Бухгалтерлік есеп және аудит

Кіріспе

І тарау. Бухгалтерлік есеп саясатының мәні және оның шаруашылық жүргізуші субъектілерді басқарудағы рөлі
1.1. Бухгалтерлік есеп саясатының мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2. Бухгалтерлік есептің принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.3. Кәсіпорындардың есеп саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
ІІ тарау. Аудиттің мәні және оның нарықтық экономика жағдайындағы рөлі
2.1. Аудиттің мәні және қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.2. Аудиттің негізгі принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.3. Аудитті ұйымдастыру әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
2.4. Аудит түрлері және олардың сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
ІІІ тарау. Бухгалтерлік есеп саясаты мен аудитті жетілдіру мәселелері
3.1. Бухгалтерлік есептің стандарттары мен тұжырымдамалары ... ... ... ... ...52
3.2. Аудит тұжырымдамасы, постулаттары және стандарттары ... ... ... ... ... .55
3.3. Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен аудиттің халықаралық стандарттарына өту мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...61
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...66
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...68
Қосымшалар
Елімізде нарықтық қатынас жылдан – жылға келеді. Нарықтық экономиканы әрі қарай жетілдіру мен дамыту, экономикалық қатынасқа түсуші жақтарды ақпараттар жүйесімен қамтамасыз ету, жан-жақты талдау жүргізу, экономикалық тиімді шешім қабылдау үрдісінде бухгалтерлік есептің атқаратын рөлі зор.
Бухгалтерлік есеп көптеген жылдар бойы басқа ғылымдар сияқты дамып, қоғамның экономикалық - әлеуметтік жағдайларына сай өзгерістерге ұшырап келе жатқан, сондай-ақ өмірде өзінің ерекшелігімен оқшауланатын ғылым болып табылады. Белгілі бір ғалым Б.Де Солазано осы ғылым туралы «Бухгалтерлік есеп барлық ғылымдар мен өнердің, ең алдында тұрады, басқалары онсыз өмір сүре алмаса, бухгалтерлік есеп үшін олардың ешқайсысы қажет емес» деген болса, оның әріптесі Р.А. Фаулки «Есеп – бұл барлық бизнестің тілі, яғни философиясы» - деп атаған.
Бүгінгі таңда ел экономикасыныі нарықтық жолға көшуіне байланысты жаңа кәсіпкерлік қызметтердің пайда бола бастауына сәйкес бухгалтерлік есептің маңызы мен рөлі арта түсуде. Осыған орай бухгалтерлік есептің мазмұны мен құрылымына өзгерістер енгізілді. Еліміздегі жүргізіліп отырған бухгалтерлік есеп жұмысы толығымен халықаралық қаржылық есеп беру талаптарына сай саналып келген бухгалтер маманы кәсіпорының қаржылық жағдайын анықтап, бағалап, есептеп отырумен қатар кәсіпорынның алдағы уақыттағы экономикалық әл-ауқатын дамыту жолдарын жоспарлай білуі қажет.
1. №2732 1995 жылдың 26-желтоқсанында Заң күшін иемденетін, ҚР Президентінің «Бухгалтерлік есеп жөнінде» жарлығы.
2. 1998-2000 жылдарға ҚР-да бухгалтерлік есеп пен аудиттің дамуы мен жүзеге асуының мемлекеттік бағдарламасы жөнінде №3838 1998 жылдың 28 қаңтарындағы ҚР Президентінің жарлығы.
3. 1996ж.12.10. бухгалтерлік есеп жөнінде ҚР-ның Ұлттық комиссиясының дайындығы мен ұсынысы үшін акцептуалдық негіз №2 «ҚР бухгалтерлік есеп стандарты» - Алматы,-1996ж.
4. Бухгалтерлік есеп стандарты. ҚР Ұлттық комиссиясы. -Алматы,1996ж.
5. Методикалық кеңес берулер мен стандарттау және ҚР-ның бухгалтерлік есебі. -1997ж.
6. 14.01.97.ж. өзгерісі және толықтығымен Қаржы министірлігінің Бас салық инспекциясымен №37 «ҚҚС есептеу мен төлеу тәртібі жөнінде» нұсқамасы.
7. 1993ж. 24.08. министрлер комитеті шешімі негізінде шығарылған ҚР-ның ұйымдары мен кәсіпорындары және мемлекеттік бірлестік жұмысшыларының іс-сапарлық қызметі жөнінде нүсқамасы.
8. Фирма іскерлігін қаржылық талдау., М. Ист-Сервис.1994ж.
9. Абрютина А. «Кәсіпорынның іскерлігін қаржы-экономикалық талдау» Оқу құ-ралы -М:Изд-во «ЧС и сервис», 1998ж.
10. Алборов Р.А. «Өнеркэсіптік сауда АПК ұйымдарындагы аудит»: Оқу құралы., 2000ж.
11. Кэсіпорын мен ұйымның төлеу қабілеттілігін талдау.
12. Арене Э.А. «Аудит»: Оқу құралы
13. Артеменко В.Г. «Қаржылық анализ»: Оқу құралы - «ДИС»басылымы 1997ж.
14. Байдибеков Ж.М. «Кредиторлық жэне дебиторлық борыш балансындагы айналым құралдарының тиімді жұмыс істеуі мен пайдалануы жэне есеп айырысу саясатын ақылмен реттеу есебімен кәсіпорынның өндірістік іскерлігінің дамуы», «Қаржы -қаражат»-2000\5-6.
15. Барышников Н.П. «Бухгалтер мен аудиторлық көмегіне хаттама» методикалық құралдар, нормативтік құжаттар, коментариялар, проводкалар, мысалдар/ Н.П.Барышников- М:басылым «Филинъ»1998ж.
16. Глазунов 13.11. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» -1999ж-2.
17. Данилевский В. «Аудит практикасы» Оқу қүралы.
18. Дүйсембаев К.Ш. «Қаржылық есеп беру аудит! мен талдау» -Алматы-1998ж.
19. Дүйсембаева З.К., Ержанова С.М. «ҚР-ның кәсіпорында есеп саясаты»-Алматы -1999ж.
20. Дүйсембаева 3. К. «Аудит жүйесіндегі қаржылық талдау» (1999ж-4).
21. Ефимова О.В. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын қалай талдау», -1993ж.
22. Кеннинг Дж. «Бухгалтерліқ есеп теориясы: Оқу қүралы.
23.Ковалев В.В. «Қаржы анализі: капиталды басқару, инвестицияны талдау: есеп беруді талдау» -М:Қаржылар мен сттистиқа -1997ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе
І тарау. Бухгалтерлік есеп саясатының мәні және оның ... ... ... ... ... есеп ... ... Бухгалтерлік ... ... ... есеп ... ... Аудиттің мәні және оның нарықтық экономика жағдайындағы рөлі
2.1. ... мәні және ... ... негізгі ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... есеп ... мен ... жетілдіру мәселелері
3.1. Бухгалтерлік ... ... мен ... ... ... постулаттары және ... ... ... ... есеп пен ... халықаралық
стандарттарына өту ... ... ... ... ... ... – жылға келеді. Нарықтық экономиканы
әрі қарай жетілдіру мен ... ... ... түсуші жақтарды
ақпараттар жүйесімен қамтамасыз ету, жан-жақты талдау жүргізу, экономикалық
тиімді шешім қабылдау үрдісінде ... ... ... рөлі ... есеп ... жылдар бойы басқа ғылымдар сияқты дамып,
қоғамның экономикалық - әлеуметтік жағдайларына сай ... ... ... ... ... өзінің ерекшелігімен оқшауланатын ғылым болып
табылады. Белгілі бір ғалым Б.Де Солазано осы ғылым ... ... ... ғылымдар мен өнердің, ең алдында тұрады, басқалары онсыз өмір
сүре алмаса, бухгалтерлік есеп үшін олардың ... ... ... ... оның әріптесі Р.А. Фаулки «Есеп – бұл барлық бизнестің тілі, яғни
философиясы» - деп атаған.
Бүгінгі таңда ел ... ... ... ... ... жаңа
кәсіпкерлік қызметтердің пайда бола бастауына сәйкес ... ... мен рөлі арта ... ... орай бухгалтерлік есептің мазмұны мен
құрылымына өзгерістер енгізілді. Еліміздегі жүргізіліп ... ... ... ... ... ... есеп беру талаптарына сай
саналып келген бухгалтер маманы ... ... ... ... есептеп отырумен қатар кәсіпорынның алдағы уақыттағы экономикалық
әл-ауқатын дамыту жолдарын жоспарлай білуі қажет.
Аталған мәселелер таңдаған ... ... ... жұмысымыздың мақсаты бухгалтерлік есеп пен аудиттің мәнін,
қазіргі ... ... ... ... ... орнын, ұйымдастыру
мәселелерін, принциптерін қарастыру болып табылады.
Дипломдық жұмысты орындау барысында нормативтік заң актілері, ... ... ... ... ... қолданылады.
І тарау. Бухгалтерлік есеп саясатының мәні және оның шаруашылық
жүргізуші субъектілерді басқарудағы рөлі
1. Бухгалтерлік есеп саясатының мәні
Бухгалтерлік есеп ... ... ... мен ... ... ... үшін бухгалтерлік есеп жүйесі дұрыс
ұйымдастырылуы керек.
Ұйымдастыру ... ... ... мұның құрамдас элементтерін,
есеп кезеңдерін (бастапқы құжаттан ... ... ... ... мен ... ... ... дейінгі аралық) арнайы тәртәпке сай
қатаң сақтау, бухгалтерлік есеп ... ... ... есептеу
техникаларын тиімді пайдалануды айтады. Сонымен ... ... ... ... мен нұсқауларды, нормативтік заң актілерін қатаң сақтау қажет.
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп жүйесін ұйымдастырудың ... ... ... Заң күші бар ... ... ... 26
желтоқсан 1995 жылғы 2732-«Бухгалтерлік есеп жөніндегі» ... Бұл Заң ... есеп ... ... ... есеп ... тиімді әдістерін қолдану, қорытынды есеп
жасап, мұны жариялау және бухгалтерлік есеп ақпараттарын анық және ... ... ... ұғым ... есеп ... дұрыс ұйымдастыру жөніндегі ұстаған жалпы
бағыт, кәсіпорын ішінде ... ... есеп ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп ұйымдастыру жағынан
жетілдіріп отырады.
Кәсіпорындардың технологиялық ерекшеліктері мен ұжымдық ... ... ... есеп ... өз ... ... ... өндірістік негізгі ерекшеліктері
бухгалтерлік есеп жүйесін ... ... ... ... табылады.
Өндірісітік ерекшелік, негізінен еңбек ақы есептеу мен төлеу, өндірілген
өнімнің өзіндік құнын ... мен ... ... ... өнімдерді сату, әріптестермен аралық қатынастарға түсу, есеп айырысу
т.б. есеп объектілері бойынша қалыптасады.
Есеп үрдісін тұрақты ... ары ... ... ... ... ... ... және алдыңғы қатарлы тәжірибе негізінде
ұйымдастыру, бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... байланысты. Сонымен қатар бухгалтерлік есеп жүйесімен
талдау жүргізу үрдісіне ...... ... ... ... – бағдармалық принциптерді, сондай-ақ еңбекті ғылыми
тұрғыда ұйымдастырудың тиімді жолдарын енгізудің рөлі зор.
Бухгалтерлік есеп ақпараттарын қалыптастуры мен ... ... ... ... өмірге енген ережелер мен әдістер ... ... ... орын ... ... ... ... жүргізіліп, өзара байланыстағы регистрлар жүйесіне түсетін
бастапқы құжаттар жасау ... ... мен ... сай ... ... есеп бастапқы құжаттарға тәуелді. Бастапқы
құжаттарға жазылған мәліметтер шаруашылық фактілерін іске ... ... ... ... ... бастапқы құжаттар шаоуашылық
фактілерінің іске асқандығын мәлімдейтін ақпараттық ағын болып ... ... ... ... ... дәл және ... ... жасаушы жауапты адамдардың қлдарды қойылуы керек. Бастапқы
құжаттар жасап, өз ... ... ... ... ... өз
уақытында және дұрыс жасалынғандығы жөніндегі дәлдік пен шаруашылық
операцияларының ... мен ... ... заң ... ... дұрыс түсіну қажет.
Бухгалтерлік есепке алынатын барлық ... ... өз ... ... Бухгалтерияға тапсырылған
құжаттардың заңдылығы тексеріліп, мұндағы мәліметтер мен ... ... ... ... ... маңызы мен атқарған міндеттеріне
қарай топтастырылады.
Есеп мәліметтерін сапалы ... ... ... әдістер мен
амалдарды ұғымды қолдану, есеп регистрын синтетикалық және аналитикалық
счеттар ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың маңызы зор.
Есеп жүйесіндегі мәліметтерді жинақтап, бір ... ... және ... ... ... сай ... ... есеп регистрларына түсіріп, бұлардың ... ... ... ... ... ... ... негізінде қорытынды есеп жасап
отыру бухгалтерлік есепті ... ... ... жатады.
Еліміздегі бухгалтерлік есеп жүйесінің бухгалтерлік есеп ... мен ... ... ... ... есеп ... ... түсіп, негізгі құралдар мен ... ... ... ... ... қорлар, пайда мен шеккен зиян, т.б. есебін
жүргізудің әдістемелік ... ... ... сай ... ... ... қорытынды есеп жасаудың құрамы мен маңызы,
тапсыру ... ... ... ... және ... тапсырылатындығы жөніндегі
өзгерістер халықаралық тәжірибеге сәйкестіріліп, ... ... ... ... үшін ... ... ... көптеген жұмыстардың көдемі азайып, компьютерлік жүйемен
атқарылатын болды. Сонымен ... ... есеп ... саны ... ... ... жасалуымен қатар есеп
приницптерін қатаң ... ... ... амалдар кеңінен қолданылуда.
Мұның барлығын дп сапалы даярлаған, іс-тәжірибелерден өткен кәсіби
бухгалтерлер атқаратындағы, сондай-ақ бухгалтерлік ... ... ... есеп ұйымдастыруды жетілдірудің жолдарын белгілеуді, бақылау
мен иексеруді, иаңдау мен шешім қабылдауды мақсат тұтатындығыбелгілі ... ... ... мен ... ... ... қандайда
шаруашылық субъектілері болмасың, бұлардың таза пайдамен жұмыс істеуін
қамтамасыз ету мен нарықтық қатынастар жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... дәрежедегі ұйымдастырушылық үрдісті
жетілдіру үшін, еліміз ... ... есеп ... ... ... ... Бұларға:
1) Бухгалтерлік есеп қызметін құқықтық ... ... ... заң актілерін кеңінен қолдану.
2) Бухгалиерлік есеп пен қорытынды есеп ... ... есеп ... жетілдіріп, жаңадан жасалатын ... есеп ... ... ... ... ... мен ... сондай-ақ жетілдірген есеп принциптерін сақтау.
3) Қаржылық және ... ... есеп ... ... ... есеп жүйесін жетіілдірудің әрбір кәсіпорындарға ... ... ... ... есеп ... ұйымдастырудың тиімді бағытын пайымдап,
мұның өзін ... және ... ... ... ... ... ... отырып, экономикалық талдау жұмысының
бағытын негіздеу.
5) есеп пен ... ... ... мен ... кеңінен пайдаланып, ақпараттар ағынын шапшандату ... ... ... ... ... қызмет атқарушыларды даярлау мен қайта
даярлау, бұлардың кәсіби білімін жетілдіру.
Еліміздегі бухгалтерлік есеп жөніндегі заң бухгалтерлік есеп жүйесінің
құқығын ... ... есеп ... ... есеп ... ... есеп ... ұйымдастырудың негізін салғандағын білген
жөн. Кімде-кім болмасын есеп-хисап жұмысымен ... ... есеп ... ... мен нормативтік актілерді ... алып ... ... ... ... шаруашылық субъектілерінің
топтарға бөлінуі, бұлардың жіктелуі, ... ... ... қоғам
түрлері жөніндегі тиісті заң актілерінің қойған талаптарын бухгалтерлік
есеп жөніндегі заңмен байланыстыра білу қажет.
Бухгалтерлік есеп ... ... ... қабылданған негізгі
әдістер мен есеп жүргізудегі бағыттар жөніндегі (принцип) жинақталған құжат
болып табылады. Бухгалтерлік есеп стандарттарына ... ... ... мен ... ... тараулар мен есеп стандарттарына тән есеп жүргізу
объектілері орталықтандырылған әдістемелерге сәйкес жүргізіледі.
Бухгалтерлік есепке тән ... мен ... ... ... ... ... қолданылады. Көпшілік ... мен ... ... ... қабылданып, есеп объектілерінің
жекелеген түрлерінің (мысалға, амортизация ... ... ... ... ... ... ... ставкалар белгілеу т.с.с.) өрісінде
қолданылады.
Кәсіпорындарда атқарылатын шаруашылық қызметтер мен ... сай, ... ... тән және ... болып таңылған есеп
саясатын қабылдайтындығына байланысты ішкі ережелер мен нұсқаулар енгізуге
болады. Ішкі ереже-нұсқаулар ... ... ... ... болады.
Нарықтық қатынастар жүйесінің заңдалағы мен ... ... ... ... орай ... есеп ... үрдісі қаржылық
есеп және басқарушы есеп болып екіге бөлінеді. Қаржылық есеп пен ... ... ... ... мен ... бағыты жекелей дамитан болды.
Қаржылық есеп қаржы жөніндегі қорытынды есеп (отчет) ... ... ... ... ... ... ... бұл
түрі тиісті заң ... мен ... ... ... ресми қабылданған басқа да нормативтік құжаттары негізінде
жүргізіледі.
Басқарушы (өндірістік) есеп кәсіпорын ... мен ... ... және осы және ... ... ... шешім қабылдау сатылған
өнімдердің біржылық нәтижесін шығару, жаңа ... ... мен ... ... маркетингтік шешім қабылдап, өндірілген өнімдерді,
кімге, қашан, каншаға сататындығы жөнінде ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың өз
ерекшеліктеріне қарай жасалынады.
Қаржылық және басқарушы есеп жүйесінің екі ... ... ... ... ... есеп ... да екі ... бухгалтерлік
баланс жасау үшін қолданылатын қаржылық есептегі счеттар, ... ... ... ... болып классификацияланады.
Есеп пен маркетангтік жүйе арасында үйлесімді негіз қалыптастырып,
жүйелі түрдегі есеп ақпараттарын өндірілген ... ... ... ... атқаратын рөлі зор. Нарықтық қатынастар заңдылығына
тән ... өнім ... ... көрсетуші кәсіпорындар қатарлы сауданың
жеңімпазы болғысы келеиіндігі рас. Сондықтан кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ... мен беделі және атағын
зерттейтіндігі мәлім. Осыған орай ... ... ... өз ... ... ... алушылар мен тұрғын халықтар тобын ... ... ... ... ... ... ... тауарлдар өндірудің
бұларды жеке саудағы салудың тиімді жолдарын табу жөніндегі тактикалық және
стратегиялық ... ... ... ... ... ... зерттеулер арасында тығыз байланыс орнауы керек. Бухгалтерлік
есеп мәліметтерін кеңінен пайдаланып, мұның негізінде ... ... ... ... ... қабылдау бухгалтерлік есептің
кезеңіне жатады.
Кәсіпорындарда міндетті түрде жүргізілетін ... есеп ... ... жетілдіру үшін осы заманғы есептеу мен ... ... ... ... ... ... ... көшіру, есеп жұмысына
жұмсалатын шығындарын азайтып, тез арада ... ... ... ... Бухгалтердің жұмыс орнын автоматтандырудың болашағы зор.
Сондықтан кәсіпорындар осы ... ... мен ... аспаптарық
ақпараттарды тіркеу және т.б. ақпараттарды механикаландыру ... ... ... ... интернеттік жүйеге енуді
мақсат тұтуы қажет. Осы айтылғандарды іске ... үшін ... ... есеп мәліметтерін автоматтандыру мен ... ... ... ... ... туындайды.
Зерттеулерге қарағанда, алдымыздағы жақын кезеңде Қазақстан
Республикасы ... ... 200 ... жуық ... мен ... ... жетілдіріп , бұларды қайта даярлау керек. Қазіргі кезеңде
бухгалтерлік есеп пен аудит мамандығын тек жоғары ... ... ... ... ... ... ... жөн.
Сапалы және кәсіби жағынан білімді даярланған бухгалтерлер осы заманның
шешуші тұлғасына айналды. ... ... мен ... ... және даярлау үрдісінің атқаратын рөлі зор.
Бухгалтерлер мен аудиторлар, т.б. қаржы мен оқу құралдар қажет. Бұл
проблема күні ... ... ... ... ... ... ... іргелі оқу құралдары мен оқулықтар жүйесін жасай алмай келеміз.
Бухгалтерлік есептің ... ... сай ... ... ... талабына сай мамандар даярлауға арналған оқулықтар мен
оқу құралдары жоқ. Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... бойынша оқулықтар мен кітаптар шығару, оқыту ... ... ... ... ... т.б. ... ағын
қалыптастыру мәселелерін шешіп отырудың маңызы зор.
Бухгалтерлік есеп ... ... ... аса ... ... бұлардың ұйымдастырушылық қабілетінің ерекшелігі, саналы түрде шешім
қабылдап, кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсарту үшін алибай еңбек етуі,
нарықтық ... ... ... ... ... ... ... (есеп айырысу еңбек уақытының есебін, тиісті
адамдарға есептелінген еңбек ... ... ... ... ... ... т.б. еңбек ақыға байланысты есеп-хисап жұмысының
басынан бастап ... ... ... ... ... ... ... мен тексеру жұмыстарын жүргізіп, ... ... ... үрдісіне байланысты таңдау жұмыстарын ұйымдастырады.
Материалдық ... ... ... ... ... ... ... құралдар мен материалды емес активтер, салынған
күрделі ... ... ... тән есеп ... барлық әдістемелік
жолдарын пайдаланып, түгендеу мен талдау жұмыстарын тиянақты ... ... ... ... бухгалтерлік есеп стандарттарына және
есеп саясатына байланысты материалдық принципті сақтау.
Өндірістік бөлім - өндіріс шығындары есебін, ... ... ... ... және материалды шығындарға тексеру мен ... ... ... ... мен ... тән есеп ... ... Бұл
бөлім қорытынды есеп жасап ақшалай өлшем өзіндік құн принципін сақтауы
керек.
2. ... ... ... есеп – бұл ... ... ... және шаруашылық
операуцияларын мәліметтерін ақшалай алу үшін, өңдеу, тіркеу жұмысын өлшеу
үшін жүргізіледі. Бухгалтерлік есепгің негізгі мақсаты болып оның ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы
қолданушылармен онымен ... ету. ... ... түмендегі
талаптар қойылады:
1Болжамдық және есептік көрсеткіштерді ... ... ... ... ... Оперативтігі;
3. Толық көрсетілуі және қарапайымдылығы.
бухгалтерлік есеп объектілері болып: кәсіпорын мүліктері негізгі
(құралдар, ... ... ... ... ... капитал,
резервтік капитал, т.б.; дебиторлық борыш және міндеттемелер; шаруашылық
операциялар - олар ... ... ... ... ... шаруашылық фактілердің өмірі болып табылады.
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру жалпы ... ... тіс ... есеп ... төмендегі
ережелер сақталуы қажет:
Үздіксіз, толық және байланысты тіркелгеен құжаттар.
Бухгалтерлік есептер алғашқы құжаттар негізгі ... ... ... мерзімінде аудитор бірнеше ережелерді сақтауға міндеті ... ... ... ... ... ... ... Аудиторлық стандартты талап ету;
3. Заңдылықты сақтау және талап ету;
4. Фирманың ішіндегі стандарттарды колдану.
Аудиторға сыйлық ... ... ... де ... тура шын мәнінде көрсету қажет, қаржылық есеп берулерді
дұрыс ... ... ... ... ... ... ... жағдайындағы аудиттің атқаратын рөлі, маңызы үлкен.
Аудиттің мақсаты есептің заңдылығын нормативтермен, нұсқаулармен сай екенің
тексеру, аудитор мен ... ... ... ережелердің сақталуын
тексереді. Негізгі мақсаты клиент пен аудитордың арасында келісім жүргізуі,
оның заңға сай екендідігін тексеру.
Аудиторлық тексерім барысында түгендеуге ... ... ол ... ... ... Ол әр ... ... мерзімде
өткізіледі. Түгендеу бұл ... ... ... ... ... болатын тексерім.
Ол міндетті түрде басшы ьұйрығымен жіберіледі, бас бухгалтермен бірге
өткізіледі. Түгендеу актысында комиссия мүшелері бастау мерзімі мен ... ... ... ... салмағы, саны, бағасы, самасы – берілген
есептеме ... ... ... және саны, бағасы, сомасы – ... деп ... 3-ші ... ... ... ... ... актысында жазылады, бұл жерде артықшылық ... ... ... бетінде материалдардың саны, ... және ... ... ... ... ... есеп ... бухгалтер саны мен
бағасын көбейтіп, қол сайын толтырып ... және ... ... ... ... ... 1 рет өткізіледі, негізгі түгендеуден
өткізіледі және түгендеу актысы ... ... ... есеп ... ... ... нарықтық жағдайға түсіп дамуына
байланысты бухгалтерлік есеп жүйесі қайта ... жаңа ... сай ... керектігі жоғарыда айтылған болатын.
Қойылған осы бағытқа байланысты әрбір ... ... ... ... сай жыл ... есеп саясаты жасалып, бекітілетін болды.
Есеп саясатын жасаудың ... – есеп ... ... ... жолдарын таңдау мен меншік иелігіне берілген құқықтық
тұрғыдағы мүмкіндік.
Кәсіпорынның стратегиялық және ... ... ... ... ... осы ... материалдық және қаржылық ресурстарды бойынша
тиімді жұмсап, нарықтық конъюнктура сай экономикалық шешім ... ... Есеп ... іске ... ... ... ... анықтап,
қолданылатын есеп объектілері мен әдістерін белгілеу күрделі мәселелер
қатарында келеді. Есеп ... ... ... ... ... бес жыл ... іске ... келе жатқанымен, бұл мәселенің әлі
де болса шешілмеген түйіндері көп. Яғни, күмәнді, ... және ... ... бар. ... есеп саясатына деген көзқарас ьіртіндеп
өзгеріп келеді. Елімізде қолданылып келе ... ... ... бірінші тармағында «Есеп саясаты және мұның ... ... ... ... қабылданған. Стандартқа жазылған есеп саясатының маңызы
шаруашылық субъектілердің қаржылық нәтижеге жету мақсаты әсер ... ... ... ... ... тәсілдері мен ереже-әдістері болып
табылады.
Кәсіпорынның есеп саясаты бухгалтерлік ... ... ... қаржылық қорытынды есеп көрсеткіштерінің маңызы мен қалыптасуына әсер
етуші процесс.
Есеп ... ... сай ... ... субъектілері бойынша жыл
сайын жасалап қабылданатын есеп саясаты – есеп ... ... ... операцияларын топтастырудың жолдарын, қорытынды есеп
құрамына ... ... мен ... тізімін, сондай-ақ
негізгі қорлар мен айналым қаражаттарын бағалау мен ... тозу ... ... ... ... түрде көрсетіледі.
Есеп саясатына байланысты бухгалтерлік есеп жүргізудің әдістеріне
активтер ... ... ... ... айналысы мен құжаттар қозғалысын
ұйымдастыру, мүліктер мен ... ... ... ... ... ... ... есеп регистрларын жүйеден пайдалану,
ақпараттарды, өңдеу т.с.с. тиісті әдістері қолдану ... ... ие ... ... ... ... есеп
стандарттарының негізінде жаңа жолдармен, есеп тәжірибесіне кеңінен ... ие бола ... ... қалыптастырудың түпкі мақсаты кәсіпорындардың жыл сайын
таза пайдамен жұмыс істеуін қамтамасыз етеді тікелей ... ... ... Кәсіпорынның таза пайдамен жұмыс істеуіне тек қана осы ... ... да үлес ... ... мен ... ... ... басқа да үлес қосушылар, акционерлер мен қаржы салымшы инвесторлар,
сатып алуышлар мен ... ... және ... ... талабы қойылады. Сондықтан, инвестийиялық ... ... таза ... жұмыс істемеген жағдайда есеп ... ... ... ... ... ... ... есеп саясатын құру үшін ең
әуелі ... ... ... мұның мақсаты мен маңызы, атқаратын міндеті,
сондай-ақ аналитикалық көрсеткіштер жүйесінің тізімімен қатар бухгалтерлік
есеп стандарттары талабына ... ... ... ... бағыты
жөніндегі бағдарлама жасалынады.
Бұдан соң есеп саясатында қаралатын мәселелердің ... мен ... ... ... және ... ... мен ... да шешімдер
қабылданады. Осылайша кәсіпорынның өзінде даярланған есеп ... ... ... есеп ... ... ... алдын-ала өкілетті органдармен келісіледі.
Есеп саясатындағы ресми қабылданған принциптер
Қазақстан ... есеп ... ... ... ... атты
ұғым ең бірінші рет «Есеп саясаты және мұның маңызын ашып ... ... есеп ... 01.01.1997 жылдан бастан
енгізілді. Есеп саясатын қалыптастыру, мұны есеп жүргізу ... ... үшін ... ... мен талаптарды орындау қажеттігі
бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... Есептеу принципі. Бухгалтерлік есепке алынып, қаржылық қорытындыға
жазылатын ... мен ... ... ... ... ... ... Яғни, өндірілетін өнімдерді сатудан түскен табыстар, бұл
өнімдерді өндіріп дайындалған кезде ... осы ... ... ... берген кезде есептеу принципіне сай ... ... ... ... принципі. Бухгалтерлік есеп ... ... өз ... ... ... ... ... қалмауы керек. Мүндай қалыпты жағдайы ... ... ... ... принципі. Қаржы есебінде көрсетілген ... ... ... үшін ... Есеп ... өзінен-
өзі пайда бола бермейді, ол кәсіпорындардағы ... тек ... үшін ... осы ... ... тұрғысынан қарағанда, есеп саясатын кәсіпорын
бойынша қалыптастырған кезде, мұның қосымшасы ретінде есеп ... жыл ... ... тізімі тіркелуі керек.
4. Маңыздылық принципі. ... есеп ... ... ... және басқару шешімдерін бақылау
мен кәсіпорын қызметіндегі орын алған фактілерді бағалау үшін ... ... ... ... ... Мәнділік принципі. Есеп саясаты қаржылық есептегі ақпараттар ... ... ... мәнді жасалынуы қажет. Егер мәнділік тұрғыдан қарағанда
қаржылық есеп ақпараттары дұрыс ... ... ... мәліметтер
қаржылық есепке қалған жағдайда, кәсіпорынның қаржылық қорытындысы мен
экономикалық көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... болады, егер мұнда қателер
жіберілмеген жағдайда, қаржылық ... есеп ... және аса ... ... ... ... принциптерді ауытқымауы керек.
7. Бейтараптық принципі. Қаржылық қорытынды есеп жүйесіндегі ақпараттар
сенімді жасалып, күні бұрын ... ... ... ... ... Сақтық принципі. Белгілі бір нақтылы бағыт ... ... ... ... басқарушылық шешім қабылдау мен бағалауды айтады.
9. аяқтау принципі. Айқын ақпараттар жүйесін қамтамасыз ету ... ... есеп ... ... ... керек.
10. Салыстырмалы принцип. Қаржы жөніндегі ... ... ... болуы үшін есепті жылдың көрсеткіштері басқа да өткен ... ... ... Сабақстастық принципі. Кәсіпорында қалыптастырып, таңдап алынған
есеп саясаты ... ... бір ... басқа жылдар үшін де
пайдаланылады.
12. Шындық және әділдік принципі. ... үшін ... ... ... және ... ... жасалып, кәсіпорынның
қаржы жағдайы шаруашылық және ... ... ... ақша ... ... ... толығымен дайындалуы керек.
Есеп саясаты бухгалтерлік есеп стандарттары және салық пен қаржы
жүйесіндегі заңнама актілердің ... ... есте ... ... қатар, есеп саясаты барынша ұзақ мерзімге арналып, кәсіпорынның
экономикалық жағдайына тән, есеп ... ... ... ішкі ... сай ... ... ... негізгі бағыты кәсіпорындар тапсыратын қорытынды есеп
құрамына түсіндірме анықтама ... ... ... ... ... ... есеп ... өзгерістер мен қосымшалар енгізілген жағдайда, онда
мұндай өзгерістер мүдделі тұлғаларға-құқылы және жеке ... ... ... ... ... ... ... Аудиттің мәні және оның нарықтық экономика
жағдайындағы рөлі
2.1. Аудиттің мәні мен қажеттілігі
Еліміздің экономикалық нарықтық қатынасқа көшу барысында - ғылыми ... ... ... даму ... жаңа ғылым саласының пайда болуына
алып келді. Бұл - аудит. ... ... ... ... ... ... шығу тарихын айтатын болсақ, ол алғашқыда "тыңдаушы" деген мағынада
қолданылған. Осы орайда "аудитор" сөзі нені білдіреді, оның міндеті ... ... ... ... және ... ... ... оған қажеттілік
туғызғанын қарастыру қажет.
Аудитор латыннның "аиdіо" деген сөзінен шыққан, яғни ол "тыңдап тұр"
деген ... ... ... ... барысында тиісті мәліметті
тексеруші немесе бақылап-басқарушы тыңдаушы болған. Сондықтан ерте заманда
"аудитор"- "тыңдаушы" дегенді білдіретін, яғни ... да бір ... ... Ол адам ... ... ... деп аталынған.
Орта ғасырдың соңғы жылдарына дейін барлық елде әріп ... ... ... ... өте аз ... ... деп-лауазымды
қызметкерледің қорытынды есебін тыңдауға тиісті қызметкерлерді ... ... Бір ... сол, ... ерте кездерде адамдар аудитор қызметінде
есеп берудің ... ... ... түрінде мәлімет есеп беруін артық
санаған. Өйткені ... ... ... ... әр ... етіп ... ... деп түсінген. Ал, ауызша есеп, мәлімет беруде көзбе-көз
отырғанда, есеп беруші өтірік айта ... ... ... ... мен
саған "сенемін" деген, адамгершілік қасиет негізге алынған деп тұжырымдауға
болады.
Аудит бізге осы уақытқа дейін белгісіз болды деп айтуға ... ... ... ерте ... ... ... есеп ... талдау жасауда, басшылық жүргізуден үлкен орын алған. Себебі
кәсіпорында басшылық жүргізуде, шаруашылықта бақылау жасауда, оған ... ... ... ... есеп және ... ... екеніне үлкен көңіл
бөлінген. Сондықтан да, шет елдерде ерте кезден ... ... ... ... ... өте ... ... деп табылған.
Америка Құрама Штаттарындағы ғалымдар аудиторлық фирмалардың
жұмыстарын, атқаратын функциясы зерттеу ... "бұл ... ... мен ... ерекше көңіл бөліп қарастыруға, талдауға
тұрарлық жұмыс, біздің ... оны ... ... ... ... ... ісінде зор әлеуметтік ұйымдастырушылық және экономикалық
эффект берер еді" - деп жазған.
Аудит ... шет ... әр ... ... ... АҚШ-та олар
қоғам бухгалтері, Англияда - ревизор, Францияда - бухгалтер-сарапшы немесе
есеп комиссары, Германияда - ... ... және тағы ... ... атайды. Айтылуындағы өзгешеліктеріне қарамастан олардың барлығы бір ғана
мақсатпен ... ... ... қызмет жасаушы субъектілердің
бухгалтерлік қорытынды есебін тексеру, оның ... ... ... анықтау ерекше орын алады. Аудитордың ең негізгі мақсаты сол
тексеру нәтижесіне тұжырым жасау арқылы ... ... ... ... ерте ... ... аудит жұмысын шаруашылық
субъектілеріне қызмет көрсету деп атап кеткен. Оған ... ... ... ... ... ... алу үшін келісім-шарт жасау арқылы
төлем жасайды, ал өз кезегінде келісім-шарт талабына сәйкес тексеру ... ... ... ... өз ... әр ... ... Мысалы, бухгалтерлік есеп жұмысын ұйымдастыру туралы, ... есеп ... ... ... банк ... ... ... кеңес, тағы басқалай әр түрлі қызмет көрсете алады.
Аудит жұмысының тағы бір ... ол - ... ... ... ... ... сату барысына, маркетинг мәселелеріне
қатысты түсініктемелер, кеңес берумен шұғылданады. Олай дейтініміз, ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді.
Үшіншіден, аудит жұмысы ақша, құнды қағаз қаржысы мен кәсіпкерлік
жасайтындардың яғни, қаржы компанияларының, банкілердің, ... ... ... ... есеп ... ... ... тексеріп өзінің аудиторлқ қорытындысын жасауы. Өз кезегінде
осы аудитор ... ... ... ... ... операцияларын жүргізетін,
делдал кәсіпкерлерге өзара немесе өндірістік кәсіпкерлер тобымен жұмыс
істеуніе ... ... ... ... ... қорытындысына сүйене
отырып, ақшамен, кәсіпкерлікпен айналысатын кәсіпорындар, кәсіпкерлер
күдіксіз өзара қарым-қатынасқа ... ... банк ... беру ... ... өндірісінің тиянақты жұмыс жүргізетін қаржылық
жағдайының тұрақты екенін аудит қорытындысы арқылы анықтайды. Сол ... ... ... ... сенімді болу үшін аудитордың
қорытындысы болу ... ... ... ... ерекшеліктерін іс жүзінде қолдану ... ... ... ... ... мерзімдік
қорытындылары, бухгалтерлік отчеты тек қана ... ... ... ғана басылымға шығады. Кәсіпкерлер сол басылымға шыққан есеп-
акпарат мәліметтерін зерттеп, талдау ... ... ғана ... қажет,
сенімді кәсіпорындармен қарым - қатынасқа түседі. Яғни, анық ... ... ... ... ... ... ... аудит
жұмысының қажеттілігін тудырады.
Аудитке қажеттілікті тудыратын объективтік жағдайлар:
• инвесторлар мен кәсіпорын әкімшілігінің ... ... ... ... ... ... бір ... Әсіресе,
кәсіпорын әкімшілігі өз пайдасына тиімді түрінде есеп жүргізуі мүмкін;
• кәсіпорын әкімшілігінің ақпарат көрсеткіштері дұрыс болмаса, ... ... ... ... дұрыс болмауынан;
• кәсіпорын әкімшілігінің арнайы білімінің ... ... ... шаруашылығының күрделігіне сәйкес, "коммерциялық құпияны"
сақтауға байланысты, есепке алынған ... ... ... шығуынан.
Аудиттің көп ғасырлық өзіндік тарихы бар. Арнайы аудитты зерттеуге
арналған әдебиеттерде оның пайда болу ... әр ... ... шет елдерде шығатын Контроллинг журналында мынандай мәліметтер
келтірілген: тарихи жазбаларға сүйенсек, ... ... ... жүзінде
бірінші болып аудиторлық қызметті құрған ел.
Ежелгі Қытай жазбалары біздің эрамызға ... 700-ші ... ... ... ... болғанын көрсетеді. Оның негізгі міндеті, өзінің
қызметі, міндеттемесінің түрі ... ... ақша мен ... құқығы бар өкімет шенеуніктерінің адалдығына кепілдік беру
болатын. Кейінірек үкіметтік аудиторлық мекемелердің міндеттері, ... ... бір ... ... ... қоғам сатысына көшуге байланысты өзгеріп
отырған.
Бір авторлар аудиттің пайда болуын ... ... ... ... бір саласы ретінде қалыптастыру кезеңінде апаруға болады ... ... есеп ... ... ... ... ... итальян
математигі Лука Пачолли (1445-1515) жазғаны белгілі. 1494 жылы жарыққа оның
"Счеттар мен жазбалар туралы ... атты ... ... ... неге ... көп ... ... кітаптар куәландырылады" атты 7-тарауында
Италияның ... ... ... ... ... ... ... үшін
арнайы бюроларда тіркелетіні айтылған. Бюро қызметкерлері бұл кітаптың
бірінші бетінде ... ... ... куәландырып мөрмен бекітеді. ... ... ... ... деп атап көрсетеді Лука Пачолли. өйткені,
біреуін сатып алушыға, екіншісін ... ... екі ... кітап
ұстайтын адамдар көп. Тағы бір ерекшелік осы кітаптарға негізделе отырып
олар ант ... Егер ... ... ... ... болса, өтірік
айту, соныменен өзіңнің жақындарыңды да алдау соншалықты оңай емес.
Осы кітаптар мұқият белгіленіп, дұрыс тіркелген ... ... ... ... ... ... ... бер деп жазады.
1773 жылы Шотландия астанасы - Эдинбургтің ... ... ... ... ... ... 1854 жылы мұнда ... ... ... қоғамы" құрылды. Бұл ... ... ... ... ... ... XIX ғасырдың
ортасында пайда болды деген ... ... ... ... К.А.
Угольниковтің пікір бойынша аудит 200 жылдан ... ... бері бар. ... болуының түп-тамыры кәсіпорынды басқарумен тікелей шұғылданатындар
мен оның қызметіне инвесторлардың көзқарастары арасында бөліну ... ... Осы ... акционерлік қоғамдар пайда болып, аудитор
(ревизор) сыртқы есеп берудің қоғамдық бақылаушысы ретінде ... ... - ... ... ... ... ... және салық қызмет органдары кәсіпорындардың қаржы ... ... ... бере ... ... ... ... мәжбүр
болған уақыттағы акционерлік қоғамда пайда болды.
Аудиттің әрі қарай дамуына 1862 жылы ... ... ... заң жаңа ... ... тез ... жол ашты. Онда
компаниялардың қорытынды есептерін кемі жылына бір рет ... ... ... ... Бұл ... нақты қаржы жағдайы мен
белгілі бір кезең үшін оның ... ... ... шын ... ... ... қоғамның қорытынды есебін объективті ... ... ... өзіне бүтіндей сенім артуы
қауіпті еді, өйткені соңғы нәтижесінде ... мен ... ... кредиторлар өздерінің капиталын жоғалтатын кәсіпорынның
банкрот болып қалуы кездесті. Бұл жағынан, акционерлер мен кредиторлардың,
екінші ... ... ... ... ... пен ... жайлы
қорытынды есептерге сенімсіздігі акционерлік қоғамның қорытынды есебін
зерттеп, талдайтын және оның дұрыстығы ... ... ... ... ... болуына көмектесті. Акционерлердің жалпы
жиналысындағы қоғамның жылдық қорытынды есебін ... ... ... және тек ... ... ғана ... есеп ... және қоғамды бақылау ісіне баға берілетін.
Осылайша, тәуелсіз аудиторлар мен аудиторлық фирмалар ... ... ... ... бар ... ... ... болды.
Аудиторлық тексерудің мәліметтеріне сүйене отырып, мәліметті пайдаланушылар
"кіммен жұмыс ... ... ... шеше ... ... аудит фирмасы алғаш рет 1990 жылы Қазақстан
Кеңес өкіметінің Министрлер Кеңесінің қаулысы бойынша құрылды ... Осы ... ... ... ... Министрлігі жағынан
шаруашылық есеп принциптерінде ... ... ... ... ... ал ... оның территориялық бөлімшелері құрылды. 1992 жылдан
бастап дербес акционерлік компания болып, Республикамыздағы барлық ... ... ... ... қызмет көрсетіп отыр.
Еліміздегі аудит жұмысының тиянақты дамуына бірден-бір негіз болған,
заң тұрғысынан ... ... ... ... отырған, 1993 жылы 18
қазан айында Жоғары Кеңес қабылдап, ... ... ... қызмет" туралы заңы. Бұл заң аудит қызметін бір жүйеге ... ... ... ... ... Осы ... ... отырып
еліміздегі аудиттің даму жолы анықталады, шет ел аудит фирмаларымен ... ... ... ... ... жолдары белгіленеді.
Қазіргі кезде біздің елімізде Еуропалық ... ... ... ... ... ... ... біздің елдің аудит фирмасы да
қосылып аудит жұмысын ... ... ... ... ... тағы
басқадай қызмет көрсетудің сапасы көтеріліп отыр.
Қазақстан Республикасында нарықты қатынасқа көшу барысында ... ... ... ... орын ... шет ел үлгісінен белгілі. Себебі
нарықты қатынас принципімен дамуды қамтамасыз ету үшін ол елде-бәсекелестік
шешуді рөл атқарады. Бәсекелестікті ... ету үшін өте ... ... ... ... қажет. Соның нәтижесінде ғана нарықты қатынас жолымен дамудың
тиімділігі іске ... ... ... ... ... елде
экономикасының нарықты қатынас жолымен дамуы іс жүзінде орындалмайды.
Сондықтан да аудит жұмысының ... ... ... ... ... кәсіпкерлер өз шаруашылығының тиянақтылығын қамтамасыз
ету үшін, екіншіден, өз жұмысын өзі сенімді түде ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу үшін және
өзінің капиталының тиімділігіне сенімді болу ... ... ... ... ... ... принциптерді сақтау арқылы жүргізіледі.
1. Ғылыми негізділігі. Аудиттің ғылыми негізі оның методологиясының
диалектикалық әдісімен дамиды. ... ... ... ... алу ... ... Аудит жұмысының барлық мәліметі,
тұжырымы ғылыми жолмен анықталған, дәлелденген ... ... ... ғылыми даму барысы оның көптеген нақты факторларын талдау арқылы
ол өзінің теориясын кұрайды. Аудит жұмысы барысында ғылыми ... ... ... ... ... ... қолданылады, ол
яғни фактілерді зерттеп қорытынды жасау. Сондықтан да аудит фирмаларының
басшылары ғылыми зерттеу жұмысын, ... ... ... ... Бұл қағида ойлану, тек қана фактіге сүйену арқылы
ғана тұжырым ... ... ... ... бармайтын, тазалық
ұстайтын маман ... ... Ол ... ... ... ... ақпаратын шыншылдықпен тексеріп,
объективті көрсеткіштерін анықтауға ... Оның ... ... жол ... дәлелді болуы қажет.
3. Дербестілік. Қоғам тану жолында аудитордың ... өз ... деп ... Оған ... ол ... ... тәуелді емес,
өйткені ол одан төлем алуына алдын ала келісіп ... ... ... ... ... заңы ... үшіншіден, тапсырушы мен
аудитордың түпкі мақсаты бір. Олардың ... ... ... ... ... ... ... үшін арнайы шаралар қолданылады:
аудиторларды ротациялау, аудитор соты, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ротациясы ол болжам арқылы бір аудитор қайта-қайта бір
кәсіпорынға бара берсе оның ... ... ... сөз. Өйткені, оны
тапсырушы акциялық үлескер бол деп ... ... ... ... ... ... Аудитор соты аудиторладың дербестігін қадағалап
отырады. Мемлекет тұрғысынан ... ... ол ... ... ... жою ... ... Қазіргі кезде аудит комитетін құру
АҚШ-та көп ... ... ... ... ... ... ... келгенде, аудит стратегиясын кеңейту ... ... ашу ... ... жүргізу жұмысын жетілдіру қажет. Біздің
ойымызша сондай жұмыстарды іске асыру үшін Мемлекеттік Қаржы ... ... ... ... ... қажет. 4. Кәсіби
біліктілік. Аудит жұмысын өте жоғары деңгейдегі мамандар жүргізуі ... ... және ... ... өте білімді маман болуы және арнайы
аудит әдістерін жақсы білуі ... Ол ... ... ... ... Аудитор өз жұмысына қажетті ереже нұсқауларын өте жақсы біліп, ... ... ... қажет. Аудитор өз жұмысына анализ жасауда, сараптау
жүргізуде, компьютермен жұмыс істеуде, әбден машықтанған ... ... ... ... сене ... ... тек өзі ... көзі жетпейінше
ешқандай қорытынды жасамауы керек.
5.Сенімділік, сөзге берік болу (конфиденциальность). Аудитор өз
жұмысының ... ... ... ... Үшінші жаққа өз
мәліметін ерекше жағдайда ғана ... ... ... келісім
жасау арқылы беруге құқылы.
6.Тез-жеделдік принципі. Аудитордың ... ол өз ... ... ... тапсырушыға аудит материалын ... ... тез, ... ... екі түрлі себеп бар. Біріншісі, аудит
жүргізу уақыты ... ... ... ... үшін ... сол
жұмыс уақытымен есептелінеді.
Кәсіпорын шаруашылығын басқаруда ғылыми ... ... ... Ол үшін ... ... білімді, мамандығы жоғары, шаруашылықты
және даму келешегін ... ... адам ... керек. Басқару-ол шешім
қабылдау. Ол үшін басқарушы бар білімін, талапкерлігін басқарушылық ... ... ... Яғни тиімді, тиянақты басқару жүргізу үшін арнайы
дайындық жасау кеек. ... ... ... мәліметтерге экономикалық талдау,
сараптау жасап, бір жүйеге келтірілген ... ... ... ... ... ... субъектілерді басқару барысын үш этапқа бөлуге болады:
экономикалық мәліметті жинап, топтап бір ... ... ... ... ... пайдалануға даиындау; аудит-басқарушылық шешім қабылдау. Осы
көрсетілген басқару ... іске ... үшін ... ... барысы
бухгалтерлік есеп, статистика, жоспарлау арқылы орындалады. Сонымен мәлімет
жүйесі құрылады, оны төмендегі сызба арқылы ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектісі мен ... ... ... ... ... ... қажет мәлімет жүйесінде жан-жақты
қарастырылып пайдалануға ... Ол үшін ... есеп ... ... үшін оны ... ... ... одан қейін топтал, бір жүйеге
келтіргеннен ... оны ... ... ... ... ... ... сәйкес оған мағына беріп оның ... ... ... үшін ... ... ... ... процесінде, мәліметті тиімді пайдаланып, оптималды шешім қабылдау
үшін мәліметті санау өлшемі мен сапалық ... ... ... ... ... Аудит барысында осы мәлімет құндылығы анықталып,
басшылық процесінде қолдануға пайдаланады. Тағы осы ... ... ... ... ... жасалады.
Нарықты экономика жағдайында болжам, бағдарлама жасау өте қажет.
Кәсіпорынның даму ... ... оның ... сату ... ұшырап нарықты қатынас принциптерін сақтай ... ... да ... ... өздеріне бизнес-жоспар дасайды, онсыз
шаруашылықты жүргізуге болмайды. Кәсіпорын үшін ... ... ... ... қалай жүргізу керек екенін, даму жолын,
табыстылық деңгейін, өндіріс шығынын күнделікті ... ... ... ... ... ... ... бөлімнен тұрады:
жоспар кіріспесі, өндіріс мақсаты-өндірілетін өнім тізбегі, сату жоспары.
Негізгі көрсеткіштерге сүйене отырып ... ... ... ... ... (өндіріс қуаттылығы, шикізат ресурсы);
коммерциялық күдік ... дан ... ... жоспары (өнім сату, шығын және
табыс ... ... ... ... ... ... ... әр бөлімі аудит арқылы ... ... ... ... ... ... іске асады. Мысалы:
- Өндірісті ұйымдастыру, оның әр түрлі варианттары қарастырылып, өте
тиімді, басқару құрылымы қаланады.
- ... ... ... ... тексеретін мәліметтер
жиналады.
Қорыта келгенде, шаруашылықтағы субъектілерді ... ... рөлі өте ... Олай ... басқарушылыққа қолданылатын
мәліметті аудит арқылы бір жүйеге келтіріп, талдап, анықтап, тексеру жасап
дайындалған материал аудиттің ... ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін шаруашылық субъектілері (тапсырушылар) аудит
фирмаларымен немесе жеке ... ... ... жасасуы қажет.
Қалыптасқан тәртіп бойынша шарт жасаудан бұрын аудит фирмасы немесе жеке
аудитор өз ... ... ... тиісті.
Аудитордың міндеттеме хаты өзінің тапсырушы алдындағы жазбаша
түріндегі ... өз ... ... ... ... үшін ... қызметіне анықтама беру. Аудит шартын жасаудан
бұрын міндеттеме хатты тапсырушы өз тарапынан ... ... ... ... ғана ... ... ... ойынан шыққан жағдайда ғана
аудит шартын жасауға келіседі.
Міндеттеме хаттың түрі және мазмұны ... ... ... ... ... ... онда ... темендегідей талаптар қойылады:
- қаржы есебін тексерудің мақсаты;
- тапсырушылардың тексеруге ... ... ... ... ... ... ... аудитордың жұмыс бабындағы
қолданылатын заң құжаттары және ереже-нұсқаулар, нормативтік құжаттар;
- тапсырылатын аудит есебінің, аудит ... ... ... ... ... ... ... жұмысының төлем ақысы.
Аудит келісім-шартының мазмұны бірнеше ... ... ... екі ... реквизиті толық көрсетіліп, жауапкершіліктеріне
анықтама беріледі. Мысалы, аудитор фирмасының аты, оның ... ... ... ... ... аты, оның ... қызметкері.
Екінші бөлімінде аудитор жауапкершілігі анықталады. ... ... ... ... кұжаттарға жауапкершілігі, коммерциялық
құпиялылықты сақтау тәртібі тағы сол ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Мысалы, аудит
жұмысын ұйымдастыру, қажет құжаттарды, есептерді уақты беру. Қажет болған
жағдайда әр түрлі ... ... ... түсініктемелер алып
беру тағы сол сияқты көптеген ... ... ... ... ... жұмысыкың қорытындысын тапсырушыға өткізу тәртібі
де қарастырылады. ... ... ... ... ... екі жақ ... шартқа тіркеу құжатын анықтайды.
Шартта қажет ... ... ... ... ... ... Оған бірден-бір себеп, аудит барысына шартта
қаралмаған жұмыс кездесуіне немесе екі жақтың келісуі ... ... ... анықталған жағдайда болады. Осындай ... ... шарт ... ... ... барысында шарттың орындалуын тоқтау, жою жағдайы кездеседі. Ол
біріншіден, тапсырушы жағынан аудит шартын ... ... жою ... ... Оған ... ... ... бас тарту, өз ара акционерлер
арасындағы келіспеушіліктер себеп болуы мүмкін.
Сол сияқты ... ... ... да әр ... себептермен аудит
шартын тоқтату немесе жою талабы қойылуы ... ҚР ... ... ... анық ... Осы ... 4-бабында көзделген міндетті аудитті
жүргізу шарты ... ... ... ... мезгілдерден
кешіктірмей жасалады, бұл туралы субъект аумақтық салық ... ... ... ... тарауында аудиторлар мен ... ... ... мен ... деп аталынған, оның 17-бабында
аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың құқықтары жан-жақты қарастырылған, 18-
бабында олардың ... ... ... ... ... субъектінің құқықтары,
міндеттері мен ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі" жан-жақты қарастырылған.
Ғылым саласында зерттеу, оның шындықты анықтау үшін ғылым тану
жолын оның ... ... деп ... ... ... тану ... ... Әрбір ғылым саласының ерекшелігіне сәйкес оның әдістерінің ... ... ... ... да ... ... ... даму ағымында
теориялық тұрғыдан философиялық анықтама бойынша ... ... ... ... әдіс - ол ... әдіс деп ... ... негізі-табиғаттағы экономикадағы құбылыстың барлығы
өзара байланысты деп зерттеп қарастыруында. Себебі, ... ... ... ... ... объективтік заңдылықпен байланыста екенін
негізге ... ... да ... әдіс ... ... саласы болса
да оның ғылыми методологиясының негізін құрайды. ... ... ... ... оның даму барысында қоғамға қажет жетістіктерін
пайдалану үшін ... тән ... ... тобы оның ... олар өз кезегінде жалпы методология және жеке методология болып
бөлінеді.
Аудиттің жеке әдістемесі ... ... мен ... ... зерттеу заңдылықтарынан құралады.
Аудиттің жеке методологиясы барлық ғылым саласына тән әдістер тобынан
құралады; олар: ... және ... ... және ... бақылау,
салыстыру, өлшеу. Осы аталған әдістердің барлығы философияның гнесология
теориясы бөлімінде толық, жан-жақты қарастырылған.
Анализ-ғылыми ... ... оның ... ... соның құрамына,
бөлшегіне жекелеп мазмұн, мағынасын анықтап, өз ... ... ... бөлшек жеке талдауға жататын құрамға айналады. ... ... ... ... ... ... оның негізгі зерттеу
объектісімен құрамының арасындағы өзара ... ... ... ... ... жасап қорытындылайды.
Аудит процесінде анализ және синтез аудит объектісіне осы ... ... ... үшін ... Осы әдістердің ерекшеліктеріне сәйкес
талдау объектісінің жекелей және топтаулы түріне де талдау ... ... ... анықтауға болады. ... ... ... каржылық-табыстылық көрсеткіштерін талдау үшін ... ... ... ... ... - ақыл-ойға салып, ... жеке ... ... ... ... ... ... Яғни, осы әдіс қолданған жағдайда кәсіпорын шаруашылығының
жалпы көрсеткіштеріне ... ... ... ... ... ... талдау
жасап сол мәліметтер арқылы топтал, қорытынды жасалынады. ... - ... ... жеке объектілерге талдау жасап, жалпы көрсеткіштерге анықтама
беретін логикалық әдіс.
Аудит барысында ... ... ... субъектілерінің жалпы
көрсеткіштерінің мағынасы мен мазмұнына ... ... оның жеке ... ... ... ... ... шаруашылығының
жеке көрсеткіштеріне талдау жасап оның жалпы ... ... ... ... ... ... ... аудит барысында индукция дедукция экономикалық
талдау әдісі ретінде үлкен орын ... ... - ... ... ... ... ... Аналогия әдісі зерттеу объектілерінің әр түрлі
жағынан ұқсастығын қарастыру арқылы ... ... ... - ... объектілерін жүйеге келтіріп, оны құрайтын
бөлімдерін ... ... ... ... ... барысында жүйелі талдау әдісі
талдау объектісінің ... ... ... ... әсер ... талдау келтіреді. Яғни, жүйелі ... ... ... ... ... ... өнімінің функциялық бағалануын талдау эдісі объектіні
жүйеленген зерттеу әдісі мен ... даму ... ... ... өндіріс процесінде барлық түрлі өндіріс шығындарының тиімділігін,
шығындарды оптималды ... ... үшін ... Бұл әдіс ... ... ішкі ... ... қолданылады.
Сонымен, аудитте қолданылатын жалпы ғылыми зерттеу ... Әр ... ... ... ... ... ерекшелігіне сәйкес
сол ғылым саласының ... ... ... әдістері болады. Мысалы,
бухгалтерлік есептің нақты ... тән ... ... және ... ... еқі ... жазу, баланс деген ғылыми әдістері бар.
Сол сияқты аудиттің де жеке ғылым саласы ретінде ... пәні ... ... ... ... ... жұмыс жүргізу ... ... ... ... ... әдістер аудиттің мақсаты мен атқаратын фунқцияларына сәйкес жалпы
ғылыми әдістермен үйлестікпен құралған. Олар ... ... ... ... ... ... байланысты. Аудит жұмысының
барысында сол жоғарыда аталған ғылым салаларының әдістері ... ... және де олар ... ... ... тікелей әсерін
тигізеді. Мысалы, аудит, тексеру ... ... ... ... Олар:
түгелдеу, салыстыру, құжаттарды тексеру, бақылау әдістері, бухгалтерлік
есептердегі ... ... ... және ... ... ... келгенде, аудиттің әдістері үш топқа бөлінеді:
1) аналитикалық анықтау, есептеу;
2) құжаттау;
3) қорытындылау.
Аналитикалық анықтау - есептеу әдісі - ол ... ... ... ... т.б.), аналитикалық тексеру және статистикалық,
экономика-математикалық - ... Осы ... ... көп ... ... ... субъектілерінің қаржылық ақпаратының
кұрамының аналитикалық есебін тексеру. Мысалы, өндіріс шығынын, оны сатудан
түскен төлем сомасымен ... онда ... ... ... ... ... факторлардың әсерін есептеу.
Аналитикалық тексеру әдісі аудиттің барлық кезеңінде қолданылады.
Жоспарлаудан бастап күнделікті тексеруде, қаржылық ақпаратын жасауда, ... ... ... және ... шаруашылығының даму жолын
бағдарлау барысында аналитикалық тексеру ... ... ... ... ... - өз кезегінде үш топқа бөлінеді:
1) мәліметтік модельдеу;
2) ... ... ... ... есеп ... ... тексеру.
Мәліметтік модельдеу дегеніміз - аудит объектісінің мәлімет тасушыға
бір жүйеге келтіріп тіркелген мәліметтерін айтамыз. (Ол ... ... ... ... ... ... таспасы, есеп кестелері,
ақпараттар).
Мәліметтік модельдеу мақсаты тексеру объектісінің нормативтік-
құқылық, ақпараттық, ... ... бір ... ... ... ыңғайластыру. Мысалы, аудит жүргізу үшін өндіріс ... ... ... онда шығыны жоспарланған өлшемде, нақты шығын
өлшемінде, оның цехтар арасындағы құбылыс ... оның ... ... ... ... тағы ... көптеген мәліметтер
біржүйеге келтіріп, мәлімет моделін құрайды.
Нормативтік - құқықтық жолын анықтау әдісінде заң тұрғысынан ереже
нұскаудың, нормативтік ... ... ішкі ... тәртібінің орындалуын
анықтайды. Мысалы, түгелдеу ... ... ... ... үшін
түгелдеу жүргізудің ереже - нұсқауының дұрыс қолданылуы бақылау қажет.
Нақты ... ... ... ... тексеру, ақша қаржысын тексеру
ережелерінің дұрыс қолданылуы.
Есеп кұжаттарын зерттеп, тексеру әдісінде сол құжаттарда ... ... ... ... қажеттілігі және
экономикалық тиімділігі, шындықты көрсетуін анықтау қажет. Осы ... ... үшін әр ... ... ... ... ... бақылау әдісі, әр
түрлі есептеу, ... ... т.б. ... ... орайда құжаттарды тексерудің бірнеше түрлерін, әдістерін
қарастыруға болады: формальдық, арифметикалық заңдылық, ... ... ... ... екі жазу ... ... тіркелу жолымен,
есепті қалпына келтіру әдісімен тағы басқалай қарастырулармен.
Формалдық әдісте ... ... ... ... ... болмауы, арифметикалық есебі, жауапкершілліктегі
жұмысшылардың қол қоюы қарастырылады.
Арифметикалық тексеруде санау, ... ... ... ... ... ... заңдылығын тексерудегі мақсат сондағы
тіркелген операциялардың заңдылығын және экономикалық тиімділігін анықтау.
Қарама-қарсы ... ... ... ... дұрыстығын тексеруде
өте жиі қолданылады. Себебі, бір құжат бухгалтерлік есепте екі ... ... ... ... ... ... ... құжатының бір данасы қоймашының есебінде болса, екіншісі банк
көшірмесінің ... ... ... ... арқылы қарама-қарсы
тексеру жүргізіледі, немесе дүкенші тауар сатудан түскен ақшаны кассаға
өткізеді. ... ... ... ... ... ... болады да оның
түбіртегі дүкеншінің есебіне тіркеледі. ... ... ... ... ... ... ... қолдану арқылы
анықталады. Осы қарама-қарсы тексеру әдісін қолдану арқылы ұрлық немесе
әдейі қиянат ... ... ... ... ... әдісі-ол негізінде аудит процесінде
бухгалтерлік есепте жіберілген қатені ... Қате ... ... түрі бар.
1. Корректура әдісі, ол ... ... ... жіберілген
қателерді сол есеп кестелерінде түзетіп ол туралы белгі жасау. Мысалы,
тексеруші қатені ... есеп ... ... ... оны ... адам
өз атын жазып қол қоюы керек (күнін, жылын көрсетіп).
2. Бухгалтерлік есептегі қатені ... екі ... ... ... Бұл әдіс қате қай кезде анықталса сол уақытта қолданыла беретін
әдіс. ... ... ... ... ... ... алған.
Тауар сомасы 10000 теңге, ал дүкенші ... ... 1000 ... ... ... ... ... 1000 теңге көрсеткен. Кейін
тексеру барысында қате анықталғаннан кейін қосымша екі ... жазу ... ... ... қате ... ... - ... жазу. Бұл әдіс бойынша, бұрын екі
жақты жазуда жіберілген қате сол күйінде қайталанылады да тек қана ... жазу ... ... ... ... Бухгалтерлік есептің
қалыптасқан тәртібі ... есеп ... екі ... жазу ... ... ... санын санағанда шығарылып тасталады. Яғни, қате жазу
бойынша қарамен жазылған сан, ... ... ... сан шығарылғаннан
бұрын жіберілген қате түзетіледі.
Нақты бақылау бухгалтерлік есепте және ... ... ... ... ... әдісі. Оның негізгі мақсаты кәсіпорын мүлкінің нақты
есебін алып түгелдеу. Бухгалтерлік есептің ... ... ... және ... есеп ... ... екенін тек қана
нақты тексеру арқылы ... ... ... ... Ол өз кезегінде
шаруашылық субъектілерінің қорытынды ақпарат көрсеткіштерін нақты тексеруге
негіз болады. Нақты ... ... ... күдіксіз әдіс, сол осы
арқылы ғана бар шындықты анықтауға ... Өз ... ... тексеру үш
түрге бөлінеді: түгелдеу, сараптап анықтау, бақылау арқылы анықтау.
Түгелдеу. Бухгалтерлік ... және ... ... ... ... ... негізгі құралдың, тауардың, материалдың, ... ... ... есеп ... ... ... бір кезеңде
түгелдеу барысында бухгалтерлік есеп көрсеткішіне сайма-сай дұрыс екендігін
анықтайды. Түгелдеу процесінің қорытындысы, ... есеп ... ... ... ... "инвентарлық тізімде" анықталған сомамен салыстыру
арқылы анықталады. Яғни, бухгалтерлік есеп көрсеткіші тізімі қорытындысынан
артық болса, оның айырмасы ... ... ... ... ... жағдайда да аудит барысында оның себебін анықтау, оған ... ... беру ... міндеті.
Аудит барысында түгелдеу процесіне тікелей ... ... көп ... есеп ... кемшілік немесе қиянатшылық осы
түгелдеу процесінде анықталады, ... ... ... көрсеткіштерінің дұрыстығы көп жағдайда осы түгелдеу қорытындысымен
тікелей байланысты болады. Осы орайда, ерекше орын алатын есеп ... ... ... ... аналитикалық есебі. Оны жүргізу әдісі
қазіргі кезде септеу машинасы ... ... ... ... ... ал
көп жағдайда қолмен есеп карточкалары арқылы жүргізіледі. Аудит барысында
аналитикалық есеп жұмысын тексеру өте ... ... Ол ... ... ... ... өзгерістер енгізілсе оның кәсіпорын шаруашылығына
тигізетін әсері өте күрделі. ... ... ... ... ... ... сату ... өзгеруіне жалпы шаруашылық
қаржылық-табыстылық жағдайына әсерін тигізеді. ... ... ... ... өзгертілсе оның бағасы да өзгереді. Ал, ол
өзгерістер ... ... ... ... бір бағамен, басқа
сапамен есепке алынады. Соның ... ... ... болады да еншісіне немесе пайдасында қалады. Яғни, соның
нәтижесінде шаруашылықтағы ... оның ... көп зиян ... ... ... тауарды түгелдеу сияқты
негізгі құралдарды бухгалтерлік ... ... ... ... ... Мысалы, түгелдеу тізімі негізгі құралдың аналитикалық
есеп карточкалары арқылы толтырылады. Сол сияқты ақша ... мен ... ... ... де ... бухгалтерлік есеп, ереже-нұсқау
талаптарына сәйкес жүргізіледі.
Шаруашылық субъектілерінің есеп-айырысу әрекетіне түгелдеу ... ... оның ... ... ... үшін өте ... Егер де
жабдықтаушыға алған тауары үшін төлем жасалмаса немесе сатып алушылар алған
тауарына төлем жасамаса ол ... ... ... жағдайы туралы
жұмысын текеру мүмкін емес.
Қорыта келгенде аудитор түгелдеу жұмысы туралы ... ... Ал, ... ... жағдайлар анықталса тапсырушыға арнайы әр
фактілер туралы жеке-жеке анықтама жасап тапсырылады, ол ... ... ... ... тәртібімен жүргізіледі.
Сараптау анықтау. Нақты тексеру барысында сараптап анықтау әдісі
негізінде өндіріс барысын бақылау ... ... Оның ... ... ... өндіріске жіберілетін ... ... ... талабына лайықты екенін, жаңа өнім
сапалылығын сараптау, өндіріс процесіндегі шикізат пен ... ... ... тағы сол ... ... ... сараптау
жүргізіледі.
Бақылау анықтау әдісі - бұл да нақты тексерудің бір ... ... ... ... шаруашылық барысын тексеру, бақылау жасау.
Мысалы, күнделікті өндіріс барысына бақылау жасау, еңбек ... ... ... тасу, дайын өнімнің сатылу барысын ... ... ... ... ... аудитор жұмысында әдістемелік тексеру әдістері үлкен
орын алады. Оның ішінде қазіргі кезде тексеру барысында ... ... ... ... ... істеуі ерекше орын алады. әрине ол
үшін аудитор компьютер бағдарламасын жақсы білуі қажет.
2.4. Аудит түрлері және олардың сипаты
Аудиттің түрлерін зерттеудің зор ... ... бар. ... ... ретінде ішкі және сыртқы аудит болып бөлінеді. Заңдылық
тұрғыдан ... және ... ... ал ... ... ... толық және
бөлікті тексеру болып, ал ... ... ... қол ... және ... ... ... бөлінеді.
Ерікті (инициативалық) аудит кәсіпорын ... өз ... Бұл ... ... ... ... және ... талапты
кәсіпорын шешеді. Міндетті аудит мемлекет ... ... ... ... ... тексеруін жүргізуді ... ... ... кәсіпкершілігінің көрсеткіштерін тексеруді заң орындары
анықтайды. Тексеру жүргізу тәртібін; жұмыс көлемін заң орны ... ... даму ... ... аудиттің атқаратын қызметі
де, тапсырушылар талабына сәйкес олардың аудит қызметінің даму ... орны да ... ... ... оның ішінде сыртқы аудит туралы осыған дейін
көптеген түсініктер қарастырылды. Енді сол ... ... ... Біріншіден, сыртқы аудит фирмалары немесе жеке аудиторлар мен
тапсырушылармен келісім-шарт жасау ... ... Оның ... ... ... ... тексеріп және оның табыстылық көрсеткіштерінің
дұрыс анықталғандығын, шығарылғандығын дәлелдеп, оның ... ... ... Осындай тиянақты тексеру жүргізілгеннен кейін аудиторлар
шаруашылық субъектілеріне, олардың қаржылық жағдайына экономикалық ... ... ... даму ... ... оның ... жағдайын
нығайту жолдарын айтып, қаржы қолданудың ... ... ... ... Осы ... ... сол кәсіпорынның қаржы жағдайының
және төлем жасау тұрақтылығын, қандай даму, қаржы ... бар ... ... ... ... ... - ол, шаруашылық субъектілері. Сыртқы
аудиттің мақсаты тапсырушының ... ... ... ... ... мемлекеттік құрылым және қаржы, мүлік егелері. Мемлекеттік
құрылымның тапсыруымен ... ... ... ... ... мәселелер көтеріледі де, аудитор кәсіпорынның немесе
кәсіпкерлердің, ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Оған себеп, олар шаруашылығын пайда ... ... ... ... салық төлемі көбейеді, әрине ол өз ... ... ... ... ... өз үлесін қосады.
Шаруашылық субъектілеріне аудит тексеруін жүргізгенде, оның ... ... есеп ... жүргізілуі жағдайы, оның
көрсеткіштерінің нақты дұрыстығын анықтау, ... ... ... ... өз ойын айту және меншік иесінің мүддесін қорғау.
Сыртқы аудит қызметін атқарушылар-жеке аудиторлар және ... ... өз ... ең негізгі мақсаты меншік иесінің
мүддесін қорғау, ... ... ... үшін ... ... қандай
жағдайда іске асырылуда? - деген сұрақ ерекше орын алады. ... ... осы ... ... онда оның ... ... ... кәсіпорын басшылары өзінің және кәсіпорын жұмысын, оның
қаржылық жағдайын тек қана ... ... ... болса өсіріп
көрсетуге тырысады. Ал акционер, меншік иесі өз ... тек ... ... жағдайын ешқандай фирма, кәсіпорынның нақты жағдайын
білмей сыбайлас болып қарым-қатынастыққа бармайды.
Сыртқы ... ... ... түсіндіру үшін төмендегі схеманы
келтіреміз.
Сыртқы аудиттер өз жұмысын сол елдегі заңды түрде қабылданған ... ... есеп ... ... жүргізеді. Фирмалардың,
кәсіпорындардың балансы басылымға, тек қана ... өз ... ... және ... ... ... ... ғана шығады. Әрине,
аудитор ... ... ... ... қаржы
көрсеткіштерінің дұрыс анықталғандығын ... қана ... ... ғана ... ... ... алады. Ал осы процестердің басылымға
шығуының үлкен мағынасы бар.
Ақпаратты басылымға шыққан ... ... ... ... ... субъектісі екеніне кепілдік алып, одан ... ... ... ... дәлелдейді. Олай дейтін
себебіміз, аудит қорытындысы сол кәсіпорынның өткен уақытта ... ... ... ... ... ... сомасы дұрыс есептелінген деп
анықтама жасайды. Яғни, шаруашылық субъектісі мемлекет ... ... ... ... ... ... жүргізген субъект болып табылады.
Екіншіден, басылымдағы ақпарат мәліметі бойынша сыбайлас кәсіпкерлер
күдіксіз қарым-қатынасқа келеді. Себебі, ... ... ... ... ... ... сенімді екен деген қорытынды
жасайды. Осы орайда, аудит қорытындысы өзінің негізгі ... ... ... мәліметінің рөлін атқаратын кәсіпорын ақпаратын
бекітеді.
Үшіншіден, аудит қорытындысымен шаруашылық жүргізуге кепілдік ... сол ... ... бір ... дамуына негіз болады.
Тұрақты халықты жұмыс орнымен қамтамасыз етеді. ... ... ... ... экономика құрылым болған елде ... ... ... ... сол ... ... ол елде тауарға
нарықты қатынас бағасы тұрақты бір жүйеге келеді. Соның нәтижесінде сол
елдің экономикасы, әлеуметтік ... ... даму ... ... ... тексеру кәсіпорынның тиянақты кәсіпкерлік жасап, даму барысын
қамтамасыз ететін механизм. Дамыған елдердің зкономикасының ... ... етіп ... - ол ... бір нақты механизм аудитор ... да оған шет ... өте ... мағына беріледі.
Қаржы ақпаратының, бухгалтерлік есеп ақпаратының дұрыстығын тексеру.
Қаржылық шаруа-шылық жағдайына сараптау жасау, ұсыныстар енгізу:
-шаруашылық туралы;
- қаржы ... ... ... ... ... ... ... және несие беру, уақытылы қайтару жағдайына баға беру.
Аудиторлық тексеру ... ... ... ... яғни өзінен-өзі экономикалық ... ... ... ... ... ... субъектісі ретінде құқысын қорғай
алмайды. Екіншіден, сыбайлас ... ... ... ... сенімсіздік білдіріп несие беруін тоқтатып, жалпы есеп
айырысу процесін тежей ... ... ... ... процесінде ішкі аудит жұмысының сомасына
баға береді. Қаншалықты тиімді жүргізілетінің тиімділігін, сенімділігін,
оның аудит барысындағы ... ... ... негізгі мақсат ішкі аудит
қаншалықты аудит күдігін жіберетінін, ... ... ... ... ... ... Ішкі ... жұмысын тексерген сыртқы аудит
өзінің ойын, жетістіктерін жазбаша түрде анықтап басшыларына тапсырады.
Сыртқы аудит соңғы жылдары тек қана ... ... ... ... кәсіпорын шаруашылығына экономикалық талдау ... ... ... сомасына баға береді, оның жұмысының табыстылық және
экономикалық тиімділігін анықтайды. ... ... ... ... ... деп ... ... ол тапсырушы алдында тәуелсіз, тек қана сыртқы
мәлімет пен пайдаланушылар алдында ғана жауапкершілікте.
Жоғарыда келтірілген сыртқы ... ... ... ... ... ... ... - қолданылады, оның принциптері жұмыс бабында толық
іске асырылуда. Қазір Қазақстан Республикасында аудит ... ... ... қалыптасып келе жатыр. Осы орайдағы ең өкініштісі-аудит ... ... ... ... жағдайда еліміздегі жүргізіліп жатқан
реформаның әлдеқайда сәтті жүргізілуіне, нарықты ... ... ... тез ... ... ... көмеғі тиетіні
сөзсіз. Мысалы, аудит міндетті түрде барлық шаруашылық субъектілеріне
жүргізілсе салық төлеу, ... ... ... ... еді. ... мамандар дайындау, моралдық, этикалық аудит принциптерін бірден
іске асыру өте ауыр жұмыс. Мысалы, бір ғана ... ... ... ... ... ақша ... ... шақыру деген ол тек
қана ауру немесе есі түзу емес адамның есе деп түсінеді.
Сондықтан Қазақстан Респуликасында аудит қызметі ... ... ... біздің елдің өзіндік экономикалық, әлеуметтік, тарихи даму
ерекшеліктеріне сәйкес аудит принциптерін ... ... ... ... оның ішінде ұйымдастыру, құрылымы туралы көптеген өзгерістер енгізу
өте қажет.
Қазіргі кезеңде ішкі және ... ... ... ... байланыстың
күшеюіне байланысты олардың қызмет көрсету салаларына шектеу жасалып отыр.
Ішкі аудиттің тиімділігі ... ... ... шығындарының
төмендігіне (ішкі аудиторлар қызметінің құны 30-50 ... ... ... ... ... ... және ... жүйесін терең
білуінде; аудиторлардың тексеруге құрылымдық ... ... ... тарту мүмкіндігінде; заң талаптарын сақтау кепілдігінде болап
отыр.
Ішкі аудит мәні мен принциптерін анықтау ... ... ... ... негізделеді. Осыған байланысты сыртқы аудит мәнін қарастырып
өтеміз.
Экономикалық әдебиетте ішкі ... мәні ... және ... ... ... жоқ. ... Ф.В.Зайнетдинов сияқты авторлар аудит
пен «бақылау» бірдей ұғым деп түсінеді. Біздің ... ... ... бірі ... ... яғни ... аудитке қарағанда неғұрлым кең
ұғым.
Профессор К.Ш. Дюсембаев ... ... өте ... ... ... ... субъекттің қаржылық есебін ... ... ... ... тексеру және талдау, сондай-ақ
клиентті ... ... ... ... беру және басқа да аудиторлық
қызметтер көрсету» [5.67бет]
Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызмет жөніндегі» ... ... ... ... ... бұл ... есепті оның
шынайлылығын, толықтығын, заң талаптары мен белгіленген нормативтерге
сәйкестігін ... ... ... ... ... ... ... бұл экономикалық іс-әрекеттер бойьшша
берілген дәлелдердің шынайылығын бағалау, олардың ... ... ... Ж.Леворштың көзқарасы неғұрлым дұрыстау. Барлық дәлелдер
экономикалық ақпаратқа жатқызылмайды, сондықтан сандық тұрғыдан ... ... ... ... әсер ... ... бойынша көптеген авторлардың пікірін қарастыра оты-рып,
біз К.Ш. Дюсембаевтың берген ... ... жөн деп ... әдебиеттерінде «ішкі аудит» түсінігіне өте аз көңіл бөлінеді
немесе ол бақылаудың басқа түрлерінің ... ... Осы ... ішкі ... ... ... оның кәсіпорынды басқару жүйесіндегі
орны анықталмаған. Ішкі аудиттің дамуындағы ең ... ... ... және әдістемелік негіздеріне бірыңғай көзқарастың жоқтығында.
Орталықтандырылған жоспарлық экономика кезеңінде өзінің экономикалық
құрылымға сәйкес келмеуі себепті ішкі аудит кең дами ... ... және ... мемлекет мүддесіне жүзеге асырылатын шаруашылық
ішкі бақылау алға қойылған міндеттерді орындай алмады.
Нарықтық ... ... ... ... ... өзгерді. Ішкі -
аудит пайда болды және оның көмегімен ... ... ... ... түсіну арқылы нарықта ... ... үшін ішкі ... ... өзі ... ... ... мәнін түсіну үшін оның объектілерін анықтау қажет.
Олардың ішіндегі маңыздыларының бірі есептік, жоспарлық және ... ... ... ... ... ... тиіс. Келесісі -
қабылданған басқарушылық шешімдердің деңгейін бағалау. Және, ең ... ... ... ... себебі жоғарыда аталған объскттер ... ... ... ішкі ... ... - кеңсе беру, аудит - көрсеткіштерін
талдау жолымен оның белгіленген параметрлерге сәйкестігін ... ... және ... ... тәсілдерінің бір объектілерге байланысты
болуына, ұқсастығына қарамастан, олардың арасында ... ... (1 ... Ең ... айырмашылығы ішкі аудит органдарының кәсіпорынның,
оны басқару жүйесінің құрамдас бөлігі болуында және ... ... және ... ... ... ... және ... аудиттің айырмашылығы, ең алдымен, олардың жүзеге
асрыудың құқықтық, ұйымдастырушылық және әдістемелік үлгісінде. Ішкі ... ... ... ... ... ... ... мүліктік
мүддесін қорғау ғана емес, менеджмент сапасы мен саясаты бақылау да жүзеге
асырылады.
Қаржылық-шаруашылық қызметті ... ... ішкі ... бағыттарын анықтайды, бұл оның бірнеше түрлерге жіктелуіне әсер
етеді.Ішкі және сыртқы аудитті салыстыра отырып, ... ... ... ... ... ... ... Ю.М.Иткин [8.142 бет]
келесідёй айырмашылықтарды атайды: объекті, біліктілігі, жүргізу шеңбері,
әдісі, ... және есеп беру ... Ал, ... [5.89 бет] ... міндетін, біліктілігін, өзара қарым-қатынастар түрін, әдісі, есеп
беру үлгісін, төлем ақысын, жауапкершілігін бөліп көрсетеді.
В.В. Бурцев [14. 11 бет] та ... ... ... сол ... ... ... оған тәуелсіздік приципін, регламент және
өкіметтік мерзімін толықтырады. И.П.Ульянов [15. 243, 244 бет] ... ... ... ... ... ... ... нәтижелердің пайдалануын атап отыр.
Аудит түрлерін қарастыру ... ... ... анықтап қана қоймай, олардың ... ... ... ... аудару қажет. Мысалы, ішкі аудиттің де, сыртқы
аудиттің де зерттеу ... есеп ... ... ... ... қабылданған шешімдердің негізділігін тексеру,
технологиялық объекттердің ... мен ... ... болып табылады.
Объектілердегі жалғыз ғана айырмашылық – ішкі аудит мәліметтерінің
шынайылық деңгейін, оны сыртқы аудит кезінде пайдалану ... ... ... Ішкі және ... ... мақсаты – қабылданған
параметрлерге сәйкестікті анықтау, ал ... ... ... ... және кінәлілерді анықтау, жағымсыз фактілердің салдарын жою
болып ... ... пен ... ... ... ... ... Бухгалтерлік есеп саясаты мен аудитті жетілдіру
мәселелері
3.1. Бухгалтерлік есептің стандарттары мен тұжырымдамалары
Стандарт сөзі ағылшын тілінен аударғанда үлгі, ... ... ... Ал ... есеп ... ... кәсіпорындағы есеп
жұмысын дұрыс жүргізудің және құжаттарды дұрыс ... ... ... ... ... ереже бухгалтерлік есептің әдістері мен тәсілдерін,
мәні мен мағынасын және терминологиясын анықтайды. ... есп ... есеп беру ... қай - ... ... өз ... ... анықтамасы, қолданысқа енген уақыты және мазмұны болады.
Мақсаты. Бұл ... ... ... ... ... шығарылғандығы
және есеп мәселелері қысқаша баяндалады.
Қолдану аясы. Стандарттың пайдаланатын жерлері мен қандай ... осы ... ... ... келтірілген негізгі терминдерге түсініктеме
берілетін бап болып табылады.
Қолданысқа енген уақыты. Стандарттың қай ... ... ... осы ... жазылады.
Мазмұны. Бұл бапта кәсіпорынның есеп саясатына түсініктеме беріледі.
Кей ... ... ... да жарыққа шығуы мүмкін. Бұл
қосымшада жаңа стандарттың басқа қай ... ... ... ... қоса мысалдар берілуі мүмкін. Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп ... ... және ішкі ... екі ... ... Халықаралық
стандартты қаржылық есеп беру стандартын ... ... ... ... Ал ішкі ... есеп пен қаржылық есеп беру
стандарттары әр елде бухгалтерлік есепті жүргізу ... сол ... ... Бұл ... ... халықаралық бухгалтерлік есеп стандарты
мен ішкі бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... Халықаралық бухгалтерлік есеп стандартын дайындау барысында әрбір
елдердегі тәжірибеде кездескен мәселелер жан-жақты ... оны ... ... болса, әрбір ел өзінің ішкі ... ... ... барысында халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарын
негізге алады. ... ... ... қаржылық есеп беруде қолданылатын
бухгалтерлік есеп принциптерін бір ізге ... қол ... үшін 1973 ... маусымда Қаржылық есеп беру стандартының халықаралық комитеті құрылды.
Жалпы бұл ұйымның құрылуы АҚШ, ... ... ... ... ... Мексика, Ұлыбритания және Франция сынды ... ... ... іске ... Алғашқы уақытта, яғни
қаржылық есеп беру стандартының ... ... ... ... ... ... ... елдердің жеті білікті маман алынған болатын. Ал
бүгінгі күні оның құрамында бұл ... ... ... ... Малайзия,
Оңтүстік Африка Республикасы, Швейцария, Зимбабе және тағы да ... ... бар. ... есеп беру ... ... ... жарыққа шыққан жаңа стандарттары мен ... ... және ... үшін ... алып отырады. Сонымен
қатар бұл ... ... ... ... ... ... фирмалар және басқадай ұйымдары қаржылық ... ... ... ... есеп беру ... ... - мына төмендегілерді орындай отырып қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... болып есептеледі.
Ал бұл қаржылық есеп бухгалтерлік есептің жеті ... ... ... үштігінің қатарына ұйымның баланысына көрсетілетін
активтері, меншікті капиталы және міндеттемесі ... ... ... кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметі ... ... ... ... ... және зиян деп ... ... тұрады.
Қаржылық есеп беру тұжырымдамалы шешім қабылдау үдерісінде көрсетілетін
бухгалтерлік ... ... ... және оны ... ... жалпы және жеке - деп аталатын екі түрге бөлуге болады.
- Жалпы ... бұл ... ... ... есеп ... білдіреді.
- Жеке тұжырыдамада тек қана бір ... өз ... ... есеп туралы көзқарасын білдіреді.
Тұжырымдамалар халықаралық бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп ... ... ... есеп ... есеп саясаттары,
есеп берулер негізінде құрастырылады. Бұған дейін айтылып жүргендей қазіргі
таңда ... ... ... ... ... ... ... жалы деп аталатын контитенттік және америкалық тұжырымдпма ... ... ... ... ... ... жұмысына
мемлекеттің ықпал етуімен, араласуымен түсіндіріледі. Бұл бойынша сол
елдегі ... ... ... кәсіпорыының бухгалтерлік есеп берудегі
қолданылатын ақпараттық мәліметтері бұл контитенттік тұжырымдамасы бойынша
салық органының және ... да ... ... ... ... ... керек. Дүние жүзінде бұл модельді қолдап отырған
және оның ... ... ... ... жүргізіп отырған елдердің
қатарына Австрияны, Германияны, Жапонияны және бақа да ... ... ... тұжырымдаманың контитенттік тұжырымдамадан өзгешелігі, бұл
модельде кәсіпорынның бухгалтерлік есеп берудегі мәліметтері негізінен
қаржы салымшылары мен ... ... ... ... ... Бұл ... ұйымның салық жүйесі қаржылық есептен ... ... ... ... тауып отырады. Бүгінгі таңда бұл модельді АҚШ,
Канада, Ұлыбритания, Голландия, ... ... ... ... және тағы ... елдер қолданып отыр.
Міне, осы жоғарыда айтылғандарды қорытындылайтын болсақ әрбір ... ... ... ... ... ... ... жүргізуі мүмкін екендігі анықталады. Біздің
еліміздегі ... ... есеп ... ... тұсына
контитенттік тұжырымдама ... ... ... Бүгінгі
күннің -өзінде осы қалыптасқан калған ... өз ... ... Яғни ... кәсіпорындардың есеп жұмысы мемлекеттің
басшылығымен салық органының қажеттілігін ... ... ... ... де 1997 ... бастап ... ... ... есеп ... жүргізудің ережесі,
бағыты болып ... ... ... ... ... ... ... жасалғандығын тап етуге болады.
3.2 Аудит тұжырымдамасы, постулаттары және ... ... оның ... ... және ... ... десек, оған қоса оның ғылыми теориялық мәселесін, мазмұнын және
пәнін зерттейтін, анықтайтын тағы да ... ... бар. ... ... оған ... ... қағидасы және стандарты
жатады. Аудит ғылымының даму тұрғысынан қарайтын болсақ аталған үш ... орын ... ... сөз ... ... аударғанда – табиғат құрылысын
түсіну, адамның ... ... ... деп ... болады. Яғни,
ғылыми тұрғыдан өмірге, табиғатқа, ... ... ... ... бір ... ... ... тұжырымдамасы оның ғылыми даму бағытын
анықтайды.
Аудит теориясында бес тұжырымдама қарастырылады. Біріншісі – мінез-
құлық ... ... ... ... ... ... тән ... басқа аудиторлық арнайы этика анықталған. Бұл ... ... тек ... емес ... ... ... тән
ерекшелік. Бұл ерекшеліктің мазмұны ... ... ... тәуелсіздік және біліктілік, жоғары сатыдағы ... ... ... ... тәуелсіздік, дербестік –
екінші тұжырымдама, ал үшіншісі ... ... ... – дәлелдік. Тексеру барысында жиналған мәліметтер санымен
және сапасымен ... ... ... ... ... ... қосалқы дәлел болатын мәліметтер. Ал, аудитордың мақсаты тексеру
барысында нақты шешім қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... ... - дұпыс түсінушілік. Аудиторлық шешім қабылдау үшін жиналған
материалдарды тұжырымдап дұрыс түсіну үшін аудит стандарта негіз болады. Ал
аудит ... ... есеп ... ... ... дұрыс
түсінушілік тұжырымдамасы бухгалтерлік есеп көрсеткіштерінің дәлелдігіне,
тұжырымдылығына, қысқаша ... ... ... ... ... ... қолданушылардың барлығына түсінікті мазмұны
өте қысқаша, ал барлық талапқа сай жасалынған.
Екінші аудит ... ... ... ... - ол ... Бұл сөздің латын тілінен түсінігін қарастыратын болсақ, ол
дәлелсп бекітілген «түсінік», дәлелді қажет ... ... Ол ... мағынада болуы арнай жасалған теориялық дәлелдеумен ғана өзгереді.
Аудиттің функционалдық постулаттарын негізге ала отырып аудиттің ... ... ... ... ... ... қарастыратын болсақ
аудит постулаттары арқылы аудит стандарттарының мазмұны ... ... ... ... ... ... бөлген. Мысалы, Еуропа
ғалымдары Р.К. Маут және Х.А. Шараф 1961 жылы аудиттік ... ... олар ... ... ... дамуына көп әсерін тигізген. Ал 1982
жылы ГА. Ли және 1985 жылы Роберстон тағы аудиттің екі ... ... ... ... Я.В. ... аудит постулаты туралы ойын тұжырымдап
басылымға шығарады. Ұлыбритания ғалымы Роджер Адаме аудит постулаты ... ... ... ... ... ... шығарған. Осы жоғарыда
айтылған ғалымдардың аудит постулаттары тұжырымдарын ... ... ... ... болады:
1. Қаржы есебі және қаржылық көрсеткіштерін тексеру еліміздегі аудит
заңының талабына сәйкес аудитор шаруашылық ... ... ... ... ... анықтайды. Бұл постулаттың дұрыстығы
кәсіпорын әкімшілігіне бір жағынан тексеру барысында тиянақты талап ... ... ... ... жағынан кәсіпорын басшылары өз тарапынан
сол шындықты анықтауға құштар. Себебі олар өз тарапынан ... ... Ал, ... тексеруді шындықпен анықтамаса өзінің қорытындысының
бере ... Бұл ... ... ... ойлау жолымен қос
шаруашылық жағдайында қажеттілігімен құнды. ... ... ... ... ... жұмыс бабында келісім- шарт жасасып немесе сөз
байлаеып, ... ... ... ... ... Осы ... өз ... сенімділігін қамтамасыз ету үшін соған кепілдік
беретін аудит қорытындысы негізге алады:
2. ... ... ... ... ... қайшылық жағдайында орын алады: әрқашан тапсырушы мен аудитор
арасында кәсіпкершілік ... ... ... ... ізгі ... ... отырады. Алғашқы аудит жұмысының даму кезеңінде
аудиторлар бұл постулат ... ... деп ... Оған ... ... ... ойлағандай адам, адамгершілік қасиетін ... ... ... ... ... жолмен кәсіпкершілік жүргізуге болмайды деп санаған.
Қазіргі кезде шаруашылық ... ... ... ... ... ... құжат талаптарын ... ... ... ... ... ... өзінің
акционерлердің алдау, ... ... ... ... ... қылмыскерлікке баруда. Соның салдарынан аудитор мен
тапсырушының арасында ... ... ... әр ... ... ... оны орындамау процесі кездеседі.
Негізінде аудитор мен тапсырушылардың ізгі мақсаттарының арасында
өзара келіспеушілік әрқашан кездесетін ... ... ... ... ... ең негізгі мақсаты ол ... ... ... ... ... талабының орындалмауын тексеру
және оның әсерінен қаржылық ... ... ... анықтау. Осы мақсат
аудит жұмысының құндылығын және қажеттілік деңгейін ... ... ... қате анықталмаса аудитор өз тарапынан қосымша жұмыс
атқарып немесе басқа қарастырулар ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп қате жоқ екеніне кепілдік жасауға сенімді
болуы қажет.
Аудиторлар ... ... ... ... ... ... ... қайшы келуін осы постулат негізінде бір заңдылық деп
қарастыруға болмайды. Себебі, аудит жұмысының ең бір ... ... ... ... ... ... жедел сол ағымдағы
тексеру барысында ... ... ... заңдандырын шешім қабылдайды.
Сондықтан ол ... ... осы ... ... ... ... ... өз тарапынан езінің ойын қорытындылауға міндетті.
Аудитор өз тарапынан тапсырушыны шексіз адал деп ... ... ... дұрыс болмайды. Ол объективті түрде ... ... ... ... ... ... ... арқылы өзінің шешімін, ... ... ... ... мұмкіншілігі. Верификация деген сөз латын тілінен
нақты аударатын болсақ, ол-орындау, анықтау, шындыққа көз жеткізу, дәлдігін
тексеру, ... ... ... ... ... ... де ... верификацияны ішкі аудит жүргізуде дербес аудиторлар ... ... ... ... өз ... тиімді қолдануын
қарастырған жағдайда көп мәлімет жинап отырмайды, тікелей бір материалмен
жұмыс істеп, өзінің ... ... ... ... ... ... барыснда белгілі бір жағдайын аудит верифнкациясын қолданады.
4. Ақпарат дұрыс жасалынбағанда аудит жұмысында осы ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінің
ақпаратында қате болмаса онда аудиторлық тексеру ... ... ... ... ... ... ... жасау деңгейінде
қалған болар еді. Ал ақпарат қате болған жағдайда оны ... ... ... ... ... ... ақпаратында қате болу себебі
оны жасаған маман-қызмткер өз тарапынан немесе басшылар талабына ... ... ... ойын тиімді түрде жасайды. Орыстың ұлы ... Н. ... ... ... ... ... табу ... - дегені
шындық екеніне күдіктенуге ... ... да ... осы ойды әрқашанда есінде сақтап, ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, жоқ табыстылықты жасыру ма немесе жұмыс бабында
жіберілген ... қате ме жоқ ... ... ... ма ... ... тексеруге міндетті. Қорыта келгенде ақпараттың дұрыс жасалмауы оның
өзіне тән қасиет.
5. Аудитор жұмысы және оның ... ... ... ақпаратын
тексергенде оның дербес, тәуелсіздігін дәлелдейді. Бұл постулат ... ... ... ... ... ол тек қана ... ... талап етеді. Тек сол жағдайда ғана тексерілген қаржылық ... ... ... болады: Осы мен қатар аудитор қызмет көрсету
жұмысын да қоса ... ... ... мәселесінен, салық есебін
жүргізу жұмысынан, күнделікті бухгалтерлік есеп жүргізуден тағы ... ... ... Тек, олар ... жағдайда өзінің дербес,
тәуелсіз екенін жоғары ұстайды.
6. Қатерсіз қорытынды жасауға ешкім кепілдік ... ... ... ... ... ... ... және
шаруашылық ... ... ... ез ... ... кезде
қате жібсрмеуге кепілдік бере алмайды. Себебі, тексеру барысында ... ... ... элементі әрқашанда қатысып отырады.
7. Аудитордың пікірі оның мақсатына тәуелді. Бұл постулат ... ... ... ... сәйкес оның аудиторлық пікір-
ойының құралуын қарастырады. Яғни, аудитордың кәсіпшілік, моралдық мақсаты
оның объективті, дербес ... ... ... ... Ол өзін ... ... міндетті. Материалдық қызығушылыққа жол бермеуі қажет.
3.3. Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен аудиттің
халықаралық стандарттарына өту мәселелері
Біздің еліміз ... ... есеп ... ... жасап 2003 жылдан бастап еліміздегі ірі кәсіпорындар өз ... ... ... сай етіп ... ... қабылдады.
Біріншіден - осы тұрғыдан, ал ... - ... ... экономикалық
жағдайға сәйкес болса керек, еліміздегі ... ... ... ... соңғы кездері қаржы ... ... ... етуге негізделіп жасалып отыр.
Халықаралық және Қазақстандық есеп стандарттарының айырмашылығы
Ұйымдардың қаржылық ... ... үшін ... ... ессп
стандарттарын қолданудың мәселелері біздің елімізде бүкіл бухгалтерлер
қауымын ... ... Мына жәйт ... де құпия емес: біздің
бухгалтерлеріміз бухгалтерлік есеп жөніндегі ... ... ... ... есеп стандарттарын әдістемелік түсіндіру мен ... ... ... ... ... ... мынаны да атап өту ... ... есеп ... ... стандарттар ұсынатын
активтердің, міндеттемелердің, табыстардың, ... мен ... пен ... ... көрсету нұқаларын таңдауға негізделеді.
Сондықтан Қаржы Министрлігінің көмегіне ғана үміт ... ... ... ... пайымдарымызды ... ... ... ... ... ... айтқанда,
кәсіпорынның міндеттері мен мүдделерін негізге ала отырып, халықаралық
қаржылық есеп стандарттарын қолдануға дайындалу керек.
Халықаралық ... есеп ... ... ... ... және ... ... қажетті осы заманғы стиль ретінде, капиталды
ықпалдастыру, экономиканы шапшаң дамыту үшін негіздеме қызметін ... ... ... қабілеттілігінің,
инвестициятартуының, соның нәтижесінде, бүкіл Қазақстан ... ... ... табылады. Ал халықаралық қаржылық есеп стандарттарын
білу мен онымен жұмыс істеу осы заманғы бухгалтерлер мен аудиторлардың ... ... ... ... ... қажетті сигналық белгісіне айналып
отыр.
Қазақстанда бухгалтерлік есеп пен есеп ... ... ... ... ... есеп ... өту ... не
болғанымыздың және ҚР Президентінің 1995 жылғы желтоқсан ... есеп ... ... қол ... ... ... каржылық есеп стандарттарына жақын немесе ... ... есеп ... ... ... жаңа ... бейімделуінің негізгі қызметін атқарды. Атап өту
керек, қазақстандық бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... бір рөль ... Алайда елдің экономикасын көтеру мен
құнды қағаздар парығының шарттары, сондай-ақ қалыптасқан ... ... ... есеп ... толық және сөзсіз ... ... ... ... ... көшу ... ... ішкі бакыдау сапасын арттыруға ... ... ... ... ... ... ішкі, сонымен бірге ... ... ... және ... ... етеді.
Жаңа стандарттарға көшу сонымен бірге қаржылық және қор нарығының
дамуына қосымша серпіліс береді, өйткені ... ... ... да ... ... ... нақты жағдайын
сипаттайды жәпе оның тиімділігін осы ... ... ... бағалау
мүмкіндігін беретін хабарламалар беруге мүдделі болып отыр. 2004 жылы ... қол ... ... есеп пен ... есеп беру ... ... ... кейбір заң актілеріне өзгертулер мен
толықтырулар енгізу туралы" ҚР Заңымен халықаралық қаржылық ... ... ... ... ... ... үшін 2005
жылдың 1 қаңтарынан бастап, қалған ұйымдар үшін 2006 ... ... ... ... ... көшуді 1 - "Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... асырады. Аталған
стандарт қаржылық есептің ... ... өту ... ... есеп ... ... ... балансын жасауды
талап етеді. Яғни, 2005 жылдың 1 қаңтарынан бастап халықаралық ... ... ... ұйым ... ... ... ... бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес 2004 жыл ұшін қаржы
есептілігінің толық ... ... ... соң тек ... есебін ғана
алады және халықаралық қаржылық есеп ... ... ... ... ... қаржылық есеп стандарттарына сәйкес ұйымдардың есеп ... ... ... ... ... ... 1- "Халықаралық қаржылық есеп стандарттарын алғаш
қабылдау стандарты келесіні талап ... ... ... ... есеп
стандарттарты бойынша алғашқы қаржы есептерінде ... ... ... ... ең ... бір жыл үшін ... енуі қажет.
Сөйтіп ұйымдар 2005 жылдан бастап халықаралық қаржылық есеп стандарттарына
сәйкес қаржы есептілігін жасайды, ... 2005 жыл ... ... немесе
салыстырмалы деректер жылы ... ... Бұл ... есеп ... ... есеп ... ... алғашқы қаржы есептілігінің
есепті күнініде колданылатын әрбір халықаралық стандарттың ... ... ... жылдың қацтарынан бастап ... ... ... ... ұйымдар үшін алғашқы қаржы есептілігіне мыналар
жатады:
- 2006 жылдың 31 ... ... ... (2005 жыл ... ... қоса ... мен зиян ... есеп;
-капиталдағы өзгерістер туралы есеп;
-ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп.
Халықаралық қаржылық есеп стандарттарына көшу түрғысында білім ... ... ... есеп стандарттарын түсіндіретін ... ... ... ... оқу ... ... ... орыс тілінде қолданылатын ... ... ... бір-бірінен тұжырымды өзгешелігі болмаса
да, Қазақстан чаңнамасында ... ... ... ... ... ... атап өткеніміздей, біздің елімізде күні бүгінге дейін
бухгалтерлік ... ... ... ... мен ... ... жоқ. ... да қаржылық есептің халықаралық
стандарттарына ... ... ... мен ... ... ... ... деп ұсынамыз:
1. Кәсіпорынның бухгалтерлік есеп қызметкерлерін қаржылық
есептің ... ... ... ... ... дайындау. Яғни,
нарықтық қатынастар жағдайында бухгалтердің ... тек ... ... ғана ... ... жасай, ақпаратты дұрыс
пайдалана ... ... ... кәсіпорын тактиқаларын таба
білетін кәсіби маман болу керек.
Өкінішке орай, ... ... ... кәсіпорындарында тек
шоттар жүргізіп, кәсіпорынның алға өрлеуіне өз үлесінің ... ... ... ... да ... ... сай ... атқаратын
бухгалтерді дайындау барысында негізгі бағыт келесідей болуы керек:
-қаржылық есептің халықаралық стандарттарының талаптарына ... ... ... ... ... есеп ... мен қаржылық қорытынды жасау кезінде
болатын көптеген операциялар ішінен ең лайықтысын, альтернативті ... ... ең ... таңдай білуді үйрену.
2. Кәсіпорының есеп саясатын қаржылық есептің ... ... ... ... ... Бұл ... құруда сол кәсіпорын
жұмысшылары, яғни сол жүйеде тәжірибе ... ... ... ... ... аудиторлық мекемелерді Тарту қажет.
3.Кәсіпорынның бухгалтерлік есебін жүргізуді, қаржылық қорытындысын
жасауды сол есеп ... ... ... ... ... ... ... қаржылық есептің халықаралық стандарттарына
өту үшін басы ... ... есеп ... ... ... ... ... бұрын кәсіпорын баспылары мен бас бухгалтерлері ... аса ... ... болса, енді қаржылық есептің халықаралық
стандарттарына өте отырып, олар өз ... ... ... ... ... ... ... №2732 1995 ... ... Заң ... ҚР ... ... есеп жөнінде» жарлығы.
2. 1998-2000 жылдарға ҚР-да бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... ... бағдарламасы жөнінде №3838 1998 ... ... ҚР ... жарлығы.
3. 1996ж.12.10. бухгалтерлік есеп жөнінде ҚР-ның Ұлттық комиссиясының
дайындығы мен ұсынысы үшін ... ... №2 «ҚР ... есеп
стандарты» - Алматы,-1996ж.
4. Бухгалтерлік есеп стандарты. ҚР ... ... ... Методикалық кеңес берулер мен стандарттау және ... ... ... ... өзгерісі және толықтығымен Қаржы министірлігінің Бас
салық инспекциясымен №37 «ҚҚС ... мен ... ... ... ... 1993ж. 24.08. министрлер комитеті шешімі негізінде шығарылған ҚР-
ның ... мен ... және ... ... ... ... ... нүсқамасы.
8. Фирма іскерлігін қаржылық талдау., М. Ист-Сервис.1994ж.
9. ... А. ... ... ... ... ... ... «ЧС и сервис», 1998ж.
10. Алборов Р.А. «Өнеркэсіптік сауда АПК ұйымдарындагы ... ... ... ... мен ... ... қабілеттілігін талдау.
12. Арене Э.А. «Аудит»: Оқу құралы
13. Артеменко В.Г. «Қаржылық анализ»: Оқу құралы - ... ... Ж.М. ... жэне ... ... ... құралдарының тиімді жұмыс істеуі мен пайдалануы жэне есеп ... ... ... ... ... ... іскерлігінің
дамуы», «Қаржы -қаражат»-2000\5-6.
15. Барышников Н.П. «Бухгалтер мен ... ... ... құралдар, нормативтік құжаттар, коментариялар, проводкалар,
мысалдар/ Н.П.Барышников- М:басылым «Филинъ»1998ж.
16. Глазунов 13.11. ... ... ... ... ... Данилевский В. «Аудит практикасы» Оқу қүралы.
18. Дүйсембаев К.Ш. «Қаржылық есеп беру ... мен ... ... ... З.К., ... С.М. ... ... есеп саясаты»-
Алматы -1999ж.
20. Дүйсембаева 3. К. «Аудит жүйесіндегі қаржылық талдау» (1999ж-4).
21. Ефимова О.В. «Кәсіпорынның ... ... ... ... ... Дж. «Бухгалтерліқ есеп теориясы: Оқу қүралы.
23.Ковалев В.В. «Қаржы ... ... ... ... есеп ... ... -М:Қаржылар мен сттистиқа -1997ж.
24. Ковалева О.С. «Бухгалтерліқ есеп жэне шаруашылық іскеліқті талдау
және ... ... ... ... А.В. Аудиттегі қаржылық талдаудың ереқшелігі» Қаржылар-
2000ж-8.
26. Косой А.М. «Дебиторлы-кредиторлылық борыш»/Ақша және несие-1998ж.
27. Кутерин Ж. «Кәсіпорында қредиторлық ... ... ... және ... ... ... В.В., ... В.П. «Кәсіпорынның қаржылық
жағдайы» /экономика және маркетинг орталығы; 1995ж.
29. Лебедев К. ... ... ... ... ... мен механихмі» /шаруашылық және құқық-1999ж.-4.
30. ... К. ... ... ... ... мен
механизм!» 1998ж-11.
31. Лоханина И.М., ... З.К. ... ... ... ... Н.П. «Кэсіпорынның қаржылық-экономикалық
іскерлігін талдау»
33. ... Э.А., ... Г.П. ... ... ... ... А. ... борыш шығындарына бөлуде ҚҚС есептеу»
/Шаруашылык жэне құқық. -1999ж.-4.
35. Бухгаптерлік есептің халықаралық стандарты.
36. Негашаев Е.В «Нарық ... ... ... ... -1997ж.
37. Нурсеитов Э.О дебиторлық борыш және кредиторлық борыш;2000-5
38. Нурсеитов Э.О. ... ... ... ... бойынша»
1995ж.-2.
39. Подольский В.И. «Аудит» -1997ж.
40. ... В.К. ... ... және басқару есебі»
Алматы -1997ж.
41.Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. ... ... М.: ... ... ... ... Ковалев В.В. Финансовый анализ: Управление капиталом.
Выбор инвестиций. Анализ ... - М.: ... и ... ... М. И. ... А.Д. ... анализа хозяйственной
деятельности.- 2-ое изд., М.;Ф и С, 1987. ... А.Д. ... ... предприятия. 1992.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бухгалтерлік есеп және аудит туралы ақпарат9 бет
Бухгалтерлік есеп пен аудиттің жалпы құрастырылу принципі19 бет
Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп жүйесін реттеудегі аудиттің маңызы мен қажеттілігі51 бет
Бухгалтерлік есептің және аудиттің ақпараттандырылған жүйелерінің қолданыстағы бағыттары79 бет
ЖШС «Қарамай Продактс»дағы бухгалтерлік есеп және аудит жұмысының Ұйымдастырылуы22 бет
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп және аудит жұмысының ұйымдастырылуы26 бет
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп және аудит жұмысының ұйымдастырылуы туралы24 бет
Салықтың бухгалтерлік есебі және аудиті35 бет
Шаруашылық субьектілердегі бухгалтерлік есеп пен аудитті ұйымдастыру54 бет
Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп және аудитінің ұлттық жүйесінің қалыптасуы мен дамуы127 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь