Алтын адам жәдігерінің зерттелуі-ұлттық құндылық

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.5

I. ЕСІК ОБАСЫ ЖӘНЕ АЛТЫН АДАМДЫ ӘЛЕМГЕ ТАНЫТҚАН ТҰЛҒА

1.1. Есік обасының зерттелу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6.12
1.2. К.Ақышев . қазақ археологиясының бірегейі ... ... ... ... ... ... ... ... 12.15



ІІ. ҚАЗАҚСТАННАН ТАБЫЛҒАН АЛТЫН МҰРАЛАР

2.1. Шіліктідегі сақ патшасы ескерткіші ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16.19
2.2. Тақсай және Талды.2 қорғандарындағы алтын бұйымдар ... ... ... ... ... .. 20.27



ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28.29

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
Еліміздің тәуелсіздік алғанына жиырма жылдан астам уақыт өтті. Осы уақыт аралығында егемен ел болудың алғышарты ретінде бірқатар жұмыстар атқарылып жатыр. Ендігі кезекте еліміздің рухани, мәдени және тарихи саласын түгендеу қажеттілігі қолға алынуда. Ең бастысы, ұлт болашағы жас ұрпақтың санасына туған елінің, туған жерінің қадірін біліп, Отанын сүюге баулу үшін әлі де көп еңбек жасалуы керек. Оның бір бөлігі – ұлттық тарихты саралау, зерделеу, зерттеу.
Қазақтың байтақ даласы құдды алтынмен әспеттеліп жазылған алып кітап секілді көрінеді де тұрады. Әр парағын ашқан сайын тамсанасың, таңданасың. Ойымызда бары – осынау ұлы даланың тарихының түпсіз тереңінде мен мұңдалап жатқан көне тарихымызды, тарихи тұлғарымызды келешек ұрпақ санасына жеткізу, дәріптеу.
Жұмыстың өзектілігі. Қазақ тарихы – зерттелуі тиіс мол қазына. Қазақстан жерінен археологиялық қазба жұмыстары барысында табылып жатқан көптеген Алтын адамдар бүгінде Қазақстанды әлемге танытуда, осы тұрғыда табылған тарихи-мәдени жәдігерлеріміз қатарына үлкен қазына болып енген құндылықтарды зерттеу және оны таныстыру өзекті мәселелердің бірі.
XIX ғасырда Ф. Энгельс: «Тарих алыптарға мұқтаж болғандықтан, әр дәуір ақыл – ой, парасат пен білім – ғылым жағынан мықты данышпандарды дүниеге әкеліп отырды», - деп дұрыс байқаған. Осы ойды дәлелдеуде әлемдік тарих талай мысалдарды келтіре алады. Олар бар ғаламға атақты болғандықтан, атап шығуды қажетсінбейді.
Біздің еліміздің қилы да қиын тарихында көптеген тұлғалар – ұлы қолбасшылар, мемлекет қайраткерлері, реформаторлар мен ұйымдастырушылар және ғылым мен мәдениеттің дарынды өкілдері кездеседі. Осы адамдар тобында Кимал Ақышев та бар. Ұлы ғалымның ұлттық археологияны дамытуда сіңірген еңбегі ерекше екені мәлім. Биыл Кимал атамыздың туылғанына 90 жыл толды. Осы орайда ғалымның тұлғасын сомдауды да жөн санадық.
Жұмыстың мақсаты мен міндеті. Қазақстанда табылған Алтын адамдарды зерделей отырып, оның ерекшеліктерін түсіндіру және де ең алғаш Қазақстанды Алтын адамымен әлемге паш еткен К.Ақышев өмірі мен шығармашылығына, қазба жұмыс нәтижелеріне шолу жасай отырып, қазақстандық археология ғылымының жарты ғасырлық қалыптасу тарихын сараптауға тырысу - жұмыстың негізгі мақсаты болып табылады.
Осы мақсаттан жұмыстың мынадай міндеттері айқындалды:
-К. Ақышевтің қазақ археологиясындағы орны мен қызметін ашып көрсету.
-Археология ғылымына жарты ғасыр бойы қызмет етуіне шолу жасау.
-Есік обасындағы жүргізілген археологиялық зерттеулерді қарастыру.
-Шілікті, Тақсай, Талды-2 обаларындағы жүргізілген археологиялық зерттеулердің мәнін ашу.
1. Маргулан А.Х., Акишев К.А., Кадырбаев М.К., Оразбаев А.М. Древняя культура Центрального Казахстана. А., 1966.
2. Акишев К.А., Кушаев Г.А. Древняя культура саков и усуней долины реки Или.А., 1963.
3. Акишев К.А. Курган Иссык. Искусство саков Казахстана. М., 1978.
4. Акишев К.А., Байпаков К.М. Вопросы археологии Казахстана. А., 1979.
5. Акишев К.А. Саки азиатские и скифы европейские ...//Археологические исследования в Казахстане. -А., 1973. С. 43-58.
6. Акишев К.А., Байпаков К.М., Ерзакович Л.Б. -Отрар. А., 1972.
7. Акишев К.А., Байпаков К.М., Ерзакович Л.Б. Поздний средневековый Отрар/ XYI – XYIII вв./. А., 1981.
8. Акишев К.А., Байпаков К.М., Ерзакович Л.Б. Отрар в XIII – XY вв. -А., 1977.
9. Хабдулина М.К., Талеев Д.А., Ганиева А.С. Мобилизованный археологией Акишев Кималь Акишевич. -Астана: ЕНУ, 2004.
10. Чугунов К.В. Аржан-1 и Аржан-2: сравнительный анализ // Наследие народов Центральной Азии и сопредельных территорий: изучение, сохранение и использование. – Кызыл, 2009. – Ч. 1.
11. Мыңжылдықтар куəлары: қазақстан археология ғылымы 20 жылда(1991-2011): ғылыми мақалалар жинағы. – Алматы, 2011. – 448 б., + 64 б. түрлі-түсті сур.
        
        -----------------------------------
Алтын адам жәдігерінің зерттелуі-ұлттық құндылық
\
Мазмұны
КІРІСПЕ.....................................................................
.......................................... 3-5
I. ЕСІК ОБАСЫ ЖӘНЕ АЛТЫН АДАМДЫ ӘЛЕМГЕ ТАНЫТҚАН ... Есік ... ... ... ... – қазақ археологиясының бірегейі …………………………. 12-15
ІІ. ҚАЗАҚСТАННАН ТАБЫЛҒАН АЛТЫН МҰРАЛАР
2.1. ... сақ ... ... және Талды-2 қорғандарындағы алтын
бұйымдар...................... 20-27
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
................................28-29
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР.................................................................3
0
Кіріспе
Еліміздің тәуелсіздік алғанына жиырма жылдан ... ... ... ... аралығында егемен ел болудың алғышарты ретінде бірқатар жұмыстар
атқарылып жатыр. Ендігі кезекте ... ... ... және тарихи
саласын түгендеу қажеттілігі қолға алынуда. Ең бастысы, ұлт ... ... ... туған елінің, туған жерінің қадірін біліп, Отанын ... үшін әлі де көп ... ... керек. Оның бір бөлігі – ұлттық тарихты
саралау, зерделеу, зерттеу. 
Қазақтың байтақ даласы құдды алтынмен әспеттеліп жазылған алып ... ... де ... Әр ... ... ... ... таңданасың.
Ойымызда бары – осынау ұлы даланың тарихының ... ... мен ... көне ... ... тұлғарымызды келешек ұрпақ санасына
жеткізу, дәріптеу.
Жұмыстың өзектілігі. Қазақ ...... тиіс мол ... жерінен археологиялық қазба жұмыстары барысында табылып жатқан
көптеген Алтын адамдар бүгінде Қазақстанды әлемге ... осы ... ... ... ... ... ... болып енген
құндылықтарды зерттеу және оны таныстыру өзекті мәселелердің бірі.
XIX ғасырда Ф. ... ... ... мұқтаж болғандықтан, әр дәуір
ақыл – ой, парасат пен білім – ... ... ... ... ... ... - деп ... байқаған. Осы ойды дәлелдеуде әлемдік тарих
талай мысалдарды келтіре алады. Олар бар ғаламға ... ... ... ... еліміздің қилы да қиын тарихында көптеген тұлғалар – ... ... ... ... мен ... ... мен мәдениеттің дарынды өкілдері кездеседі. Осы адамдар ... ... та бар. Ұлы ... ... ... ... ... ерекше екені мәлім. Биыл Кимал атамыздың туылғанына 90 жыл ... ... ... тұлғасын сомдауды да жөн санадық.
Жұмыстың мақсаты мен міндеті. Қазақстанда ... ... ... ... оның ерекшеліктерін түсіндіру және де ең алғаш Қазақстанды
Алтын адамымен әлемге паш еткен К.Ақышев өмірі мен ... ... ... шолу ... ... ... ... ғылымының
жарты ғасырлық қалыптасу тарихын сараптауға тырысу - жұмыстың ... ... ... ... ... мынадай міндеттері айқындалды:
-К. Ақышевтің қазақ археологиясындағы орны мен қызметін ашып ... ... ... ғасыр бойы қызмет етуіне шолу жасау.
-Есік обасындағы жүргізілген археологиялық зерттеулерді қарастыру.
-Шілікті, Тақсай, Талды-2 ... ... ... ... ... зерттелу дәрежесі. Жұмыстың зерттелу дәрежесіне тоқталсақ,
Қазақтың көрнекті археологы Кимал ... ... ... ... ... ... етуін ескеріп, ұлы тұлға туралы қалам тартқан бір
топ ғалымдардың еңбегі бар.  К.М. Байпаков, Д. ... Д. В. ... ... ... ... өмір жолымен археология саласындағы
орнымен қызметі баяндалған болатын. Ғылыми ... ... ... -
Кимал Ақышев басқарған бір топ авторлардың «Ежелгі Отырар» атты аса ... ... ... ... ... ... зерттеу барысында
табылған тың материалдар мен олардың Қазақстан археологиясының теориялық
және практикалық мәселелерін ... орны ... жаңа ... мен
болжамдар ұсынылды. Мұның барлығы Отырарды ... ... ... ... ... ... «К. А. Ақышев өмірде өте қарапайым
кісі еді. Саналы мінез құлқы ... ... ... ... өмір бойы
сол қалпынан таймады. Ол кісінің өмір жолы талайларға өнеге боларлықтай
оқиғаларға толы. Адамның ойын ... ... ... ... сол өмірден
жиған тәжрибиесінің жемісі болар. «Археологи скупы ра слова, но ... ... сөзі ... ... ... ... деуге тұрады. Өзі
таңдаған мамандықтың қыр-сырын толық меңгерсе де кейбіреулер секілді ... ... ... ... ескеркіштердің келер ұрпақ үшін жақсы сақталуын
ойлайтын Кемекеңнің көп қазғанына емес, көп қазбағанына қуанғанына ... ... ... ... ... ... ... өзге тілдерде де жарық көрді. Бұл кісі ... ... ... өз
мақалаларымен еңбектерінде сыр ... ... біз ... жүргізген ғалымдармен танысу олардың жазған ... ... ... ... ... ... әр ... байланысты зерттеулердің біршама тоқтап қалуы, тек ХХ ... ... ... ... аса биік орын ... ... бірі
А.Н.Бернштам, Е.Агеевалар Отырар өңірін зерттеулерінде Ақышевтың Отырар
өңірі жайлы еңбектерін жоғары бағалаған. Сақ ... ... ... ... ... К. ... ... жұмыстарына тоқталған. 50-
жылдардың аяғы К.А. Ақышев ... ... ... қазумен байланысты болды.
1954, 1957-1961 ж.ж. Іле ... ... ... ... ... ... Қадырбай, Қарашоқы, Алтынемел ескерткіштерінің
материалы негізінде ... ... ... и ... долины реки Или» атты
монографиясының кіріспесінде сақтардың шығу тегі ... ... және ... ... ... ... пікірлеріне жан-жақты ... ... ... ... К.А. ... 1963 жылдың
өзінде-ақ сақтардың таза көшпенді болмағанын, өздерінің үнемі қыстаулары
мен жылы жайлары ... ... ... негіз болады. Сақ кезеңінде
Жетісуда жайылымдық көшпелі жүйе орнаған. Осы ... ... ... К. А. ... ... Орталық Қазақстанның андронов
тайпаларынан шыққанын айтады және Қазақстандағы қола жебелер ұштарының
классификациясы мен ... ... ... ... ... тағы бір бағыты –сақ өнерінің шығу тегі проблемасы пайда болды.
Қ. Ақышев сақтар мәдениетін талдауда Алғы Азиялық, ... ... ... ... ... ... сөйлету бағыты басым болатын
және ежелгі дүниеде Жетісуда металлургия мен қола ... ... ... ... ... ... археологиясына қосқан аса ... бірі ... ... ... ... ... ... 1969 жылы
Жетісу археологиялық экспедициясы Есік қорғанын қазуды ... ... ... тек ... ... ғана ... ... жоқ, сонымен
қатар сақтардың әлеуметтік қатынасы саласына экскурстар жасалынды. ... жазу ... ... ... ... сенімді түрде қоюға
мүмкіндік береді. Бұл ерекше мәселе ... ... ... ... ... ... құрылымы 2 тараудан, пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
I. ЕСІК ОБАСЫ ЖӘНЕ ... ... ... ТАНЫТҚАН ТҰЛҒА
1.1. Есік обасының зерттелу тарихы
Археологтар алғаш рет ... ... ... ... карта жасап, онда ... ... 5 ... жуық
ескерткіштері есептеліп, сипатталды. 50- ... ... ... ... кезінде табылған сақ дәуіріне жататын Бесшатыр қорымы ... ... ... орын алады. Одан жинақталған ... ... ... ... таза ... ... олардың қыстайтын орны
мен жылы баспаналары ... көзі ... және осы ... ... Сол ... ... ол тағы бір ... ізденістің бағытын –
сақ өнерінің шығу тегін ... ... және ... ... дербес
металлургия ошағының және қола құю өндірісінің дамығандығын дәлелдейді.
Бұл бағыт Есік қорғанынан «Алтын адамды» тапқанда да әрі ... ... ... ... ... тоналған, тек бүйірдегісі ғана, яғни
жас сақ көсемінің жатқан жері аман ... Қазу ... мен ... ... ... ... ... қайтадан жаңғыртылды. Сақтар ... ... ... зат ... символы ретінде танылған.
Ғылымнан белгілі, тірі кезінде алтын бұйымдар тек патшалардың киіміне ... Ал о ... ... ... ... ... оның өмірін
мәңгілік ету идеясымен байланысты болу керек.
«Алтын адам» 1969-1970 жылдары тарих ғылымдарының докторы, академик
Кимал ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
Алматы қаласына 50 шақырым жердегі Есік ... ... ... ... ... зираттар солтүстіктен оңтүстікке қарай аумағы
үш шаршы ... ... ... Бұл ... ... ... деп
аталады. Есік қорғанының диаметрі 60 метр, биіктігі 6 ... Бір ... ... және ... ... ... бар болғаны анықталған.
Орталық зират бірнеше қайтара тонаудың нәтижесінде өзінің бұрынғы қалпынан
өзгерген. Тонаушылар қырынан ... ... таба ... ол ... ... ... ... Бейітте ұзындығы 1,5-3 метрлік ... ... ... ... ... Ағаш ... солтүстік бөлігінде
ұзыннан жатқыза ... ... ... ал оңтүстік және батыс
бөліктерінде ыдыс-аяқтар орналастырылған. Жерленген адаммен бірге киімінен
алтын ... ... ... ... қола ... ... тастармен
әшекейленген алтын сырға табылған. Әшекейлер барыс, бұлан, таутеке, арқар,
жылқы, түрлі құс бейнелерін ... ... ... деп аталатын скиф-сақ
зергерлік өнерінің үздік үлгісі. Жерленген ... ... ... аяғының
ұшына дейін 165 см.
Есік обасы біздің заманымыздан бұрын V-IV ғасырларда өмір сүрген ... ... мен ... ... ... аса ... ... табылған 4 мыңнан астам бұйымдардың көбі алтыннан жасалған.
Бас киім 150-ге жуық ... ... ... ... ... ұзындығы 70см шамасындағы бас ... ... ... үш ... ... көк әлемі, жер әлемі және жер асты
әлемі. Арқардың алтын статуэткасы бас ... ең ... ... ... ... ... ... шың құздарын мекендеуші жануар тәңірге бір
табан жақын, «кіршіксіз» деп есептелген. Әсемдікті ... ... ... ... төрт ... ... Олар сабы ... алтын
лентамен спираль сияқтандырып оралған және жоғары жағы жапырақ тәрізденіп,
ортасы қуыс болып келген. Бұл бас киімдегі жебе ... ... ... ... ... Ал құстың қанаттары жоғарғы билікті, жоғарғы әлемді
білдіреді.
Сақ тайпаларының ... ... бірі ... Бас ... бір-біріне қараған екі жылқы бейнесі кездеседі. Ол
кәдімгі мініс жануары, әлем аймақтарының бірінен-біріне ... ... ... бұйрығын сақтап жеткізуші, дүниені жалғастырушы буын.
Сонымен қатар жылқы адамдар әлемі мен ... ... ... ... ... ол өзінің иесіне өлімнен кейінгі ... ... ... ... ... Сақ жауынгерінің бас киімінің дәл ... ... ...... ... дос, жолдас,
соғыс қаруы, ата-бабалар дүниесімен қарым-қатынас ... ... ... ... ... рәсімдік, тәңірлік және аластаушы жануар қызметін
атқарған.
Құстардың бейнелері негізінен көк аспанның нышаны болып есептеледі. Құс
бейнелері нақтылықты, ... ... ... пен ... ... ... бейнелер жүйріктік пен ұшқырлық болсын деген тілектен
туындаған. Құстың ерекшелігі, олар бір ... яғни ... ... ал ... ... бұл ... ... яғни биологиялық
ерекшеліктері оларды Ғарыштың төменгі өрісімен байланыстырады және аспанда
тек Құдай ғана мекендейді, ал оған құс қана ұшып жете ... ... ... Сондай-ақ, құс көсемнің билік нышаны да болып есептелген.
Таудағы барыс – бұл образ ... әлем – ... ... ... жоғарғы дүние мен адамдар әлемін байланыстырушы-«әлемдік тау» деген
мағына береді. ... ... ... ... ... ер ... еркіндіктің және патшалық тұқымның нышаны санатында
есептелген. Осыған қарап еліміздің ... ... ... ... ... елдік рәміздерінен лайықты орын алып отыр.
Бас киімнің артқы ... ... ... ... тұр. ... ... ... әлемді тауға ұқсатты, сондай-ақ
Құдайлар мекені деп те ... Ол ... ... аң аулауға
шыққанда сақтап жүреді деп ... Ал ... ... металл ретінде күн
шуағына теңеді және бұл ... ... хан ... ... әшекей де кездеседі. Ол ірі де мықты мүйізі бар
тұяқты жануар ретінде жаратылыстың ортаңғы аймағымен байланысты ... ... ... әлем ... ... ... ... рухты
«көктегі жайылымға», яғни жоғарғы әлемге апарады ... ... ... ... ... ... ... Құдайлар және жоғарғы әлемнің жануары
ретінде қабылданған.
Мойнында домалақ жүзік сияқты үш ... ... екі ... бас ... ... ... ... мен көркі оның
көшпелі ... ... ... ... ең ... бірі екендігін көрсетіп тұр.
Үстінде үшбұрышты ... ... ... ... ... жеңі ... ... өрнектелген. Бұл жапсырмалардағы
басты идея – көк аспан ... яғни күн ... мен ... ... ... ... тесіктері бар. Бұл киімді ұсақ, жұқа
шытыралармен безендіру, күнделікті тұрмыста киюге ... ... ... ... ... ... дайындалған. Ежелгі халықтардың ұғымы
бойынша алтын мәңгі өмірді, ... ... Бір ... ... бір топтың өкілін білдірсе, екіншіден, бағалы ... ... ... ... ... ... және осылайша жерленген адамды мәңгілік
өмірге жетеледі.
Қысқа қамзол – құрастырмалы ауыр белбеумен буылған. ... аңға ... ... ... 16 тоға бұғы бейнесінде жапсырылған. Белдікті
безендірген шығыршық және алтын ... бас. Оған ... ... және ... қасқырды бейнелеген. Қасқыр мен барыс басқа әлемді бейнелейтін және
жендеттік жасайтын жыртқыш болып ... ... да ... идеалын
кейіптейтін қасқыр образы ер жүректіліктің, тәкаппарлықтың, ... ... ... ... ретінде саналған. Шексіз даланың жауынгерлері
өздері қасқырға «еліктей» ... ... ... қажетті қасиеттерін
«бойына жұқтырып», өздерін «қасқыр», «барыс» түрінде сезінетін болған.
Бұғы мүйізінің үлкендігі сонша, ... ... ... тұр ... ... ... Бұғы ертеде тотемдік аң болып есептелді, яғни оған
табынған. Ол мифологиялық, дүниетанымдық, діни және сақ ... ... ... ... тым ұзын әрі ... арқасына қарай жайылған,
сирақтары бауырына бүгілген. Ширыққан серпінді қалпы дәл берілген. Бұлшық
еттері жиырылып тұрғандай әсер қалдырады.
Белдіктің оң ... ... ... ұзын семсер, сол жағында алтын
пластинкалар бұғы және жылқы бейнесінде жапсырылған қынға салынған ... ... және ... бұл екеуі далалық көшпелі образынан айрылмас
алғашқы діни құндылыққа ие болған дәнекерші ... ... яғни ... ... және ... ... өмір бере алатын қасиеттерге ие
болатын жануар. Оң жақ ... екі ... ... бар. Оның ... ... киіп ... ... адам бейнесі, ал екіншісінде айналы ... ... ... ... ... адам жанымен
жалғасып және жер әлеміндегі болып жатқанның бәрін ғарышқа жеткізіп ... ұғым ... ... ... ... ... ... болып есептелген.
Саф алтыннан тұратын бұл жүзік асқан шеберлікпен, ... ... Мөр ... ... ... көшпенді тайпалар мен
кейбір жергілікті халықтардың құдайларының бірі – Митра бейнеленген. Бұл
«мөр» рөлін ... ... ... да ... ... ... ... етік. Сақтардың мифологиясы, олардың
қоғамдағы дәрежесі, көшпенділердің идеологиясы олардың киген киімдерінен
айқын көрінген. Киім ... ... ... ... адамның Жетісу жерін
мекендеген көрнекті елбасы немесе жас көсем, әскербасы ... ... Бұл олжа ... ... олардың мифологиясын, өнерін,
жазуын, әлеуметтік құрылысын ... ... ... Сақ ... өте ... де ... композиция.
Барлығы қорғандағы бейіт ішінде металдан, балшықтан жасалған 31 түтік
және күміс қасық пен ағаш ожау да бар ... ... ... ... ... ... ағаш ... ал батыс
жағында балшық және металл түтікшелер, ... ... сол ... ... ... ... ... 26 таңбадан тұратын, Қазақстан ... ең көне ... ... ... нұсқалары бар.
1. Ғалым, тіл маманы Алтай Аманжоловтың оқуы ... ... ... Жат адам ... бүк! ... ас-су мол болғай!
Қазақтың шаңырағына бөтен адам келгенде еңкейіп кіріп, сәлем беріп,
асығыс болған ... ... тізе ... ... ... Ол ... ... Осы үрдіс сыры да Алтын адамның қасынан табылған күміс ... ... болу ... ... тостағандағы жазу ғалымдармен әлі
зерттелу үстінде.
Бұл ескерткіштер осы арадағы өмір ... ... ... ... даму ... ... өмір ... этникалық және қан ... ... ... ... К. ...... ... бірегейі
Халқымыздың тұңғыш маман археологтарының бірі – Кимал Ақышев. Ол
зерттелуі архивте жүзеге ... ... ... ... жер ... ... ғылымымен айналысқан. Ғылымның бұл саласын таңдаудағы
басты мақсаты – жаңадан қалыптасып келе жатқан ғылым жолын кеңейтіп, ... ... ... ... ... арман етеді. Бұл салада жолы болып, еңбегі
ақталған ғалым-археолог Кимал Ақышұлы Ақышев 1924 жылы ... ... ... ... ... баурайындағы қыстауда дүниеге
келген.
1942 жылы Алматы қаласындағы №25 орта мектепті бітіргеннен кейін ... ... ... ... ... ... училищесіне
жіберілді. Орта мектепті бітіргенге дейін Кимал Сәтпаев болып атанып жүрген
ол ... ... өз ... ... училищені аяқтаған соң, 1943 жылы көктемде 230 ... ... ... ... ... ... аттанады. Қазақ
арасында ең «сәнді» болып ... ... ... ... ... К.Ақышев ағасы Қаныштың ақылына құлақ асып, С.М. ... ... ... ... ... факультетіне оқуға түсіп, оны 1950
жылы бітіреді. 1947 жылы А.Х. Марғұланның бастауымен Орталық ... ... ... археологиялық экспедициясына шығады.
КСРО Ғылым Академиясы Археология институтының Ленинград бөліміне
аспирантураға түсіп, 1953 жылы 4 ... ... ... ... М.П. ... ... «Орталық Қазақстанның қола дәуірі»
атты тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғайды. Студенттік жылдары
археологиялық қазба ... ... 1953 жылы ... КСР ҒА Тарих,
археология, этнография институтының ... ... ... ғ. ... ... К.Ақышевтің қазба жұмыстары кезінде табылған
сақ дәуіріне жататын Бесшатыр қорымы оның ғылыми өмірбаянынан ... ... Көне және орта ... ... ескерткіштерің әлемдік маңызы
зор Есік обасынан табылған ... ... ... V-ІV ғасырлар), Бесшатыр
(б.з.б. VІ-V ғасырлар), ... ... ашып ... ... ерте ... мәдениеттерін кезеңдеу мәселелерін анықтады.
Нұра мен Есіл өзендерінің сағасындағы ортағасырлық қалалар туралы
алғашқы деректер ... ... Бас ... ... ... 1816 жылы
Есіл мен Нұра аумағын зерттеген кен инженері Иван Шангиннің күнделігінде
келтірілген. Оның бұл ... 1820 жылы ... ... ... ... ... Осы ерте ортағасырлық
қалалардың жұрнағын табу жұмысымен өткен ғасырдың 50-70 ... ... ... ... ... ... төңірегінде орын тепкен Бытығай
және Бозоқ қалаларының орны тек ... ... ... ... ... анықталды. Бозоқ қаласының орнын 1998 жылы тауып, 1999
жылы алғаш ... ... ... ... Есіл ... ... қалаушы және жетекшісі К. Ақышев болатын.
Кимал Ақышұлы көне ... ... ... тұжырымдарын жасауға
белсене қатысты. Орталық Азия өркениеті жүйесінде ежелгі Қазақстанның ... ... үлес ... ... II ... Қазақстан археологиясы жақсы дамыды, ол
материалдық ... ... анық ... ... сол
кездегі В.В. Радлов, П.П. Семенов Тянь-Шанский, Ш.Ш. ... ... ... ... ... жылы Орталық Қазақстанда ірі археологиялық қазба ... ... ... ... Оның ... П.С. Рыков, М.П.
Грязнов, М.И. Артоманов, И.В. Синицын, М.Н. ... ... ... ... 40-50 ... ерте ... ... туралы тарихына
арналған мақалалар жарыққа шығады. А.Н. Бернштам еңбектерінде Бурабай ... ... ... ... ... ... ... жылдарда
Н.В. Валукунский ежелгі тау-кен ісі мен металлургия жайлы ... ... ... ... жылы республика территориясында археологиялық зерттеумен
айналысқан ... ССР ... ... ... ... Орталық-Қазақстандық экспедиция құрамында А.М. Оразбаев,
М.К. Қадырбаев, Л.Р. Қызыласов, А.Г. Максимова, Г.И. Пацевич сонымен қатар
К.А. Ақышев та ... ... ... ... Жаңаарқа, Шет, Ақтоғай ... ... ... Бұл жерлердің топографиясы әр ... қола мен ерте ... ... ... өзен ... мен
ойпаттар бар. 1946 жылы археологиялық барлау негізінде Сарысу өзені ... ... ... ... [4, ... жылы Бетпақдаланың Солтүстік пен Солтүстік-Батыс ... ... ісі қола мен ерте ... ... зерттеуде маңызды
материалдар берді. Мұнда Айшырақ, Дарат, ... ... мен ... І, ... ІІ, ІІІ ... ... Сол жылы Беғазы обасын зерттеу жұмысы алға
қойылды, бұл 1948 ... ... ... ... ... ... ... андроновтың және кейінгі қолаға қатысты болды. Жұмыстың нәтижесі
көп ... ... [4, ... жылы ... ... ... бөлігінде андроновтың Былқылдақ І
мен ІІ обалары қазалап алынды. Барлық назар андронов мәдениетінің дамуының
ерте кезеңін анықтау үшін ... ... ... Талды-Нұра
маңындағы шатқалдарда көптеген жаңа қола ескерткіштер, ... ... ... мен ... ... табылды. Археологтар Есіл өзен
бойындағы Сарыарқа мен Атасу тұрақтарының ... ... ... ... ... ... ман ... құрылыстары біріне-бірі дәліз
арқылы жалғанған және осы «микроаудандар» бір шатыр астында ... ... ... ... ... ... ... Бұл жүйе бойынша жылу
ошақтан еден астынан тор арқылы ирек түрде жіберіледі.
Тарихи лингвистика, археология, ... ... ... ... ... ешқандай күмән келтірмейді. Бұл ... ... мен ... ... ... ... белгілі.
«Авеста» мен «Ригведа» -б.з.д. ІІ мыңжылдықтағы халықтың мифологиясы,
мәдениеті мен тарихы жайлы құнды мәліметтері бар ... ... ... ... Онда ... арийлердің тұрмысы мен мінез-құлығы, арман-
үміті өлең жырлармен ... ... ... ... - ұлы «Арья
Внейджудің» ... ... ... ... мен ... жағымен өте ұқсас.
Есіл, Тобыл мен Нұрада соғыс арба ... мен ... ... ... ... жылқы қаңқалары бар ежелгі арийлік жауынгерлердің
қорғандары табылды. Өлген адаммен бірге ... ... мен оның ... ... ... оғы бар садақ жерленген. Бұл ... ... ... ... ... ... ежелгі ... ... ... ... ... Батыс Сібірлік далалық
жерлерінен Шығыс ... ... ... ... мен ... даласынан Үндістанның солтүстік аймақтарына, Синьцизянның
шығысына дейін (Қытайлық археологтармен ... ... ... ақ шашты мумиялар бар обалар) миграциялағанын көрсетеді.
Андроновтардың құрылыстарында критмикендік мәдениет қалдықтары
байқалады. ... ... ... ... ісімен алғаш
айналасушылардың бірі, олар берік ... ... ... ... балқытатын пешті тұңғыш жасағандар болып табылады. Сонысен қатар,
андроновтар Атасу мен Қолбада, Нарым мен ... ... ... ... өндірді. Шығу тегі жағынын Қазақстандық қалайы ... ... ... ... ... ... ... кездеседі. Олар алтын
өндірушілердің алғашқылырының бірі еді, ... ... ... ... мен Ақсуда орналасқан. Бұл жылы, әдемі металлды
андроновтық өзіне әшекейлі ... ... үшін ... Бұған дәләл
ретінде археологтар қорғандардан қола мен ... ... ... ... ... саны ... ғалымдар ежелгі андронов
әйелдеренің ... ... ... ... ... Әр ... сияқты әлеуметтік
жас аралықты бейнелейтін нышан болып табылатындықтан, ... ... бас ... мен ... ... ... ... жылы Атасу өзенінің бойындағы Айшырақ І, ІІ мен Шерубай – Нұра
өзенінің бассейнінде Ақсу – Аюлы І мен ІІ және ... ... ... ... Алынған материалдарды Орталық ... ... ... ... К.А. Ақышевтің диссертация жұмысында
көруге болады [5,3 – 5-б.]. Онда ескерткіштер ... үш ... ... ... ... ... қатар, шаруашылығы мен
тұрмысы, металургиялық ісі, ... ... мен діни – ... ... ... ... тарихындағы және К.А. Ақышевтың
библиографиясындағы негізгі кезеңіне 1945-1955 жылдардағы тыңайған жерлерді
игеру ... ... ... ҒА ... мен этнография, тарих
Институтының археология бөлімшесімен 10 экспедиция ұйымдастырылды. ... ... ... 1960 жылы ... ... ... ... Жұмыстың ... ... ... ... болашақтағы мүмкіндіктер мен міндеттер анықталды.
Ол әр кезеңде әлемге ... ... ... жұмысты басқарып
отырды. Оның бастауымен «Алтын адам» табылған Есік ... ... ... қаласы және ежелгі ортағасырлық мәдениеттің ескерткіштері қазылып
зерттелді. Өзінің жеке ... бар ... ... ... ... болып табылады. Сақтар мифологиясының киелі мағынасын жеткізетін
«Алтын ... ... ... ... сюжеттері Қазақстан
республикасының мемлекеттік атрибутикасына енгізілді.
1997 жылдан бастап Есіл ... ... ... жүргізілді, оның міндеттеріне ... ... ... ... зерттеулер жүргізу
мәселелері қойылды. Экспедицияның негізгі объектісі ... ... ... ... болып табылады.
Жүргізілген ғылыми зерттеу нәтижесінде қола дәуірінің (б.з.д. ... ... ... тас ... мен ... қорғандары (б.з.д. VII-X
ғғ.), үш ортағасырлық қалашықтар (X-XIII ғғ.), ... ... ... резиденциялары (XV-XVII ғғ.) археологиялық – топографиялық жағынан
толық ашалып зерттелді.
Өзінің елу жылдық ғылыми қызметін ... ... ... ... ... ... ... шешуге арнады. Оның ... ... ... мынадай мәселелер зерттелді: қола
дәуіріндегі (б.з.д. ХVIII – XII ғғ.) ...... ... пен ... кезеңделуі, егіншілік пен мал шаруашылығының пайда
болуы (б.з.д. Х – І ғғ.), ... ... мен ... ... V ғ. – б.з.V ғ.) мен ... «аңдық стильдегі» скиф – сақтардың
өнері. Соңғы жылдары ол ... ... жаңа ... ... ... қола мәдениеттің генезисі мен эволюциясын зерттейді.
ІІ. ҚАЗАҚСТАННАН ТАБЫЛҒАН АЛТЫН МҰРАЛАР
2.1. Шіліктідегі сақ патшасы ескерткіші
Саф алтыннан құйылған Сақ ... ... ... ... ... ... ... археолог С.С. Черников алғаш рет ... ... ... ... ғылымда үлкен тұжырым жасаған болатын.
Оның экспедициясы мұнда диаметрі 100, биіктігі 8 метрге жететін ... Сақ скиф ... ... ... ... (бұғы, қабан,
бүркіт) түріндегі алтыннан жасалып, лағыл тастармен көмкерілген бұйымдар
табады. Оның бәрі ... ... ... ... ... ... ... қалды. Әлі күнге Ресей тарих мұражайында сақтаулы тұр. Ал
Шілікті оба құрылысы 51 ... ... ... қорымның құрамына кіреді.
Қорымның 13 үйіндісінің әрқайсысының диаметрі 100 метрге, биіктігі ... тең. Бұл ... ... ... бойы кісі ... ... ... көсемдерінің үлкен зираты болса керек. Обаны қазу жұмыстары ... ... ... ... ... ... Жердің бетінен аумағы
58 м2, тереңдігі 1 метрдей шұңқыр қазылған. Оның қабырғалары 2, ал ... ... ... ... 2003 жылы ... ... Төлеубаев қазба
жұмыстарын жүргіз-ген Шіліктідегі «Бәйге төбе» ... ... ... ... Археологтардың айтуына қарағанда, бұл обалар геометриялық ... ... ... ... ... бұл ... басы ... территориясындағы «қақ» деген жердегі «Ханоба», одан кейінгілері жұртқа
мәлім «Қособа мен ... ... ... Ал ... 57 оба ... Оңтүстік-батысында Тарбағатай, шығысында ... ... ... ... ... ... ... обалар құдды төрт
жағынан төрт мұнаралы қорғанмен тұратын алып қағанатты еске түсіреді. ... ... ... топ ... бұл ... 2003 жылы алтынмен
көмкерілген киімімен жерленген сақ патшасының сүйегін табады. ... ... одан ... мал ... ... үлкен таутекенің
басы көрінген. Өлген адамның қырқына немесе жылына арнап ... ... ... ... ... қою — Шығыс өңірінде ежелден бері ... Тас оба ... ... ... оның астынан үлкен бөренелерден
салынған қима қабырғалар шығады. Жалпы оба үш қабат ... ...... ... ... — тас ... ... — жер бетіне
салынған ағаш үй құрылысы, яғни қабірі. Топырақтарды арши келе ... бір ... ... ... ... ... сан жілігі табылды. Олардың бәрі де кәдімгі ... ... ... ... 1,5 метр төмен түскенде тік қойылған
адамның бас ... ... ... осы ... ... ... бөлігінен алтын бұйымдар әр жерден, әр қабаттан кездесе бастайды. Бұл
жапсырмалар — сом ... ... ... дүниелер, яғни таза құйма
алтындар. Олардың ішіндегі ең үлкені — арқардың ... екі ... ... ... ... ... алтын
жапсырма “Мәңгі әлем бәйтерегі” өрнегін еске түсіреді. “Ал бір-бірімен
тұмсық түйістіріп тұрған екі ... басы ... ... ... әртүрлі кескінді байқауға болады.
Бірінші, қарапайым қос таутекенің басы десек, екіншісі — тура қарап
тұрған барыстың бейнесі. Ал ... ... — осы ... ... ... ... оның ұшып бара жатқан құсқа ұқсайтындығы. Бұл — ... ... ... ... қарап, ежелгі дәуір мәдениетінің қаншалықты
дамыған деңгейде болғанын көреміз. Аса бір геометриялық дәлдікпен ... ... ... ... де ... ... еріксіз тамсандырады.
Бес жұлдыздың қырлары мен түйменің жиектері жіңішке ... ... да ... ... ... ... жұлдызшаның өзі көк
түнікеден (эмальдан), жұлдызшаның шеті ақ ... ... ... ... ... ... өте ерте заманнан кездеседі. Сондай-ақ,
бесжұлдыз сақтарда патша билігінің ... ... ... де ... бар. Оның ... ... ... безендірілген киімдері тірі
кезінде киіп жүрген киімдері екені белгілі болып отыр. Яғни ... ... ... ... ... ... ... негізделе құйма
алтындардан жасалған. Күрделі зооморфтық сюжеттер мен мазмұндарды құрайтын
осы әшекей бұйымдарды құю ... ... сол ... ... ең ... шебінде тұрғанын көрсетеді. Сол кезеңнің өзінде Сақтардың ... ... ... ... ... ... аса ... меңгергенін
түсінеміз.
Алтын адамның патша екенін, оның өзі ең алғашқы Сақ патшасы болғанын
мыналарға қарап дәлелдеуге болады: ... 17 оба бар. ... ең ... ... ... да осы. Одан ... ... кішірейе береді.
Тарих кітаптарынан белгілі, тірі кезінде алтын бұйымдар тек ... ғана ... Ал о ... ... ... ... ... өмірін мәңгілік ету идеясымен байланысты болу керек. ... ... ... ... зат мәңгіліктің символы ретінде
болған. Ертедегі сақтар ... ... ... ... ... ... ... ұзын саны 358 ... ... ... ала ... қорытындылары бойынша бұлар 850-ші сынамалы алтыннан
кем емес ... ие ... ... Яғни бұл — аса ... ... ... адам біздің тарихи-мәдени мұрамызды толтырған тағы бір жәдігер.
2.2. Тақсай және ... ... ... ... ... жүргізілген қазба жұмыстары барысында ежелгі сармат
кезеңіне жататын ... бай ... ... орны ... ... әйел
адамның алтын әшекей бұйымдары, ерекше шошақ төбелі алтындаған баскиім
қалдығы, соғыс көрінісі бейнеленген тарақша ... т.б. ... ... екен. Табылған алтын бұйымдардың салмағы 3 келіге жуық.
Тақсай обалар кешенінен табылған материалдар, ... ... ... ... ... өртеген кезде жанбай ... ... ... көрінісі ғылыми ортада үлкен қызығушылық тудырды.
Тақсай оба кешені археологиялық қазба жұмысын жүргізу ... ... жоқ. 1965 жылы жер ... жұмыстары кезінде осы кешен
маңынан бірнеше жәдігер табылған ... ... оның ... ... ... Соның ішінде күміс ритон ғылыми ортада ... ... ... 37 жыл өткен соң, 2012 жылы кездейсоқ табылған ... ... бұл ... 4 оба ... бар ... анықталды. Сөйтіп,
үш обада археологиялық қазба жұмыстары басталды. Алғашқы екі ... ... ... ... ... ... аз ... Соңғы
обадан, яғни үшінші обадағы жерленімнен қызықты және көптеген қайталанбас
ғажайып материалдар ... ... ... ... ... ... пікірі бойынша осы жерде б. з. д. І мыңж. ортасындағы
ірі тарихи оқиғалардың бірі — екі ... ... Иран мен ... қақтығысуы жазып алынды.
І Тақсай кешенін қазу кезінде алтын бұйымдарға аса бай ақсүйек әйелдің
қабірі табылды. Осы ... ... ... және ... ... Қабірдің оң жақ төменгі бұрышында ағаш сауыттың қалдығы табылды,
оның ішінде кішкене ыдыс, келі мен келсап, шағын пышақ болды. 
Қабір ішіндегі ... бәрі ... және ... ... Моланың ағаш
төбесі жанып, құлаған кезде әйел сүйегінің көп бөлігі де отқа күйіп,
жойылып ... мыс ... ... ... ... ... ... айналған ағаш тарақтың қалдығы ... ... ... ... ... оның ... тарақтағы сурет анық сақталыпты.
Қазба жұмысы кезінде ағаш тарақтың қалдығын және онда ... ... ... сақтап қалу мүмкін болды. Ол үшін топырағымен бірге
қиып ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру шеберханасына тапсырылды. Осы жерде тарақтың
алғашқы бейнесі қалпына келтіріліп, ондағы сурет туралы барынша мол ... ... ... ... ... ғылымдарының докторы, Батыс
Қазақстан облыстық тарих және археология орталығының директоры Мұрат Сдықов
және орталықтың ... ... ... ... тарағы дүниежүзінің
мәдени-тарихи қазынасына кіреді. ... ... бұл ... ... екі ... бүтін тік бұрышты пішінді ағаштан жасалған. Тарақ өте
жаман күйде табылды: оның көп ... ... ... Ені — 11 см,
биіктігі — 17 см, жуандығы — 0,5 см.
Тарақтың шаш тарайтын бөлігі жоғарғы және төменгі қатарлы ... ... ... ... қимасы жұмыр әр түрлі мөлшердегі 13 ірі
тістерден, ал төменгі ... ... ... ... шеңберлі дәл тілінген
тістер түріндегі мөлшерлері бірдей ... ... ... ... екі
шетінде қатардың екеуінде қиылған-конус пішіндегі декор ойылған. Тарақтың
орталық бөлігінде тік бұрышты ... ... ... ... ... Жақтауша периметрі бойынша ойып ... ... осы ... ... тік ... ағаштан жасалған қондырмалар
жапсырылған, олардың орталығы ... ұсақ ... ... ... ... бүйір шеттері тік бұрышты тістермен декорланған.
Тарақтың тік бұрышты қоршалған жақтаушаның ... ... бір ... ... ... екі сарбаздың және оның қарсыласы арасында жүргіп
жатқан ұрыстың көрнісі бейнеленген. Бұл көрніс анық ... ... ... ... ... көрсетілген.
Екі дөңгелекті жауынгерлік арбаға бір ... ... ... екі ... төрт ... ... бейнеде бір көрсетілген. Шебер
жегілген аттың шоқтығында ... ... ... ... ... ойып анық берген. Арба қорабының орталық бөлігінде
борттың орталық бөлігінің жоғарғы шетінен төменгі ... ... ... ... ... ... ... Жоғарғы жағынан
вертикальды кертіктер салынған. 
Бұл ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Арбаның астыңғы жағынан ортаңғы бөлігінен дөңгелек айналатын ось көрінеді,
дөңгелек 8 шабақтан және сыртқы айнала ... ... ... тұрған күйде бейнеленген: бастары кеудеге жақын
орналасқан, мойны доғаша ... ... ... ... және ... ... жалы ... Еріндері анық, аузындағы ауыздық анық
көрініп тұр. ... кең ... ... бейнеленген.
Тарақтың ортаңғы бөлігіндегі жауынгерлер бейнесі
Арбада екі кейіпкер бейнеленген. Скульптуралық композицияда садақтан
атып жатқан ер адам фигурасы ... ... ... ... ... ... бар шашы қысқа қиылған ер адам делбешінің бөркіне ... ... ... көз ... ... ... мұрыны ірі, ұзынша, тура келген.
Өкінішке орай жауынгердің ерні және иегі ... ... ... ... ... ... жобалауға болады. Тұтам қысқа қиылған шашы
бар. Жауынгердің киген кимі байқалмайды.
Салт аттының ... ... ... ... Жебе сол қолы бойында
орналасқан, үлкен саусаққа келіп тірелген. Садақ тұтқасы ... ... ... сол ... ұстаған. Оң қолы садақтың адырнасын
тартып ... ... ... ... ... ... Адырнаның
бөлігі жауынгердің беті алдынан өтеді. Тарақтың ... ... көзі ... ... ... ... ... делбеші аттың делбесін оң қолымен ұстап
тұр. Бұл басында ... ... ... ... ... бар ер адам. Беті
төмен маңдайлы және жіңішке иегімен, көз қиығы миндаль тәрізді, жұқа ... ірі, ... тура ... және ерні ... наразылы қымқырылған.
Тұтам қысқа қиылған шашы бар. ... кимі ... ... ... кең жеңді,
білегіне қарай тарыла түседі. Жеңінің жоғарғы бөлігі, иық ... ... ... ... ... ... ... Делбеші белбек таққан.
Бұл жаяу жауынгер аттың делбесін сол ... ... тұр, ... ... ... ... соққыға ыңғайланған сияқты. Денесі
аттың күшімен ... ... ... алға ... ... жауынгердің кеуде
тұсы аттың танауына тірелген. Ер адам дулыға түріндегі бас киім ... ... ... бас ... ... Беті ... маңдайлы, көз
қиығы ұзынша келген миндаль тәрізді, мұрыны ірі, ұзынша, тура ... ... ... ерні бір ... ... ... ... және қысқа көйлек киген белбеу таққан. Сол жақ беліне
қорамсақ ілген, қорамсақ шеті ... ... ... ... ... ... Аяқ киімі қысқа тұмсығы үшкір жартылай
етік, бұндай аяқ ... ... ... қысқа шеті салбырап тұратын белбеу
тартылады. 
Тақсай тарағын зерттеушілердің болжауы бойынша, тарақ ... мен ... ... ... ... түрде бейнеленген.
Батыс Қазақстан аймағы тарихында бұндай жәдігерлер алғаш зерттелуде.
Осы уақытқа дейін бұл ... ... ... ... табылған
«алтын әйел» және Атырау ... ... ... ... ... ... кешенінде табылған жәдігерлермен ... ... және ... ... ... ... ... жылдары археологиялық зерттеуден өткен Қарқаралы жеріндегі Талды-
2 қорымының жаңалығы ... ... Бұл – ... қатты тоналған
обалардан (б.з.д. 7-6 ғғ.) табылған сирек кездесетін ғылыми ... ... ... ... табылған 200 жуық көрнекті алтын бұйым,
оған қоса киімге тігілетін мыңдаған ұсақ ...... ... ... 20 ... астам түйіршік-жапсырмалар. Талды жерінен ашылған бұл
үлкен жаңалық – ең ... ... ... ... оның ... ... ... мекен еткен ғажайып сақ өркениетін зерделеуге ... ... соны ... ... Сонымен қатар, бұл көне мəдениет пен
өнер саласынан қомақты жаңа тұжырымдар жасауға мүмкіндік беретін деректер
тобы.
Қола ... ... ғұн ... ... ... шоғырланған
Талды-2 қорымының орта тұсын сақ ... 7 ... ... алып ... 30-65 м, ... 2-3,5 м. Бұл ... Қарағанды облысы
бойынша аймақтық «Мəдени мұра» бағдарламасы аясында зерттелді. ... ... ... көне ... өзінде-ақ қатты тоналған. 7
қорғанның 6-ы жерлеу орындары. Енді біреуі – № 7 ...... орны ... ... ас ... діни ... өткізетін ғұрыптық құрылысы. Осы себепті
бұл қорғанның ішіне тас мүсін салынған. Айта кету ... ... ... тас ... ... ... ғылымда мүлдем белгісіз, бұрын-соңды
көтерілмеген мəселе. Сондықтан бұл егжей-тегжейлі ... ... ... ... ... Аталып отырған көрнекті бұйымдарды
ғана емес, ... да ... ... ... ... ең алдымен, № 5, № 2
қорғандар.
Талдыдағы № 5, № 2 ... ... ... ... ... аталмыш киім əшекейлерінің қалай, қай ... ... ... ... ... кейбір ескерткіштерді атауымыз қажет.
Бұл – сонау қиырдағы Тыва жерінде зерттелген атақты Аржан-2 қорғаны. Жалпы,
Талдыдан ... ... ... ... ... ... ... үлгілерге ұқсас, мəселен Шығыс Қазақстандағы Шілікті
қорғандарының заттарына нақты ұқсастық бар. Оны біз танымал ғалым ... ... ... анық ... Сонымен қатар, ең қатты ұқсастық
Аржан-2 қорғанына сай келеді. Əсіресе, № 5 қорған Аржанға қатты жақын. 2000-
2004 ж. ... ... ... К. ... ... ... ғалымдарымен бірлесе зерттеген Аржан-2 қорғаны көнені
зерттеуде аса ірі жаңалық əкелді. Қадалып айта өтетін бір жайт ... ... ... ... 1 үлкен қорған астынан 18 адамның
жəне 14 ... ... ... ... Киім əшекейіне жататын сан мыңдаған
алтын бұйыммен қатар, ондап табылған қола, ішінара темір заттардың ... ... мен қару ... ... мен ...... сақ дəуірінің алдыбел мəдениетінің
жəдігерлері. Бұл мəдениеттің басқадай толып ... ... ... А. ... осы ... жж. алдыбел мəдениетінің заттай
деректерінің Қазақстан сақтары мəдениетіне, ең алдымен Орталық Қазақстанның
тасмола мəдениетіне ... ... бар ... атап ... 1990-
жылдардағы үзілістен кейін, міне, Аржан-2 қорғанының ... ... ат ... ... отырып ресейлік ғалымдар сақ заманындағы
Қазақстан-Тыва байланысын тағы көтеріп отыр! Атап айтсақ, мұны қазір ... ... ... ... ... ... К.В.Чугунов. Бір
еңбегінде ғалым былай дейді: «что касается ... то ... ... ... его ... с ... выразившуюся в сохранении
некоторых традиций погребального ... и ... В то же ... материального комплекса, в частности таких важнейших ... ... ... и ... ... вероятно, под влиянием
более западных областей степи ... ... ... ... коллег свидетельствуют, что на это указывают не только
черешковая группа наконечников ... ... ... ... ... но и традиции в искусстве ... ... Бұл ... ол
басқада көптеген еңбектерінде айтады, оның ... ... ... ... ... ... ... сақтарының бір патша əулеті
жерленген орын екендігіне қазірде көзіміз ... ... жазу үшін ... түрде біз деректерге сүйенеміз. Ал осы
тарихтағы өте үлкен маңызға ие болатын – ерте және орта ... ... Бұл ... ... сай ... ... ... заттай дерек
көздері алады. Яғни археологтардың алар орны ерен. Ал Кимал Ақышев осы
археологтардың ең алға қояр ... бірі де ... ... ... ... ... бүкіл кезеңдерді зерттеуге
қатысқан, тек археология емес, толық қазақ ... ... ... ... де байланысты көптеген еңбектер жазып, артына үлкен мұра қалдырып
кетті. Ғалымның ... ... ... аса ірі ... ... киімді адамды» тауып зерттеуі болды.
Қазақстаннан табылған Алтын адамдар – сақ билеушілері киген салтанатты
киімнің ... ... ... кісе ... қапсырмалары мен оған
ілінген портупея қайыстарға ... ... мен ... ... ... қару ... ... мен киімнің əр жеріне
тағылған жапсырмалар бар. ... өте ұсақ ... ... ... мен ... ... ... бұйымдарға жатады. Аса
көрнекті қазақ ғалымы, археолог, Есік «Алтын адамы» жаңғыртпасының ... ... ... ... – жылы ... онда Күннің қасиеті бар». От
Анаға, Күнге табынған ... ... аса ... Одан ... ... тағудың қатаң тəртібі болған, тіпті қатардағы ... ... ... ... ... ... ... ие болмаған. Алтын
– тек сақ патшаларының сыбағасы.
«Алтын қорғандардың» жалпы өте ... ... ... ... ... ... сақ ... өне бойы алтын! Ол арнайы ... ұлы ... жұрт ... ... ... тірі Күн ... Күн тұтылса, яғни ол жоғалып, көрінбей қалса ұлы қасірет болады,
ел төңкеріледі. Сол ... сақ ... өлсе де ел ... Оған ... ... тұрғызылып, сауын айтылады, алыс-жақыннан ... ... ... тас ... ... ағылады. Ұлт мақтанышы Мағжан «мен
Күнмін, Күннен тудым» деген! Бұл болса Ұлы ... ... ... ... ... ... парапар салыстыру дəстүрі сақтар мен ғұндардан,
олардың ... ... ... ... ... ... француз
патшасы Людовиктің «мен Күнмін» деген мəлімдемесі тарих бетінде сақталып
қалды. Бірақ, Еуропада «Алтынқорғандар» жоқ...
1969 жылы ... ... ... Есік ... ... ... Есік» кітабында тек керемет материалдар ғана жариялап
қойған жоқ, сонымен қатар сақтардың әлеуметтік қатынасы ... ... ... ... жазу ... ... ... мәселесін
сенімді түрде қоюға мүмкіндік береді. Бұл ерекше мәселе Қазақстандағы
өркениеттің дамуына ... ... ... береді. Мұндай Қазақстанның
оңтүстік аймағында ғана (әсіресе Жетісуда) ... ... ... ... ... ... Азия үшін феномені көрініс» болып
саналады. Бүкіл Евразия кеңістігінде ... ... ... өзге ... жоқ. ... өзі ерте мемлекеттік құрылымдар
қалыптасу ... ... ... ... ... ... ... жоғары әлеуметтік экономикалық деңгейін көрсетеді.
Қазақстан археологиясы отандық ... ... ең жасы ... ... мектептің қалыптасуы Ұлы Отан соғысынан кейін Қазақ
КСР ... ... ... ... басталады. Алайда, қысқа ... ... ... ... ... ... орнын тапты. Ол
халқымыздың ежелгі ... ... және ... ... ... ... зерттеуден елеулі жетістіктерге жетті.
Қазақстан археологтарының далалық зерттеу жұмыстары ... ... ерте ... ... көрсететін ғылыми жаңалықтар
жасады. Солардың қатарында Кимал Ақышевтің алар орны ... Ол ... ... мен ... ... меңгерген, Қазақстан көне тарихының
келелі мәселелерін тұжырымдауда ірі ... ... ... ... ... Кеңес дәуірінің атақты археологтары
А.И.Окладников, М.П. Грязновтан дәріс алған оның ... мен ... ... ... ... ... ал сақ және ... мәдениеті
жайлы зерттеу қорытындыларын ТМД мен Еуропа ... ... ... ... ... адам бар, ол ... табылған
Алтын адам» - деген тұжырым қалыптасқан. Бірақта ... ... ... жатқан көптеген Алтын адамдар ұлт еншісі. Алтын адамдар туралы әр
түрлі ... мен ... бір ... ... ... ... ... Маргулан А.Х., Акишев К.А., Кадырбаев М.К., ... А.М. ... ... ... А., ... ... К.А., ... Г.А. Древняя культура саков и усуней долины реки
Или.А., 1963.
3. Акишев К.А. Курган Иссык. ... ... ... М., ... ... К.А., Байпаков К.М. Вопросы археологии Казахстана. А., 1979.
5. Акишев К.А. Саки азиатские и скифы европейские ...//Археологические
исследования в ... -А., 1973. С. ... ... К.А., ... К.М., ... Л.Б. -Отрар. А., 1972.
7. Акишев К.А., Байпаков К.М., Ерзакович Л.Б. ... ... XYI – XYIII вв./. А., ... ... К.А., ... К.М., ... Л.Б. ... в XIII – XY вв. -А.,
1977.
9. Хабдулина М.К., Талеев Д.А., Ганиева А.С. Мобилизованный археологией
Акишев Кималь ... ... ЕНУ, ... ... К.В. ... и Аржан-2: сравнительный анализ // Наследие
народов Центральной Азии и ... ... ... и ...... 2009. – Ч. 1.
11. Мыңжылдықтар куəлары: қазақстан археология ғылымы 20 жылда(1991-2011):
ғылыми ... ...... 2011. – 448 б., + 64 б. ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Ұлттық құндылық -тәрбие негізі4 бет
Қазақстан, ресей және дүни жүзі елдерінің географиясында халықтардың зерттелуі8 бет
"Алтын орда."6 бет
XVI-XVIII ғғ. Қазақ-Орыс қарым-қатынастарының зерттелуі мен елшіліктер тарихы10 бет
XX ғасырдағы Қазақстандағы археологиялық ескерткіштердің зерттелуі мен қазба жұмыстары55 бет
«Navigant Travel» ЖШС-нің маркетингтік қызметімен экономикалық құндылық анализі59 бет
«Алпамыс батыр» жырының зерттелуі6 бет
«алтын адамның» табылуы тарихы3 бет
«Алтын миллиард» ұғымы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь