Қазақ халқындағы жүзге кірмейтін субэтникалық топтар: тарихи-этнографиялық зерттеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1 Қазақ халқы құрамындағы қожалар мен сунақтар тарихы ... ... ... ... ... ...13
1.1 Қожалардың этникалық тарихы мен территориялық орналасуы ... ... ..13
1.2 Қожалардың әлеуметтік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 30
1.3 Сунақтар және олардың этникалық тарихы мен орналасуы ... ... ... ... 34
2 Қазақ халқы құрамындағы төрелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37
2.1 Төрелердің этникалық тарихы мен территориялық орналасуы ... ... ... 37
2.2 Төрелер мен қожалардың қазақтың әдеттік құқығы заңындағы алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 41
3 Қазақ халқы құрамындағы жүзге кірмейтін кіші рулар ... ... ... ... ... ... ... 46
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54
Мәлімет берушілер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60
Тақырыптың өзектілігі. Тарихи өзгерістер салдарынан ұмыт қалған дәстүр мен мәдениетті қайта жаңғырту, жан-жақты зерттеу арқылы ұлттық құндылықтарды арттыру қазіргі кезеңде аса қажет екені даусыз. Бүгінгі күнде этнологтардың зерттеу бағыттарының бірі, жалпы этнос құрамындағы белгілі бір этникалық топтың болмысы болып табылады. Осы орайда этностың тұтас бейнесі мен ерекшелігін құрайтын – этностың шығу тегі, оның басқа халықтармен қарым-қатынасы, туыстық байланыстары т.б. мәселелерін зерттеу этнография, антропология ғылымындағы арнайы міндеттердің бірі.
Қазақстан тарихындағы қожалар, сунақтар, төрелер, төлеңгіттер сияқты субэтникалық топтардың этногенезі мен этникалық тарихын және этномәдениетіндегі ерекшеліктерін ғылыми тұрғыда зерделеу қазақ этнографиясы үшін маңызды мәселелердің бірі. Сол себептен зерттеудің басты мақсаты қазақ халқындағы субэтникалық топтардың шығу тарихы, олардың территориялық орналасуы және тұрмысы мен мәдениетін, оларға қатысты аңыз-әпсаналар мен әулиелі жерлер мен киелі орындар туралы аңыздарды да тарихи дерек ретінде пайдаланып, толыққанды, жан-жақты тарихи-этнографиялық тұрғыда зерттеп саралау заман талабы.
Қазақтар арасында генеалогиялық қатынасқа түспейтін субэтникалық топтардың шығу тарихы, саяси әлеуметтік құрылымы мәселелері осы уақытқа дейін төл тарихнамамызда шынайы зерттеліп бір арнаға түсе алмай келген. Кейбір зерттеулерде бұл мәселелер үстірт қарастырылған.
Қазақ қоғамында қожалардың және төрелердің әлеуметтік категория ретінде танылуына байланысты, олардың құқықтық, қоғамдық және жеке нормалық тәртіптеріндегі әдет-ғұрып заңдары, оның дәстүрлі құқы мен ережелерінде құқықтық артықшылықтары мен міндеттері анықталды. Осылайша уақыт өте келе олардың қоғам дамуына сай дараланып, басқа руларға қарағанда тұтас келбеті ерекшеленді.
Мәселен, қожалар өзіндік болмыс-бітімімен әдет-ғұрып, салт-дәстүріндегі ішкі этномәдени ерекшеліктерімен дараланған этникалық топтың бірі. Қазақ қожалар қазақи этномәдени ортада өмір сүргендіктен, олардың өзіндік әдет-ғұрып, салт-дәстүрі мен тұрмысында кейбір ерекшеліктің сақталғандығына қарамастан, сол халықпен сіңісуі де қоғамдық табиғи заңдылық. Мұндай этномәдени ерекшеліктерге мән беріп, олардың әдет-ғұрып, салт-дәстүрі мен тұрмысына жергілікті ортаның әсерін де қарастыру зерттеу жұмысының барысында орын алады. Сондықтан да олардың әдет-ғұрып, салт-жораларындағы ерекшеліктері, айырмашылықтары мен өзгешеліктері жаңа және дәстүрлі салттық жүйелердегі нақтылы этномәдени көріністері – этнология ғылымында зерттеушілер назарын аударып отырған тақырыптардың бірі.
1 Қазақ этнографиясының кітапханасы. 50 томдық.
2 Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсацких орд и степей. – Алматы: Санат, 1996. – С.656.
3 Сафи-ад-дин Орын Қойлақы. Насаб-нама. (Қолжазба түпнұсқасын транскрипциялаған Ә.Қ.Моминов және З.З.Жандарбек). – Түркістан: Асыл мұра, 1992. – 42 б.
4 Марғұлан Ә. Ежелгі жыр, аңыздар. – Алматы: Жазушы, 1985. – 368 б. - 191-192-б.
5 Шамғонов А. Төлеңгіттер қауымы және Бөкей Ордасында төлеңгіт руының қалыптасуы // e-history.kz
6 Асылбеков М.Х. Төлеңгіттер – қазақ халқының субэтникалық тобы
//e-history.kz
7 Уәлиханов Ш.Ш. Алтышаһардың немесе Қытайдың Нан-Лу провинциясының (Кіші Бұараның) Шығыстағы алты қаласының жайы туралы //Таңдамалы. – Алматы: Жазушы, 1985. – 560 б. - 474 – 526 – б.
8 Валиханов Ч.Ч. Родословное древо казахских ханов и султанов //Валиханов Ч.Ч. Собр. Соч. В 5-ти томах. Алматы, 1985. Т. 4. С. 171-173
9 Материалы по казахскому обычному праву. Сборник І. – Алматы: Изд.АН КазССР, 1948. – 349 с. - С.42-46, 220,347.
10 Қазақ шежіресі. Дайындаған Ж.Бейсенбайұлы. Алматы: Атамұра-Қазақстан, 1994. – 158-б. - 92 – 101-б.
11 Бартольд В.В. Сочинения в 9 т.т. Т.ҮІ. Работы по истории ислама и арабского халифата. – М.: Наука, 1966; Бартольд В.В. Т.І. Туркестан в эпоху монгольского нашествия. – М.: Наука, 1963. – С.759.
12 Материалы по истории казахского ханства ХҮ-ХҮІІІ веков. – Алма-Ата: Изд.АНКазССР,1969. – С. 313-321.
13 Зиманов С.З. Общественный строй казахов первой половины ХІХ в. – Алматы:Изд.АНКазССР,1958. – 296 с. – С.221-225; Бижанов М. Социальные категории казахского общества ХҮІІІ в. в трудах русских ученых // Казахстан в ХҮ-ХҮІІІ веках (Вопросы социально – политической истории). – Алматы:Изд. АН КазССР, 1969. – 203 с. – С. 160-171.
14 Артықбаев Ж.О. Қазақ этнографиясы: этнос және қоғам. ХҮІІІ ғ. - Қарағанды,1995. – 266 б. (75-79, 113-123 б); Артыкбаев Ж.О. История Казахстана в ХІХ веке. – Караганда,1992; Артыкбаев Ж.О. Этносоциальная структура казахов Севернего и Центрального Казахстана во второй половине ХІХ века: Автореферат диссертаций на соискание ученой степени к.и.н. - Алматы: 1989; Артыкбаев Ж.О. История Казахстана (двенадцать лекций). – Караганда, 1997. – 153 с. – С.82-83, 93-95; Телеуова Э.Т. Тәуке (Тәуекел Мұхаммед Батыр хан) тұсындағы қазақ хандығының саяси, әлеуметтік және экономикалық ахуалы: Тарих ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындаған диссертацияның авторефераты. – Алматы: 1999.
        
        
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.................................................................................................................7
1 Қазақ халқы құрамындағы қожалар мен сунақтар тарихы.......................13
1.1 Қожалардың этникалық ... мен ... ... ... ... ... ... Сунақтар және олардың этникалық тарихы мен орналасуы................ 34
2 Қазақ халқы құрамындағы төрелер.............................................................37
2.1 Төрелердің этникалық тарихы мен территориялық орналасуы............37
2.2 ... мен ... ... ... құқығы заңындағы алатын орны.................................................................................................................. 41
3 Қазақ халқы құрамындағы жүзге кірмейтін кіші рулар............................46
Қорытынды.......................................................................................................54
Мәлімет ... ... ... ... ... ... өзгерістер салдарынан ұмыт қалған дәстүр мен мәдениетті қайта жаңғырту, жан-жақты зерттеу арқылы ұлттық құндылықтарды арттыру қазіргі кезеңде аса қажет ... ... ... ... ... ... ... бірі, жалпы этнос құрамындағы белгілі бір этникалық топтың болмысы болып табылады. Осы орайда этностың тұтас бейнесі мен ерекшелігін ... - ... шығу ... оның ... ... ... ... байланыстары т.б. мәселелерін зерттеу этнография, антропология ғылымындағы ... ... ... ... ... ... сунақтар, төрелер, төлеңгіттер сияқты субэтникалық топтардың этногенезі мен этникалық ... және ... ... ... ... ... ... этнографиясы үшін маңызды мәселелердің бірі. Сол себептен зерттеудің басты мақсаты қазақ ... ... ... шығу ... ... территориялық орналасуы және тұрмысы мен мәдениетін, оларға қатысты ... мен ... ... мен киелі орындар туралы аңыздарды да тарихи дерек ... ... ... жан-жақты тарихи-этнографиялық тұрғыда зерттеп саралау заман талабы.
Қазақтар арасында генеалогиялық қатынасқа түспейтін ... ... шығу ... ... ... ... мәселелері осы уақытқа дейін төл тарихнамамызда шынайы зерттеліп бір арнаға түсе алмай келген. Кейбір зерттеулерде бұл мәселелер үстірт ... ... ... қожалардың және төрелердің әлеуметтік категория ретінде танылуына байланысты, олардың құқықтық, қоғамдық және жеке нормалық тәртіптеріндегі әдет-ғұрып ... оның ... құқы мен ... ... артықшылықтары мен міндеттері анықталды. Осылайша уақыт өте келе олардың қоғам дамуына сай дараланып, басқа руларға қарағанда тұтас ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрып, салт-дәстүріндегі ішкі этномәдени ерекшеліктерімен дараланған этникалық топтың бірі. Қазақ қожалар қазақи этномәдени ортада өмір ... ... ... әдет-ғұрып, салт-дәстүрі мен тұрмысында кейбір ерекшеліктің сақталғандығына қарамастан, сол ... ... де ... ... ... ... ... ерекшеліктерге мән беріп, олардың әдет-ғұрып, салт-дәстүрі мен тұрмысына жергілікті ортаның әсерін де қарастыру зерттеу жұмысының барысында орын алады. Сондықтан да ... ... ... ерекшеліктері, айырмашылықтары мен өзгешеліктері жаңа және дәстүрлі салттық жүйелердегі нақтылы этномәдени ... - ... ... ... назарын аударып отырған тақырыптардың бірі.
Қазақстан тарихында қожалардың этникалық шығу тарихы Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу аймағында ислам дінінің енуі ... ... ... ... ... Еліміздің қоғамдық саяси өмірінде қожалар ұрпақтарына жала ... ... ... ... ХХ ғ. ортасына дейін белең алды. Қожалардың қазақ даласында дін уағыздап таратудағы орны мен діни қызметтердегі ролі , , деп ... ... ... ... мен ... ... сияқты жеке тұлғаларға да теріс көзқарас қалыптасты. Олардың тарихымызда елеусіз қалуының басты себебінің бірі де осы еді.
Ал төрелердің ... ... орны ... ... ... басқа кіші субэтникалық топтар әр түрлі себептермен өз қауымдарынан шығып, басқа рудың құрамына еніп ... ... да бар ... ... ... баса назар аударатын мәселелрдің бірі.
Орта Азия мен қазақ халқының тарихындағы субэтникалық ... сол ... ... ... топтардың бірі ретінде өмір сүре отырып, олар жергілікті халық арасында шартты түрде , , , ... ... ... ... ... ... ... күнге дейін қазақ халқындағы жүзге кірмейтін рулар, ... ... ... мен өзіндік этномәдени болмысы өз алдына арнайы зерттелмеген. Қазақ халқында жүзге кірмейтін рулар дегенде, ең алдымен ... мен ... ғана баса ... ... ... субэтникалық топтар туралы айтылмайтындығы, әрине тарихи шындық.
Қожалар мен төрелердің шығу тарихы мен олардың Орта Азия мен Қазақстан ... ... ... ғ. мен ... ... төңкеріске дейінгі алғашқы жылдарындағы этнографиялық және тарихи зерттеулер болып ... ... ... ... ... Бұл ... зерттеулер Ресейден Қазақстанға жіберілген бірқатар ғылыми экспедициялардың жүргізілуі нәтижесінде жүзеге асқан. Осы деректер қожаларды Мұхаммед пайғамбардың алғашқы халифтары (ізбасарлары, серіктері) ... ... ... Оспан, Әзіреті Әлі, Әзіреті Әбубәкір Сыдықтан таратса, тқрелер тұқымын Шыңғысханның үрпақтары деп таратады. Сондықтан да сол ... ... ... ... ... ... дінін таратушылар делінсе, ал төрелер Шыңғысхан ұрпақтары ... ел ... ... ... орын ... ... қоғамының құрамындағы , топтар екендігін сипаттаумен ғана шектелген.
Біз үшін ... ... жазу ... ... әрі ең ... ... бірі ретінде 50-томдық бойынша біраз мәліметтер алынды [1].
1768-1774 жж. Ресей Ғылым Академиясы ұйымдастырған ... ... ... мен ... ... ... Осы экспедиция басшысы П.С.Паллас және экспедиция мүшелерінің бірі этнограф И.Г.Георги еңбектері қазақ қоғамының саяси және әлеуметтік құрылымы мен ... ... және ... ... ... ... берді. Бұл еңбектерде қазақ қоғамының әлеуметтік құрылымындағы қожалар мен сұлтандар тарихына аздап тоқталып, олардың тобына жататынын атап өткен. ... ... ... арасындағы қожалардың бұрынғы ата-бабаларын қадірлі, құрметті адамдар деп ... осы ... ... бірі ... ... ... ... топ әртүрлі, олардың жоғарғы тобын сұлтандар, орта тобын - ... ал ... ... ... шын ... (шынайы табиғи адамдар) адамдар - қожалар құрады деп атап көрсеткен.
ХІХ ғ. басындағы қазақ тарихы үшін маңызды ... ... ... ... бірі А.И.Левшиннің [2] зерттеуі болды. Бұл еңбекте қазақ қоғамының саяси, әлеуметтік-экономикалық және географиялық жағдайы мен ... ... ... ... ... бала ... және ... жерлеуге байланысты жосын-жоралғылар, ас беру салттарындағы әдет-ғұрыптар мен ... т.б. ... ... ... Ал, ... мен ... ... олардың шығу тарихы, қожалар қыздарын басқа қазақ руларына бермейтіндігі және Тәуке ханның ... ... ... ... ... ... мен ... орны сипатталды.
ХІХ ғ. соңында да қазақ қоғамының шаруашылық, әлеуметтік және әдеттік құқықтарын жинау мен ... және неке ... ... ... ... ... Ш. ... Г.Загряжский, П.Е.Маковецкий еңбектері құрайды. Бұл еңбектерде қожалар мен төрелердің этникалық тарихына шолу жасаумен бірге, олардың жанұялық-некелік қатынастарына ... ... ... Н.И.Гродеков еңбектерінде орын алғандығын Қазақ этнографиясының кітапханасы бойынша көз жеткіздік [1]. ... ... ... ... ... ең алғаш жазып қалдырушы ХІІІ ғ. өмір сүрген Сафи ... Орұң ... ... ... ... ғ.ғ. Қазақстан тарихы мен осы кезеңдердегі ислам дінінің ... ... келу мен ... ... яғни Қазақстан өңіріне ислам дінін таратушылар мен ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан мен Сырдың төменгі ағысына дейінгі аралықтағы Қарахан билігі жөніндегі деректер баяндалған. ... ... ... 1992 ж. ... қазақ тілінде жарыққа шығарғандар Ә.Қ.Моминов пен З.З. Жандарбек болды [3]. Бұл Насаб-нама нұсқасында да Орта Азия мен Қазақстан территориясына ислам ... ... ... ... Әбдіжалил баб, Әбдірахим баб және Ысқақ бабтар екендігін атап өткен. Осы сөзінің мағынасын Ә.Марғұлан , ... ... ... ... ... абыздар деп есептеген [4].
Қазақ халқындағы төрелер мен төлеңгіттердің этникалық қалыптасуы мен олардың қазақ халқы арасында таралуы туралы мәліметтер А. ... ... ... ... [5], ... ... халқындағы субэтникалық топ екендігін баса айтқан зерттеушілердің бірі М.Қ. Асылбеков [6] ... ... ... тарихи-этнографиялық тұрғыдан алғаш зерттеушілердің бірі Ш.Ш.Уәлиханов (1835-1865) болды. Ол Қазақстан, Орта Азия, ... ... ... ... ... ноғай, өзбек, ұйғыр халықтарының тарихын, этнографиясын, фольклорын зерттеді. Ол өз зерттеуінде Кіші Бұқараның ... ... ... ... ортаазиялық дін басыларын тұқым қуған Мұхаммед ұрпақтары сейіттер мен қожалар, шейхтар т.б. деп атап, олардың мемлекеттік ... ... ... баға ... ... қоса сейіттердің халық арасындағы беделді әрекеттерін құптамайтындығын да білдірді [7]. Ал ... ... ... ... ... де өз ... қалдырмады [8].
Қазақ қоғамының әдеттік құқықтық жүйесіндегі қожалардың басқа қазақ ... ... ... ... ... жоғары екендігі жөнінде мағлұматтар көп кездеседі. Мысалы, 1824ж. Омбы Уақытша комитетіндегі қазақтардың әдеттік құқықтары мен ережелері жөніндегі бабында қожалар мен ... яғни ... ... ... ... ... мен артықшылықтары аталады [9].
Жалпы жүзге кірмейтін руларға байланысты ең маңыды тағы бір ... ... көзі ... Жүсіпұлының 1875 ж. Бұқарада 500 дана болып шыққан деп аталатын еңбегі. Мұнда деп ... ... ... ... ... т.б. ... атап, қожалар тобына сейіттер, Қорасан тобы, Жүсіпқожа, Түрікпен қожа ... ... ... Бұл ... ... ... ... қаласының тұрғыны Айтқожа Әбдірахманұлының көмегі арқылы Ж.Бейсенбайұлы жариялаған [10].
Орта Азия мен ... ... ... ... тарихы ислам дінінің осы өңірлерде таралуымен тікелей байланысты. Ислам дінін алғаш қабылдау Қарахан ... ... ... ... ... ... ... Мұндай еңбектер қатарына белгілі зерттеуші В.В.Бартольд еңбегін [11] жатқызуға болады. Ол еңбегінде діни ... ... ... ... ... Орта Азия мен қазақ даласында ислам дінінің еніп, қалыптасуының тарихын жазады. Оның пікірі бойынша, қазақ ... ... ... ... ... Қарахандық яғма тайпасынан шыққан билеуші Сатұқ Боғрахан Абд ал Керим заманында іске асты.
Орта ғасырлық ... ... ... ... даласында Шыңғысхан ұрпақтары мен дін иелерінің ерекше вакуфтық жер иеліктерін иеленгендігі туралы мәліметтер ХҮ-ХҮІІІ ғ.ғ. қазақ ... ... ... орын алды [12]. ... ғ.ғ. ... ... ... құрылымы мен әлеуметтік жүйесі, оның экономикалық жағдайы С.З.Зиманов, М.Бижановтардың ... ... ... атап өткен жөн.
ХҮІІІ-ХІХ ғ.ғ көшпелі қазақ елінің этноәлеуметтік, саяси-шаруашылық құрылымына, отбасы мен қауымына терең ... ... ... ... ... аталған қожалардың қазақ қоғамындағы әлеуметтік орны ерекше жақсы талданған. Ал, Тәуке хан ... ... ... ... ... және экономикалық хал-ахуалын зерттеуде баптары бойынша төрелер мен қожаларға берілген құқықтық статусқа мән ... ... [14] ... ... аударарлық.
Қожалардың мұсылман дінін таратуда насихатшылық роль атқарғандығы, сопылық және ... ... діни ... ірі өкілдері ретінде танылғандығын Р.М.Мустафина[15], Н.Д.Нуртазина [16], А.К.Султангалиева [17] еңбектерінде ... Бұл ... ... ... мұсылмандықтың қалыптасуы мен таралуына тарихи талдау жасалынып, дін беделділері саналған қожалар мен сейіттердің сопылық және ... ... орны ... ... көрсетілді.
Орта азиялық көлемдегі ислам дініне, оның негізгі бағыттары мен ағымдарына қатысты және ислам дінін ... ... ... тоқталып өткен, соның ішінде , , терминдеріне қатысты мәліметтерді Ресей империясы территориясындағы ислам деп аталатын ... ... ... [18]. ... әулеттік шежірелері жөніндегі мәліметтер өте құнды. Олар шежіресі, шежіресі, , шежіресі, шежіресі, , ... және ... ... ... ... ... деректер [19]. Бірақ, бұл шежірелердің кейбірі сыни көзқарасты ... ... ... зерттеуде З.З.Жандарбектің еңбегі [20] қомақты үлес болып табылады. Ол өз жұмысын нұсқалары негізінде, оларды өзара салыстырып талдауға ... Бұл ... ... ... 7 ... мен 31 қолжазбасын негізгі зерттеу нысаны етіп алады. Қолжазбалар негізінен ... ... ... ... ... қожа ... ... соңғы жылдары жүзге кірмейтін рулардың тарихи қалыптасуы мен теорриториялық орналасуы бойынша да бірқатар еңбектер ... ... ... Ж.О. ... деп аталатын еңбекте Орталық Қазақстан өңіріндегі қожаларға қатысты ... ... [21], М.А. ... [22] деп ... ... ... ... руларды шежірелік деректер негізінде сөйлетсе, Н.Сабитовтың [23] деп аталатын еңбектерінде төрелердің геналогиялық қалыптасуы мен этникалық ... ... ... деп ... ... ... [24] ... да диплом жазу барысында пайдаланылды.
Ең бастысы архив материалдарының негізінде жазылған И.В. Ерофееваның [25] деп ... ... ... ... ең ... дерек көзі бола білді.
Тарихнамалық шолу көрсеткеніндей, қазақ халқындағы жүзге ... ... ... ... ... ... ... көздері мен зерттеулерде кездеседі.
Диплом жұмысының деректік негізі Кеңес дәуіріне дейінгі зерттеулерді құраған , Ш.Ш. ... М. ... ... мен М.Ж. ... , С. ... 1875 ж. ... шыққан сияқты шежірелік деректер болды.
Тақырыпты зерттеудің ... мен ... ... ... ... қазақ қоғамындағы жүзге кірмейтін субэтникалық топтардың - қожалардың, тқрелердің, тқлеңгіттердің, кірмелер мен шала ... ... ... тарихы мен этникалық территориялық орналасуын көрсету болып табылады. Бұл мақсат мынадай міндеттерді тудырды:
* тарихи ... мен ел ... ... ... ... ... ... қазақ халқы құрамындағы қожалар мен төрелердің этникалық шығу тегі, қалыптасуы, территориялық орналасуын сипаттап жазу;
* қожалар мен төрелер ... ... ... ... ... ... ... қожалар мен төрелердің далалық құқықтық заңындағы артықшылықтары мен жеңілдіктерін ...
* ... ... ... да жүзге кірмейтін кірмелер, төлеңгіттер, құрама сияқты рулардың этникалық шығу тарихы мен қалыптасуын тарихи-этнографиялық ... ... ... ... да ... жұмысында бұл міндеттерді де орындауға тырыстық.
Диплом жұмысының ... мен ... ... біз соңғы жылдары заман ағымына байланысты отандық тарих ғылымында болып ... жаңа ... ... ... ... ... ... жүйелілік, объективтілік, тарихи-салыстырмалылық секілді ғылыми таным принциптері басшылыққа ... ... ... ... біз этникалық, этноәлеуметтік процесстер, субэтникалық топтар жөніндегі Л.Н. ... ... ... ... ... жұмысының құрылымы. Диплом жұмысы кіріспеден, үш тараудан, алғашқы тарау үш ... ... ... екі тармақша, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімі, қосымшадан тұрады.
1 Қазақ халқы құрамындағы қожалар мен сунақтар тарихы
1.1 ... ... ... ... ... ... құрамына кірген көптеген тайпалар мен рулардың саны да, олардың ... ... мен ... жері де ... де) ... болмағаны күмәнсіз. Алайда, бір этностың ірі құрылымдық элементтері ретінде олар қазіргі ... ... ... бейнесінің қалыптасуында маңызды орын алған, сондықтан бұл процестегі олардың тарихи маңызы өте зор. Ендеше, ... ... ... ... ... ... ішіндегі құрылым ретінде жүздер зерттеушілердің назарынан тыс қалмауы тиіс [27, 23 б.]. Сондықтан да ... ... ... ... да ... тегі ... ... байланысты келелі мәселелердің бірі. Қожалар қазақтар арасында ғана емес, Орта Азия ... да, ... ... ... ... ... ... да өмір сүреді. Осы орайда, олар шартты түрде сол өмір сүрген ортасына қарай ... ... , және ... - өз ... құралатын өзара комплиментарлық негізінде өзінің мінез-құлық стереотипі және қарама-қарсы қою кезіндегі этникалық жүйе. Субэтнос - ... ... ... ... ... Әр ... субэтнос болуы этнос тұрақтылығының мәнді белгісі, өйткені субэтнос симбиоз қатынасында бола отырып, өзара ... ... ... емес қарсыластық жолымен субэтнос этностың бірлігін бұзбастан, ішкі құрылымын ... ... ... процесі кезінде субэтнос бір-бірімен алмасып, пайда болып әрі жұтылып отырады. Мәселен, Ресей этногенезі барысында субэтнос казактар, поморлар, сібірліктер, (), ескі ... ... және т.б. ... ... ... ... роль атқаратын субэтнос ерекшеленеді. Мысалы, XX ғасырдың басына дейін ... ... ... ... ... ... дербес болған этностың реликт формасы болып табылады. Мәселен бірегей провансалдық роман этносы субэнос этногенез барысында француз этносына айналды [28, 160 б.]. ... ... ... ... бір аумақты мекендейтін этнографиялық топ, сословие, конфессионалды қауым және т.б. формаларда бола алады, алайда олардың ... да бір ... ... ... ... ... ... және қоршаған ортаға қарама-қарсылығы бірдей болады.
Қазақ халқының құрамында генеалогиялық қатынасқа түспейтін топтар төрелер мен қожалар, ... кіші ... ... да орын ... үш жүзге кірмейтін тайпалар ішіндегі өздерінің болмыс-мінезімен, әдет-ғұрпымен ... ... ... ... ... тобы тарихи-табиғи күрделі процесс нәтижесінде қалыптасқан этнос құрылымының элементі болып ... ... жүйе ... ... ұлтының бір бөлігіне айналғанына да көптеген ғасыр ... ... ... мұндай даралану Л.Н.Гумилев бойынша, субэтнос болып табылады [26, С.108]. Субэтникалық ұғым белгілі бір этностан әлеуметтік, мәдени, әдет-ғұрыптық, тілдік, ... ... бар топ. Осы ... ... әлеуметтік ерекшеліктері мен этномәдениетінде кейбір ерекшелікті белгілерi сақталғандықтан, ол қазақ халқының құрамындағы субэтникалық ... бірі ... ... ... рухани өмірінде мұсылмандық мәдениеттің ең жоғарғы қызметшісі, сондықтан да Орта Азия мен қазақ ... ... ... ... ... ... әрі Мұхаммед пайғамбардың алғашқы халифтарының ұрпағы болып есептеледі.
Қожалар - Мұхаммедтің алғашқы серіктері, ... ... және олар ... Мұхаммедтің ұрпағымыз десе, оларды қырғыздар екіге бөлді, олардың біріншісі қожалардың тобы аталған Мұхаммедтің қызы Фатимаға үйленген Әзіреті Әліден ... ал ... тобы жәй ғана ... олар Әзіреті Әбубәкір, Әзіреті Оспан, Әзіреті Омар, Әзіреті Өзбектен тарағандар. Бұл аталған мәліметті Н.И.Гродеков:

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
”Жеті жарғы”49 бет
«үш жүзге» бөлiну - қазақтың ажалы11 бет
Ұлы жүз құрамындағы шапырашты руының тарихы31 бет
Адамгершілік қатынастар және топтардың құрылуы7 бет
Аз қамсыздандырылған топтармен әлеуметтік жұмыс87 бет
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарын ажырату белгілері5 бет
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарын ажырату белгілері жайлы мәлімет7 бет
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарының марфологиялық және биалогиялық ажырату белгілері6 бет
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарының морфологиялық және биологиялық ажырату белгілері12 бет
Астық дақылдарының бірінші және екінші топтарының морфологиялық және биологиялық ажырату белгілері жайлы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь