Ластану проблемасы

КІРІСПЕ
1 Негізгі бөлім
1.1 Табиғат ластануының түрлері мен жіктелуі.
1.2 Қазақстан жерлерінің геоэкологиялық ластануы
1.3 Табиғатты ластанудан қорғауда табиғатты пайдалану құқығын енгізу
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Ластану деп қандай да бір ортаға жаңа, оған тән емес физикалық, химиялық және биологиялық агенттерді әкелу немесе осы агенттердің табиғи ортадағы орташа көп жылдық деңгейін көтеруді айтады. Геоэкологиялық көзқарас бойынша бұл түсінікті екі тұрғыдан қарастыруға болады:
1) қоршаған ортаға түсіп жатқан немесе адам мен табиғатқа зиянды әсерлердің нәтижесінде пайда болып жатқан заттар;
2) қоршаған ортаны ластайтын затар (мысалы, химиялық заттар).
Тікелей ластанушы объектілер қатарына (ластайтын заттар акцепторы) биотикалық қоғамдастықтың (экотоптық) негізгі компоненттері: атмосфера, су, жер қыртысы кіреді. Ал, жанама ластанушы объектілер қатарына, биоценоз құраушылары - өсімдікгер, жан-жануарлар және микроорганизмдер жатады. Ластаушы жүйе болып, тек қана өнеркәсіп немесе жылу-энергетикалық комплекс орындары ғана саналмайды, сонымен қатар, күнделікті тұрмыстағы тіршілік, мал шаруашылығы да ластаушылар көзі болып табылады.
Ластаушы загтар мен оны қоршаған ортаға қалдық күйінде бөлетін ластаушы жүйелерді классификациялауды Р.Парсон ұсынды. Бұл классификациялау - ластаушы заттүрін, оны бөлетін жүйені, оның салдарын бақылау шамаларын қамтиды. Оның пайымдауынша, ластаушы түрлер болып негізінен мыналар саналады:
-сарқынды сулар және оттегін жұтатын өзге қалдықтар;
-инфекцияны тасымалдаушы жүйелер;
-өсімдіктерге бағалы қоректік зат болып табылатын дүниелер;
-органикалық қышқылдар мен тұздар, минералдар;
-шайылу барысында түзілген шөгіңділер (твердый сток);
-радиоактавті заттар;
Қоршаған ортаның бүлінуі табиғи апаттардан, атап айтқанда жер сілкініс, өрт жөне т.б. орын алса, оны табғии деп, ал адамзат баласының іс-қимыл әрекеті барысында ластанса, оны антропогенді деп атайды.
1. Арынғазииев С.«Табиғат ластануының негізі», Алматы.-2007 ж.
2. Амманиязов К. «ҚР табиғи ландшавтылардың бұзылуының геоэкологиясы, оны болдырмаудың шаралары», Алматы.-2009 ж.
3. Сағынтаев Б. «Энергетикалық ластану-бүгіні мен болашағы», Павлодар-Кереку-Екібастұз,2009 ж.
4. Сағынтаев Б. «Табиғатты пайдалану құқығы мен пайдалану тиімділігінің технологиясы», Екібастұз.- 2008 ж.
5. Сарғадықова М. «Табиғатты ластаушы көздерінің сыныптамасы», - Астана.- 2005 ж.
6. Костромов В. «Жаһандық геоэкология-21 ғасыр»,-Эксмо.-2003 ж.
7. Васильев В. «Геоэкологиялық ластану негіздері мен оны зерттеу аспектілері»,-Москва.,-2008 ж.
        
        КІРІСПЕ
Ластану деп қандай да бір ортаға жаңа, оған тән емес ... және ... ... ... ... осы ... ... орташа көп жылдық деңгейін көтеруді айтады. ... ... бұл ... екі тұрғыдан қарастыруға болады:
1) қоршаған ортаға түсіп жатқан немесе адам мен табиғатқа зиянды
әсерлердің нәтижесінде ... ... ... ... қоршаған ортаны ластайтын затар (мысалы, химиялық заттар).
Тікелей ластанушы объектілер қатарына (ластайтын заттар акцепторы)
биотикалық ... ... ... ... атмосфера, су,
жер қыртысы кіреді. Ал, жанама ластанушы объектілер қатарына, ... - ... ... және микроорганизмдер жатады.
Ластаушы жүйе болып, тек қана өнеркәсіп немесе жылу-энергетикалық комплекс
орындары ғана ... ... ... ... ... тіршілік,
мал шаруашылығы да ластаушылар көзі болып табылады.
Ластаушы загтар мен оны ... ... ... күйінде бөлетін
ластаушы жүйелерді классификациялауды Р.Парсон ұсынды. Бұл ... ... ... оны ... ... оның ... бақылау шамаларын
қамтиды. Оның пайымдауынша, ластаушы ... ... ... ... ... және ... жұтатын өзге қалдықтар;
-инфекцияны тасымалдаушы жүйелер;
-өсімдіктерге бағалы қоректік зат ... ... ... ... мен тұздар, минералдар;
-шайылу барысында түзілген шөгіңділер (твердый сток);
-радиоактавті заттар;
Қоршаған ортаның бүлінуі табиғи ... атап ... ... өрт жөне т.б. орын ... оны табғии деп, ал адамзат баласының іс-
қимыл әрекеті барысында ластанса, оны антропогенді деп ... ... ... ... ... ... ... табылытындығын түсіну қажет. Бұдан өзге, табиғи заттардың бір ... ... онда ... заттардың болмауы (жаңа қоспалардың) экологиялық
факторлардың режимдерінің өзгергендігін білдіреді, себебі зиянды заттар
өзінің ... ... ... ... ... табылыды. Демек, бұл
факторлардың режимі (немесе ... ... ... да ... (немесе
қоректік тізбектегі түйіннің) экологиялық қуысының талаптарынан ауытқиды.
Бұл кезде зат ... ... ... ... ассимиляция
қарқындылығы, ендеше бүтін биогеоценоздың да өнімділігі кемиді.
Осылайша, ауаның, су мен топырақтың құрамында бар кез ... ... ... бола ... ... ... құрамына кіретін заттарды
құрамдас ... деп ... ... ... табиғи да (мысалы,
жанартаудың атқылау, өсімдік тозаңы, жел көтерген шаң т.б.), ... ... іс - ... ... ... бола алады.
1 Негізгі бөлім
1.1 Табиғат ластануының түрлері мен жіктелуі.
Ортаның ластануы – күрделі, көп түрлі ... ... ... ... әдетте өздері бастапқы болмаған жерлерге тап болады.
Олардың көпшілігі химиялық белсенді, әрі тірі ағзаның ... ... ... өзара әрекеттесуге немесе ауада белсенді түрде
тотығуға қабілетті. Мұндай заттардың барлық тіршілік ... үшін у ... ... ... ... ... Шыққан тегі бойынаша
ластанудың екі ... ... ... ... ... ... құбылыстардың нәтижесінде болатын
ластанулар;
– адамдардың іс – ... ... ... ... ... ... ... техногендік әсерлердің үлкен үлес
қосады.
Антропогенді ластаушыларды мынадай ... ... - ... не адамзатіс-әрекеті нәтижесінде ластануы;
2)Механикалық - қоршаған ортаның, тек механикалық әсерлердің
нәтижесінде ластануы:
3)Химиялық - қоршаған ортанын химиялық құрамының өзгеріп, ұзақ жылдар
бойы ... әр ... зат ... ... ... ... кетуі;
4) Физикалық ластану - бұл бес түрге бөлінеді:
а) Өнеркөсіп жөне жылу-энергетикалық комплекстердің жұмысы
арысында коршаған орта температурасьшың ... мұны ... ... ... - ... ... ... жарық көздерінен баска,
жасанды жарық көздері арқылы, өсімдік жөне жануарлар ... ... ... ... ... Шу, ... ... Электромагнитгі толқындардың шектен тыс артуы;
г) Радиоактивті ластану.
5) Микробиологиялық ластану — адамның ... етуі ... ... ... ортада әр түрлі ауру тарататын ... ... ... ... - кез ... экологиялық жүйеге, оған тән
емес сипаттағы жанды-жансыз ... ... ... ... нөтижесінде, экожүйенің - зат, энергия алмасуы ... ... ... бойынша ластанудың мына түрлерін айырады:
1. биологиялық ластану – экожүйеге оған жат организм түрлерін ... ... ... ... ... ...... немесе микробиологиялық ластану деп те атайды;
2. физикалық (радиациялық, ... ... ... ... ... ... (биосфераның химиялық заттармен ластануы.
Түзілу әдісіне байланысты біріншілік және екіншілік ... ... ...... ... және ... процестер
арқылы қоршаған ортаға түсетін ластаушыларды жатқызады. ... ... ... ... ... химиялық процестердің нәтижесінде орта мен
адамға зиянды заттардың түзілуі жатады. Мысалы, екіншілік ластануға ... әр ... ... ... ... қала ... тұманды
келтіруге болады (смог).
Қоршаған ортаның компоненттеріне байланысты ... ... ... және атмосфералық ауаның, жербеті мен жерасты
суларының және топырақтың ластануын қарастырады. Адам организміне ... ... ... ... 70% тамақпен, 20% - ауамен, ал 10% - ... ... ... ... ... ... ... үдеу заманында адам коғамының барлық тірлігі
саналы қимылының нәтижесінде жасалып жатыр деп айта ... ... ... ... ... қорларын пайдаланудағы көрсетіп жүрген
енжарлығымыздан, немқұрайды қарауымыздан анық ... ... ... оқымыстысы академик В.И.Вернадский (1944) аңсаған адам қоғамының
саналы қимылының нәтижесінде биосферадағы ... жаңа ... ... көшу ... ... ... ... тұрғанын мойындауымыз керек.
Белгілі Америка экологы О.Одумның (1975) бағалауы бойынша ... ... сүру үшін ... ... т.б. ... қамтамасыз етілуі, дем
алуы) орта есеппен әр адамға 2 гектардай жер керек ... Оның 0,6 ... ... ... ... 0,2-сі мекендеу мен өндіріс үшін, ал 1,2
гектары жыртылмай, табиғи күйіндс ... ... Бұл ... дем алып,
саяхат жасаумен қатар биосфераның экологиялық қалыпты болуына қажет.
Ескеретін жай, ... ... 6,3 ... ... үшін жоғарғы кажетті
көрсеткіш көптен бер-ақ кеміген. Мысалы, жер жүзіндегі әр ... ... ... ... жер орнына 0.3 гектар-ақ келеді. ... ... әр ... әр ... ... ... ... бұрынғы орталық
Мәскеу Қазақстан өндірісінің 93%-на ... ... ... ... өте ... ... келтірді. Себебі республикамыз ... ... ... ... шұғылданып келді, ал шикізат өндіру
- өндірістің ең "лас" саласы. Өктемдігі күшті империя 70 жылдан астам ... ... ... ... ... ғана ... ... зиянды
қоқыстарын қалдырып отырды.
Қазақстанда бүкіл Д.И.Менделеев кесте жүйесіндегі элементтердің
барлығына ... ... ... Халық шаруашылығымызға қажетті барлық
пайдалы қазба ... ... ... ... ... да осы
өзімізге мекен болып отырған жеріміздің қойнауында, оның әр ... ... Осы ... ... ... алу, байыту, тасымалдау
кезінде жерімізге көптеген - "жарақаттар" түсті. Онын ... ... ең ... ашық ... ... ... бұл ... жағдайы нашарлады. Мұндай бүлінген жерлер қатарына негізінен
кен карьерлері және ... казу ... кен ... басып жатқан
жамылғы топырақтар мен тау жыныстарын басқа алқаптарға жылжытудан ... ... әр ... тау жыныстарынан тұратын үйінділер жатады. Бұған
байыту фабрикаларынан ... ... ... ... күл мен ... мекенді орындар мен
өндірістік мекемелерден тасталынған ... ... ... ... бетондар т.б. тұрмыстық қоқыс-қалдықтарын қосыңыз. Ескеретін жай,
бұл қалдықтарды көбінесе тез арада ыдыратып, минералдандыратын ... ... ... жоқ. ... олар ... ... жылдар бойы жатуы да мүмкін. Бұл қалдықтар пайдасыз өнім ... ... ... ... өсірмейді, өлі жердің көлемін арттырады, алқаптың
санитарлық жағдайын нашарлаталы. Міне сондықтан да өз ... ... зиян ... ... қолымызбен жақсартып, бүлінген
жерлерімізді қайта культивациялап, ал өнімді жерлерімізді ... ... ... оның ... ... ... қажет.
Қазақстан ауылшаруашылығы министрлігінің мәліметтеріне қарағанда
өндірісіміз ... жер ... ... ... ... 200 ... екен.
Ескеретін жай, республикамызда мұндай қазба байлықтарды алған кезде
"таза ... ... ... ... кешендерден бүлінген
жерлер қаншама. Олардың ... ... ... ... ... ғарыш кемелерін көкке ұшырған кездерде бұзылып, зақымданып оның
ішінде радиацияға шалынып, ... ... ... Бұл
мәліметтердің көп уақыт құпия болып келгені мәлім. ... ... ... тобы кейінгі кездерде анықтағандай, еліміздің
"қорғаныс" мақсатына бөлінген жер ... 20 млн ... ... ... ... объектілердің қазақ жеріне, халқына тигізген ... да ... ... ... ... ... - ... ісі.
Қынжылатын шындық, Жер планетасында тек ... ғана ... ... ... ... ... ... қажетті шикізат осында
табылып алынды, ядролы қондырғылар осында дайындалып, осында ... ... ... ... ... көзі ... Мұның
барлығы 40 жыл бойы. ... ... ... астам атом бомбасының
жарылысы болды, оның 20-дан астамы Семей полигонынан басқа аймақтарда. ... ... ... ... ... да ... ластанды.
Батыс Қазақстан аймағындағы Азғыр, ал осы ... ... ... ... ... қазақ жеріне тигізген экологиялық
зияндары ұшан-теңіз екені даусыз.
Біздің шамалауымызша ол жерлердің кемінде ... ... ... ... Бұл жерлер негізінен Атырау, Батыс Қазақстан, Ақтөбе,
Жамбыл, Қарағанды, Маңғыстау, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда ... ... шаңы ... жерлер қатарына бүлінген жайылым жерлер де
жатады. Жайылымдардың ... ... ... ... мен мал ... және елді ... ... миллиондаған
гектар жайылымдар "тұяқ тесті" ... ... ... ... ... жайылымдар көлемі ... ... ... ... (1991) ... ... 15 млн га,
ал өнімі көп кеміп, бүлінген жайылымдардың жалпы көлемі 60 млн ... көп ... ... ... қатарына біздср тағы да ... мен ... ... ... және ... қалдықтарымен
ыластанған Каспий өніріндегі жайылым жерлерді де ... ... ... 4-5 млн гектардай. Сонымен құнары қатты ... ... ... ... ... 85-90 млн ... жетеді. Олардың
құнарлығын қалпына келтіру үшін әр түрлі топырақты қайта ... ... ... Бұл ... ... мерзім ұзақтығы әр
жерде әр түрлі болады.
Ескеретін тағы бір жай, ... ... ... ... ... ... ... құм-тасты болып қалған алқаптар және су
астынан жаңа босаған жерлер де ... ... ... ... кезде территориясы түгелдей
Қазақстанда жаткан Балхаш көлі аймағы, территориясы шамамен ... ... Арал ... ... ... теңізінің терістік-шығыс
алқабы. Бұлардың ішіндегі экологиялық апатқа өте ... ... ... ... ... ... мәселесі, оның тағдыры, оған суын құятын екі үлкен өзендермен -
Әмудария жәнс Сырдариямен ... ... ... географ ғалым
А.И.Воейков (1908) шөл ... ... ... ... ... бос ... ... "қатесі", оның қоршаған ортаға да ықпалы елеусіз, сондықтан да
дұрысы оған құятын өзендердің суын мақта, ... ... ... ... ... Кеңес заманындағы империя белсенділері осы есепке сүйене
отырып, табиғат ... ... ... ... күдіреті күшті
Орталықтың су министрлігінің тікелей араласуымеи Орта Азия республикалары
мен Қазақстанда ... ... т.б. ... өрістету кездеріндс өзен
бойларында бірнеше су қоймалары ... екі өзен ... ... ... пайдаланылды. Сонымен 1960 жылға дейінгі сақталып ... ... ... Арал ... ... ... ... бастады.
Әрине, Арал қасіретін толық сипаттап жату мүмкін емес, сондықтан тек бұл
жайындағы қорытынды ... ... Арал ... осы ... 17-18 ... төмендеді, теңіз жүздеген шақырымға шегінгендіктен,
су астынан босаған алқаптар теңіздің ... ... ... ... ... тұщы судың күрт кемуінен теңіз суының тұздылығы көп артты.
Бұрынғы 1 литрдегі 8-11 г тұз енді 30-35 г-ға ... ... ... ... ... ... жел ... ұшыратын тұз бен шаңның ... ... ... ... ғана смес, әлемнің талай түкпірлеріне баратыны
туралы деректер ... ... ... Арал ... тек жергілікті емес,
дүние жүзілік қасірет деп түсіну керек.
Арал қасіретіне тікелей ... ... ... ... ... және ... ... Арал бассейнімсн шектескен аймақтары
үкіметіміздің шешімі бойынша экологиялық апат ... ... ... ... ... ... ... еді, бірақ оған араша түсу ... ... ... ... болмады. Оның үстіне "шегініп бара ... ... ... Сібір суымен «толтырамыз»' деген үміт бар еді. Тек
1986 жылы орталык көптен айтылып келе ... мол сулы ... ... Орта Азия мен ... бұру ... ... ... кейін бүкіл Арал аймағындағы халық ... ... ... - адам ... ... ұрандарды айта бастады. Бірақ бұл тілектің
орындалу уақыты өтіп кеткен еді. Арал ... ... ... ... Енді ... ... ... келтіру іс жүзінде мүмкін емес.
Әңгіме - экологиялық жағдайды әрі қарай ушықтырмау үшін ең ... ... осы ... ... ... болып жүр. Арал ... ... адам ... тигізген зияны көптен бері ... ... суы ... ... жеткенімен, жалпы Қызылорда облысының халық
шаруашылығына, оның күріш тағы ... ... ... ... ... ... ... Бірақ "су басындағылар су ішеді, су аяғындағылар у
ішеді" ... кері ... ... суы ... ... ... жерлерін басып өтіп, ондағы ... тағы ... ... ... ... бірге ала келеді. Аралға жақындаған
сайын Дария суына облыстың жоғарғы ... ... тағы ... ... ... ... ... береді. Судың
тұздылығы артып, оның химиялық құрамы ... ... ... ... жер ... ... зиянын тигізуде. Ол туралы ... ... ... жүр.
Арал бассейніндегі апат теңіздің шегінгенінен, Каспий аймағындағы
апат, керісінше, теңіз деңгейінің биіктеуінен, ... ... ... ... ... байланысты болып отыр. Осыған ... ... заңы жоқ деп ... ... Егер біз ... ... суларды
ауыздықтап, егістік суаруға мол жұмсағандықтан, теңіз деңгейі төмендейді
десек, ал Каспий теңізі ... ... ... ... ... ... Каспийге құятын Еділ, Жайық т.б. өзендердің суларын ауыл
шаруашылығына мол пайдалану таяу болашақта бұл ... де ... деп ... ... еді. Бұл жағдайдың алдын алу үшін мол сулы
терістік өзендерін (Печора, ... ... ... ... бұру ... ... да ... жылдың соңынан бастап теңіз денгейі төмендеуінің орнына,
керісінше, біртіндеп биіктей ... ... 1978 ... бері ... ... 2 м ... ... ал оның көтерілуі ... ... ... болжауынша, теніздің биіктеуі XXI ғасырдың ортасына дейін
созылмақ. Сонда мұндай таңғажайып ... ... ... ... ... әр ... көзқарастар бар. Біздің ойымызша, бұл жайында көңілге
қонарлық мәліметті геология-минералогия ғылымының докторы, ... ... ... ... ... ... (1999). ... Орталық Каспий Жерорта теңізі белдеуінің салалас ... ... ... ... бен ... ... ... жалғасып, су астындағы жер
қабатының тектоникалық әсері салдарынан біртіндеп ... ... ... ... ... ... ... өзінде жағалауы жайпақ
Атырау, Астрахань, Ленкоран, Манғыстау аймағын және ... ... ... ... су жайыла бастады. Ал теңіз одан ... ... су ... жер ... де ... келеді.
Теніз денгейі пәлен метр көтерілді деп айтуға ғана ... ... ... ... метр ... әр ... ... тағдыры
жатыр. Себебі көптен қалыптасқан теңіз жағалауында каншама халықтың мекен-
жайы, өндіріс орындары, ... ... ... ... ... ... пайдаланатын қаншама жерлер бар. Осылардың су астында
қалуы нағыз экологиялық апат. Бұл апаттан ... ... ... ... ... Бұған қоса Каспий ... ... ... ... ... мен газ барлау, өндіру кездерінде
топырақ қабаттары бұзылған, ластанған жерлерді де қосу керек.
Енді Балхаш көлінің ... ... ... сөз. ... көлінің су режимі
өзін оңтүстік пен оңтүстік шығыстан ... Іле, ... ... ... және ... ... басталатын жеті өзенмен тікелей
байланысты. Сондықтан бұл алқапты халық көптен ... ... деп ... жеті ... бірге суын Балқашқа құятын басқа да майда өзендер
толып жатыр. Дегенмен ... ... ... негізгі күре тамыр - Іле
өзені. Басын Қытайдан алатын бұл өзен - осы ... ен мол ... ... ... ... ... оны "табиғат таңғажайыбы" деген болатын.
Осындай шөлді аймақта ... ... бойы тұщы ... ... таңқалдырған еді. Кейінірек бұл құпиялық оқиғаның кейбір сырлары
шешілді. Біріншіден, Балқашка құятын өзендер өз ... ... ... ... ... ... көп ... қоймайды, бастауымен құятын көлге
дейінгі ара - қашық емес. Екіншіден, көлдің барлық ... ... тұщы емес ... ... Оның ... бөлігі әжептеуір тұзданған,
ал оңтүстік батыс бөлігі - мол сулы Іле өзені келіп ... ... ... 1960 ... бастап Іленің төменгі сағасын суармалы егіске, оның
ішінде суды көп қажет ... ... ... ... ... ... экологиясы нашарлай бастады. Іле суын ауыздықтап, ... ... ... ... төменгі сағасындағы аймақтарды құрғатып, сол
аймақтағы мал шаруашылығына, ондатра, балық шаруашылығына өте ... ... ... ... ... ... суы тұздана бастады. Көлдің арғы
бетінде орналасып, оның тұшы суын ... ... ... ... ... ... - кен-металлургия комбинатына, Балқаш қаласына көп
нұқсан келтіре бастады. Құрылысы 1970 жылы бітіп, суға ... ... су ... ... ... 28 ... ... болатын, 1987 жылы.
яғни 17 жылдың ішінде көлдегі су деңгейі 2 м төмендеп, онын ... ... ... 2 еседей артты. Сөйтіп Балқаш көлін жоғалтып алу каупі
туды. Нәтижесінде "Балқашты сақтайық!" деген ұран баспасөзде, теледидар ... ... ... ... бұл ... ... қалған жоқ.. Сол
кездегі әкімшілік, басшы органдар ... ... одан әрі ... ... игі істерді жүзегс асырды. Біріншіден, су қоймасындағы су ... 28 ... ... ... сол 1987 ... ... - 13,5 шаршы
шақырымда қалдыру. Екіншіден, бұдан әрі суды көп қажет ... ... ... ... Онын орнына су аз жұмсалатын мал азықтық
шөптер егіп, мал ... ... ... ... ... жүзеге асыру нәтижесінде көл деңгейі орта есеппен 340,7 м
өлшемдс қалыптасты. Ал Балкаш өңіріндегі экологиялық жағдай одан әрі ... ... бұл ... ... ... апат ... туралы
қысқаша шолуымызда республикамыздағы барлық ... ... деп айта ... Тың игеру кезіндегі жіберілген кейбір
экологиялык қателер жайында сол ... ... ... ... сөз ... Ал атом ... мен "ғарыш қоқыстарының"
Қазақстанның экологиясына тигізетін әсерлерін толық зерттеу болашақтың ісі.
1.3 Табиғатты ластанудан қорғауда табиғатты пайдалану құқығын енгізу
Экологиялық құқықтың аса ... және ... ... ... ... құқығының институты болып табылады. ... ... ... ... ... ... тек жер қорына
ғана қолданылады; жер ... су, ... ... дүниесі, атмосфералық
ауа тек пайдалану құқығында ғана ... ... ... аса көп ... ... пайдалану институтына қатысады.
Жалпы мағынасында табиғат пайдалану деп адамның өзінің әралуан өмірлік
қажеттерін (экономикалық, экологиялық, рухани, мәдени-сауықтыру, имандылық
- ... ... ... ғаттандырумен итермелейтін ... ... ... ... Мысалы, ҚР "Қоршаған ортаны қорғау
туралы" Заңына сәйкес табиғат пайдалану — ... ... және өзге ... ... ... ... ... ұғымын экологияны пайдалану ұғымынан айыра білу
керек. Егер ... ... ... әр ... ... қажеттерін
қанағаттандыру үшін табиғи ресурстардың тәртібі ретінде ... ... ... ... ең ... ... ортаны және тұтастай
алғанда экологиялық жүйені барынша сақтау мүддесі ... ... ... ... ... ... — табиғат
объектілерін пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау жөніндегі ... ... ... ... ... ... мағынасында табиғат пайдалану — бұл адамның әр алуан
өмірлік қажеттерін қанағаттандыру үшін ... ... ... табиғат пайдаланушылардың заңмен белгіленген құқықгары мен
міндеттерінің жиынтығы.
Сөйтіп, ... ... ... пайдалы қасиеттерін немесе
жекелеген табиғи ресустарды қолданыстағы заңмен белгіленген шектерде ... ... ... кднағаттандыру үшін пайдалану құқығы деген
анықгама беруге болады.
Барлық уақытта да мынаны ескерген жөн: табиғат пайдалану тек ... ... ... ... қызмет атқарып қоймай, сонымен бір
мезгілде қоршаған ортаға теріс ықпал етуі де мүмкін.
Табиғат пайдалану құқығын беру ... бірі — бүл ... ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау
саласындағы қызмепің жекелеген ... ... ... ... ... мен ... ресурстарды пайдалану саласыңда мына
төменде аталған шаруашылық қызметінің эко- логиялық жағынан қауіпті түрлері
міндетті түрде лицензиялауға жатады:
Улы, радиоактивтік және ... да ... ... ... ... ... қалпына келтіру;
Су объектілерін ластануға және бітеліп қалуға жеткізетін аса қауіпті
химиялық және биологиялық заттар мен радиоактивтік материаддарды өндірістік
мақсаттарға ... ... мен ... су жинайтын
алаңдарда салу мен орналастыру;
1-3 ... ... бар ... ... ... ... өндеуден өткізу, сақгау мен көму, Кдзақстан Республика- сының
қауіпті қалдықтарды трансшекаралық ... мен ... ... ... ... ... ... міңдеттемелерін орыңдаумен байланысты
трансшекаралық тасымал;
Қоршаған ... ... ... ететін техногендік минералдық
түзілістерді сақтау;
Каспий теңізінің солтүстік бөлігінде ... ... ... ... құрылыстарды және өзге де объекгілерді
орналастыру, салу мен ... ... ... ... ... ететін химиялықжәне биологиялық заттарды
өндіру.
Сондай-ақ, қоршаған ортаны қорғау мен ... ... ... ... ... ... ... бірге табиғат қорғау
жобалауы, нормалау және экологиялық сараптама саласындағы жұмыс ... ... ... ... табиғи ресурстар табиғат пайдалануға об- лыстың
жергілікті атқарушы органдарының (республикалық маңызы бар ... ... ...... ... әкімдіктерінің) табиғи ресурстарды
пайдалануға беру туралы ... ... ... ... ... ... (келісім шарттар) негізіңде берілуі мүмкін.
Қазіргі уақытта табиғат пайдалану құқығы көптеген ... ... және ... Бұл мынадан туындап отыр: көптеген табиғи
ресурстар сарқылатын ... ... ... ... жаңартылмайтын
ресурстар болып табылады. ҚР-ның ... ... ... ... Заңына
сәйкес қоршаған ортаның ластануына лимиттер және табиғи ресурстарды альш
қоюға лимитгер, ... ... ... ... және ... ... ... бар.
Қоршаған ортаны ластау лимиттері — бұл ластайтын заттардың, өндіріс
пен тұтыну қалдықрының жалпы көлемінің түсу ... ... ... орта сақталатын деңгейлердегі қоршаған ортаға шудың, тербелістің,
магнитті өрістердің және өзге де ... ... ... ... ... алып қою ... — бұл ... ресурстарды ықтимал
мөлшерде пайдалану шектері, бұл жағдайда био- логиялық ресурстарды табиғи
молайту ... және ... лы ... ... ... ... берілетін квота — бұл белгілі бір мерзімге нақгы таби- ғат
пайдаланушыға берілетін ластануға арналған лимиттің бір бөлігі;
Табиғи ресурстарды алып қою ... — бұл ... бір ... ... ... ... алып қою ... бір бөлігі;
Қоршаған ортаның ластануына берілетін лимиттер мен ... ... ... ... ... және ... әкімдіктері
(Астана және Алматы қ. әкімдіктері) Қазақстан Респуб- ликасының ... ... бар ... астана) үшін белгілейтін, ал
табиғи ресурстарды альш қоюға - Қазақстан ... ... ... ... ... лимиттер мен квоталар шектеріңде анықгалады.
Табиғат пайдалану құқығының принциптері деп табиғи ресурстарды
пайдалану ... ... ... реттеудің негізгі бастаулары мен
негізгі қағидаттары ұғыньшады. Табиғат ... ... ... мыналар жатады:
Адамның өмірі мен денсаулығын қорғаудың басымдығы халықтың өмірі,
еңбегі мен ... үшін ... ... ... ... және ... Бүл ... пайдалану кезінде бірінші кезекте адамның ... және ... ... ... ... мен ... үшін қолайлы
қоршаған ортаға құқығы ескерілуге тиіс дегенді білдіреді;
Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану мен ... ... ... ... ... бір ... ... экологиялық, экономикалық,
әлеуметгік және өзге де мүдделерін ескеру ... ... онда ... ... ... ойластырылған, үнемді және өтемді болуға тиіс.
Тек осындай көзқа- рас қана ... ... ... ... ... ... ... болашақ ұрпақгар үшін табиғи ресурстарды ... ... ... үшін ... ақы төлеуді енгізу
жөне қоршаған ортаны қорғауды экономикалық ынталандыруды енгізу. Табиғатты
жалпы ... ... ... ... ... ... ... табиғи құқығы
жүзеге асады және өтеусіз болады. Табиғатты арнайы пайдаланғаны үшін ақы
төлеуді енгізумен ... ... ... ... ... ... және ... ресурстарды қалпына келтіруге жауап береді.
Табиғи ресурстарды пайдаланудың мақсатты сипаты. Осы мақсат үшін ... ... жер ... ... су ... ... ... пайдалануға беру туралы шешімде, жер ... ... ... ... суды ... ... ... орман
билетіңде міндетті түрде белгіленеді. Табиғат объектілерін ... ... ... бұл ... бұзу ... қарастырылады және
жауапкершілікке тартуға әкеп соқтырады.
Қолайсыз экологиялық ахуалы бар аумақгарда экологиялық қауіпсіздікті
қамтамасыз ету және бұзылған табиғи экологиялық ... ... ... ... ғылыми және мәдени маңызы бар био- логиялық алуан
түрлілікті және қоршаған ортаның объектілерін сақгауды ... ... ... және ... ... ... ... қорғау
туралы заңды бүзғаны үшін жауапкершіліктің ымырасыздығы;
Қоршаған ортаға нұқсан келтіруді ... ... ... ... ... тәуелсiздiк жылдары экологиялық қауiпсiздiктi қамтамасыз
етудiң мүлде жаңа ... ... ... және ... Республикасының қоршаған ортаны қорғау саласындағы ... ... ... және аумақтық таралған жүйесiн - қоршаған
ортаны қорғау мен табиғат пайдалануды басқарудың ... ... ... ... ... және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану саласындағы
мемлекеттiк саясатты қалыптастыруды және ... iске ... ... ... ... ... бойы ... ортаға төтенше
жоғары техногендiк салмақ түсiретiн, табиғат пайдаланудың көбiнесе ... ... ... ... ... жағдайдың түбегейлi
жақсаруы әзiр бола қойған жоқ әрi ол ... ... оның ... ... әрекетi үшiн қажеттi қоршаған
ортаның сапасын оның қолдау қабiлетiн жоғалтуына апаратын табиғи жүйелердiң
тозуымен ... ... ... проблемалар өзінің қоғамдық мәні жағынан
алдыңғы қатардағы мәселелердің біріне айналады, тіпті ядролық соғыс қауіпі
де оның көлеңкесінде ... ... ... ... іс - ... қауырт
дамуы, айналадағы ортаға үдемелі, көбіне білдірушілік сипатта әсер етуде.
Адамның табиғатқа әсері мыңдаған ... ... ... ... өзгерту, сондай – ақ, топырақты, су көздерін ауаны ластау арқылы
жүзеге асуда. Бұл ... ... күрт ... ... ... ... орны ... зардаптар қалдырды. Геоэкологиялық ... ... ... ... ... іс ... тез өндіріс алып бара жатқан
дағдарыстық жағдайларды кез келген аймақтардан көруге ... ... ... ... ... ... негізі», Алматы.-2007 ж.
2. Амманиязов К. «ҚР табиғи ландшавтылардың бұзылуының геоэкологиясы,
оны болдырмаудың шаралары», Алматы.-2009 ж.
3. Сағынтаев Б. «Энергетикалық ластану-бүгіні мен ... ... ... ... Б. ... ... ... мен пайдалану
тиімділігінің технологиясы», Екібастұз.- 2008 ж.
5. Сарғадықова М. «Табиғатты ... ... ... ... 2005 ... Костромов В. «Жаһандық геоэкология-21 ғасыр»,-Эксмо.-2003 ж.
7. Васильев В. «Геоэкологиялық ластану негіздері мен оны ... ... ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Пестицидтермен ластану проблемасы18 бет
Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі туралы33 бет
Адам әрекетінен кейін табиғаттың өзгеруі 6 бет
Каспий теңізінің экологиялық жағдайы27 бет
Модель және компьютерлік модельдеу негіздері50 бет
Радиацияның әсері, пайдалы және зиян жақтары16 бет
Радиоактивтіліктің ашылу тарихынан21 бет
Семей қаласы бойынша тұрмыстық-коммуналдық шаруашылығын талдау22 бет
Су6 бет
Су тіршілік тірегі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь