Мектеп музейлерін ұйымдастыру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І. Мектеп музейлерін ұйымдастыру тәжірибелері
1.1. Мектеп музейлерін ұйымдастырудың алғашқы кезеңі ... ... ... ... ... ...7
1.2. Мектеп музейлерінің профилі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
1.3. Музейлердегі қор және экспозициялық жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... 18
ІІ. Алматы қаласындағы қазақ мектептерінің музейлері
2.1. № 138 гуманитарлық өнер гимназиясындағы Мүсілім Базарбаевқа арналған мемориалды музей ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
2.2. № 128 қазақ орта мектебіндегі М.О.Әуезов атындағы мемориалды музейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.3. О.Жандосов атындағы халықаралық лингвистикалық гимназиясындағы этнографиялық музей ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..35
2.4. № 136 М.Дулатов атындағы жалпы орта білім беретін мектептегі тарихи . этнографиялық музейі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54
Тақырыптың өзектілігі: Жаңа заман талабына сай маманды қалыптастыру, тәрбиелеу егеменді еліміздің алдына қойған мақсаты ғана емес, басты міндеттерінің бірі болып табылады. Бұл басты міндет - біздің қоғамның идеологиялық, тәрбиелік, оқу - ағарту жұмыстарының негізгі бағыты.
Бүгінгі күнде мектеп партасына отырғандар, ертеңгі күні бүкіл республикамыздың әлеуметтік - экономикалық, мәдени, саяси мєселелерін, міндеттерін шешеді, сондықтан, олар мектеп табалдырығынан бастап жан - жақты профессионалдық дайындықтан өтуі тиіс. Осы орайда, оқушылардың азаматтығын, патриоттық сезімдерін, жоғарғы моральдық талаптары мен эстетикалық талғамдарын, ғылыми көзқарастарын қалыптастыруда мектеп пен музейдің өзара байланысы үлкен роль атқарады.
Музей мен мектептің байланысының мәні қандай?
Бұл сұраққа жауап беру үшін, ең алдымен жалпы музей қызметін талдап өтейік.
Музей - жалпы адамзат баласының өмірінде заттық және рухани мәдениетті танытуда, зерттеу мен насихаттауда үлкен роль атқарады. Әсіресе, ұлттық, мәдени, азаматтық, әскери, еңбек жетістіктерін, әдет - ғұрып, салт - дәстүрдің ерекшеліктерін оқып - үйренуге оның көмегі зор. Ол адамның бойындағы патриоттық сезімін оятып, Отанды сүюге тәрбиелейді.
Музей - табиғат пен адам қолымен жасалған өнер туындылырын және көне заман ескерткіштерін, үлгі - нұсқаларын жинақтаушы, сақтаушы, насихаттаушы және бұл мұраларды ұрпақтан - ұрпаққа жеткізе отырып, осы негізде қоғам мүшелеріне тәлім – тәрбие беретін ғылыми – мәдени және рухани мекеме. Сондықтан да бүгінгі күні әлем мемлекеттері арасынан музейі жоқ елді кездестіру мүмкін емес.
Мектеп пен музей бір - бірін толықтыра отырып, жас тұлғаны қалыптастыруда үлкен жетіктістерге жетеді. Музейдің оқушылармен бірігіп жүргізетін жұмыстарының маңызы өте зор. Мұндай жұмыстар оқушының көзқарасын кеңейтіп, жас адамның азаматтық ой - өрісін дамытып, оқушыға ғылыми зерттеу жұмыстарын игеруді үйретеді. Өйткені, музейде жүргізілетін жұмыстардың түрі сан алуан болып келеді.
1. Кацюба Д.В. Школьный музей. Кемерово, 1975. 86-бет.
2. Заирова М.Г. Школьный музей. Алма - Ата, 1982. 260-бет.
3. Пануца Г. Школьные музеи - помощники педагогов. Кишенев,1974. 165-бет.
4. Школьный музей. Сборник. Под редакцией В.Н.Столетова, М.П.Кашина. М., 1977. 280-бет.
5. Школьный музей. Сборник, составитель М.В.Гурьев. Минск, 1978. 198-бет.
6. Школьный музей. Сборник статей. Ростов на – Дону, 1971. 349-бет.
7. Элькин Г.Ю, Огризко З.А. Школьный музей. М., 1972. 288-бет.
8. В помощь организаторам школьных музеев. Составитель
Сухих М.Ф. Красноярск, 1990. 210-бет
9. Музей и школа. пособие для учителя. М., 1985. 420-бет.
10. Раимханова К., Қатран Д. Музей ісінің теориясы мен практикасы. Алматы, 2002. 90-бет
11. Юренева Т.Ю. Музееведение. М., 2003. 350-бет.
12. Музееведение. На пути к музею XXI века. М., 1982. 280-бет.
13. Музееведение. Музеи исторического профиля. Под редакцией К.Г.Левыкина, В.Хербста. М., 1988. 290-бет.
14. Михайловская А.Н. Музейная экспозиция. М., 1976. 310-бет.
15. Каспаринская А.С. Создание мемориальных музеев. М., 1986. 240-бет.
16. Кононов Ю.Ф., Хевралина М.В. Мемориальные музеи, посвященные деятелям науки и культуры СССР. М., 1978. 158-бет.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.......................................3
І. Мектеп музейлерін ұйымдастыру тәжірибелері
1.1. Мектеп ... ... ... ... ... Музейлердегі қор және ... ... ... ... мектептерінің музейлері
2.1. № 138 гуманитарлық өнер гимназиясындағы Мүсілім Базарбаевқа ... № 128 ... орта ... ... ... ... О.Жандосов атындағы халықаралық лингвистикалық гимназиясындағы
этнографиялық музей ..................................................35
2.4. № 136 ... ... ... орта ... беретін мектептегі тарихи -
этнографиялық
музейі..................................................................37
Қорытынды...................................................................
..............................40
Қосымшалар..................................................................
..............................43
Пайдаланған ... ... Жаңа ... талабына сай маманды қалыптастыру,
тәрбиелеу егеменді ... ... ... ... ғана ... басты
міндеттерінің бірі болып табылады. Бұл басты міндет - біздің ... ... оқу - ... ... негізгі бағыты.
Бүгінгі күнде мектеп партасына отырғандар, ... күні ... ... - ... ... ... ... шешеді, сондықтан, олар мектеп табалдырығынан ... жан ... ... ... өтуі ... Осы орайда, оқушылардың
азаматтығын, патриоттық сезімдерін, ... ... ... ... талғамдарын, ғылыми көзқарастарын қалыптастыруда мектеп пен
музейдің өзара байланысы үлкен роль ... мен ... ... мәні ... ... ... беру ... ең алдымен жалпы музей қызметін талдап
өтейік.
Музей - жалпы адамзат баласының өмірінде заттық және ... ... ... мен ... ... роль ... ... ұлттық,
мәдени, азаматтық, әскери, еңбек жетістіктерін, әдет - ... салт ... ... оқып - ... оның ... зор. Ол ... ... сезімін оятып, Отанды сүюге тәрбиелейді.
Музей - табиғат пен адам қолымен жасалған өнер туындылырын және ... ... үлгі - ... ... ... ... бұл ... ұрпақтан - ұрпаққа жеткізе отырып, осы негізде қоғам
мүшелеріне ...... ... ... – мәдени және рухани мекеме.
Сондықтан да бүгінгі күні әлем мемлекеттері ... ... жоқ ... ... ... пен ... бір - бірін толықтыра отырып, жас ... ... ... ... ... ... бірігіп
жүргізетін жұмыстарының маңызы өте зор. Мұндай жұмыстар оқушының көзқарасын
кеңейтіп, жас адамның ... ой - ... ... ... ... ... игеруді үйретеді. ... ... ... түрі сан ... ... ... ... музейді ұйымдастыру үшін экспонат жинау;
- басқа музейлермен және мемлекеттік мекемелермен байланыс орнату;
- тарихи - ... ... ... ... ... ... ... ескерткіштерге ұқыптылықпен қарауды үйрету;
- жеке бір құбылысты бақылау, сол арқылы шыдамдыққа үйрену;
- ... ... ... ... ... ... экспозиция және көрме жасауға қатысу;
- конференциялар, кештер, кездесулер, ... ашық ... ... ... ... мәлімет жинау. Бұл оқушыларды әртүрлі
әлеуметтік топ ... ... ...... ... ... музей қорындағы заттарды сақтау, қорғау оқушыларды жауапкершілікке,
ұқыптылыққа үйретеді.
Мектеп музейлері Қазақстанның музей жүйесін толықтыра түседі.
Қазіргі күнде ... ... ... ... ... ... Әрине, ол музейлердің бәрін бір ... ... өту ... ... Берілген зерттеу жұмысында Алматы қаласындағы
келесі мектеп музейлері талданды: № 138 ... өнер ... ... ... мемориалды музей, № 128 ... ... ... ... ... ... атындағы халықаралық
лингистиклық гимназиясындағы этнографиялық музей, ... ...... орта ... ... ... тарихи – этнографиялық музей.
Мектеп музейі мектепке ұйымдастырылатын көрмелер мен бұрыштардан
түпнұсқа ескерткіштердің болуымен ерекшеленеді.
Мектеп муейіндегі экспонаттарды ... ... ... ... ... ісі талаптарына сай болуы керек. Бірақ ... ... ... ... ... ... оқу - тәрбиелеу
жоспарына тікелей қатысты. Мектеп музейлерінің жұмысы мектеп ... ... ... қойған мақсаты, олардың жүргізетін іс -
шаралары, ғылыми - ағарту, тәрбиелік бағытының дұрыс ... ... ... ... ... ... ... шынайылығы оқушылар алған
білімін бекіте түседі. Ал мұндай мәлімет, әсірісе, жас адам үшін ... ... ... ... ... тәрбиесінің, көркемдік және
эстетикалық талғамдарының дамуына, өз бетімен жұмыс ... ... әсер ... ... ... Бұл ... ... арнайы
зерттеулер жоқтық қасы. Бұл ... әлі де ... ... ... алынбағанын көрсетеді.
Жұмысты жазу барысында қолданылған әдебиеттердің басым көпшілігі Кеңес
дәуірі кезінде жазылған. Осы әдебиеттер ішінен ... ... атап ... ... [2]. Бұл ... 1982 ... Алматы қаласында,
“Мектеп” баспасынан шыққан. Онда мектеп ... ... ... ... маңызы, тәрбиелеу жұмыстарарының спецификасы,
мектеп музейлерін құру жолдары Алматы ... ... ... талданған. Бірақ еңбек кеңестік сарында жазылған.
Аталған еңбектен басқа аса маңызды еңбектердің бірі ... ... ... ... атты ... ... оқу ... [7].
Бұл еңбекте мектеп музейлерінің профилі, ұйымдастыру жұмыстары, қор ... ... ... ... ... тыс ... ... берілген. Мектеп қорларына экспанаттарды жинау жолдары, оларды
сақтау, қорғау жайлы кеңестер мен ... ... Бұл ... ... ... музейінде оқу - тәрбиелік ... ... ... музей» және Г.Пануцаның «Школьные музеи ... ... атты ... ... ... де өте ... Бұл ... мектеп музейлеріндегі ұйымдастыру жұмыстарын жүргізу
тәртібі және ұйымдастыру жолдары туралы мәліметтер береді.
Зерттеудің теориялық бөлімін жазу ... ... ... ... Олардың ішінде К.Г.Левыкин, ... ... ... Музей исторического профля» ,
Т.Ю.Юреневаның «Музееведение» атты оқу ... ... атап ... ... ... ... ... теориялық негіздері толығымен
баяндалады.
Михайловскаяның «Музейная экспозиция» атты ... ... ... ... ... ... ... қойылатын талаптар
С.П.Каспаринскаяның ... ... ... ... «Мемориальные музеи, посвященные деятелям науки и
культуры СССР» атты еңбектерінде ... [15;16]. Бұл екі ... ... ... ... ... ... байланысты
мәліметтер алынды.
Өкінішке орай, бұл еңбектер кеңестік ... ... ... мен мектеп музейлеріне қатысты мәлімет мүлдем жоқ деуге болады.
Жалпы музей ісінің теориясы жайлы ... ... ... өте ... ... ... К.Раимханова мен Д.Қатранның «Музей ісінің теориясы
мен практикасы» атты ... ... өте зор [10]. Онда ... ... ... ... музейдегі ғылыми – ағарту жұмыстары кең
көлемде жазылған.
Жұмыстың мақсаты мен ... Осы ... ... бұл ... ... қойылған талаптарға толық жауап бере алады ма, жоқ па,
олар ... ... ... музей жүйесіне сай ма, сай емес пе ... ... ... жазу ... ... ... ... Алматы қаласындағы мектеп музейлерінің ұйымдастырылу
дәрежесін анықтау;
- музейлерді ұйымдастыруда жіберілген қателіктерді айқындау;
- мектеп музейлерінің басқа ... ... ... ... оқу – ... ... беру, тәрбиелеу жұмыстарын
жүргізуін талдау;
- жалпы Алматы қаласындағы мектеп музейлерін құру мәселесі
бойынша проблемаларды анықтау.
Мектеп музейлерін ұйымдастыруда алда тұратын проблемаларды ... ... ... осы ... ... басты міндет.
Тақырыптың деректік көзі: Зерттеу жұмысын жазу барысында қолданған
деректер, ол музейлердегі инвентарлық кітаптар, ... ... ... экскурсоводтарға арналып жазылған әдістемелік мәтіндер,
музей меңгерушілерінің ... ... және ... ... ... ... №138 ... өнер гимназиясының музей меңгеруші -
Ислямова Мәншүк;
- №128 қазақ орта ... ... тілі және ... ... ... ... - ... қызы Зайра;
- Ораз Жандосов атындағы халықаралық тілдер гимназиясының
қазақ тілі және пәнінің оқытушысы, музейді ұйымдастырушы-
Оспанова ... ... № 136 ... ... орта ... ... ... мұғалімі
Молбай Амангүл Дәулетбайқызы.
Сонымен қатар, музейлердің экспозициялық көрінісі, қойылымы,
экспозиция материалдары.
Тақырыптың құрылымы. Зерттеу ... ... екі ... ... ... әдебиет тізімінен тұрады.
Бірінші тарауда мектеп музейлерін ұйымдастыру, олардың профилі, қор
жұмысы, экспозициялық жұмысы талданады.
Екінші тарауда осы зерттеу жұмысында ... ... ... ... ... тарихы, олардың жұмысы жазылады. Тарау теориялық
мәселелері баяндаумен басталып, берілген ... ... ... іске ... ... ... берілген зерттеу жұмысының нәтижесі, қазіргі ... ... ... ... ... ... талап –
тіліктер, ұсыныстар келтірілген.
Қосымшада жекелеген музейлердің фотосуреттері берілген.
I. МЕКТЕП ... ... ... ... алғашқы кезеңі.
Мектеп музейлері оқытушының бастамасымен немесе оқушылардың
үйірмесі негізінде ... ... ... ... ... ... ... бағытын анықтайды. Осы маңызды кезеңде тарих
пәнінің ... ... ... өте ... ... музейін құру – ол
бүкіл мектеп ұжымының қажырлы еңбегі. Әрине, мұғалім музейдің педагогикалық
бағытын, ... ... ... ... ... ... белсенділерін құрып, экспонаттар жинауымен қатар шешілетін үлкен
мәселе ол – музей бөлмесін жабдықтау. Бұл ... ... ... ... ... құру барысында оқушылар арасында түсіндірме жиналыстар өтеді.
Осы жиналыстарда ... ... ... бөлімшелері анықталып, оларда
экспозицияланатын материалдар сараланады. Осындай жұмыстар кезіндегі
мұғалімнің ... рөлі – ... ақыл ... ... оларды ұйымдастыру
жұмыстарын жүргізу. Осы жұмысты атқару барысында мұғалім, музейді құруға
қызығатын оқушылар ... ... ... ... ... ... дәрежедегі мемлекеттік, өлкелік тарихи музейлерге экскурсияға
апарып, оның қызметкерлерімен кездесулер ұйымдастырып, консультациялар ... Бұл ... ... ... болашақ музей жайлы дұрыс
түсінігінің қалыптасуына үлкен ... ... ... ... жалпы музейді, экспозицияны дұрыс жасау тәртібі, ... ... ... ұйымдастыру жөнінен мағлұматтар береді.
Оқушылар ғылыми еңбектермен, басқа да музей ... ... ... ... ... ... жасауға кіріседі. Ең алдымен музей
кеңесі құрылады [1,10]. Музей кеңесі ... бар ... мен ... ... ... ... ... мен экспозиция мазмұнын белгілейді.
Ақырғы шешімді педагогтар кеңесі ... [1,12]. Ол ... ... ... ... ... бағыт беріледі. Ендігі алдында
тұрған үлкен міндет музейге қор ... ... ... талпынысы
мұғалімдер тарапынан қолдау тапқан жағдайда көрсеткіш жоғары болады.
Мектеп музейінің қорларына экспонаттар жинау әдістері. Музей қорына
материал жинауды әртүрлі тәсілдермен ... ... ... [7,20]. Оның ... ... ... оқушыларына музейге ел арасындағы “бүкіл көне заттарды”
әкелу жайлы ұсыныс ... ... тек ... ... ... ауданның
т.с.с. тұрғындарына хабарландыру жасау. Мұны ... ашық хат ... ... ... ... [7,21]. ... ... тәсілі музей қорын
әлдеқайда байытады. Әрине бұл жолдың өзіндік қиындықтары да бар – ... ... да көп ... ... ... экспонаттарды таңдағанда
мұқият болып, оған эксперттік комиссия құру керек.
Келесі бір тәсіл – ... жеке ... ... оны ... ... жинау өте пайдалы: ол оқушылардың ... ... ... ... үйретеді, төзімділікке тәрбиелейді.
Сонымен қатар, бұл коллекциялар ... ... сай ... керек. Мектеп музейі үшін барлық коллекциялар бірдей қызығушылық
тудыра ... ... ... ... болса, ол мемориалды музей
қорында сақталмайды. Өйткені, оның тақырыпқа ... ... жоқ. ... ... оқушыларға қандай затты жинау жайлы бағыт-бағдар бергені
дұрыс.
Мектеп музейлеріне материал экскурсиялар мен ... ... ... ... ... ... ... материалдар негізінде музей
ұйымдастыру қолайсыз. Өйткені, саяхаттар мен экскурсияға бару ... іске ... Сол ... ... ... баяу жүреді. Қорлар тез
толу үшін материал жинау үздіксіз жүріп тұру керек.
Қосымша ... ... ... ол ... ... мектеп
қабырғаларында жиналады. Оқушылар өз ... ... ... ... жасайды. Кез – келген жинақтау жұмысының нәтижесі оның
ұйымдастырылу деңгейіне байланысты.
Музей қорларының жылдам, әрі тез толуы үшін ... ... ... ... ... – музейді ұйымдастыруда мақсат пен тақырыпты ... ... ... ... ... ... жүргізу барысында
көптеген керегі жоқ заттар жиналуы ықтимал.
Жинақтау жұмысының тақырыбы әртүрлі болады:
1. археологиялық ескерткіштер;
2. этнографиялық заттар;
3. ... ... ... ... өлкенің батырлары т.б.
Екінші талап – оқушылардың жинақтау жұмысына дұрыс дайындығы. ... ... ... алдыдағы жұмыс туралы лекциялар, әңгімелер,
консультациялар ... ... ... ... үшін ... береді.
Мысалы, ботаникалық бөлімге материал жинау үшін ... ... ... ... ... алуы ... Жергілікті музейлермен байланыс
орнатып, оның қызметкерлерімен ақылдасу дұрыс болады.
Келесі кезең материалдарды жинау жұмысының жоспарын жасау [7,29]. ... ... түрі ... ... | | | ... ... ... жүргізіледі|Кім жинайды |Қандай ... ... | | ... ... ... ... ... бағыттағы музей үшін жиналса, онда ... ... ... ... ... ... толтыруға болады:
1) Заттай ескерткіштер – еңбек ... үй ... ... әшекейлер, монеталар, медальдар;
2) Жазба ескерткіштер – жазба және ... ... ... ... әртүрлі құжаттар, хаттар, протоколдар,
мақтау қағаздары;
3) Картографиялық материалдар – карталар, схемалар, ... ... өнер ... ... ... ... Фото- және кинодокументтер – ... ... ... ... ... ... керекті заттар жиналады:
палатка, киім - кешек, дәрі – дәрмек, құрал - ... ... т.б., ... қарандаш, лупа, шпагат, өлшеуіш құралдар.
Жеке адамға байланысты музей құрған кезде оның өмірімен ... ... ... керек. Осы мемориалды құндылығы бар заттар оның
қызметі, өмір жолы, шығармашылығы жайлы толық ... ... ... жайлы өте көп материал жинауға болады: ... ... ... және ... тыс ... ... мектептің мәдени,
қоғамдық өмірі. Сондықтан, материал жинаудан бұрын мектеп музейінің
экспозициясы қандай ... ... ... анықтау керек [5,16].
Экспозицияны мынандай бөлімдерге бөлуге болады:
Бірінші бөлім – ... ... ... ... (жаңадан салынған кездегі және қазіргі
көрінісі).
2) Мектепте сабақ берген ... ... ... оқушылар, алғашқы
түлектер.
3) Мектептің ашылуы туралы деректер, фото материалдар.
4) Мектептің ғимаратын ... ... ... ... ... ... т.б.
Экспозицияның екінші бөлімі - “Мектеп тарихы”.
Бұл бөлімде мектеп жұмысының жан-жақтылығын көрсететін ... ... ... ...... оқушылардың фотосуреттері,
оқулықтар, күнделіктер, сынып ... ... ... ... ... тыс ...... саяхаттар мен экскурсиялар
кезіндегі фотосуреттер, оқушылардың жинаған ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа араласуы – қоғам, ... ... ... ... ... өнер
адамдарымен ұйымдастырылған кездесулер, кештерде түсірілген
фотосуреттер, кей ... ... ... тапсырған
сыйлықтары, олардың еңбектері. Олармен кездесу ... ... өте ... экспонат болып шығады.
Үшінші бөлім- “Мектеп жетістіктері”.
Мұнда оқушылардың түрлі жарыстарға қатысқанда алған мақтау ... ... ... ... ... түлектердің жетістіктері, басқа
қоғамдық ұйымдармен байланысы , үздік ... ... ... беріледі.
Бұл тек жобалаған бөлімдер, әрине, әр мектептің өзіндік тарихы ... ... ... де әр ... ... Бір ... бірнешеу
кейбіреуінде аздау, ең ... олар ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Жинақтау жұмысының жетістікке ... үшін ... ... ... ... арасындағы қатаң тәртіп [8,25]. Ең ... ... ... ... Әрбір зат дұрыс сақталып, мектеп музейіне
бүлінбеген күйінде тапсырылуы ... ... ... табиғи қалпындағы, бұзылмаған түрлерін
жинап, әрқайсысын ботаникалық папкалардың ... ... қою ... ... жеке – жеке ... салып, папканың
ішіне жинау керек;
-минерологиялық коллекцияның материалы болса, оны ... ... ... ... ... ... орналастыру қажет;
-құжатты ақырындап тегістеп, қатты басып, жинау керек т.с.с.
Кейде иелері заттарды тазаламай, кір ... ... ... ... ... ... ақырындап тазалау керек. Әйнек және форфор ыдысты
жылы суда ... ... және ағаш ... ... ... ... ұқыпты түрде жуу керек.
Табиғи музейге материал жинау арнайы ережелерді ұстануды талап етеді ... ... ... алу ... ... ... ұстау керек, топырақ
үлгісін қалай алу керек ... ... ... ... жеке ... ... ... емес па анықтап алған дұрыс. Егер терртория біреудің
иелігінде болса, арнайы рұқсат қағаздар алу ... ... ... бастамас бұрын, жергілікті қоғамдық және
мемлекеттік ұйымдармен ... ... ... ... жерлерде кімге дерек
жинау үшін бару дұрыс болатындығын айтады. Музейге ... ... олар ... ... ... ... алу ... Мәлімет жазатын
журналдың жобасы мынадай болады [3,35].
Бірінші бағана – реттік саны. Оны жазу ... ... ... ... ... ... алмай, заттарға қою керек. Нөмір
заттарға әртүрлі ... ... Егер тігу ... ... ол ... үшін жіп қолдану керек. Сым темірді ешқашан қолдануға болмайды - ... ... ... ... ... мүмкін.
Көптеген заттарға тіркеу санын іле алмайсың. Мысалы, ... ... т.б. Ұсақ ... жеке қағаз дорбаларға салады, нөмірді
тушьпен конвертке жазады. Металдан, керамикадан, тастан, ... ... ... тушьпен немесе түрлі-түсті қарандашпен, ал қағаз заттарға
қарандашпен жазады. Музейге түскеннен ... ... ... өшіп ... ... жазу керек – металл, ... ... ... ... ... бояумен, ағашқа тушьпен.
Нөмірді қалай, қандай жерде жазу ... бар: ... ... ... – бір ... ... - ... жәшік,
коробкаларға - ішіне; орындықтарға – отырғыштың астына; ... ... ... ... – артқы сол жақ бұрышына. Егер
документ қағаздың екі жағында да жазылса, онда нөмір шетке поляға жазылыды.
Егер поля жоқ ... ... ... ... нөмірді соған жазу керек.
Есте сақтайтын нәрсе, нөмір өте ... ... анық ... ... ол
заттың өзін де, оның сыртқы көрінісін де бұзбау керек.
Екінші бағана – ... аты. ... атын ... жазу ... Кейде әр
облыстың ерекшелігіне қарай кейбір заттардың аталуы бөлек болады. Мұндай
жағдайда заттың жергілікті ... одан ... ... ... ... Заттың атауынан басқа, бұл бағанаға оның қысқаша суреттемесін жазуға
болады. Оның мақсаты – ... ... ... ... ету. ... ... жасамай, қысқаша мәлімет беріп өткен дұрыс. Кейде бұл зат не үшін
қолданылатынын да жазуға болады.
Келесі ...... ... ... дейін тұрған ортасы. Оны
толтыру қиындық туғызбайды. Егер минерал, өсімдік т.б. болса, оның ... ... ... ... ... ... жазу керек, қандай
қорған, оның қай бөлігі.
,,Зат кімнен алынды немесе кім ... ... ... ... ... ... не тапқан адамның аты-жөні, мамандығы жазылады
[3,37].
“Зат қашан табылды” бағанасын толтыру қиын ... ал ... ... ... ... ... ... етеді. Жиналған өсімдіктердің,
минералдардың, жануарлардың ... ... ... деп ... ... ... да ... өйткені, оларға күні жазылады, ал
археологиялық, палеонтологиялық заттардың ... ... ... ... ... ... өздерінің жазбаларын жеке дәптерлеріне жазып алып, оны
мұғаліміне не ... ... ... соң, журналға жазады.
Мәліметтерді, затты алған соң, кейінге қалдырмай сол кезде жазу керек.
Заттай ... қоса ... ... ... ... ... де жинайды. Белгілі бір оқиғаға байланысты мәліметтерді сол
оқиғаны көзімен көрген ... алу өте ... ... 2-3 ... олардың біреуі әңгіме жүргізеді, екеуі жазады. Әңгімелесу
барысында өзін ... ... ... ... тырысу керек.
Әңгімені жазып алғаннан кейін, оны қайта оқып тексеру керек [4,16].
Әр экспедициядан ... ... ... мектепте көрмелер
ұйымдастырылады. Жергілікті музейлермен байланыс орнатылады. Олардың
қызметкерлері ... ... ... ... ... ... ... музейлерінің профилі
Мектеп музейлерінің профилін ғылыми пән негізінде құрылған экспозиция
анықтайды. Мектептерде ... ... ... ... техникалық және мектеп ... ... ... ... ... таңдау мектеп мүмкіндігіне тікелей
байланысты. ... ... ... ... ... ... бірінші мектеп
жинау және зерттеу жұмыстарын жүргізетін территорияны белгілеп алуы ... ... ... ұйымдастыру үшін жеке тұлғаның айналасында, оның
өмірбаяны, тұрған жері, қызметі т.б. жайлы материал жинау, өлкетану ... үшін ... ... ... аз ... ... музейінің хронологиялық шектерін анықтап алу қажет. Мысалы, тарихи
музейлерді ұйымдастыру барысында, көне заманнан ... ... ... ... бір кезеңге сүйенуге болады.
Мектепте өлкетану меузейін ұйымдастыру үшін, ең алдымен осы ... ... ... ... ... ... ... тарихи-өлкетану
жұмысының дұрыс дәрежеде жүргізілмеуі, деректерді толық меңгермеуге
байланысты болады. ... деп ... ... ... фольклор мұралары, ғылыми пәндер мәліметтері
Өлке тарихын білетін адамдармен, әртүрлі мекемелермен тығыз байланыс
орнату керек.
Өзінің ... ... ... ... ... болып келеді.
Онда тек өлкенің әлеуметтік - экономикалық, саяси және мәдени даму ... ... ғана ... ... ... да сақталады. Сондықтан, музей
құрылымы көп жағдайда тарихи және табиғи бөлімдерден ... ... ... ... ... байлығы, қазба байлығы,
ауыл шаруашылығы, флора және ... ... ... ... ... ... ... жануарлар мен құстардың макетін жасап қояды. Осы жұмысты атқару
барысында ... ... ... ... ... ... тығыз
жұмыс жасайды . Бұл музей қызметінің бір аспектісі болып табылады.
Музейге материал жинаумен тікелей оқушылар ... Бұл ... өлке ... зерттеуіне, ондағы өзгерістерді оқып-игеруіне
көмектеседі. Мысалы, Алматы қаласының № 122 ... ... ... ... ... бай ... ... қаласы, Алматы облысы және
басқа да Қазақстан қалаларына жасалған экскурсиялар мен ... ... Осы ... үшін ... ... ... ... құрмет
грамотасымен наградталған. Мектептің жас ... ... ... ... өзені ауданында жүргізілген зерттеу
экспедициясына қатысты. Осы ... ... ... ... ... ... халыққа еңбегі сіңген қайраткерлер жайлы материал жинау
барысында, оқушылардың бойында патриоттық, Отанға қызмет ету ... ... ... ... ... беру ... мен ... тәсілдерінің жақындасуына ықпалын тигізеді. Материлдарды жинау,
оларды өңдеу, ... ... ... ... ... ... ... жасау, танымдық қабілетін дамыту, ғылыми-зерттеу жұмысын
меңгеруге ... ... ... тән ерекшеліктері де болады:
1. Оның экспозициясында мектеп тарихымен байланысты жерлер жайлы
экспонаттар көп;
2. ... ... ... оқушылардың өз қолымен
жасалған;
3. Музей материалдарын сабақ кезінде көрнекілік құралы ... ... Ол үшін ... музейде өткізіледі. Осыған
байланысты өлкетану музейінде экспозицияны сабақ өтуге ... ... ... ... ... ... ... мектепте өткізіліп жатқан
өлкетану жұмысының жолдары мен әдіс-тәсілдерін көруге болады.
Олар ... ... ... ... кездесулер,
мектептің жас өлкетанушылары алған ... мен ... ... ... ... құрылымы мен тақырыбында
мектептегі тарих, география, биология курстарына сәйкес болуы ... ... ... бөлімге мынадай бөлімшелер жасауға
болады:
1. ... және ... ... және ... ... және ... жағдайда оқушылар өздерінің музейлеріне материал жинау барысында
халық шаруашылығына пайда әкелетін жаңалықтар ... ... ... ... ... бөлім ұйымдастыруға мүмкіндік туады [7,45].
Әрине, әр мектеп өзінің жинаған материалдарына байланысты ... ... ... ... ... түрде
мынадай тақырыпты қамтуы керек: өлкенің геологиялық ... ... және ... ... нұсқалары. Сонымен қатар өлкенің физикалық,
климаттық және ... ... ... картасын беру дұрыс болады. Бұндай
жұмыстарды іске ... үшін ... ... ... жануарлар мен
құстардың тұлыптарын жинау қажет. Мұндай жұмыстардың маңызы өте ... олар ... ... жеріне деген сүйіспеншілігін оятады.
Мектеп музейлерін археологиялық бағытта құру, аса қолайлы емес. Оған
бірнеше себеп бар. Біріншіден, археологиялық қазба ... тек ... ... бар ... ... ... Екіншіден, қазба жұмыстары
барысында оқушылар тарихи-мәдени құндылығы бар бағалы заттарды мемлекеттік
музейлерге тапсыруы тиіс. Сондықтан, ... ... ... ... ... Ең ... жолы – ... өлкетану музейінде “археология” бөлімін
ұйымдастыру. Бұл бөлімде оқушылардың археологиялық барлау кезінде ... ... ... ... ... мен макеттерді
экспозициялауға болады.
Осы салада жұмыс істейтін бірнеше ... атап ... олар ... № 56 және № 78 ... Осы ... ... Қазақстан
археологиясы жайлы көптеген материалдар жинаған. Мектепте ... ... ... ... ... ... ... Талғар, Есік, Іле территориясындағы көптеген көне ... ... ... осы ... барысында жиналған әртүрлі
фотосуреттер, әдебиеттер, жас ... ... ... журнал
мақалаларын көруге болады [2,48].
Мектептегі өлкетану музейінің бір ... ... ... ... ... ... көне ақша, орден, медальдарды жинау
қызықтырады. Осы жиналған ... ... ... ... ... ... ... Ақша белгілеріне байланысты қабырға-сурет (стенд)
жасап қоюға болады. Медальдар коллекциясы да өте ... ... ... ... ... ... тарихы» бөлімін де жасауға ... ... ... өлке ... ... ... ... тарихы», «Тәуелсіздік алғаннан кейінгі өзгерістер» сияқты бөлімшелерге
бөлуге ... ... ... ... құру ... ... әлеуметтік-экономикалық, саяси өзгерістерді салыстыра отырып,
халықтың тұрмысына, ... ... ... сүйенуге болады.
Мектепте комплексті музейлерді жасау - өте қиын жұмыс. Мұндай музейді
құру үшін өте ... ... ... Көп ... мұндай бөлме жасау үшін 2-3
сынып ... ... тура ... ... ... ... Осы ... талданып отырған музейлер жеке бір бағытқа арналған.
Әрине, ... ... ... да алып жатқан территориясы кішігірім.
Комплексті музей болашақта ірі ... ... ... ... қатысты бірнеше ерекшеліктерді атап өтейік:
1) музей экспозициясы көне ... ... ... ... қамту
керек;
2) ол көп салалы болғаннан кейін оның қорларында экспонаттар да ... ... ... дұрыс ұйымдастыру үшін экспонаттардың ғылыми экспозициясы
толығымен өңделуі керек [7,29].
Мектеп мұғалімдері, мектептің білім беру-тәрбиелеу ... ... ... ... көп ... ... ... береді деп
өлкетану музейлерін артық көреді. Бұл , әрине, ... ... ... ... үшін ... ал ірі ... оқушылар өлкетану музейлерін
көріп жүргеннен кейін, мектепте жеке ... ... ... жеке ... мемориалды музей жасау дұрыс болады. Осы саладағы ... аз ... және ... ... ете ... тәрбиелік мәні өте жоғары
болады. Сонымен заттар, әскери-тарихи музейлер немесе әскери даңқ музйлерін
ұйымдастырудың мәні зор. ... біз ... ... ... Алматы
қаласының мектептерінде ұйымдастырылғандықтан, олардың ішінде өлкетану
музейлері кездеспейді. Олар мектеп ... ... ... немесе
жеке тұлғаларға арналған мемориалды, тарихи - ... ... қоса ... даңқ ... да кездеседі.
Әскери - тарихи музейлер немесе әскери даңқ ... ... ... ... ... ... тәрбиелейді. Мұндай музейлерді:
1) Ұлы Отан соғысы;
2) Қазақстандықтардың ерлігі;
3) Біздің ... ... ... еңбекшілір ерлігі т.б. бөлімдерге бөлуге болады. “Біздің
жерлестеріміз — Ұлы Отан соғысына — ... және ... ата ... — өндіріс озаттары” атты тақырыпта музейге өте ... ... ... [7,33]. ... ... № 39 ... 1965 жылы әскери
даңқ музейі ұйымдастырылған. Ол оқушылардың патриоттық ... ... ... ... ... ... туған өлке тарихын зерттеуден
басталды. ... ... ... ... тарихы, Ұлы Отан соғысы кезеңі,
Отанды азат етуге қатысқан ... ... ... ... ... ... экспонаттарды оқушылар өздері жинаған. Олардың
ұрандары: “Ешкім де ұмытылмайды, ештеңе ұмыт ... ... ... ... біреуі Алматы қаласындағы ... ... ... Бұл ... 1941 жылы ... бітіріп,
майданға кетіп, қайтып келмеген түлектер жайлы материалдар орын ... ... ... ... ... көп ... бойы ... 16 түлектің ерлікпен қаза тапқандығы, олардың қатысқан
шайқастары ... ... ... ... ... фотосуреттері, өмірбаяндары, жасаған
ерліктері жайлы мәліметтер ілінді. Әйнек витриналарының астына олардың ... ... ... ... [2,45].
Мектептерде ұйымдастырылатын мемориалды музейлерге тоқталып өтейік:
Мысалы, ... ... № 14 орта ... 1993 жылы ... ... ... ... Музейдің ашылу салтанатына Мұхтар Әуезовтің немере
қарындасы Фаузия ... ... ... ... Фаузия Ахметқызы
музейге жазушының кейбір киімдерін, ... ... ... ... ... ... М. Әуезов туралы фотоальбом, Абай Құнанбаевтың 150 жылдық
мерейтойының кезінде Семейде түсірілген бейнетаспасын ... ... ... ... бұл күнде мектептегі ұлы жазушының өмірі мен
шығармашылығынан өнегелі тәрбие ... ... ... ... ... отыр.
Музейде ашық сабақтар, кластан тыс жұмыстар, кездесулер, кештер өткізіліп
тұрады. ... ... ... ... ... ... жолы” эпопеясы
бойынша жазған шығармалары сақтап қойылған. Оқушылар ... ... ... ... ... ... ... ұлт балаларына М.Әуезовтің кім екенін, оның
шығармаларын ... ... ... ... ... Бұл ... қазақ
әдебиетіне деген ықыласын жоғарлатуға ... Осы ... ... ... ... ... бойынша шағын сахналық қойылым
көрсетіп, ... ... ... ... оны ... ... етті.
Сонымен қатар, оқушылар Мұхтардың атасы Әуездің қыстағының макетін жасады.
Міне, осындай заттарды көргенде, орыс балаларының қазақ салт-дәстүрін, әдет-
ғұрпын ... ... ... ... ... ... көруге болады. Экспозициясында М.Әуезовтің шығармалары, жеке
заттары, оның өміріне, қоғамдық ... ... ... ... орын ... ұлы ... ... мемориалды музейлердің бірі — ол
Аягөз қаласының № 2 орта ... үш ... — Абай мен оның ... және Шәкәрім Құдайбердіұлына арналған музей. ... ... үш ... ... есте ... үшін ... ... 1987 жылы 24
қыркүйегінде салтанатты түрде ашылды. Ол ... ... ... 90 ... ... еді. ... экспозициясын жинау
барысында мектеп оқушылары өздеріне көптеген ... ... ... ... экспозициясына қысқаша шолу жасап өтейік. Есіктен кіре бере
төрде Абай мүсіні қойылған. Одан оңға ... бала Абай ... ... ... шағы мен ... ... тәлім - тәрбиесін бейнелейтін
көріністер. Келесі бөлме: ”Абай нәр алған үш қайнар ... деп ... ... және Орта Азия ... ... ... ауыз әдебиетінен және
орыс классиктерінен сусындағаны жөнінде деректер.
Абай тек орыс ... ғана ... ... ... ... парсы, шағатай
тілдерін де жақсы білген. Түрлі эскиздер мен мұралар, архив көшірмелері мен
фотокөшірмелер, фотосуреттер осыны нақтылай түседі. Осы ... ... ... ... арнайы қабырғалар орналасқан. Онда бұл ... ... ... ... бір ... Абайдың орыс достары В.Ф. Михайэлис, С.С.Гросс,
Н.И. ... ... ... Абайдың атақты ... ... алып ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қатар, музейде А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев,
Ж.Аймауытов, ... ... ... ... жиналып, арнайы бейне кітаптар жасалынған. Абай мен оның
шәкірттері ... ... ... ... ... ... альбом жасалған.
Бұл музей ұлы алыптардың қасиетін оқушылар арасында кеңінен таныстыруда.
2.3. Музейлердегі қор және экспозициялық ... және ... қор. ... ... ... ... және
қосымша болады. Негізгі қордың құрамына материалдық және рухани мәдениет
ескерткіштері, табиғат ескерткіштері, ... ... ... ... ... ... өсімдік, жануар тұлыптарының үлгілері,
гербарийлер кіреді [3,31]. Олар ... өмір ... ... ... түрі, флора жайлы мәлімет береді.
Қосымша қор оқушылардың қолымен жасалып, негізгі қорды ... ... қор ... ... кейде түр нұсқаның орнын ауыстыруға
қолданылады. Мысалы, алғашқы қауымдық құрылыс кезін толығымен көрсету үшін,
тек еңбек құралдарын ... ... ... жасау технологиясын,
қолдану әдісін ... ... ... түсінікті қылады. Топырақ
түрлерін қарау арқылы белгілі ауданның жер ... ... ... ... ... ретінде аудандағы топырақтың жерге орналасуын көрсететін карта -
схема жасау болады. Бұл ... ... - ... ... қосымша қордың
материалдары болып есептелінеді [3,21].
Музейді құру кезінде негізгі қор мен ... қор ... ... ... Көп ... бір зат қосымша қорға да негізгі қорға да кіреді.
Мысалы, топырақ картасы — мектепте табиғат ... бар ... ... қор материалы болады, ал егер ... ... ... ... осы ... оқушысы жасаған топырақ картасы — негізгі қорға кіреді.
Өйткені, ол ... ... оқу ... бір ... болып табылады.
Оқушылардың музей қорымен жұмысы келесі этаптардан тұрады:
1. Оқытушының музейді жасауға қатысқысы келетін оқушылармен музей
қорлары жайлы әңгімелесуі.
2. Материал ... ... ... танысу, олардың ғылыми маңыздылығын
анықтау, негізгі және қосымша қорды құру.
4. Экспозициялық жұмыс.
Оқушылармен ... ... ... ... ... ... материалдар
кіру керек екендігін айтып, оның маңызын түсіндіру маңызды. Негізгі қорға
кіретін экспонаттарды келесі топтарға жіктеугк болады:
а) заттай ... ... ... ... өнер деректері.
Заттай деректер. Деректердің бұл ... ... ... орын ... Егер мектептің тарих пәнінің ... ... ... ... ол өзі ... ... ... табылған заттай ескерткіштерді музейге тапсыруына болады (“ашық
хаты” ... ... ... ... ... қорына археологиялық
ескерткіштер орнына жасалған көшірме ... ... ... ... ... ... ретінде экспонаттар толтырады.
Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік музей қызметкерлерімен
консультация жүргізіледі.
Заттай деректердің түрлері:
- еңбек ... ... ... қолөнер шеберлерінің
құралдары;
- қару-жарақ түрлері, ... ... ... ... заттар ( ыдыс - аяқ, киім - ... ... ... ... );
- ... ... (монета, орден, медальдер);
- палентологиялық материалдар — жануарлар сүйектері, өсімдіктер қалдықтары
және ... мен ... ... үлгілері;
- зоологиялық материалдар — тұлыптар;
- ботаникалық материалдар — ... ... ... құрғақ
жемістер;
- тау жыныстары және материалдары;
- топырақ үлгілері — ... ... Бұл ... ... ... әдебиет, мемуарлар, әкімшілік
құжаттар, жеке адамның құжаттары, кітаптар, қолжазба, газет, журнал,
листовкалар, хаттар, ... ... ... ...... ... фотосуреттер,
картографиялық материалдар, документтік сипаттағы ...... ... Осы ... ... мүсін, карикатура, плакаттар
кіреді. Бұл деректердің уақыты, шыққан жері, авторы, мазмұны ... ... ... ... ... ... [7,18].
Фотосуреттер - құнды тарихи дерек болып табылады. Олар ... ... ... ... оқиғалардың нақты көрінісін
сақтайды. ... ... ... де ... болады [7,20].
Оқушыларға журнал, кітаптардағы суреттерді қырықтыруға болмайды.
Бұл антипедагогикалық тәсіл болып ... ... ... ... ... ... кіргізеді, ал экспозицияға қойған кезде
көшірмелерін қою керек.
Графикалық ... ... ... ... ... ... да дерек болып табылады.
Документтік сипаттағы материалдар ауылшаруашылық ... ... ... ... киім ... ... ... береді. Сондықтан,
олар да негізгі қорға кіреді.
Қосымша қордың материалдарын екіге бөлуге ... ... ... ... ... ... тоықтыру анықтама беретін
қосымша қор - карта, диограмма, схема;
2. заттай деректердің көзбен қабылдаудың ... ... ... қор ... ... ... ... картина, диограмма жоқ болса, қосымша карта жасау керек.
Картаны ... үшін ... бір тобы ... байланысты әдебиеттерді,
деректерді жинастырып танысады. Осы білім ... ... ... ... ... Картаны жасау үшін контурлық картаны негізге ала
отырып, саяси, ... ... ... Одан кейін шартты белгілер
арқылы тақырыпқа ... ... ... бір ... ... ... қою ... Карталарды қазіргі технологиямен жабдықтап,
электронды түрде жасауға болады.
Диограмма және схемалар — ... өте ... ... Олар ... да бір ... дамуын, белгілі бір мекеменің ұйымдық
құрылымын салыстыруға ... ... мен ... ... ... жасайды.
Үлгілер мен макеттер - ... ... үшін ... аса ... ... ... ... заттың сыртқы көрінісін
толығымен беру керек. Оларды жасаған кезде мамандардың ... ... ... ...... музейлерінде толығымен
тәжірибеленеді. Өйткені, олар оқушылардың ... ... ... жасау бейнеленетін оқиғаны терең зерттеуді талап етеді.
Қорларды есепке алу. ... ... бар ... ... түрде
инвентарлық кітапқа енуі керек [8,18]. Егер ... ... ... ... ... болмаса, онда қалың дәптерді қолдану арқылы,
кітапша ... ... ... Оны номерлеп, шнурлап, ... ... ... қолы ... ... кітапқа келесі бағаналарды жазуға
болады:
1. реттік номер;
2. зат аты;
3. заттың шығу тегі;
4. материал;
5. ... ... ... ... ... кітап мемлекеттік құжат болып ... ... ... ... жасауға болмайды. Сондықтан, музейде бірінші
“келіп түсу кітабын” жүргізу керек. Онда музейге түскен әрбір зат ... ... ... ... пен ... кезінде жасалса, әр ... ... ... ... болады (“Полевая опись”).
Қорларды есепке алу инвертарлы кітапшаға енгізумен аяқталмайды,
оларды жүйелеу қажет [14,33]. Инвертарлы кітапта экспонаттар музейге ... ... ... ... экспонаттарды жүйелеу керек: экспозиция
құру ... ... ... ... ... ... Ол өте ... алады. Сондықтан, көптеген мектеп музейлерінде картотекалар жүйесін
жасайды. Заттың толық ... ... ... ... соң,
қысқаша түрде карточка толтырылады. Карточканы толтыру тәртібі:
- заттың аты;
- қысқаша мәлімет;
- уақыты;
- сақтау ... ... ... ... ... бөліп орналастырады.
Кейбір музейлерде карточкалар материал түріне қарай бөлінеді: ... ағаш ... ... ... ... ... қару-жарақ, кітаптар, документтер, көркем ... ... ... бір ... ... ... әр түрлі
бөлімдерге орналасады.
Мектеп музейі бір адамның өміріне ... яғни ... ... ... оның өмірі мен қызметінің кезеңдеріне ... ... ... Өнер ескерткіштері мен әдебиеттерге байланысты
картотекаларды шартты түрде үш ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі, тәуелсіздік алғаннан кейінгі. Ескерткіштер
қолданбалы өнер ескерткіштеріне байланысты ... ... ... ... ... ... т.б.) ... болу керек. Табиғат
бөлімінің картотекасы былай бөлінеді:
1. палеонтологиялық ... ... ... ... ... ... ... жергілікті емес, шетелдік заттар да
болады. Мысалы: нумизматикалық коллекция ішінде жергілікті ... ... ... ... ... Мұндай заттар үшін әр бөлімде жеке
бөлімше жасап, олардың суреттемесі бар карточкалар орналастырылады [5,11].
Карточкаларды сақтау ... ... ... ағаш ... ... жасады. Картон жәшіктерді қақпақпен, ал ағаш жәшіктер үшін
тартпа жасаған дұрыс. Карточкалар жоғалмау үшін, ... ағаш ... ... ... қою ... ... ... жасалғаннан кейін, музей
қорына түскен жаңа зат ... ... ... ... ... тәртібі. Барлық жиналған және есепке алынған
материалдардың өте үлкен ... ... бар. ... ... туған
кезде, олар бүлінуге ұшырайды [10,19].
Температуралық-ылғалдық тәртіп.Температуралық ылғалдылық режиміне
байланысты қалыптасқан бірегей көзқарас жоқ. ... ... ... ... темір заттары үшін +18 +20 С, 50% –ке дейінгі
ылғалдылықта, шыны, эмаль,керамика заттары үшін +12 +20 С және ... ... ... ... ... ... +15 +18 С, 50-
55% ылғалдылықта, ағаш зат +15 +18 С және 50-60% ... аң ... ... +16 +18С, 50-60% ылғалдылықта, қағаз
+17 +19 С 50-55% ылғалдылықта, өнер суреттері +12 +18 ... 60-70% ... қара ... +12С, 40-50% ... сурет +5С, 40-50% ылғалдылықта, маталар үшін ... С, 55-65% ... ... мүйіз, тасбақа заттары үшін
+14 +15 С, 50-60% ... ... ... ... ... ... ауа жағдайында және суықта қалып қойғанда қауіпті
зақымдарға душар болады.
Керамика, ... ... да ... ... ... да өзгертеді. Сол себепті температуралық режимді комплексті
сақтауға ... ... ... ... ... +18 ... ... 55 - ±5%. Қажетті температураны сақтау үшін музейде ауа
кондиционері болуы шарт [10,22].
Музейдегі жарық тусү ... ... ... беру тәртібі
экспонаттарды ұзақ сақтау үшін қолданылады. Жарыққа ... ... 3 ... ... ... ... – темір, тастар, гипс, керамика.
2. Орта төзімділіктегі – сүйек, тері, ағаш, өнер туындылары.
3. Төмен төзімділіктегі – ... ... ... ... тура ... ... ... зиян. Жоғарғы төзімділіктегі
заттарға жарық тура түспесе болғаны.
Ал ... ... ... ... ... Ағаш бұйымдары-
жаңғақ, қызыл ағаш, қарағай, шырша, емен, қайың - өңін ... ... ... жауып қояды.
Ал майлы суреттерді, сүйектен жасалған экспонаттарды сақтау үшін
жарық түсіп тұру керек.
Жарық түсу зиян ... ... ... қорғайтын шынылармен
қапталып, түрлі құралдар қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... ... зиянкестердің
әсерінен де бұзылады. Олар зең түскен ... ... ... ... ... ... ... пайда болуына жол
бермейтіндей жағдай жасау керек. ... зең ... ... ауа ... ... ауру ... заттар арқылы таралады. Егер ауа
ылғалдылығы 70%-тен жоғары болса және ... +20 +25С ... ауру ... Зең ... саңырауқұлақ ауруын болдырмау үшін ... 21% ... ... ... ... сүртіп
отыру керек [10,26]. Қаракүйеге қарсы заттарды жылы, ... ... ... керек.
Экспозициялық жұмыс. Музейдің негізгі белгісі - экспозицияның ... ... ... ... ... бірақ қорлар өздігінен музей
бола алмайды. Бұл ... ... ... ... үшін ... ... музейлерінің өмірінде экспозициялық жұмыс өте маңызды болып
табылады және жоғарғы ұйымдастыруды ... ... ... ... ... өз ... ... тез көргісі келеді, сондықтан
олардан экспозицияны құруға қойылатын ... ... ... ... ... ... ... кезеңі – мектеп
көрмелері. ... ... ... ... Мысалы, жиналған
материалдардың тақырыбына ... ... ... ... жұмысына байланысты немесе жинаған топтың ... ... ... болады. Қандай жағдай болмасын көрме ... ... ... ... ... ... есебі ретінде, екінші
жағынан, оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... көрмелердің ұзақтығы әртүрлі:
- бірнеше күн – сол күн ішінде оқушылар мекткптің экспедициялық
топтарының жұмысының қорытындысымен танысады;
- ... ай – ... ... тұрақты экспозициясын ашуға дайындық
жүргізу кезеңінде ұйымдастырылады.
Көрме кезінде оқушылар мұғаліммен бірге ... ... ... ... ... ... керек екендігін талдайды. Жекелеген
оқушыларға көркем проект жасау тапсырылады.
Экспозиция – ескерткіштерді белгілі жүйеде ... Ол ... ... ... ... оның ... жүйелі түрде баяндайды.
Музейлер практикасында экспозицияны бөлудің ... ... ... экспозиция бөлімдері;
ә) әр бөлім ішінде өзара тақырыпқа ... жеке ... ... олардан тақырыптар құралады
[7,64].
Мектеп музейлерінің профилі ... ... ... да ... ... Ең ... бар ... байланысты
бөлімдер анықталады.
Музей экспозициясына барлық заттар қойыла бермейді, тек тарихи
құндылығы бар ... ... ... ... ... негізінде
музей кеңесі жасаған ғылыми концепция жатады. Бұл концепция ... ... ... ... ... ... ... топтауды,
композициясын, интерпретациясын, көркемдік шешімін белгілейді.
Музей экспозициясымен таныса отырып, музей көрермендері, ... ... ... ақпарат алады. Экспозицияға қойылған заттар
белгілі ... ... ... ... ... зат ... ... негізгі элементіне айналады [7,65]. Мұндай заттар музей
экспонаттары деп аталады. Негізіне музей ... ала ... ... ... да ...... ғылыми, қосалқы қордың
материалдары. Экспозицияның “ серігі ” - әртүлі мазмұндағы жазба ... ... ... ... ... болып табылады. Олар
топтастырылып, ғылыми ... ... ... ... ... материал топтарға топтастырылады ... ... [14,22]. Олар ... ... ... комплекс құрамына кірген материалдар бірін-бірі
толықтырады, өзара эстетикалық ... ... ... ... және ... шешімі оларды қабылдауды күшейтеді
немесе, керісінше, әлсіретеді [14,24].
Экспозиция ... ... ... ... ... залдарда орналастырылады. Олардың көмегімен эстетикалық
талғамдалған, эмоциялық әсер етуші кеңістік ... ... ... үшін ... мен ... ... жүйесі болу керек.
Бұл мәселені ... ... іске ... музей экспозициясы дегеніміз – музей ... ... Ол ... ... беру және тәрбиелеу мақсатын музей
заттарын демонстрациялау арқылы жүзеге асады. Бұл музей ... ... ... ... және ... ... ... арнайы
жабдықталған залдарда орналастырылады [12,32].
ІІ. АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ МЕКТЕПТЕРІНІҢ МУЗЕЙЛЕРІ
2.1. № 138 гуманитарлық өнер гимназиясындағы Мүсілім ... ... ... ... арасында мемориалды музейдің алатын орны ерекше.
Қазіргі күнгі музейтану ғылымында бұл ... ... ... ... қалыптасқан. Бірқатар зерттеушілер, мемориалды музей
деген - жеке ... ... ... есте қалдыру үшін ұйымдастырылған, оның
құралған жерімен байланысты жоқ дейді [16,26]. Кейбіреулер бұл ... ... ол тек ... ... бір ... жеке тұлғаға оқиғаға
байланытылығын ашады деп ... ... ... ... ... ... ғимараттарда ұйымдастырылып, белгілі қайраткерлер мен
тұлғалардың өмірі, қоғамдық қызметі жайлы тікелей ... ... ... жеке ... ... ... тек сол ... қолданған
заттарына сүйеніп жасалған музейлер де болады.
Жалпы мемориалды музей дегініміз - жеке ... ... ... ... ... ... ... оқиға болған жерде т.б.)
ұйымдастырылып, оқиғаның өтуіне немесе адамның өміріне тікелей ... ... ... жинағын иеленетін музейлер. Осы анықтама теориялық
музейтану ғылымында кең ... ... ... басты мақсаты – шынайы
оқиғаны қалпына келтіру, насихаттау ... ... С.А. ... ... ... ... музейлердің біз үшін ...... ... тұрмыс – тіршілігімен, қызметімен ... ғана ... ... ... ...... ерекшелігімен, оны қызықтыратын
заттармен оған жақын ортада ... ... ... ... ... ... ... Оның ерекшілігінің негізгі осында ” [15,41].
Осы тұжырымдама біз зерттеп отырған музейлерге ... ... ... ... бар ... ... ... Осы
заттар арқылы біз қайраткер жайлы нақты мәлімет аламыз.
Мемориалды музейлер бірнеше түрге бөлінеді:
Бірінші топ - ... ... ... сақталған мемориалды ғимаратта,
еш бүлінуге ұшырамаған ... ... ... ... ... ... ... деуге болады.
Екінші топ - бастапқа қалпы өзгеріске ұшырауы есебінен ... ... ... ... ... жабдықталған.
Үшінші топ - толығымен реконструкция жасалған ғимаратта, түпнұсқасының
жоғалуына байланысты кейбір заттардың көшірмесі жасалған музей.
Төртінші топ - ... ... ... ... ... да ғылыми реконструкция нәтижесінде жасалған музейлер.
Біздің қарастыратын музейлеріміз үшінші, төртінші топтағы музейлерге
ұқсайды. Олар арнайы ... ... ... ... ... экспонаттардың көп бөлігі көшірмелер. Сонымен қатар,
музейден ... ... ... ... да ... болады. Негізінен
мұндай кұндығығы жоғары экспонаттарды музейге қайраткерлердің жанұясы ... ... ... ... ... ... ... жеке
тоқталайық.
1998 жылы мамырда Алматы қаласының Бостандық ауданындағы № 138
гуманитарлық өнер гимназиясында ... ... ... ... парасатты
сыншы, белгілі мемлекет және қоғам қайраткері, ... ... ... ... оның ... ... түрде ашылып, рухани
мәйегімізде есте қалатын күн болды [22] .
Музейді ұйымдастыру және ашу оқушылар, ... ... ... ... іске ... ... басшылығы және «Казкоммерцбанк» оған
қаржылы көмек көрсетті [22].
Музей қорына М.Базарбаевтың еңбектері, ол жайлы естеліктер, қолданған
жеке заттары ... ... Осы ... ... ... ... ... Базарбаеваның көрсеткен көмегі зор еді. Кейіннен ол кісі
музейдің қорларына өте құнды экспонаттарды сыйға тартты [22].
Мектеп ... ... ... ... ... ... ... - мемориалды сипаттағы экспонаттармен толықтару ... ... ... өз кезегінде жинаған қолжазбалар, фотоқұжаттар,
хаттар, публицистика, кітаптар, экспозицияны байытып, оның өмірлік және
творчествалық жолын ашуға ... ... ... ... ... ... зердесінде
40 жылға жуық 10 - 11 сыныпқа арналған әдебиет оқулықтарымен есте ... бұл ... ... ... ... мен ... ... майталман
зиялы қауымы, ағайын - туыстары, ... мен ... ... ... ... еске алу ... ... [22].
Музейге соңғы үлгідегі әсем безендірілген ескерткіштер, ғалымның
ұстанған жеке заттары, әр ... ... сый - ... батыс, орыс,
қазақ классиктерінің ... ... бай ... ... ... ... соншама көп белгілі орыс, шетел, қазақ ақын ... ... ... кітаптары ерекше назар аудартады.
Музейдің салтанатты ашылу рәсімінің лентасын ... ... ... ... ... Ол еске алу ... былай дейді: “Менің
тоқсанымды сүйретіп келгендегі мақсағым - ... ... ... ... ... асыл қазынасын өлмейтіндей, келешек ұрпаққа сыйлап,
үлкен шаруа жасап отырған Гүлбарашқа алғыс айтайын деп келдім”.
Иә, бұл ... ... ... мұраларды шашау шығармай аялап, болашақ
ұрпаққа аманат етіп тапсырған ... ұзақ ... ... ғұмыр кешкен
зайыбы, аяулы ана Гүлбаршын ... ... ... атап ... ... ашылған күні “жақсы адамның есімі елге ... ... ... ... Ә.Хайдаров, қазақтаң ардақты қыздарының ... ... ... ... ... жазушы С.Шаймерденов,
ақын Т.Молдағалиев, ... ... ... ... бастығы
Г.Естайбеков, № 138 лицейдің қазақ әдебиеті пәнінің мұғалімі ... ... - ақ ... ... ... және ... ... мен оқушылар қатысқан кеш болды.
Кеш соңында оқу ісі ... ... ... ... музей заттарын балалардың көзінің қарашығындай ... ... ... ... ... ... туған күнін жыл ... ... ... ағаларының ашылмай қалған сырларын, ескерілмей қалған
еңбектерін зерттеуге, сөйтіп, ... ... ... ... ... уәде берді.
Сондай - ақ кешке Гүлбаршын апай келген көпшілікке, лицей ұжышына,
музейді жасақтауға ... ... 200 мың ... ... ... ... ... мырзаға алғыстарын
айтып, ризашалығын білдерді.
1998 жылдан осы ... ... ... ... үнемі жаңа
материалдармен толықтарылып отырды. Музейде тәрбиелік, оқу - ... ... ... Музей қабырғасында ... ... ... ... ... Осыған дәлел ретінде музейдің
2003 - 2004 оқу жылына арналған жұмыс жоспарын қарастырайық [20].
«Азамат аты ардақты» деген атпен ... – кеш ... ... ... ... ... Ол оқушыларға
М.Базарбаевтың өмірі мен қызметі жайлы көптеген мәлімет ... ... ... ... ... ... ... Осы конференцияда оқушылар өздігінен іздене ... ... ... ... ... өз ... ... үйретеді.
“М.Базарбаев ата есеміне лайық болу парызымыз” ұранымен сынап
аралық жарыстар өткізіледі. Мұндай ... ... ... ... ... ... ірі ... бірі болуына тәрбиелейді [20].
Мұндай шараларды көптеп ұйымдастыру ... ... ... тигізеді.
Барлық музейлерде сияқты, мемориалды музейде де экспозииялық жұмыстың
мәні өте жоғары. Экспозициялық жұмыс нәтижесінде ... ... ... ... ... ... экспозициясы оқушыларға және әртүрлі
категориядағы көрермендерге әсер етеді.
Жалпы музейдегі экспозициялық жұмыс барысы жайлы берілген зерттеудің
бірінші ... ... Енді ... мемориалды музейлердің
экспозициялық жұмысына келейік. Олардың ... тән ... ... ... ... ... ... 3 түрі
талданады:
1. Мемориалды қолданыстағы заттар экспозицияланған мемориалды үйі,
пәтер, бөлме немесе жұмыс бөлмесі. ... ... ... ... ... өмір ... мен қызметіне арналған тарихи профильдегі
мемориалды музейлерде қолданылады.
2. Ауласы, бағы, тұрған ... ... ... ... ... ... үй - жайлар. ... ... ... ... ... ... Олар әдеби және өнертану профиліндегі
музейге тән.
3. Белгілі тарихи ... ...... жерлер. Оларды ашық
аспан астындағы мемориалды музейлер қатарына жатқызуға болады [11,27].
Мемориалды музейлердің құрылымы екі ... ... ... ... және негізгі бөлімді толықтыратын қосымша экспозиция.
Экспозицияның алдына қойған мақсаты - бөлме жабдығын нақты ... ... ... мемориалды заттар өздігіннен емес, толықтарылған
экспонаттармен бірге «күрделі экспонат» болып табылады. Мектеп ... ... ... ... ... комплекс көп жерде
сақталмайды.
Зеріттеу ... ... ... № 138 ... ... арналған музейді, шартты ... екі ... ... ... ... әдеби бөлім.
Мемориалды бөлімнің экспозициясын қарастыратын болсақ, оны негізінен,
М.Базарбаевтың жұмыс столы, орындығы, жеке ... ... ... ... ... бөлімін жазушы өмір бойы жинаған бай
кітапханасы құрайды. Жалпы кітапханадағы ... 4 ... ... және 2
кішкене шкафқа орналасқан. Олардың ішінде бірегей басылымдар бар. ... ... ... ... ... ... ... Ш.Уәлиханов және басқа да ... ... ... ... ... ... Комедии. Фрагменты» сияқты
маңызды еңбектерді кездестіруге болады.
Зерттеу жұмысы барысында музейді ... ... ... ... ... ... ... шағын портреті кітап шкафының есігіне ілінген ... ... Бұл ... ... ... ... ... саналады.
Бұны «музей затын сыйламауға» жатқызуға болады. Себебі, бұл ... ... ... ... ... ... өзінің артындағы
экспонаттарды жауып тұр. Оның артындағы экспонаттарды көру үшін ... ... тұру ... Бұл музей экспонаттарын ... ... ... ... тез ескеруіне себеп болады. Жалпы әр музей заты
өзінің ... ... ... ... ... ... ... – 1,50 см., төменгісі – 75см.
Қателіктер жоғарыда айтып ... ... ... ... да жіберілген. Кітаптар сөрелерге бір ... ал ... ... тағы бір ... ... ... ашып ... немесе ғылымның жеке заттары, фотосуреттер, сыйлықтары
орналастырылған. Музейтану ғылымында бұл ... « ... ... ... болуы» деп аталады.
Ғалымның жеке заттарын, басқа елден әкелген сыйлықтарын экспозициялау
жүйесін талдап өтейік. ... ... ... олар ... ... хабар беретін бірегей экспонаттар болып табылады. Осы экспозицияда
оның ...... ... ... ... ... ... “Казахская поэзия художественные искания”, “Образ
человека труда в казахской ... ... ... көркем сөз” орын
тапқан. М.Базарбаевтың Ғылым Академиясының мүшелік билеті, депутат билеті,
жазушылар одағының мүше ... жеке ... ... мен ... ... М.Базарбаевқа Болгария, Латвия халықтарының берген
тартуы, Атола, ... ... ... ... ... Өзбекстан
халықтарының сыйлаған сыйлықтары экспозицияланады.
Ал енді музейдегі жағдайына ... Ең ... ... ... ... түседі, олар сөлелерге жүйесіз түрде орналастырылған.
Музей тәжірибесі көрсеткендей ... ... ... ... ... ... Мұнан шығатын нәтиже - музейді ұйымдастырғанда мамандардың
жетіспеуі.
Музейдің жабдықталуына ... ... бұл ... ... үйреншікті
витрина, подиум, тұғырлар, стеллаждарды көре алмаймыз.
Музейдегі жіберілген қателік - этикетаж мәслесі. ... ... ... ... талаптарды зерттеу жұмысының бірінші
тарауында талдап өткенбіз.
Музейдегі этикеткаларға келейік, біріншіден барлық экспонатқа ... ... ал ... өзі өте ... ... «Латвия халықтарының
тартуы», «Болгариядан әкелінген ... ... ... ... ... ... заңдылыққа сай келетін этикетка: «А.Пушкин.
Подарок друзей аспирантов в 1956 год, в ... при ... ... в ... обществе наук СССР». Өзіміз көріп отырғандай,
бұл этикетка орыс тілінде жазылған. Бұл да ... ... ... ... қазіргі заман талабына сай, қазақ, орыс, мүмкіндік болса
ағылшын тілінде бірдей жазылуы керек.
Музей ... ... ... ... ... Оның да
этикеткасы жоқ. Сол себептен, оны кім, қашан жасаған туралы мәлімет ала
алмаймыз. ... әр ... ... ... ... Осы орайда
айтатын кемшілік, эспозициялық деңгейден төмен орналасқан. Жалпы ол деңгей
75 см. болу керек. Одан ... ... ... ... ... нұқсан келтіреді. Экспонатты анықтап көру үшін төмен отыруға
тура ... ... ... толығымен жауап беретін экспонат ретінде
М.Базарбаевтың 29 мамыр 1942 жылы алған мақтау граматасын ... ... ... 63 жыл ... ... оның ... өшіп,
шеті жыртылған. Бірақ музей кеңесі мүшелері оны ... ... ... ... және ... ... ... пен жұбайы
Г.Байтоғазиеваның фотосуретті береді. Фотосурет өте жақсы сақталған.
Музей экспозициясын ... ... ... ... Бұл ... арнайы мамандардың жұмысының жеткіліксіздігін
көрсетеді.
2.2. № 128 қазақ орта мектебіндегі М.О.Әуезов атындағы мемориалды музейі
Осы зерттеу жұмысына ... ... ... ... ... музей №
128 қазақ орта мектебіндегі М.О.Әуезовқа арналған. ... екі ... ... тікелей М.О.Әуезовтің өмір жолы, қоғамдық қызметі,
шығармашылығына арналған. Келесі бөлме ... ... ... ... айтуынша, М.О.Әуезовтің «Абай жолы» ... ... ... ... ... 1997 жылы ... Музейге экспонаттарды оқушылар жинаған.
Музейді ашуға мектеп ұжымы ақшалай көмек көрсеткен [23].
Енді музей ... ... ... ... ... ... ... айтсақ, бұл музейде де витрина,
стеллаж, подиум, тұғыр сияқты музейтану саласында қолданылатын ... ... ... екі ашық сөрелі шкаф, екі витрина тәріздес құрылыс,
екі ... ... жозы ... ... көзге көрінетін нәрсе - ... ... тез ... ... ... етеді.
Музей экспонаттары - кітаптар, фотосуреттер, фотокөшірмелер, архивтен
алынған қолжазба көшірмелері, газет, ... ... ... ... ... ... ... өте жоғары, бірақ оларды
экспозициялау мәселесі дұрыс шешілмеген. Экспонаттар сөрелерге ... Бұл ... ... қабылдауға кедергі жасайды. Музейтану ғылымында
мұндай экспонаттарды 450 қиғашталған сөрелерге орналастыру заңдылық.
Музей «М.Әуезов шығармалары ... деп ... ... Онда М.Әуезовтің театр өнеріндегі еңбегі сөз етілген. Оның
“Айман – Шолпан”, ... ... ... ... ... ... газет қиындылары, ... ... ... ... ... ... де ... болады.
Мысалы, Мұхтардың балалары Мұғалима мен Мұрат, ұлы, ... ... ... ... ... атындығы № 128 мектеп директоры
Т.Берікболов, М.Әуезов әйелі, баласы мен қызының ортасында .
Музейде Абай Құнанбаевқа ... ... да ... ... ... буклет, Абай портреті, Абай әулетінің суреті,
Абай туралы ... орын ... ... ... ... ұлы ... байланысты айтқан ой - пікірлері жарық көрген газет
қиындылары ... ... де ... музейінде сияқты этикетка мәселесі дұрыс
шешілмеген. Этикеткалар кейбір экспонаттарда ғана бар, олардың өзі де толық
жазылмаған.
Сақтау мәселесі де ... ... ... ... ... ... тікелей түсуіне байланысты сарғайып кеткен.
Экспонаттар жүйелі тәртіппен емес, бірінің үстіне бірі қойылған.
Бұндай ... ... ... ... ... ... ... деп айтылады. Экспонаттар бір-біріне кедергі келтірмейтіндей,
жүйелі түрде орналастырылуы шарт.
Бұл бірінші экспозицияны ... ... ... ... тақырыбы - «Дархан даланың ... ... ... ... ... шығармашылық жолы, қоғамдық қызметіне
арналған буклет, кітап, ... ... ... ... романының
қолжазба көшірмесінен тұрады. Өздігінен экспонаттардың тарихи құндылығы өте
жоғары, бірақ оларды көрерменге ... ... ... ... ... ... дұрыс емес. Экспонаттар жүйесіз түрде бірінің үстіне
бірі қойылған. Мұндай жағдайда олардың семантикалық (мәндік), аксиологиялық
(бағалылық), коммуникативтік ... ... ... ... ... Көрермен эспонатты керек дәрежеде
қабылдап бағалай алмайды.
Музейдегі қос витрина «Абай жолы эпопеясына» және ... ... ... ... ... берген сый кітаптарына арналған.
Мұнда да жоғарыда айтылған кемшіліктер ... ... - ... ... ... музейге қоюға құндылығы бар,
музей қорына тіркелген, ұзақ сақталуға ... зат. Ол ... ... өмірдің дерегі ретінде, ұлттық құндылықтың ... ... ... ... - ... ... ... оның бағыттарын,
жоспарын жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... құрмет» сақталу керек.
Музейде музей экспонаттарының ғылымдық ... ... ... ... ... ... өтеу ... жақтарын
күшейтуді қолға алу керек.
Музейлерде аса мән берілмеген мәселе - жарық және түс ... түсі ... ... ... витриналар ашық жасыл,
столдар қара түске боялған. Мұндай сәйкессіздік музейде арнайы ... ... ... ... ... ... ... де көптеген қателіктер жіберілген. ... ... ... күн ... ... ... ... керек.
Жоғарыда айтып өткендей, бұл документер, фотосуреттер мен ... ... алып ... ... терезелер көп болған жағдайда оларға жалюздер
ілу қажет.
Жарық көзі ... ... ... ... ... Ол ... ... жарық бере алмайды. Одан шығатын жарық шеттегі экспонаттарға
түспейді. ... олар ... ... ... ... ... ... жарық беретін жарық көздері
қолданылады.
Температуралық - ... ... ... ... ... ... ... температура мен ылғалдылықты реттеуге
үлкен көңіл бөлінеді. Температура мен ауа ылғалдылығы заттардың ... өте ... ... ... Бұл ... сипаты мен күші заттың
жасалған материалынан, оның құрылымынан, қандай ортада болғандығын, музей
жәдігеріне айналғанға ... ... ... байланысты.
Органикалық ылғал тартқыш (гигроскопиялық) ... ... ... ... ... ... өте ... немесе өте төмен
ылғалдылықтан қатты ... ... ... ылғалдылықта бұл материалдарда
сызат ... ... ... ... төзімділігі азайып, зат
деформацияға ... ... Өте ... ... бұл ... ... жіптердің байланысы, жабысуы бұзылады, химиялық өзгерістер
күшейеді, зат ... ... Өте ... ... заттың тез құрып
кетуіне әсер етеді. Мысалы, ... ... ... бояумен) арналған кенептің
көлемі өзгерсе, бояу ... ... ... ... ... және ... ... мен эмальдан жасалған заттарға өте зиян. Темірлерді тат
басып қалуы осыдан ... ... ... ауаның температурасына өте
сезімтал. Мысалы, қалайыны +18 С-ден төмен температурада ... Егер ... +13 ... төмендесе, ол өзінің құрылымын
өзгертіп, ″қалайы обасымен″ ауырады. Жәдігерде сұр ... ... ... ... де мүмкін. Ал пластилин мен ... ... ... ... ... ... еріп кетеді.
Төменгі ылғалдылық пен температура гигроскопиялық заттардың жойылып,
құруына әкеп ... ... ... ... ... ... кенеттен өзгеруі экспонаттарға қатты әсер етеді. Бір
бөлмеден екінші бөлмеге немесе басқа жерге ... ... ... ... ылғалдылығы аралық температурадағы бөлмелерде ұсталуы
тиіс.
Әсіресе, археологиялық экспонаттарға өте көп ... ... тура ... ... ... топырақ коррозиясы болады. Егер
жерден қазылып алынған затты ... ... ... коррозия
процесін тоқтатуға болады.
Екінші бөлмені шартты түрде қазақ этнографиясына арналған деуге
болады. Бұл ... - 3 ... ... ... ... ою - ... ... ілінген, 2 сандық, кебеже, бесік, ағаш төсе, үй жабдықтары қойылған.
Зайра апайдың айтуынша, бұл бөлме толығымен жасалып ... ... ... ... ... қаржының жетіспеуіне байланысты қазіргі уақытта
жұмыс тоқтап тұр.
Музейдің алдыға қойған негізгі мақсаты - мектеп ... ... мен ... ... ... ... Осы ... жыл сайын қыркүйек
айының 28-інен бастап Әуезов апталығы ... Бұл ... 1 - 11 ... ... арасында конференция, реферат ... ... ... ... ... ... театрланған көріністер
қойылады. Бұл іс - шараларға Алматы қаласының басқа ... ... ... ... ... шежіресіне арналған және тілек - ұсыныс кітабы бар.
Тілек - ұсыныс ... ... ... ... ... талап -
тілектерін, ұсыныстарын, алған әсерлерін жазады.
Мектеп шежіресіне арналған кітапта мектеп тарихи, алғашқы ... ... ... ... ... музейде сегіз оқушыдан тұратын музей кеңесі ... ... ... ... ... мақсаты реставрация жұмысын
жүргізіп, экспозицияны ... ... ... ... ... ... талабына сай жабдықтар орнату, сақтау және қорғау мәселесін дұрыс
ұйымдастыру. «Абай ... ... ... ... ... ... бұл ... шешілуі қаржы проблемасына келіп тіреледі. Бұл
проблеманы ... бір жолы ... ... ... ... ... ... мәдениет мәселесі үшін жаны ашитын азаматтар
өте көп.
2.3. Алматы ... ... ... халықаралық лингвистикалық
гимназиясындағы этнографиялық музей
Алматы қаласы О.Жандосов атындағы халықаралық лингвистикалық
гимназиясындағы музей этнографиялық бағытта ... ... ... ... жеке ... арналған бұрыштар бар. Олар: «Абай ... ... ... ... ... «Қазақ халқының қолөнері»,
«Қазақстан Республикасы президентінің халыққа жолдауы» [19].
Музей 2004 жылы 23 мамырда ашылған. Экспонаттарды оқушылар ... ... ... ... ... ... сатып алынған. Музей
экспонаттарын жинауда музейді ... ... ... Ашімқызының
сіңірген еңбегі зор. Музей экспозициясының негізін құрайтын киіз үй,
Гүлмира ... ... жері ... әкелінген. Экспозицияға 6 қанат
киіз үйдің 4 керегесі қойылған. Экспонаттар ішіндегі ... өте ... ... ... та ... ... ... Келесі құндылығы жоғары зат
Түркістан жерінен әкелінген жарты ғасырдан аса уақыт қолданылған алаша ... ... Бұл ... ... ... ... ... үйдің іші қазақ халқының ұлттық құрал-жабдықтарымен жабдықталған.
Онда түскиіз, шымылдық, көрпе, жастық, сырмақ, ... ... ... - аяқ және ... ... ... Айтылған қолөнер бұйымдарын
оқушылардың еңбек сабағында тіккен.
Музейдегі экспозициясын ... ... бұл ... қосымша қор экспонаттарына жатқызуға болады. Экспозицияны
фотосуреттер, оқушылар ... ... ... ... ... ... ... киіз үй үлгілері құрайды.
“Менің жерім Қазақстан” ... Ұлы ... ... ... Алматы
қалаларының тарихы, Қазақстан жеріндегі кесенелер, батырлар, билер, хандар
туралы мәлімет ... ... ... ... ... ... кесене макеттері ерекше
назар аудартады.
Аңшылық өнеріне арналған бұрышта оқушылардың жасаған ... осы ... ... ... ... ... және
қырғауылдың тұлыптары экспозицияға ерекше мән береді.
Музейден Алматы ... бас ... ... және керуеннен
үзінді көруге болады.Олар да оқушылар ... ... алты ... құрылған музей кеңесі жумыс істейді .Осы
кеңес мүшелері қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде экскурсия жүргізеді.Мысалы,
Америка, ... ... ... ... ... ... жүргізілген
осындай экскурсиялардың мәні ерекше. Олар ... ... ... ... ... ашық сабақ , күнделікті сабақ, кездесулер кезінде
түрлі тарихи фильмдерді көрсету мақсатында ... ... Бұл ... - ... мәдени жұмыстарының бір саласы. Ол ... ... ... әсер ... Тарихи фильмдермен қоса оқушылар
түрлі бағдарламаларды, қазақ халқының ән-күйлерін, ... ... ... ... өзінің мазмұны жағынан өте құнды мәліәметтерге бай. Мұнда
қосымша қордың да, ... ... да ... ... ... ... ... 1 жыл уақыт өтуіне байланысты ондағы экспонаттар өте
жоғары ... ... деп ... ... ... ... ... жұмыс істемеуіне байланысты кейбір техникалық қателіктер кеткен.
Музей жабдықтары ашақ сөрелі шкафтар. Экспонаттарды орналастыруда
жүйесіздік, ... сай ... ... ... ... ... алайық. Мұнда қазақтың батыр, билеріне байланысты буклет, ... ... ... ... ... ... кітаптар, сувенирлер, альбомдар экспозицияланған.
2.4. М.Дулатов атындағы № 136 мектептегі тарихи –этнографиялық музей
Зерттеу ... ... ... ... барлық
талаптарға сай музей - № 136 мектептегі ...... ... 136 ... ... – этнографиялық музей ... 20 ... ... ... ашылды. Оның ашылу салтанатына
М.Дулатовтың қызы ... ... ... ... ... ... көрген жазушы - академиктер, туыстары, аудан басшылары
қатысты [25].
Музейді ұйымдастыру 1998 ж. ... ... ... Сол жылы ... ... ... ... музей бөлмесін жабдықтау жұмыстары басталды.
Экспонат ... ... ... табысқа жетті. Музей қорындаға бағалы
экспонаттарға Гүлнар Дулатова сыйға ... ... ... қаржылы көмек
көрсеткен Міржақып немересі «Мектеп» баспасының ... ... ... ... [25] ... ... Орталық Мемлекеттік музейдің ұжымы мұзей бөлмесін
жабдықтауға, экспонаттарды жинауға, оларды ... ... ... ... Молбай Амангүл Дулатбайқызы Орталық Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... бас ... оқушылар арасында түрлі кездесулер, ... ... ... ... ... Орталық Мемлекеттік музейдің
суретші - бедендірушілері шешкен.
Музей бөлмесі витрина, стеллаж, подиум, подставка ... ... ... Оның ... - көркемдік шешімі
профессионалды түрде шешілген.
Түс және жарық мәселесі де ... сай. ... ... беру тәртібі
экспонаттарды ұзақ сақтау үшін қолданылады. Бұл ... ... ... ... ... берілуі, не мүлде жарықсыз сақталуы ... ... ... ... ... ... ... төзімділігі жағынан материалдар 3 топқа бөлінеді:
1. Жоғарғы төзімділіктегі – ... ... ... ... Орта ...... тері, ағаш, өнер туындылары.
3. Төмен төзімділіктегі – фотосуреттер, акварель, қағаз, ... тура ... ... ... ... ... ... жарық тура түспесе болғаны.
Ал орташа төзімділіктегі заттарға режим әртүрлі. Ағаш бұйымдары-
жаңғақ, қызыл ағаш, ... ... ... ... - өңін ... сондықтан
оларды қаптап жауып қояды.
Ал майлы суреттерді, сүйектен ... ... ... ... ... тұру керек. Себебі, майлы бояу күлгінденеді, сүйек ... ... ... ұзақ ... ... ұстауға болмайды.
Жарық түсу зиян келтіретін заттар жарықтан ... ... ... құралдар қолдану арқылы сақталады. Бұл заттармен ... ... 50-75 лк ... болу ... Люкс ... түсірудің өлшемі
[10,25].
Музейде жарық беру үшін ... ... ... жарық көзі
қолданылған. Түс мәселесі де орынды. Бүкіл жабдықтар қою қызыл ... ... ... де ... ... ... ... жабдықтары мен музей
бөлмесі үйлесіп, бірін- бірі толықтырып тұр. Профессионал ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде жабдықталған бұл
бірінші музей.
Ендігі кезекте музей экспозициясына ... ... ... үш бөлімнен тұрады [18]:
1. М.Дулатов өмірі, шығармашылығы, ... ... ... ... Қазақ халқының тұрмыс - тіршілігі, қолөнері, әдет - ... ... ... ... ... тарихы бөлімі. Бұл бөлімде мектеп ашылған күннен бастап
осы күнге ... ... ... ... ... Дулатовтың алғашқы шығармасы «Оян, қазақ!»
кітабынан бастап, 5 томдық шығармалар жинағына дейінгі ... ... ... ... береді. Бұл бөлім Дулатовтың жеке заттарымен, Алаш Орда
партиясы көсемдерінің еңбектерімен, тарихи ... ... ... ... ... ғалымдардың шығармалары орын
алған: М.Әбсеметов, Қ.Әлім, С.Иманбаева, Қ.Сәрсекеев, С.Жұмағалиев.
М.Дулатовтың жанұясы туралы жеке стенд ... Бұл ... ... ... ... орын ... Төрге Дулатов
портреті ілінген. Осы портрет ... аса ... ... ... куб ... ... Міржақып жанұясын дастарқаны,
М.Дулатовтың Карелиядағы зираты жанында өскен ... ... ... ... ... бір уыс ... ол ... Соловки
лагерінен алынған кірпіш сынығы, Міржақып пайдаланған күміс қасық тұр [18].
Осы витринаны жасау барысында «музей ... сый ... ... ... Әр экспонаттың астына төсеніш төселген [11-қосымша,19-сурет] .
2 - бөлім «Ата ... ... ... атты ... қазақ
этнографиясына арналған. Бөлім экспозициясында қалада тұратын ... үшін ... ... ... ... ою - ... ... қыз-
келіншектердің киімі мен әшекейі, тұрмысқа керекті заттар орын алған. Осы
экспозицияның ... ... ... ... ... Бұл ... ... мән береді: музей меңгерушісі Амангүл апай оны
«Міржақып атауының ... деп» ... ... ... [25; ... ... ... жіберілген бір қателік этикеткаларды ... ... ... ... Бұл жалпы экспозициялық
көріністі бұзып тұр. Осы ... ... ... ... ... ... сол номер бойынша заттың атын және керекті ... ... ... ... ... ... ... арналған үшінші бөлім экспонаттары фотосуреттер,
құжаттар, грамота, дипломдар, газет, журнал қиындылары, ... ... ... ... ... және ... ... атты екі стеллажға
мектеп басшылары және түлектерінің фотосуреттері ілінген.
Келесі 3 стенд мектеп ... ... ... шежіресі және
алдыңғы қатарлы ұстаздар жайлы ... ... ... ... ... ... алған жерлерін жазатын «тілек
ұсыныс» кітабы жүргізіледі .
Экспозицияда ... орын ... ... ... ... Оны ... ж. мектеп бітіруші түлектер сыйға тартқан.
Музейде экспозицияланған негізгі қормен қоса қосымша қор да ... ... ... бұл ... келермендерге көрсетуге мүмкіндік
бермейді.
Музейде оқушылардан құралған музей ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-ағарту, мәдени-көпшілік жұмыстарын
атқарады. Экскурсия ... ... ... ... ... та оқушылардың арасында.
Музейде экспонаттардың тарихы қысқаша ... түсу ... Бұл ... экспонат музей қорына қашан түсті, оны кім
тапсырды, музейге түсуге дейінгі болған ортасы, оның ... ... ... ... ... ... музеймен, Қазақ тілі қоғамымен және де
Алматы қаласының басқа мектептерімен байланыс орнатып тұрады ... ... ... ... қойған мақсаты - Міржақыптану
орталығына айналып, жеке лобаратория ұйымдастыру.
№ 136 мектептің ... - ... ... басқа зерттеліп
отырған музейлермен салыстырғанда, қазіргі күн талабына сай ... деп ... ... Оған ең ... ... музейді ұйымдастыруға
тарихшы маманының қатысуы, музейдің архитектуралық - көркемдік шешімі
профессионал ... ... ... ... ... ... ... қаржылай көмек және де оқушылардың М.Дулатов аталарының
атын құрметтеуге ұмтылысы.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мектеп ... - ... ... ... ... сезімді оятып,
Отан сүйгіштікке тәрбиелейтін, оқушылардың дүниетанымын ... ... ... ... ... ... ... музейлерін
ұйымдастыру жұмысын дұрыс жүргізу, үлкен көңіл бөлуді талап ететін ... ... ... ... ... осындай тәрбиелік бағыт
ұстанатын музейлер көптеп ұйымдастырылуда. Оған мысал ретінде осы ... ... ... № 138 ... өнер ... ... ... мемориалды музейді, № 128 қазақ орта мектебіндегі
М.О.Әуезов мемориалды ... ... ... халықаралық
лингвистикалық гимназиясындағы этнографиялық музейді, М.Дулатов атындағы
№136 жалпы орта білім беретін мектептегі ... ... ... ... ... жұмысын жазу барысында мынадай мәселелер талданды:
- Алматы қаласындағы мектеп музейлерінің ... ... ... ... ... музейлерінің басқа қоғамдық мекемелермен байланысы;
- музейлердің оқу – ағарту, ... ... ... ... ... Алматы қаласындағы мектеп музейлерін құру мәселесі
бойынша проблемалар;
- оларды тиімді шешу жолдарын көрсету.
Мектеп музейлерінің алдында тұрған ... және ... ... жайлы ұсыныстырды атап өтейік.
Қазіргі таңда мектеп музейлерінің алдында ... ... ... ... болмауы. Бұл жағдай мемлекет басшыларының мектептерде музейлерді
ұйымдастыруға аса мән бермейтіндігін аңғартады.
Мектеп музейлерінің ... ... ... бір ... мәселе қаржы
мәселесі болып табылады. Музей ... ... ... ... ... түс, ... мәселесін шешу барлығы қаржыға келіп
тіреледі. Ал ... бұл ... ... ... мүмкіндігі
шектеулі. Сол үшін қазіргі таңда кең өріс алып отыпған ... ... ... Ол үшін ең ... мектеп музейлерін ұйымдастырушылар
еліміздің қалталы азаматтарын осы ... ... оның ... ... ... түсіндіре білу керек. Өз ұлтының болашағы үшін ... ... ... ... ... ... жүргізу барысында мектеп музейлерін ... бір ...... ... арнайы мамандармен
кеңес жүргізбеуі, олардың тәжірибесіне жүгінбеуі. ... ... осы ... ... ... ... ... қателіктер көптеп
жіберілген.
Музей жабдықтарын таңдауда, экспонаттарды ... ... ... экспозицияның кеңістік пен ... ... түс пен ... үйлесімділігін орындауда
жүйесіздік, тақырыпқа сай еместік байқалады. Осы ... ... ... № 136 ... ... Бұл ... экспозициясын зерттеу
жұмысының екінші ... ... ... ... ... ... ... Орталық Мемлекеттік музейдің директоры
Нұрсан Әлімбай ... ...... орнатып, маман суретші –
безендірушілер ... ...... ... жасаған.
Көріп отырғанымыздай, мемлекеттік музейлермен байланыс ... ... ... ... өткізу, кеңес алу ... ... ... ... болып табылады.
Зерттеу жұмысын жүргізу барысында байқалған бір ... ... ... есіктері барлық күндері ашық бола бермейді. Бұл әрине,
дұрыс емес.
Музей не үшін ... оны ... ... үшін, музей экспозициясымен таныса
отырып, өздеріне көптеген мәлімет алу үшін, рухани дүниесін байыту ... ... ... ... оқып ... ... ... көзбен көріп,
білімдерін нақтылау үшін. Ал егер музей есіктері жабық тұрса, онда мұндай
игі шаралардың іске асырылуына ... ... №136 ... атындағы орта ... ... ... ... ... осы мәселеге ерекше
көңіл бөлінген.
О.Жандосов атындағы мектеп ... ... ... ... М.Дулатов атындағы орта мектептің музей меңгерушісі әр сынып
оқушыларының ... келу ... ... ... жасап қойған.
Осы мәселені шешу жолдары ретінде мынадай ұсыныстарды атап өтуге
болады:
- мектеп музейлері аптасына үш рет ... ... ... ... музей меңгерушісі аптасына бір сыныпқа міндетті түрде экскурсия
жүргізсе;
- әр оқушы кез келген ... ... ... ... ... ... ... алып отырса. Ол үшін музей кеңесіне арнап жеке бөлме
жабдықтап қою керек
Әрине, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... алмайды. Сондықтан, оқушылардың өздерін ғана
музейге кіргізе алмайсың. Себебі ... ... ... жас
ерекшеліктеріне байланысты көп нәрсені ... ... Сол ... ... кіргізбестен бұрын түсіндірме лекция жүргізген дұрыс
болады.
Мектеп музейлерінің жұмысын жақсарту үшін ... ... ... ... ... ... ... деп ойлаймын.
Зерттеу жұмысын жазудағы мақсатымыз - зерттеудің нысанасы
мектеп музейлерін ғылыми - ... ... ... орынын айқындау,
Алматы қаласындағы мектептер музейлерін ... ... ... шешу ... ... ... экспазициялық, қор
сақтау, ғылыми- ... ... ... ашу. Алға ... ... бір ... қол жеткіздік.
Қорыта келгенде, Алматы қаласындағы мектеп музейлері әлі де болса,
жетілдірулер мен дамытуды, озық технологиялармен ... ... ... ... ... ... Музей экспозициясынан көрінініс.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Кацюба Д.В. Школьный музей. Кемерово, 1975. ... ... М.Г. ... ... Алма - Ата, 1982. ... ... Г. ... музеи - помощники педагогов. Кишенев,1974. 165-бет.
4. Школьный музей. Сборник. Под редакцией В.Н.Столетова, М.П.Кашина.
М., 1977. 280-бет.
5. ... ... ... ... ... ... 1978. 198-бет.
6. Школьный музей. Сборник статей. Ростов на – Дону, 1971. 349-бет.
7. Элькин Г.Ю, Огризко З.А. Школьный музей. М., 1972. ... В ... ... ... ... ... М.Ф. Красноярск, 1990. 210-бет
9. Музей и школа. пособие для учителя. М., 1985. 420-бет.
10. Раимханова К., Қатран Д. ... ... ... мен ... ... ... Юренева Т.Ю. Музееведение. М., 2003. 350-бет.
12. Музееведение. На пути к музею XXI ... М., 1982. ... ... ... ... ... Под ... К.Г.Левыкина,
В.Хербста. М., 1988. 290-бет.
14. Михайловская А.Н. Музейная экспозиция. М., 1976. 310-бет.
15. Каспаринская А.С. Создание мемориальных музеев. М., 1986. ... ... Ю.Ф., ... М.В. ... музеи, посвященные деятелям
науки и культуры СССР. М., 1978. 158-бет.
Деректер:
17. № 136 мектептегі тарихи – ... ... ... ... ... мәтінінен 2005ж.
18. № 136 мектептегі тарихи – этнографиялық музейдің инвентарлық кітабы.
19. О.Жандосов ... ... ... ... ... ... ... жазған әдістемелік
мәтінінен 2005 ж.
20. № 138 гуманитарлық өнер гимназиясы музей ... 2004- 2005 ... № 128 ... орта ... ... ... 2004 – 2005 ... О.Жандосов атындағы халықаралық ... ... ... ... 2004-2005 жылғы есебі.
23. № 136 мектептегі тарихи – этнографиялық ... ... ... ... ... беруші № 138 гуманитарлық өнер гимназиясының музей меңгеруші
М.Ислямова.
25. ... ... № 128 ... орта ... ... ... ... Зайра.
26. Дерек беруші Ораз Жандосов атындағы халықаралық тілдер гимназиясының
музейін ұйымдастырушы – Оспанова ... ... ... № 136 ... ... орта мектеп музейінің
меңгерушісі ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласы музейлеріндегі ат әбзелдері мен қару-жарақ қоры коллекциялары112 бет
Қазақстан музейлерінің қалыптасу және даму тарихы52 бет
Қазақстан музейлеріндегі Әбілхан Қастеев шығармашылығының көрінісі69 бет
Алматы қаласының жоғарғы оқу орындарының тарихи музейлері49 бет
Мектеп музейін ұйымдастыру және оның кейбір мәселелері92 бет
Ақтөбе облыстық музейлердің бүгінгі жетістіктері нарық заңдылықтарына бейімделген даму сатысының бірі112 бет
Жамбыл Жабаевтың әдеби-мемориалдық музейінің тарихы мен қызметі59 бет
Музей ісі4 бет
Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясы Археология институты музейінің алтын бұйымдар жинағы69 бет
Қазақстан Республикасындағы Мемлекеттік орталық музей қорындағы монеталардың сакталуы42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь