êөðñåòêiøòåðäiң òөìåíãi æàғäàéû
àäàìíûң ... æîқ òåê ... ... ìåí åðåæåëåðãå ñүéåíiï әðåêåò
æàñàéòûíûí, òåê өç қûçûғóëàðûìåí ... ... òûñ ... ... ... ... ... àäàìíûң iøêi òâîð÷åñòâîëûқ қèÿëûíûң,
ôàíòàçèÿñûíûң өòå áàé åêåíií, өíåð, ... ... ... ... ... ... òâîð÷åñòâîëûқ îéëàéòûíûí áiëäiðåäi.
11. (-ôàêòîðû “Бiðáåòêåéëiê-äèïëîìàòèÿëûқ” ... ... ... ... ... òәæiðèáåñiçäiê, àңқàó,
òàëғàìäàðûíûң қàðàïàéûìäûëûғûí, àøûқòûқòû êөðñåòåäi. Æîғàðû êөðñåòêiøòåð
òәæiðèáåëiëiê, өçií қàíäàé ... ... äà ... ұñòàéäû, åñåïøiëäiê,
қóëûқ, íàқòû îéëàéòûí, òàëғàìïàçäûқòû êөðñåòåäi.
12. (-ôàêòîðû ... ... ... ... äåңãåéi àäàìíûң өçiíå äåãåí ñåíiìäiëiê, êөңiëäiëiê, áåëñåíäiëiê,
қóàòòû, àëàңñûç, қàðàïàéûìäûëûқòû êөðñåòåäi.
Æîғàðû êөðñåòêiøòåð ... ... ... ... ñåiçiìiíiң
æîғàðûëûëûғûí, қàóiïòåíãiø, òûíûìñûç, îðòàғà ñåçiìòàëäûқòû êөðñåòåäi.
13. (1-ôàêòîðû “Кîíñåðâàòèçì-ðàäèêàëèçì” øêàëàñû. ... ... ... қàëûïòàñқàí åðåæåëåðãå ñүéåíåòiíií, äәñòүðëiê
қèûíäûқòàðäû áàñòàí ... æàңà ... әð ... ... қàðàéäû, ñàëò-
äәñòүðëåðäi ñèëàó æәíå áîé Ұñûíóäû ... ... ... ... ýêñïåðèìåíòàòîð, àíàëèòèê, èíòåëëåêòóàëäû қûçûғóøûëûқòàðû
æîғàðûëûғûí êөðñåòåäi.
14. (2-ôàêòîðû “ Көíáiñòiê” øêàëàñû. Êөðñåòêiøòåðäiң ... ... ... ... ... ñүéåíãiø, қîғàìäûқ ïiêiðãå ... өç ... æîқ,, ... ... ... áàñқàëàðäûң
өçií үíåìi қîëäàï òұðғàíûí қàëàéäû.
Æîғàðғû êөðñåòêiøòåð òәóåëñiçäiê, øåøiì қàáûëäàғûøòûқ, өç iñií өçi æåòiê
àòқàðàòûí,ëèäåðëiêêå áåéiìäiëiêòi áàñòàìàøûëäûқòû êөðñåòåäi.
15. (3- ôàêòîðû ... ... ... Êөðñåòêiøòåðäiң òөìåíãi
æàғäàéû àäàìíûң қîғàìäûқ åðåæåëåðäi îðûíäàìàéòûíûí, өç ... ... ... ... àëìàéòûíûí, өçiíäiê
áàқûëàóäûң òөìåíäiãií, øèåëåíóäi êөðñåòåäi. Æîғàðû êөðñåòêiøòåð àäàìíûң
өçiíäiê áàқûëàóûíûң ... ... ... қàáûëäàé àëàòûí,
өçiíiң ýìîöèÿëàðû ìåí ... ... ... ìàқñàòқà
áàғûòòàëғàíäûғûí êөðñåòåäi.
16. (4-ôàêòîðû “Іøêi ... ... ... ... ... iøêi ... äåңãåéiíiң áiðқàëûïòûëûғûí, ұñòàìäûëûғûí,
ìîòèâàöèÿëûқ àéìàғûíûң áiðøàìà әëñiçäiãií, қèûíäûқ æàғäàéäû ... ... ... ... ... iøêi øèåëåíóøiëiê äåңãåéiíiң æîғàðûëûëûғûí,
íåғұðëûì êөòåðiңêi ìîòèâàöèÿ, æàëïû áåëñåíäiëiê, àøóëàíғûøòûқ, ... ... ... ... ... ... ... әдістемесі психодиагностикалық тәжірибеде бұрыннан
қолданылып келеді. Зерттеу процедурасын дұрыс құрғанда және зерттелінушімен
өзара-әрекеттесу процесінде сенімді қарым-қатынастық ... ... ... анықтығы біршама жоғарылайды. Мысалы: стандартталынған
сұраулама тестіге қарағанда жоғары болады.
А.С.Ә зерттеу пәні ... ... ... ... бейімделу
көрсеткіші ретінде (Д.Роттер), ( А.Левингер) психикалық даму стадиясы және
т.б. қарастыруға ... ... ... әдіс ... ... жиі ... ... нәтижесін өңдеу вариантты болып 5-балды шкаланы қолдану
болады, бұған ... әр ... ... ... (-2), ... (-1),
талғаусыз (0), жағымдырақ (+1) немесе сөзсіз жағымды (+2).
Тестілеу 20 минуттан бірнеше сағатқа дейін бұл зерттелушінің ... ... ... аяқталмаған сөйлемдерді бір немесе бірнеше сөз арқылы
толтыруыңыз ... әр ... ... ... жағымды, жағымсыз немқұрайлық қатынастың
берілген жүйесін анықтауға мінездемелейді.
Көптеген маған жанұя...
А- бақытсыз, ажырасқан -2
Б- күйгелекті, бір-бірін жаратпайды ... бәрі ... ... баға ... дисгармониялық қатынас жүйесін
анықтауды жеңілдетеді. Яғни ең ... ... ... ... ... ... ... бағыттары
айқындалады.
|№ |Ұсынылған топ. ...... ... ... қатынас |1 |16 |31 |46 ... ... ... ... |2 |17 |32 |47 ... ... ... |3 |18 |33 |48 ... ... ... ... |4 |19 |34 |49 ... ... ... ... |5 |20 |35 |50 ... ... ... адамдарға деген қатынас |6 |21 |36 |51 ... ... және ... |7 |22 |37 |52 ... ... деген қатынас |8 |23 |38 |53 ... ... ... ... ... |9 |24 |39 |54 ... ... ... өкілдеріне қатынас |10 |25 |40 |55 ... ... ... |11 |26 |41 |56 ... ... ... ... |12 |27 |42 |57 ... ... деген қатынас |13 |28 |43 |58 ... ... ... ... |14 |29 |44 |59 ... |Кінәлі сезімі |15 |30 |45 |60 |
3. К. ... және ... ... бейімделу деңгейін
анықтау әдістемесі
Әлеуметтік-психологиялық бейімделу деңгейін ... ... ... және ... ... ... ... ортамен және өз-өзімен қарым-қатынас
жасау моделі тұлғаның субъект ретіндегі өзіндік ... ... ... бере алуы ... шығып отыр.Әдістеме 101 пайымдаудан шығады,
оның ішінде 36-сы тұлғаның әлеуметтік-психологиялық бейімделу критериіне
сәйкес ... ... да ... олар ... ... ... сәйкес
келеді, оның ішінде- өзінің адамгершілігін сезіну, басқаларды ... ... және ... ... ... өз ... және оларды жеңуге деген ... ... т.б. ), ... ... ... және ... ... қорғаныс
«барьерларының» болуы, психикалық процестердің ... 28 ... ... ... ... бақылау шкаласы қосылған («жалған»
шкала).
Әдістеменің сипаттамасы:
Әдістеме зерттелінушілерге жеті сатылы шкаладан ... ... ... ... ... ... (бір рет қолдануға ... ... ... ... мен ... ... «Келесі беттерде адам мінез-құлқы, оның ойлары, қайғырулары туралы
пікірлер көрсетілген. Әрбір пікірді оқи отырып, оның ... ... ... ... алу ... және ... төменгі жағында
орналасқан сандардың біреуін белгілеңіз: 1,2,3,4,5,6,7- бұл қаншалықты
сізге сәйкес ... ... ... ... ... мүлдем қатысты емес болса,- 1 санын
белгілеңіз. Егер айтылған нәрсе сізге сәйкес ... ... ... сіз ... ... ... ... деп ойлап, бірақ күмәндансаңыз,-
3 санын белгілеу қажет. ... ... сізг ... ... немесе
келмейтінін шеше алмасаңыз,-4 санын белгілеңіз. Егер сіз айтылған пікірдің
сізге сәйкес келмейтінін байқап,бірақ бұған сенімсіз ... ... ... ... Ал егер ... ... ... сізге қатысты болса,-6 санын
белгілеңіз. Ең соңында, пікірді оқып шығып: «Бұл дәл мен ... ... ... деп ... ... ... ... санын белгілейсіз.
Әрбір санның не мағына беретіні әрбір парақтың үстіңгі және төменгі
жақтарында көрсетілген».
Әдістеме сатыларының ... ... ... ... ... келмейді-2;
Маған сәйкес келмейтін сияқты-3;
Білмеймін-4;
Маған сәйкес келетін сияқты-5;
Маған сәйкес келеді-6;
Дәл мен туралы -7;
2.3 МӘЛІМЕТТЕРДІҢ САНДЫҚ ӨҢДЕУІ МЕН ... ... ... тобының Ð. Êýòòåëëäiң 16 ôàêòîðëûқ сұрақтамасы бойынша
топтық көрсеткіштері
|№ |А |В |С ... ... |4,4 |8,2 ... |Èíòåëëåêò |5,7 |7,6 ... ... ... |3,6 |8,7 ... |Áàñûìäûëûқ-áàғûíóøûëûқ |5,2 |8 |
|( ... |4,6 |7,5 |
|( ... ... |3,7 |6,2 |
|( ... |5 |7,4 |
|( ... |3,8 |7,2 |
|( ... |7,8 |4,2 |
|( ... äàìó |5,2 |5,7 |
|( ... |5,8 |6,3 |
|( ... ñåíiìäiëiê-ìàçàñûçäûқ |7,3 |5,6 ... ... |5,1 |6,7 ... ... |4,5 |3,7 ... |Өçiíäiê áàқûëàó |3,9 |8,1 ... |Iøêi ... |6,4 |5,5 ... ... ... ... Ð. Êýòòåëëäiң 16 ôàêòîðëûқ
сұрақтамасының зерттеу мақсаты мен ... сай ... ... ... ... Бұл ... ... біздің басты
мақсатымыз - ата-анасы ажырасқан жасөспірімдердің æåêå òұëғàëûқ ... ìåí ... ... айқындау. Сондықтан ... ... ... ... біз ... мақсаты үшін маңызды
саналатын факторларға ғана ... Ал, ... ... ... ... зерттеу мәліметтерін сандық өңдеу кестелерінде
толығымен бейнеленген.
Зерттеу ... ... (À- ... ... òөìåíãi
äәðåæåäå îðíàëàñóû ата-анасы ажырасқан жасөспірімдердің ... ... ... ... ... iøêi ñåçiìäåðií ñûðòқà øûғàðà
áåðìåéòiíäiãií êөðñåòiп отыр. Бұл ... ... ... ... ажырасуы жағдайындағы психикалық тұрақсыздық
жағдайымен түсіндіруге болады. Ал, бақылау тобында бұл ... ... ... ... æàңà ... òåç ... ... îðòàқ iñ-әðåêåòêå áåéiìäiëiê, өçií қàíäàé îðòàäà áîëñà äà äұðûñ
ұñòàé áiëó, iøêi ñåçiìäåðií àøûқ êөðñåòó, æүðiñ-òұðûñ åðêiíäiãií êөðñåòåäi.
Эìîöèîíàëäû ... ... ... ... ... ... ... åðiêòiê әëñiçäiãií, ñåçiìäiê
әñåðëåðäiң áàñûìäûëûғûí æәíå қèûíäûқ æàғäàéëàðûíäà iøêi òåïå-òåңäiêòiң ... ... ... ... ... áàñ ... ... көрсетеді. Бұл мәліметтер бізге жасөспірімдердің
психикасына ... ... ... ... мүлікті бөлісу т.б.)
ауыр әсер ететінін және ол өз кезегінде жасөспірімнің тұлғалық-эмоционалдық
сферасында ... ... ... айғақтайды. Бақылау тобындағы
көðñåòêiøòåðäiң æîғàðғû äåңãåéiнен ýìîöèîíàëäû ... ... ... ... ... àëó, ... ... өç-өçií ұñòàé
áiëó æәíå áàñқàðó, қûçûғóëàðûíûң òұðàқòûëûғûí байқауға болады.
Зерттеу тобы жасөспірімдері “ұÿңäûқ-áàòûëäûқ” ((- ôàêòîðû) ... ... ... өçiíå ñåíiìñiçäiê, үðåéøiëäiê, ... ... ... ... Бұл ... семьялық
жағдайлардың жасөспірімнің ситуациялық және тұлғалық мазасыздану деңгейіне
тікелей әсерінің ... деп ... ... ... тобындағы
êөðñåòêiøòåð жасөспірімдердің áàòûë, òәóåêåëøië, áåëñåíäi, ýìîöèîíàëäûқ
қûçó қàíäûëûқ, өçiíå äåãåí ñåíiìäiëiêòi мәліметтерін береді.
Қàòiãåçäiê-ñåçiìòàëäûқ ... ... бұл ... ... ... ... ... адамдарға деген ýìïàòèÿëûқ
ñåçiìäåðäiң азаюына әкелетіні туралы хабар береді. Ата-анасының ажырасуы
жасөспірімдер тұлғасында ... ... әсер ... отбасылық
жағдайдың шиеленісуі барысында мінез-құлықтың кейбір қатігездік элементтері
пайда бола бастайды. Керісінше үйлесімді ... ... ... ... ... ñåçiìäåðiíiң æîғàðûëûғûí, ìåéiðiìäiëiк
көрсеткіштерін байқауға болады..
Сåíãiøòiê-êүìәíøiëäiê ((-ôàêòîðû) бойынша зерттеу ... ... ... ... ... iøêi øèåëåíóøiëiê,
қûçûғóëàðû òåê өçiíå ғàíà áàғûòòàëғàí, ... ... ... ... Бұл ... бойынша алынған мәліметтер де біздің
ата-ананың ажырасуы ... ... оның ... ... жағымсыз
әсер ететіні туралы зерттеу көзқарасымызды ... ... ... ... бұл ... жасөспірімдердің қоршаған орта адамдарына
деген ñåíãiøòiãi, сыртқы әлеуметтік факторларға òåç áåéiìäåëãiø, уақытша
сәтсіздіктерге ... ... ... ... ... ... ((-ôàêòîðû)
факторы бойынша жîғàðû êөðñåòêiøòåð олардың өçiíå ... ... ... æîғàðûëûëûғûí, тым қàóiïòåíãiø, қоршаған ... ... ... ... Ал ... ... ... ñåíiìäiëiê, êөңiëäiëiê, áåëñåíäiëiê, àëàңñûçдық
мәліметтеріне ие болды.
Өçiíäiê áàқûëàó ((3- ôàêòîðû) ... ... тобы ... ... ... өç ... êүéëåðiíiң әñåðiìåí æүðåòií,
тұлғалық өçiíäiê áàқûëàóäûң òөìåíäiãií және ішкі ... ... Бұл ... ... ... бейімделу
деңгейінің төмендігінің негізгі себептері болып табылады. Ал ... ... ... ... ... ... ... дұрыс қàáûëäàé àëàòûí, өç ýìîöèÿëàðû ìåí ñåçiìäåðií реттей ... ... және ... ... ... деңгейі бойынша
салыстырмалы мәліметтері (К. Роджерс және Р.Даймонд бойынша)
|ЗЕРТТЕУ ТОБЫ ... ТОБЫ ... ... ... ... |Жоғарғы |Орташа ... |
| ... ... |деңгей ... ... ... |
|1 | | |+ | |+ | |
|2 | |+ | | |+ | |
|3 | |+ |+ |+ | | |
|4 | | |+ |+ | | |
|5 |+ | | |+ | | |
|6 | | |+ | |+ | |
|7 | | |+ | | |+ |
|8 | |+ | | |+ | |
|9 | |+ | | | |+ ... | |+ |+ |+ | | ... | | |+ |+ | | ... | | |+ |+ | | ... | | |+ | |+ | ... | |+ | | | |+ ... | | |+ |+ | | ... | | |+ |+ | | ... Зерттеу және бақылау тобының К. ... және ... ... ... ... ... |ШКАЛАËÀÐ ÑÈÏÀÒÒÀÌÀÑÛ ... ... үшін |
| | ... ... ... көрсеткіштері |
|1 |Бейімделу |37-60 |78-110 |68-170 |
|2 ... ... |10-25 |20-50 |22-55 |
|3 ... қабылдау |11-17 |20-35 |12-30 |
|4 ... ... |12-16 |18-37 |14-35 |
|5 ... |17-27 |30-58 |26-65 |
|6 ... ... |3-6 |5-20 |6-15 ... ... және ... әлеуметтік-психологиялық бейімделу әдістемесі
бойынша зертеу және ... ... ... ... ... ата-
анасы ажырасқан жасөспірімдердің әлеуметтік-психологиялық бейімделуінің
өзіндік ерекшеліктері бар деген зерттеу тұжырымымызды толығымен дәлелдеуге
мүмкіндік ... ... ... ... ету мақсатында салыстырмалы
жиынтық мәліметтерді әлеуметтік-психологиялық бейімделудің ... ... ... құрастырамыз.
Сурет-1. Зерттелушілердің әлеуметтік-психологиялық бейімделудің
шкалалар бойынша топтық гистограммасы
1- Бейімделу ... 2- Өзін ... ... 3- ... ... 4- Эмоционалдық үйлесімділік шкаласы: 5- Интерналдылық
шкаласы: 6- ... ... ... ... çåðòòåóëåðäå қàíäàé äà áið åêi àéíûìàëûíûң
өçàðà қàíäàé áàéëàíûñòà åêåíií àíûқòàó қàæåòòiëiãi ... ... ... ... өçàðà òәóåëäiëiê ìàғûíàñûí áåðåäi. Êîððåëÿöèÿëûқ
êîýôôèöèåíò øàìàñû -1 ( r ( +1 ... ғàíà ... ... болжамын дәлелдеу үшін ïàéäàëàíûï îòûðғàí ×.Ñïèðìåííiң
ðàíãiëåð êîððåëÿöèÿñû êîýôôèöèåíòi ... åìåñ ... ... Áұë ... ... қàíäàéäà áið åêi ... ... ... (+,-) æәíå ... ... ... Áàéëàíûñ äәðåæåñi
àéқûíäàëó үøií çåðòåëóøiëåð òîáûíäàғû åêi ... ... ... ... ... àéûðìàñû àíûқòàëûíàäû.
×.Ñïèðìåííiң ðàíãiëåð êîýôôèöèåíòi ìûíà ôîðìóëà áîéûíøà ... ... ... ((2-1) ... (-åêi ... åêi ... ðàíãòåðiíiң
àéûðìàñû; (-ðàíãòåëiíåòií ìәíäåðäiң, ÿғíè çåðòòåëiíóøiëåðäiң ñàíû.
Зерттеу мәліметерін сандық өңдеудің келесі ... ... ... ... ... Осы ... зерттеу болжамын
қалыптастырамыз.
Эксперименттік зерттеу болжамы:
Н0 - Ата-анасы ажырасқан жасөспірімдердің әлеуметтік-бейімделуіндегі
ерекшеліктер мен олардың ... ... ... байланыс жоқ.
Н1 - Ата-анасы ажырасқан жасөспірімдердің әлеуметтік-бейімделуіндегі
ерекшеліктер мен ... ... ... ... ... ... ... болжамын дәлелдеу үшін Спирменнің рангілік ... әдіс ... ... ... әлеуметтік-психологиялық бейімделу
деңгейі (К. Роджерс- Р.Даймонд) әдістемесі шкалалары мен ... ... ... ... ... ... ... тексереміз (6,7,8,9 кестелер).
Кесте-6. Р.Кэттелдің 16 факторлық сұрақтамасындағы «(» факторы мен ... ... ... ... ... ... ... өзара байланысын анықтау.
|№ |Ñåíãiøòiê-êүì|Ранг № ... ... № |d |d |
| ... | |қабылдау | | | |
|1 |10 |15 |16 |12 |3 |9 |
|2 |6 |2 |11 |1 |1 |1 |
|3 |9 |12.5 |15 |9 |3.5 |12.25 |
|4 |7 |6.5 |14 |5.5 |1 |1 |
|5 |7 |6.5 |13 |2.5 |4 |16 |
|6 |7 |6.5 |14 |5.5 |1 |1 |
|7 |8 |10.5 |16 |12 |-1.5 |2.25 |
|8 |10 |15 |17 |15 |0 |0 |
|9 |8 |10.5 |15 |9 |1.5 |2.25 ... |7 |6.5 |16 |12 |-6.5 |42.25 ... |10 |15 |17 |15 |0 |0 ... |7 |6.5 |14 |5.5 |1 |1 ... |6 |2 |13 |2.5 |-0.5 |0.25 ... |7 |6.5 |15 |9 |-2.5 |6.25 ... |9 |12.5 |17 |15 |-3.5 |6.25 ... |6 |2 |14 |5.5 | |12.25 |
| | |136 | |136 | |113 ... ... ... ... ... формуласына саламыз:
ә) Таблица бойынша критикалық мәнін анықтаймыз n=16 (В.Урбах, 1964).
(р0,01) ... Н ... ... ... ... ажырасқан жасөспірімдердің әлеуметтік-бейімделу
ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... бар және ол ... мәнділік деңгейіне жетеді.
Кесте-7. К. Роджерс және ... ... ... ... ... Р. ... 16 ... «О» факторының өзара байланысын анықтау.
|№ ... |R ... |d |d |
|1 |50 |10 |9 |12 |-2 |4 |
|2 |60 |15 |10 |15,5 |-0,5 |0,25 |
|3 |47 |7 |7 |4.5 |2.5 |6,25 |
|4 |55 |12.5 |8 |8 |4.5 |20,25 |
|5 |55 |12.5 |9 |12 |0.5 |0,25 |
|6 |60 |15 |10 |15,5 |0,5 |0,25 |
|7 |45 |6 |7 |4.5 |1.5 |2,25 |
|8 |53 |11 |9 |12 |-1 |1 |
|9 |37 |1 |6 |1.5 |-0.5 |0,25 ... |48 |8.5 |8 |8 |0.5 |0,25 ... |40 |3 |7 |4,5 |1,5 |2,25 ... |44 |5 |7 |4,5 |0.5 |0,25 ... |60 |15 |9 |12 |3 |9 ... |48 |8.5 |9 |12 |4,5 |20,25 ... |41 |4 |8 |8 |4 |16 ... |39 |2 |6 |1.5 |0.5 |0,25 |
| | |136 | |136 | |83 ... Спирменнің рангілік коррелация коэфицентінің формуласы:
ә) Таблица бойынша критикалық мәнін ... ... ... ... ... ... ... ажырасқан жасөспірімдердің әлеуметтік-бейімделу
ерекшеліктері мен олардың тұлғалық-эмоционалдық қалыптары арасында ... ... бар және ол ... ... ... жетеді.
Кесте-8. Кэттелдің 16 факторлық сұрақтамасындағы «С» факторы мен К. Роджерс
және Р.Даймондтың әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... ... байланысын анықтау.
|№ |Эмоционалдық |Ранг № |Эмоционалдық ... № |d |d |
| ... | ... | | | |
|1 |6 |15,5 |15 |12 |3,5 |12,25 |
|2 |4 |3,5 |11 |1 |2,5 |6,25 |
|3 |5 |13 |14 |9 |4 |16 |
|4 |3 |3.5 |13 |5.5 |2 |4 |
|5 |3 |3.5 |12 |2.5 |2 |4 |
|6 |3 |3.5 |13 |5.5 |2 |4 |
|7 |4 |9 |15 |12 |-3 |9 |
|8 |5 |13 |16 |15 |-2 |4 |
|9 |4 |9 |14 |9 |0 |0 ... |3 |9 |15 |12 |-3 |9 ... |6 |15,5 |16 |15 |0,5 |0,25 ... |3 |3.5 |13 |5.5 |2 |4 ... |4 |3,5 |12 |2.5 |1 |1 ... |3 |9 |14 |9 |0 |0 ... |5 |13 |16 |15 |-2 |4 ... |4 |9 |13 |5.5 |-3,5 |12.25 |
| | |136 | |136 | |75 ... ... ... корреляция коэффицентінің формуласына саламыз:
ә) Таблица бойынша критикалық мәнін анықтаймыз n=16 (В.Урбах, 1964).
(р0,01) яғни, Н ... ... ... ... ажырасқан жасөспірімдердің әлеуметтік-бейімделу
ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... бар және ол стастикалық мәнділік деңгейіне жетеді.
Кесте-9. Кэттелдің 16 факторлық сұрақтамасындағы «(3» факторы мен ... және ... ... ... «Интерналдылық» шкаласынының өзара байланысын анықтау.
|№ |Өзіндік ...... ... № |d |d |
| ... | | | | | |
|1 |2 |2 |20 |2,5 |-0,5 |0,25 |
|2 |6 |15 |25 |11,5 |-3,5 |12,25 |
|3 |5 |12.5 |25 |11,5 |1 |1 |
|4 |3 |6.5 |24 |6.5 |0 |0 |
|5 |3 |6.5 |23 |4 |2,5 |6,25 |
|6 |3 |6.5 |24 |6.5 |0 |0 |
|7 |4 |10.5 |25 |11,5 |-1 |1 |
|8 |6 |15 |27 |15,5 |-0,5 |0,25 |
|9 |4 |10.5 |25 |11,5 |1 |1 ... |3 |6.5 |25 |11,5 |-5 |25 ... |6 |15 |27 |15,5 |0,5 |0,25 ... |3 |6.5 |24 |6.5 |0 |0 ... |2 |2 |20 |2.5 |-0.5 |0.25 ... |3 |6.5 |25 |11,5 |-5 |25 ... |2 |2 |17 |1 |1 |1 ... |5 |12,5 |24 |6.5 |6 |36 |
| | |136 | |136 | |119,25 ... Спирменнің рангілік корреляция коэффицентінің формуласына саламыз:
ә) Таблица бойынша критикалық мәнін ... n=16 ... ... Н ... ... ... ... ажырасқан жасөспірімдердің әлеуметтік-бейімделу
ерекшеліктері мен олардың ... ... ... ... ... бар және ол ... ... деңгейіне жетеді.
Зерттеу мәліметтерінің сапалық талдау ... ... ... ... де ... үшін ... ... табылады. Бұл
әдістеме нәтижелерін талдауда біз зерттеу мақсатына орай маңызды саналатын
қатынастар типіне ғана ... ... ... ажырасқан
жасөспірімдердің өз өміріндегі өзгерістер мен ... ... ... ... құрылымында өз таңбасын қалдырары
сөзсіз. Тіпті кей ... ... бұл ... ... ... ... ... түрлі акцентуацияларға әкелуі мүмкін.
Әдістеменің әкесіне деген қатынас (1,16,31,46) шкаласы бойынша бақылау
тобымен салыстырғанда, зерттеу тобы ... ... ... ... ... Бұл ... сипаты жасөспірім
үшін отбасындағы әке беделі мен оның ажырасу жағдайынан кейінгі ... ... ... ... Мұны ... мысалдардан айқын
аңғаруға болады. Мысалы, "Менің әкем мені сирек еркелететін" ... ... әкем ... мен ... ... ... қарсы болмас едім"; "Мен әкемнің
қайтып оралғанын ... ... "мен ... ... ... "Анаммен ажырасқанына қарамастан әкем мені ... ... ... ... ... ... ойланбайды" т.с.с.
Зерттелушілердің өзіне деген қатынасынан (2,17,32,47) да ... ... ... ... ... бәрі ... қарсы болса, онда мен
өз-өзімді жек көре бастаймын" ... ... ... бәрі ... қарсы
болса, онда мен ерегісе бастаймын"; "Мен өз ... ... ... ... ... жастамын деп ойлаймын" немесе "өз пікірімді ... ... ... ... өз ... анық ... алмаймын",
"Мен сәтсіздіктерге кездескенде өзімді бақытсыз сезіне бастаймын" ... ... ... ... ... ... (5,20,35,50) шкаласының мәліметтері ата-
анасының ажырасу ... ... ... ... ... ... ... да ықпал ететінін көрсетеді. Сөзіміздің дәлелі ретінде
зерттелушілердің "Болашақ маған қызықсыз көрінеді", "Мен ... ... ... деп ойламаймын", "Мен жақсылыққа үміттенемін", "Бізде
болашақта бәрі қалпына келетініне ... ... ... ... ... шағына деген қатынас (9,24,39,54) шкаласы бойынша жасөспірім
үшін ата-анасы ... ... және ... ... ... мүмкіндік аламыз. Мысалы, "Мен бала кезімде біз өте
тату өмір ... ... ... бала ... әкем ... "Мен ... анама жақтасатынмын" т.б. тұжырымдар жасөспірімдердің ата-анасы
бірге тұрған кездегі оқиғалардың эмоциялық ес арқылы оның ... ... ... ... деген қатынас (12,27,42,57) шкаласының ... ... ... үшін ... ... ... ... байқатады. Мұнда зерттеу тобы мәлімметтерінің арасында "Басқа
отбасымен салыстырғанда біздің отбасымызда қуанышты ... жиі ... ... мені түк түсінбейтін кішкентай деп ойлайды" "Менің бала
кезімде біздің отбасымыз ... еді" ... ... ... ... ... ... қатынас (14,29,44,59) шкаласы бойынша көптеген
жасөспірімдердің ... ... ... ... "Біз ... ... ... түсінеміз", "Менің анам балалары үшін ... ... ... ... ... аналар өз балалары үшін бәрін
жасауға тырысады", "Мен анамды жақсы көремін, бірақ кейде ренжісіп қаламыз"
т.с.с тұжырымдамалар ... осы ... ... ... ... алшақтық бар екенін көрсетеді.
Қорыта келгенде, зерттеу әдістемелері бойынша ... ... және ... ... ... ... да біздің ата-анасы
ажырасқан жасөспірімдердің ажырасу жағдайына бейімделуінде олардың ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық бейімделу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... дәлелдейді
Эксперименттік зерттеу бөлімі бойынша тұжырым
Ата-анасы ажырасқан жасөспірімдердің æåêå òұëғàëûқ қасиет-сапалары ìåí
ïñèõîëîãèÿëûқ åðåêøåëiêòåðií айқындау мақсатында ... ... ... ... ... ... арқылы бірқатар маңызды
психологиялық жайттарды айқындауға ... ... бала үшін ... ... орта ... оның ... әлеуметтік бейімделуі мен тұлға ретінде қалыптасуында өскен ортаның
психологиялық ахуалының маңызы өте зор. ... ... ... бала ... өз ... ... сөзсіз.
Жанұялық қиындықтар мен өзгерістердің салдары әсіресе, жасөспірім
шақтағы даму кезінде өте ... ... ие ... ... бұл ... ... дамуында биологиялық фактордан гөрі әлеуметтік-
психологиялық факторлар бірінші ... ... ие ... ... тән ... ... мен осы жас кезеңіндегі маңызды
психологиялық құрылымдарының қалыптасуының өзі де ... ... ... ... ... да ... өз ... ортасындағы, сондай-ақ, жанұядағы
кез-келген сәтсіздіктер мен қиындықтарға аса сезімтал болып ... ... ... ... ... ата-аналарының арасындағы
келіспеушілік, ажырасу процесіндегі қиындықтар мен көзқарастар қайшылығын
жасөспірім ауыр ... ... қол ... ... ... ... маңызды
тұжырымдар жасауға мүмкіндік береді:
1. Ата-анасы ажырасқан жасөспірімдердің өз құрбыларына қарағанда òұéûқ,
àäàìғà ñåíáåéòií, ... ... ... iøêi ... ... ... ... тұлғалық даму өзгерістері оны психикалық
тұрақсыздық жағдайына, кейде тіпті ауытқуларға әкелуі мүмкін.
2. Жасөспірімнің ... ... ... ... ... ... т.б.) ауыр әсер ... және ол өз кезегінде жасөспірімнің
тұлғалық-эмоционалдық сферасында күрделі дағдарыстарға (эìîöèîíàëäûқ
òұðàқñûçäûқ, åðiêòiê ... ... ... ... ... ... ... жасөспірім бойындағы ситуациялық және тұлғалық
мазасыздану деңгейіне тікелей әсер ... ... ... бойында
біртіндеп қàòàëäûқ, қàòiãåçäiê, қоршаған ... ... ... ... ... ñåíiìñiçäiê, үðåéøiëäiê, үëêåí ñåçiìòàëäûқòû
жағдайын тудырады. Себебі, ата-анасының ажырасуы жасөспірімдер тұлғасында
бастапқыда сезімталдық әсер бергенімен ... ... ... ... кейбір қатігездік элементтері пайда бола
бастайды.
4. ... ... ... жасөспірімнің әлеуметтік-психологиялық
бейімделуіне тікелей әсер етеді. Бұл өз ... ... ... ... өç ... ... ... æүðуі,
тұлғалық өçiíäiê áàқûëàóының òөìåíäiãi және ішкі психикалық øèåëåíісуіне
әкеледі.
Қорыта келгенде, ата-анасы ажырасқан жасөспірімдердің ажырасу жағдайына
әлеуметтік-психологиялық бейімделуі ... æåêå ... ... ìåí ... ... ïñèõîëîãèÿëûқ åðåêøåëiêòåðií айқындау
мақсатында жүргізілген эмпирикалық ... ... ... ... бойынша бірқатар маңызды нәтижелерге қол жеткізілді.
Эмпирикалық зерттеу барысында алынған мәліметтердің сандық және ... ... ... да ... ата-анасы ажырасқан
жасөспірімдердің ажырасу жағдайына бейімделуінде ... ... ... ... ... ұшырайтыны және
жасөспірімдердің әлеуметтік-психологиялық ... ... ... өзгерістермен тығыз байланыстылығы туралы зерттеу болжамымызды
толығымен ... ... ... Сысенко В.А. Супружеские конфликты. М: Мысль, 1986
2. Навайтис Г. Психологические особенности распада супружеских ... ... ... ... / Под ред. ... ... 1984. С.135-148
3. Тартаковский А.Д. Конфликты в сфере семейно-брачных отношений пути их
устранения. М., ... ... ... ... М: ... ... Л.В. ... и разводы (Демагрофическон исследование на
примере УССР). М., Статистика, 1975.-175 с.
6. Думбляускас В. Противоречивость развода и его ... // ... ... / Под ред. ... ... 1984. С 234-243
7. Швейнов В.Г. Конфликты в нашей жизни и их разрешения
М: 1988.-250с.
8. Реан А.А. Психология подростка. М.,Олма-пресс, ... ... К. ... крах или новая жизнь? М., Мирт, 1995.- 440 с.
10. Нарицын Н.Н. Свадьба-развод и наоборот. М: Махаон, 2001.- ... ... Г. Дети ... родителей: Между травмой и надеждой /
Перевод с нем. Д. Виадра. М., ... 1995.- 367 ... ... Н.Я. ... как ... ... исследования. М.,
Мысль, 1970. - 195 с.
13. Логушко Т. Как пережить развод.- СПб: Питер, ... ... А.Б. ... ... ... женщин в
постразводный период. Дис. канд. псих. наук. А., 2005.- 165 ... ... Е.Е. ... в ... ... М., 1991.- 24 с.
16. Драгуова Т.В. Проблема конфликта в подростковом возрасте// Вопросы
психологии №3, С.25-28.
17. ... П.С. ... как ... ... ... ... 406с.
18. Рапопорт С. Послеразводная ситуация в восприятии разведенных
//Вопросы психологии. №3.- 2001.С.49-57
19. Сермягина О.С. Эмоциональные ... в ... Отв. Ред. ... ... 1991.-85 ... Фонтана Д. Как справиться со стрессом. Перри Г. Как справиться с
кризисом. Брум А., Джеллико X. Как жить с вашей ... / ... с ... ... 1995.- 352 ... ... К.Н. ... возрастных кризисов. М.,Академия, 2000.-184
с.
22. Эйдемиллер Э.Г., Юстицкий В.В. Семейная психотерапия. Л., Медицина,
1989. -192 с.
23. Калмыкова Е.С., Комиссарова С.А., Падун М.А., ... ... типа ... и признаков посттравматического стресса
// Психологический журнал. 2002. Т.22. №6. С.89-97
24. 3отова О.И., Кряжева И.К. ... ... ... ... // ... механизмы регуляции социального
поведения. М., Наука, 1979. С.219-233
25. Василюк Ф.Е. ... ... М., МГУ, 1984. - 200 ... ... ... адаптации. Сборник статей. Новосибирск, 1974. -239
с.
27. Дружинин В.Н. Психология семьи. М: КСП, ... ... А.Н. ... ... ... и ... в конфликтной семье // Вопросы психологии. 1981.
№3. С.58-68
29. Лофас Ж, Сова Д. Повторный брак: дети и ... ... ... В.А. ... детей и подростков. Уч.пос.-2-е изд. СПб:
31. Александровский Ю.А. Состояние психической дезадаптации и
компенсация. М., ... 1976.- 272 ... ... Б.Г. ... ... ... М., ... с.
33. Антипов Е.Е. Введение в теорию адаптиции. М., 1991.- 24 с.
34. Березин Ф.Б. Психическая и психофизиологическая адаптация человека.
Л.,Наука, 1988.- 267 ... ... А.Б. ... ... разведенных женщин в
постразводный период. Дис. канд. псих. наук. А., 2005.- 165 с.
36. ... К.М. ... ... ... / Под ред. ... М., Прогресс, 1998. - 144с.
37. Головей Л.А. Рыбалко Е.Ф. Практикум по возрастной психологии. СПб:1998.-
780с.
38. Джакупов С.М. ... ... как ... ... ... // ... международной научно-практической конференции
"Самопознание" - программа гармоничного развития человека". 21-22 октября.
А., 2003. С.82-88
39. Жарикбаев К.Б. Чистов В.В. Этика и ... А., ... 1997. - 128 ... ... М.П. ... семья как основа гармоничного развития
личности // Поиск, 2004. №2(2) С.177-180
41. Ковалев С.В. Психология современной семьи. М., 1988. - 208 с. ... Е.Ю. ... ... ... 23. ... О ... М: 1991.- ... Крупенина А.Л. Развожусь...( но жизнь продолжается) М., 1995.-156с.
44. ... В.И. ... в ... условиях. М., Политиздат, 1989.-
303с.
45. Мацковский М.С. Социология семьи: проблемы методологии и методики.
М, 1999. - 389 с.
46. Меерсон Ф. Адаптация, ... и ... М., ... 1981.- 278 ... ... К. ... ... Л., Наука, 1983.- 240 с.
48. Психологичский словарь./под.ред., В.В.Давыдова, Ф.Ломова и др. /М:
1983.-102-106с.
49. Райгородский Д.Я: Подросток и семья. Хрестоматия. СПб:1995.-335с.
50.Человек после ... ... ... ... Селье Г. Стресс без стресса. М., Прогресс, 1982.-124 с,
52. Сидоренко Е.В. Методы математической обработки в психологии. СПб.,
1996.- 349 с.
53. Столяренко Л.Д. ... ... ... ... ... Э.М. ... ... қолданылатын негізгі
ықтималды статистикалық әдістер. Алматы, 1999.-ҚҰ-43б.
55. Хьелл Л., Зиглер Д. Теории личности. 3-е международное изд. Питер,
СПб:1998.-780с.
56. Шнейдер ... ... ... СПб: ... 2003.- ... ... ... психология. М., Деловая книга, 2005.-765с.
58. Дворяк С.В. Психология и психопрофилактика одиночества. М., 1972.-336
с.
ҚОСЫМША А
«Аяқталмаған сөйлемдер әдісінің» бланкісі
1 ... ... ... әкем ... Егер барлығы маған қарсы болса, онда_______________________________
3. Мен ... Егер мен ... шы ... болсам________________________________
5. Болашақ маған___________________________________________________
6. Менің бастығым__________________________________________________
7. Күлкілі екенін білемін, бірақ қорқамын_______________________________
8. Менің ойымша, нағыз дос_________________________________________
9. Мен кішкентай болғанда___________________________________________
10.Мен үшін әйел(немесе ер ... адам ... ... ... ... ... ... отбасым______________
12. Мен әйел мен ер адамды бірге көргнде______________________________
13. Мен жұмысты мынандай адамдармен жасай аламын___________________
14. Менің анам және ... ... үшін ... ... дім_________________________________
16. Егер менің әкем жасағысы келсе________________________________
17. Менің ойымша, мен бір нәрсе ... ... ... Мен өте ... ... ... Егер кімде-кім менің қоластымда істесе____________________________
20. Үміттенемін_______________________________________________
21 Мектепте менің мұғалімдерім___________________________________
22. Менің достарымның көбі менің недн ... ... ... ... жақсы көремін__________________________
24. Соғысқа дейін мен____________________________________________
25. Менің ойымша, көптеген жігіттер мен қыздар_____________________
26. Отбасылық өмір ... ... ... ... ... ... Менімен жұмыс істейтін адамдар________________________________
29. Менің анам_________________________________________________
30. Менің ең үлкен қателігім________________________________________
31. Мен әкемнің қалар едім_________________________________________
32. Менің өмірдегі жасырын арманым_______________________________
33. Менің ең ... ... ... бағынушылар____________________________________________
35. Осындай күн келіп жетер, сол кезде_______________________________
36. Бастығым маған ... Мен мына ... ... ... ... ... адамдарды әсірес жақсы көремін_________________________
39. Егер мен қайтадан жас болсам________________________________
40. Менің ... ... ... Егер ... ... ... ... болса___________________
42. Маған таныс отбасылардыңкөбі______________________________
43. Мынандай адамдармен жұмы жасағанды жақсы көремін______________
44. Менің ойымша, көптеген аналар__________________________________
45. Мен жас кезімде мына нәрсені ... үшін ... ... ... Менің ойымша, менің әкем_____________________________________
47. Егер мен сәтсіздікке ұшырай берсем______________________________
48. Мен өмірде ең алдымен_________________________________________
49. Мен басқаларға бұйрық бергенде_________________________________
50. Мен кәрі ... ... ... ... над собой я признаю_________________
52. Менің алдын-ала________________________________________________
53. Мен жоқ болғанда менің ... ... ... ... ең есте ... елес______________________
55. Маған әйелдер мына нәрсені істегенде ұнамайды__________________
56. Менің жыныстық өмірім_____________________________________
57. Мен кішкентай болғанда менің отбасым__________________________
58. Менімен жұмыс істейтін ... Мен өз ... ... ... ... Менің өмірде дұрыс жасамаған нәрсем___________________________
ҚОСЫМША Б
Шкала социально-психологической адаптированности(по К.Роджерсу-Р.Даймонду)
1.Я испытываю внутренную ... ... с кем – ... ... не ... ... ... догадывались, какой я, что у меня на
душе, и я ... ... ... ... свое лицо под ... во всем люблю состязание, соревнование, борьбу.
4.Я предъявляю к себе большие требование.
5.Я часто сам ругаю себя за то, что ... ... ... себя ... ... в том , что могу ... кому-нибудь из девочек
(мальчиков).
8.Я всегда сдерживаю свои обещания.
9.У меня теплые, хорошие отношения с окружающими.
10.Я сдержанный, замкнутый, ... ото всех чуть в ... сам ... в ... ... ... человек. На меня можно положиться.
13.У меня чувство безнадежости. Все напрасно.
14.Я во многом живу взглядом, павилами и убеждениями моих ... ... ... часть тех правил и ... ... ... ... меня мало своих собственных убеждений и правил.
17.Я люблю мечтать- иногда прямо среди дня. ... ... от ... ... меня ... ... будто я зол на весь мир: на всех ... ... не даю ... . А то вдруг « застряну « на какой- ... и ... мщу ... ... ... себя в ... ... умею управлять собой и собой и своими ...... себе , ... для меня – не ... меня ... портится настроение: вдруг находит уныние, хандра.
21.Меня не очень волнует то, что касается других. Я ... на ... ... ... как правило, нравятся мне.
23.Я легко, свободно, непринужденно выражаю то, что чувствую.
24.Если я ... ... ... количества людей, ме бывает немножко
одиноко.
25.Мне сейчас очень не по себе. Хочется все бросить , ... ... я ... лажу с ... самые тяжелые битвы-с самим собой.
28.Я склонен быть настороже с теми, кто почему-то обходится со мною ... чем я ... душе я ... и верю в лучшее.
30.Я неподатливый, упрями. Таких, как я, ... ... ... ... к ... и всегда сужу их, если, с моей точки зрения, они
эого заслуживают.
32.Я чувстую беспомощность.Мне нужно, чтобы ... был ... я могу ... ... и ... ... ему.
34.Мои решения- не мои собственные. Даже тогда, когда мне кажется, что я
решаю самостоятельно, они все же ... под ... ... ... часто испытываю чувство вины-даже тогда, когда как будто ни в чем не
виноват
36.большинство тех, кто меня ... ... ко мне ... я нравлюсь
им.
37.Иногда у меня бывают такие ... ... я ни с кем не ... ... меня красивая фигура. Я привлекателен.
39.Я даволен.
40.Я чувствую антипатию, неприязнь к тому , что окружает ... ... себя не ... а ... мне еще не ... удается мыслить
и действовать самостоятельно.
42.Я выбит из ... не могу ... ... себя в ... ... ... чувстую вялост, апатию: все, что раньше волновало меня, стало вдруг
безразличным.
44.Я урановешен, ... у меня ... ... я ... ... из ... часто чувствую себя обиженным.
47.Я импульсивный: порывистый, неперпеливый, ... по ... что я ... не ... ... ... ... они подводят меня иногда.
50.Это довольно трудно – быть самим собой.
51.У меня на первом плане разум, а не чувство.
52.Мне ... , я вижу ... со мной не ... так, как оно ест ... ... ... того , ... здраво взглянуть фактом в лицо, толкую их
на свой ... ... не ... ... ... в ... отношении к людям и принимаю каждого таким, каков он
есть.
54.Я ... не ... о ... проблемах.
55.Я считаю себя интересным человеком- ... ... ... ... ... ... обязательно нужны какие – то напоминания, подталкивания со ... ... дело до ... ... ... ... над ... никто . Нет ничего, в чем бы я ... ... ... свою
индивидуальность, свое «Я»
60.Я боюсь того, что ... обо мне ... ... Я не ... к ... ... В том, что я считаю
существенным, мне важно быть в ... ... ... себя сейчас.
63.Я деятелен, энергичен, у меня есть ... не ... духу ... в лицо ... или ... которая
грозит осложнениями, неприятными переживаниями.
65.Я просто не увожаю себя.
66.Я по натуре вожак и умею ... на ... ... я ... ... к ... настойчивый, напористый, уверенный в себе.
69.Я н люблю, когда у мнея с кем –то ... ... ... ... ... стать окончательными.
70.Я долго не могу принять ... как ... а ... ... ... ... в какой-то растерянности, у меня все спуталось, смешалось.
72.Я удовлетворен ... ... Мне не ... ... ... ... к себе ... нравлюсь девочкам ( парням) как человек, как личносиь.
76Я стойкий женоненавистник. Презираю ... ... с ... я ... ... осуществвить, меня охватывает страх перед
провалом: а вдруг я не ... ... у меня не ... меня ... спокойно на душе. Нет ничего, что сильно тревожилр бы
меня.
79.Я умею ... ... ... что ... ... ... Мои чувства м отнощения к
окружающему становятся более зрелыми.
81.Случается, что я ... о ... в ... ... не ... ... говорю только правду.
83.Я встревожен, обепокоен, напяжен.
84.Чтобы заставить меня что-либо сделать, надо как ... ... и ... ... ... ... в себе
86.Я часто бываю вынужден ... ... ... ... ... меня
оправдывают и делают мои поступки обоснованными.
87.Я уступчивый, податливый, мягкий в ... с ... ... раз я ... ... безнадежен. Принимаю решение и тут же их нарушаю. Презираю ... а с ... ... ... не ... ... ... на собственные силы, не расчитывая ни на ... ... не ... меня ... ... внутренней несвободы.
94.Я отличаюсь от других.
95.Я не очень надежен, на меня нельзя положиться.
96.Я обшительный, открытый человек.Я легко ... с ... силы и ... ... соответствуют тем задачам, которые ставит
передо мной жизнь. Я ... могу ... все ясно в ... Я себя ... понимаю.
99.Я ничего не стою. Меня даже не принимают всерьез. Ко мне в ... ... ... ... ... ... что девочки ( мальчики) слишком занимают мои мысли.
101.Все свои привычки я считаю хорошими.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Некені бұзу және ажырасу түсінігі49 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет
Ажырасу мәселесіне арналған әдебиеттерді талдау19 бет
Бала асырап алудың түсінігі,тәртібі10 бет
Гендер21 бет
Германиядағы «ескі» және «жаңа» мектептердің қалыптасуы9 бет
Жанұядағы дағдарыс7 бет
Жетім балалардың тұлғалық әлеуметтенуінің педагогикалық шарттары22 бет
Мектеп пен мүмкіндігі шектеулі балалары бар отбасы ынтымақтастығың қызметі мен формалары5 бет
Меншік ұғымы, түрлері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь