Қазақстан музейлеріндегі Әбілхан Қастеев шығармашылығының көрінісі

Кіріспе 3.6
1.тарау. Әбілхан Қастеевтің өмірі мен шығармашылығы
1.1. Ә. Қастеевтің өмірі мен өнері 7.8
1.2. Ә. Қастеев шығармашылығының негізгі тақырыбы 9.19
1.2. Алғашқы тырнақалды туындылары 20
1.2. Ескі және жаңа тұрмыс 21.22
1.2. Табиғат пейзаждары 22.25
1.2. Портрет жанры 26.29
1.2. Жаңа құрылыс «Қазақстан жерінде» 30

2.тарау. Музейлердегі Ә.Қастеев туындылары
2.1.Музей көрмелерінде көрінген Қастеев 31.33
2.2. Мемлекеттік Ә. Қастеев атындағы өнер музейіндегі
Ә.Қастеевтің мемориалдық залы 33.39
2.2. ҚР Мемлекеттік орталық музейдегі Ә.Қастеевтің туындылары 39.42

3.тарау. Музейдегі өнер туындыларын сақтау әдістері
3.1. Туындыларды сақтау ережелері 43.44
3.2. Өнер туындыларын қайта қалпына келтіру 43.48
Қорытынды 49.50
Шығармашылығы мен өмірінің негізгі кезеңдері 51.54
Қосымшалар 55.62
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 63.65
Тақырыптың өзектілігі. Өнердің өнер иесіне берер ең керемет сыйы- суреткер өмірінің ұрпақтар жадында жалғасын табуы, ал егер ол аса дарынды, данышпан болса- мәңгілік естелікке айналуында.
Әбілхан Қастеев (1904-1973) – Қазақ сурет өнерінің тұңғышы, Қазақстан бейнелеу өнерінің құрылуы мен қалыптасуына атсалысқан табиғи тума талант иесі, Қазақстан Республикасының Халық суретшісі, Ш.Уәлиханов атындағы ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері.
Оның кәсіби суретші болып шығуына өнерге деген үлкен құштарлығы, табандылығы мен еңбекқорлығы қатты ықпал етті.
Оның жеке басының тағдыры қазақ халқының өміріндегі түбірлі өзгерістермен терең тамырлас, суретшілігі де туған елдің өмірімен бірге өсіп, өркендеді. 1920-1930 жылдар - Қазақстан бейнелеу өнеріне ұлт суретшілерінің келуі, ұлттық дүниетанымда қазақ мәдениетінде жаңаша көркемсуреттік-пластика тілімен беруді әкелді. Біз бүгінгі күнгі жағдайларға терең толғаныспен қарай отырып өткенге де қатқыл көзқарас көрсеткенмен, қазіргі буын осы - ауыр да қуанышты және бақытты жолды бастағандарға тағызым етіп, қайта қауышып отыруға әуес.
Қазақстан тарихында Әбілхан Қастеевтің кескіндеме, су бояумен жасаған көркем туындылары Мемлекеттік Ә.Қастеев атындағы өнер музейі (400), Мемлекеттік орталық музейі, (Алматы), Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Орталық мұрағаты (Алматы), Қазіргі заман өнер музейі (Астана), Солтүстік Қазақстан облыстық бейнелеу өнері музейі (Петропавловск), Павлодар көркемсурет музейі, Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі, Атырау облыстық тарихи-өлкетану музейі, Қостанай облыстық тарихи-өлкетану музейі, Семей қаласындағы Невзоровтар әулеті атындағы Шығысы Қазақстан облыстық бейнелеу өнері музейі, Абайдың «Жидебай-Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мәдениеттік және әдеби-мемориалдық музей-қорығы, Қазақстан Республикасының Мәскеу қаласындағы елшілігі, Г.Әйтиев атындағы қырғыз ұлттық бейнелеу өнер музейі және Мәскеу қаласындағы Мемлекеттік шығыс халықтарының өнер музейінде қойылған. Ә.Қастеевтің шығармалары суретші әулетінің жинағында және жеке жинақтарда да сақталған.
Мәні. Тегінде Қастеевтің бүкіл шығармашылығы халық өмірінің шежіресіндей. Өмір құбылыстарын қатал сараптан өткізіп, айнымас шындық тұрғысынан тамылжыта суреттеу, Отанға деген үлкен махаббатты өз шығармаларына үнемі арқау ету, еңбек адамына деген жүрек елжіретер сүйіспеншілік – міне, бұл қасиеттер оның қай шығармасында болса да қосарланып тұрады. Осының өзінен-ақ Ә. Қастеевтің халық өмірін жақсы білетіндігі, сол халықтың көкейіндегі ойы мен мақсатын терең сезінетіндігі байқалады.
1. Е. Вандровская. В горном ауле (творчество народного художника Каз СССР А.Кастеева). «Творчество», 1964, №5, с. 20-21.
2. Г. Саркулова. Двоенное творчество А. Кастеева. «Искусство»,
1976, №6, с. 35.
3. Абылхан Кастеев. Альбом. Авт вст. ст. Л.Г. Плахотная. Алма-Ата, «Жалын», 1978 г.
4. Бориев А. Навстречу мечте (документальная повесть о А.Кастееве). Алма-Ата, 1982 (на каз.яз).
5. Абылхан Кастеев. Буклет (к 80- летию со дня рождения). Авт. вст. ст. Р.Көпбосинова. Алма-Ата, 1984 г.
6. Абылхан Кастеев. Каталог выстаки. Авт.ст. М.Р. Баймухамедова., «Советский художник», 1984 г.
7. Әбілхан Қастеев. Альбом. Алма-Ата, «Өнер», 1986 ж.
8. Әбілхан Қастеев. Альбом. Құрастырушы Б.К. Барманқұлова. – Алматы- 1986 ж.
9. Әбілхан Қастеев 90-жас. Жәркент өңірі, №32, 23-шілде, 1994 ж.
10. Ғалимжанова А.С. К вопросу о феноменологии свободы художественного творчества (на примере А. Кастеева). В сбор: «Наследие века. Традиции и современность». Научно-теоретическая конференция. Алматы. ГМИ им А.Кастеева., 2001. 17-18 ст.
11. Галымжанова А.С. Герменевтическое прочтение картин А.Кастеева: «Автопортрет» (1931) и «Портрет Кенесары» (1935) – В сбор: «Искусство независимого Казахстана». Республиканская научно-теоретическая конференция. Алматы., ГМИ им А.Кастеева, 2002. с.11-15.
12. Мұзафар Әлімбай. Суретті көз салмайды көңіл салады. Жас алаш, 31-ші қаңтар, 2002 ж.
13. Ерғалиева Р,А. Этнокультурные традиции в современном искусстве Казахстан. Живопись, скульптура. Алматы, НИЦ «Ғалым», 2002, с.8-19.
14. Нұржамал Байсақал. «Қастеев –Қасиет». Алматы Ақшамы. 22 наурыз, 2003 ж.
15. Б.Е. Өмірбеков. Қазақтың бейнеэнциклопедиясы. Егеменді Қазақстан, № 162, 28 маусым, 2003 ж.
16. Ахат Жақсыбаев. Ізашар. Егеменді Қазақстан, 29 қазан. 2003 ж.
17. Қали Сәрсенбаев. Бейнелеу өнерінің «Бейімбеті». Жас алаш, №47, 19 сәуір. 2003 ж.
18. Нұртас Әбілханұлы. «Шежінім – менің Шежінім». Алматы ақшам №81, 24 шілде, 2003 ж.
19. Жүсіпбек Қорғасбек. «Қастеев және «Кенесары батыр». Жас Алаш. №90, 39 шілде 2004 ж.
20. И.Тасмағамбетов «Тарихтың таңдауы түскен тарлан». Жас қазақ. №30, 30.07-05.08. 2004 ж.
21. Қазақ Мемлекеттік Ә.Қастеев атындағы өнер музейі. Залдар бойынша бағдарлама. 1 басылымы. Қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде. Алматы. 2001 ж. 137 бет. “КАПринт” баспа үйі.
22. Қазақстан Республикасының Ә.Қастеев атындағы мемлекеттік өнер музейінің асыл қазынасы. Альбом. Алматы, Өнер. 2003ж.
23. Әбілхан аға. Құрастырған Бәзілжан Асылжанов. Алматы, «Жалын баспасы» ЖШС, 2003.-288 бет.
24. Қазақстанның Халық суретшісі Әбілхан Қастеев. Альбом. Алматы., Өнер. 2004 ж.
25. Әбілхан Қастеев. Ғылыми каталог. Кескіндеме, графика. Ел-нұр., Алматы-2005.
        
        Қазақстан Республикасы білім жӘне ғылым министрлігі
Әл-фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
тарих факультеті
археология және ... ... ... ... ... ... ... көрінісі»
«музей ісі және ескерткіштерді қорғау» мамандығы бойынша
Ғылыми ... ... ... ... және ... ... ... профессор Төлебаев Т.Ә.
___________________________
Алматы, 2006
Мазмұны
Кіріспе ... ... ... өмірі мен шығармашылығы
1.1. Ә. Қастеевтің өмірі мен өнері ... Ә. ... ... негізгі тақырыбы 9-19
1.2. Алғашқы тырнақалды туындылары ... Ескі және жаңа ... ... ... ... ... ... ... ... Жаңа ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Ә. ... ... өнер ... ... залы ... ҚР Мемлекеттік орталық музейдегі Ә.Қастеевтің ... ... өнер ... ... ... ... ... ережелері ... Өнер ... ... қалпына келтіру ... ... мен ... негізгі кезеңдері 51-54
Қосымшалар ... ... ... ... ... Өнердің өнер иесіне берер ең ... ... ... ... ... жалғасын табуы, ал егер ол аса дарынды,
данышпан ... ... ... айналуында.
Әбілхан Қастеев (1904-1973) – Қазақ сурет өнерінің тұңғышы, Қазақстан
бейнелеу ... ... мен ... ... табиғи тума талант
иесі, Қазақстан Республикасының Халық суретшісі, ... ... ... ... ... ... ... болып шығуына өнерге деген үлкен құштарлығы,
табандылығы мен еңбекқорлығы ... ... ... жеке ... тағдыры қазақ ... ... ... ... ... ... де ... елдің өмірімен бірге
өсіп, өркендеді. 1920-1930 жылдар - Қазақстан бейнелеу ... ... ... ... ... ... мәдениетінде жаңаша
көркемсуреттік-пластика тілімен беруді әкелді. Біз ... ... ... ... ... ... ... де қатқыл көзқарас
көрсеткенмен, қазіргі буын осы - ауыр да ... және ... ... ... етіп, қайта қауышып отыруға әуес.
Қазақстан тарихында Әбілхан ... ... су ... ... ... ... ... атындағы өнер музейі (400),
Мемлекеттік орталық музейі, (Алматы), Қазақстан Республикасының Мемлекеттік
Орталық мұрағаты (Алматы), Қазіргі ... өнер ... ... ... ... бейнелеу өнері музейі ... ... ... ... ... ... музейі, Атырау облыстық
тарихи-өлкетану музейі, Қостанай облыстық тарихи-өлкетану музейі, Семей
қаласындағы Невзоровтар әулеті атындағы Шығысы ... ... ... ... ... ... ... тарихи-мәдениеттік және
әдеби-мемориалдық музей-қорығы, Қазақстан ... ... ... Г.Әйтиев атындағы қырғыз ұлттық бейнелеу өнер музейі
және Мәскеу қаласындағы Мемлекеттік шығыс халықтарының өнер ... ... ... ... әулетінің жинағында және жеке
жинақтарда да сақталған.
Мәні. Тегінде Қастеевтің ... ... ... ... Өмір құбылыстарын қатал сараптан өткізіп, айнымас шындық
тұрғысынан тамылжыта ... ... ... ... ... ... үнемі арқау ету, еңбек адамына деген ... ...... бұл ... оның қай шығармасында болса да
қосарланып ... ... ... Ә. Қастеевтің халық өмірін ... сол ... ... ойы мен мақсатын терең сезінетіндігі
байқалады.
Өзінің шығармашылық қадамын су бояумен бастаған суретші бұл ... ... ... ... ... ... көзқарасы бар колориті
шымқай суретші шығармасы қазақтың ұлттық өнерінің мақтанышына айналды.
Алайда ол ... тар ... ... ... ... кең ... ... алып өмірдің зор тынысын өзіне – Қастеевке ғана тән нәзік лүпілмен
берді. Суретші бояуы өте айқын мөлдірлігімен көзге түсті.
Республикамыз 2004 ... ... ... ... ... кәсіби
мамандарының тұңғышы, сол кәсіби өнердің негізін қалаушылардың алғашқысы
тума дарын Әбілхан Қастеевтің 100 жылдығын атап өтті.
Бүгін 100 жыл ... соң, ХХ ... тек ... мен техникада ғана емес
өнер де де үлкен жаңалықтары ... ... ... ... ... ... ... бірден келе қоймағаны да белгілі. Оның
үстіне ... ...... кедергі қойып, айла-тәсілмен отар
елдің көзі ... ... ... қай ... ... болса да себепші
болғысы келмеді. Әсіресе ... ... ... өмір ... қарама-
қайшы іс-әрекеттің “жемісіне” халықты әбден тойғызды. Енді тек орысша оқып,
орысша сөйлеп қана мәдениетке, өркениетке жетуге ... ... ... ... ... алу ... ... Бірақ ол орталықтың жоғары оқу
орындарынан білім ала алмады. Ол ... ... ... ... өз ... ... ... үйренуге мәжбүр болды. Кейін келе
орта дәрежелі оқу орындарына ... ... алу ... ... кезде
Ә.Қастеев Мәскеудегі педагогикалық институттың жұмысшы жастарға арналған
студиясынан екі жыл білім ... ... ... ... ... ... ... күш-жігерін,
ақыл-парасатын талантына “көжеқатық” қылған, сөйтіп “қазақ бейнелеу өнері
мектебі” – деген ұғымға ұйтқы ... оның ... ... мол ... ... адам жоқ. Сол үшін ... ... оның тарихында “Қазақстанның
Халық суретшісі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері” – деп ... ... ие ... ... ... атындағы Мемлекеттік өнер музейі бар.
Сол музейде суретшінің шығармалары қойылған арнайы ... ... ... таңырқаған халықты көруге болады. Өйткені Қастеев шығармалары
жанға жағымды, ойы анық, бояуы қанық, қазақ халқының ... ... бұл ... ... ... ... ... көпшілікке музей арқылы көрсете білу және сонымен қатар
насихаттау жұмыстарын жүргізу, ... ... ... ... ... Ә. ... туындыларын Қазақстан музейлерінде қаншалықты дәрежеде
көрсетілуіне тоқталдым. Еліміз тәуелсіздік алып ... ... ... ... ... орнатуына байланысты шетелдерге
көрмелер ұйымдастыру іс-шаралары дұрыс жолға қойылған, сол ... ... бір туар ... ... ... ... тек қана өзімізге
ғана емес шетелдерге ... ... ... ... ... ... ... насихаттау маңызды деп ойлаймын. Баға
жетпес туындыларды ... ... ... музейге және музей
қызметкерелеріне байланысты ... ... Сол ... ... ... кәсіптік мамандығын қажет етеді.
Әбілхан Қастеевтің туындыларын насихаттау үшін музейде қозғалмалы
немесе тұрақты көрмелер ... ... ... ... деп ... ... ... туралы мағлұматтар жинақтауда,
алғашқы ... ... Л. ... ... және тағы
басқа өнертанушылардың зерттеулерін қайта қарап шықсақ 50 жылға жуық
шығармашылық ... ... бояу ... өз халқының шежіресін жазып
кеткен қылқаламның хас шебері екеніне тағы да көз жеткіземіз.
Суретші шығармашылығына қалам тартып ... мен ... ... мен ... ... жетерлік. Атап кетер болсақ
Б.Барманқұлованың құрастыруымен жарық көрген «Ә.Қастеевтің альбомы». Бұл
кітапта мақалалар жинағы мен ... ... ... етіп ... ... ... ... мақала, естелік, эссе авторлары
Ә.Қастеевтің өмір жолы, ... ... ... адамгершілік
қасиеттері жайында, терең сыр шертсе, ол ... асыл ... ... ... ... жетелеп, жаңынды жадыратар жағымды
әсерге, содан ... ... ... ... ... ... бірі Хакімжан Наурызбаев оның жастар үшін жанашыр аға,
ұлағатты ұстаз болғанын, туған ... ... ... қазынасына баға
жеткісіз үлес қосқанын әңгімелейді. Суретшінің жұбайы Сақыш ... ... асыл ... ... ... ... істерге
адалдық, қайырымдылық қасиеттерін аша түседі. Ал өнер ... ... ... ... ... ... ... кездесетін
өзіндік талантына оқырмандарын тәнті ете ... жан ... ... тындырған еңбектерінде ол елінің қарыштап даму кезеңдерінен бір ... көз ... ... жер табиғатын, ондағы күнбе-күнгі өзгерістерді,
халқының тарихи ... ... мен ... ... ... ... ... мен қуаныштарын ... ... ... де ... ... білгенін тілге иек ... ... ... сіңірген қайраткерлері, суретшілері Ү.Әжиев пен
кескіндемеші Г.Исмаилова ... су ... ... ... айналадағы өмір көріністерін қабылдаудағы зейін-зердесін
алғырлығы мен сезімінің пәктігін паш етіп ардақты ... ... ... алға ... ... ... ... мәдениет қызметкерлері
Л.Плахотнаяның «Суретшінің ... ... ... көрме», жазушы
Ю.Дубровскийдің «Әбілхан Қастеев ... ... ... ... да ... ... өмірі мен шығармашылығы жайында көп ... ... ... ... Бөриевтің «Суретшінің сый алтыны» деген
толғауын да айтып ... ... ... Қастеев өзінің көзі тірісінде 200-ден астам көрмеге қатынасқан
екен. Қай көрмеге қойылсын, оның шығармалары өз ... ... ... ... ... Қылқалам тілімен шерткен шежіресі,
сыры қай елге болса да таңсық. Қастеев туындылары өз ... ғана ... ... ... Франция, Индонезия, Үндістан, ГДР, Венгрия,
Югославия, Польша, Болгария, Моңғолия сияқты шетелдерді де шарлап ... ... көше ғана ... ... өнер музейі, көркемөнер,
сурет мектептері мен жоғары оқу орындары аталады.
Менің бітіру жұмысымның құрылымына тоқталатын болсақ. Ол үш ... I ... ... ... мен шығармашылығы; онда Ә.Қастеев өмірі
туралы тоқталып ... ... ... ... онда ... ... мен шығармашылық өмір жолы ... 1.1.Ә. ... ... мен ... ... шығармашылығының негізгі тақырыбы, 1.3. Алғашқы ... 1.4. Ескі және жаңа ... 1.5. ... ... ... ... 1.7.Жаңа құрылыс «Қазақстан жерінде»;
II тарау – ... ... ... ... ... ... Қастеев туындыларына тоқталып кеттім. Ә.Қастеев
туындылары Қазақстан музейлерінде қандай көрініс ... ... Осы ... ... ... ... туындылары экспозицияға қойылған,
қаншалықты дәрежеде көрсетілуде? Осындай сұрақтарға жауап беру мақсатында
екі үлкен музейді ... II.1. ... ... ... Қастеев,
II.2. Мемлекеттік Ә. Қастеев атындағы өнер ... ... ... II.3. ҚР ... ... ... ... тарау. Музейдегі өнер ... ... ... Бұл ... ... ... ... сақтау ережелеріне, әдіс-тәсілдеріне
тоқталдым. Көркемөнер ... өте ... ... ... сол ... ... ... мен ұқыптылықты қажет етеді. Тараушалары: III. 1. Туындыларды
сақтау ережелері, III.2. Өнер туындыларын қайта ... ... ... ... ... Пайдаланылған әдебиеттер тізімінен
тұрады.
1.Әбілхан Қастеевтің өмірі мен шығармашылығы.
1.1. Өмірі мен өнері
Бір ... ... па, ... тағы ... ... ел жаңа»- Ел санасы серпілді.
Ғасыр өзі толғатып, төрт жылдан соң Шежінде,
Қылқаламның иесін дүниеге келтірді.
И.Үркімбайұлы
Әбілхан Қастеев өмірдің де, ... да қиын ... ... 1904 жылы ... облысының Жәркент ауданындағы Шежін ауылында кедей
отбасында дүниеге ... ... ... ... ... қалған Әбілхан байдың
малын бағады. Жайлаудағы ұзақ күнгі қой ішіндегі ермегі ағаш пен тасқа
таныс ... ойып ... салу ... ... адамның суретін салу күнә»-
деген молдалардан талай рет сойылға да ... ... ... ... ... ... көркемділік іздеген зерек көңілге тосқауыл бола ... ... ... ... бір ... суретшінің: “Менің өмір-
тіршілігін бейнелейтін суреттерім ақынның құлаққа да ... де ... ... емес пе. Тек ақын ... өлең ... қиыстырады, ал мен
болсам қағаз бетіне сурет қып түсіремін” – деп ... ... ... Е., Ә.Қастеев. М.1955 жыл. 10 б). Сөйтіп ол сөз бен дыбысты
сызық пен ... ... ... жырлаудан шаршамайды. Шынында,
бейнелеу өнерінің ақыны екендігін сезіну тауқыметі оған маза ... ... мәні мен ... қуанышына айналды. Оқу мен жазуды үйренген
Әбілханды ауыл жағдайы қатты толғандырып Жәркентке қайтып әкеледі. ... жаңа өмір жолы есік ... жылы сол ... аты шулы ... теміржолын салуға қатысты,
осы жерде суретке деген ынтасын байқаған жұмысшылар 1877 жылы ... ... орыс ... Н.Г. ... жеке ... ... ... кеңес береді. Ә.Қастеев 1929-1931 жылдары Алматыда көптен тұратын
сарабдал суретші Н.Хлудовтың көркемсурет ... екі ... ... ... өнердің бастапқы тәсілдерін ойдағыдай меңгереді. Н.Г. Хлудов
өнерге құштар қазақ халқына қалтықсыз ... ... ... қарт өнерге
құлшынған шәкірттің кәсіби-суретші болуыңа бар күш-жігерін салады.
- Ежелден өнері тасып шылқыған қазақ халқының ... ... ... бір ... ... Сен бұл өнерге бет қойған, мен көріп отырған
қазақтың тұңғышысың, енді сен салған соқпақтың ертең соңыңа ... ... ... ... сенің арқалаған жүгің ауыр, бірақ ... ... ... ... еш қақын жоқ, өйткені сен көш басысың, – деп Хлудов
қоштасарда оған көзіндей ғып қылқалам мен ... ... ... ... ... ... «Советский художник», 1955). Н.Г.Хлудовтың
жылы қабақ білдіріп, оған зор ілтипатпен көңіл бөлуі- сурет өнері сырына
сусындауға ... ... ... ... ... ... үлгісін,
тәрбиесін тәмсіл ғып, кеудесіне тұмардай ғып, қадірлеп сақтайды.
Жерұйық Жетісудың кішкентай ғана пұшпағы – ... ... ... өмірге келіп, қолына қалам алып, хат ... бала ... ... ... ... сол табиғи қасиет-қабілетінің арқасында
қазақ сурет өнерінің тұңғышы, халық суретшісі ... ... ... ... оның ... ... ... еді, өзінен ... ше ... ... сауалдар мазалайтыны рас. Соңына екі мыңнан
астам көркем туынды қалдырып кеткен ... ... ... ... ... кім екендігін Қастеевтей ұлын қадірлеген елінің білгісі
келері анық...
Бұл сауалған суретшінің кіші қызы ... ... ... ... кеткенді дұрыс көрдім.
Ә.Қастеев: “Мен ең бай адаммын. Әуелгі ...... ... ... ... деп жылы жымиып шаттанып жүретін. Біз тоғыз едік. Әбілтай,
Нұртай, Нұртас, Нұрхат, Кәмила, Гүлдәрия содан ... ең ... ... ... алтау. Нұртай 16 жасында қайтыс болған. Егер тірі болғанда
менің қылқаламымды сол ұстар еді деп ... әкем ... ... ... ... ... ... жаралғандай көрінетін.
Қабақ шатып, қиналып, тарылғанын көрмеппін. Әкем жөнінде мінездеме дегенде
қазақтың тұңғыш суретші қыздарының бірі Айша Ғалымбаева “Қастеев – ... сөзі тіл ... ... береді. Адамдықтың барлық асыл қасиетін бойына
жинақтаған тұлға десем артық деп ... ... ...... пен ... еді. Егер әкемнің бойында “Мен әлем танитын Қастеевпін”
деген менмен мінез болса, біз де басқаша қалыптасар ма едік, кім ... ... бірі ... бірі ...... ...... талай балаларға арналған
мультфильмдердің авторы, Нұртілеу аға – сәулетші-дизайнер. ... ... ... ... ... жары ... 93 жасында дүние салды. Қастеевтің
артында екі мыңнан астам еңбектері қалды. Ал ... ... ... тағы ... ... Орталық көркемөнер мұражайына, ... ... ... ... ... ... ... Ә.Қастеев
атында, сол мектеп жанында шағын мұражай бар. ... ... бір ... 1973 жылы ... Ері атағы ұсынылған болатын.
2003 жылдың қаңтар айынан бастап ... ... қор ... Қор
құрудың ең басты мақсаты, шама келгенше, әке еңбегін насихаттап, арнаулы
шәкіртақы тағайындап, жас ... ... ... ... ... дейді.
Уақыт өтсе де Әбілхан Қастеев шығармашылығы біздің қызығушылығымызды
күннен-күнге арттыра түсуде.
1.2. Ә.Қастеев Шығармашылығының негізгі тақырыбы
Ә. Қастеев ... ... ... ... ... бірі ... табылады. Суретші әрбір халық өмірінде болып
жатқан өзгерістерді шығармаларында суреттеп, жарқын, шынайы образдар ... ... ... ... бір ... ... ... идеялары
ұсынылған жұмыстарының мазмұнымен ашылып ... ... ... ... ... ... мен шындығының сабақтасуы
суретшінің шеберлігін көрсетеді. Әбілхан Қастеев шығармаларынан тек қазақ
халқының қал-жағдайы мен ... ғана ... ... халық өнерін,
мәдениеті мен әдебиетін кездестіруге болады.
Хлудовта ... алып ... ... ... ... бірі су ... «Топтық портрет. Мектепке» туындысында Қастеев көргенің бейнелеп
қана қоймай ... ... ... әрекеттенеді. Суретші осы жылдарда
әрбір картинаға жан ... ... ... шуақты, ашық арайлы
бояулармен әрлендіріп, бір-бірімен үйлестіріп, сыр ... ... ... және сол ... ... ... ... суретшінің
шығармашылығында жаңа бағыт пайда болды: халықтың хал-күйін ғана емес, ... ... ... ... мінез-құлқы мен қабілетін арқаудай астастыра
білді. Өзінің табиғи сезімталдығының арқасында ол талай ... ... ... олардың негізгі арқауы туған жерге, адамына, өз ... ... зор ... еді.
1934 жылы Қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбаевтың портретін ... ... ... ... ... жарияланады. Ә. Қастеев бәйгеде
бірнеше туындыларын ұсынды, оның бірі Абайды киіз үй ... ... ... ... сұлу табиғатымен қиюластыра әсерелейді, (1-сурет) (Ә.
Қастеев атындағы МӨМ сақталған) сол ... оны ... ... ... ... ... ... қылып көрсетеді. «1945 жылы жас
Абайдың кескіндемелік ... ... ... ойым ұлы жазушымыз Мұхтар
Әуезовтің әйгілі «Абай жолы» романын оқудан ... деп еске ... бар. ... ... ... ... М. ... суретшінің әдебиет,
өнер саласындағы аяулы достарының бірі болатын. Оның кітапханасында ... ... ұлы ... кітаптары мен альбомдарын зерттеп,
репродукцияларымен танысады.
Осы ... ... Ә. ... ... жолдауымен 1934-1937
жылдары Мәскеу қаласына оқуға ... Онда ... ... ... ... осы ... майлы кескіндеме техникасында жұмыс
жасау, бояу мен сурет өнерінің ережелері мен ... ... ... ... мен музейлерде бірнеше күндер бойы жүріп кескіндеме
өнерінің шеберлерінің ... ... ... ... озық ойлы
суретшілерден алған оның тәлімі мен ... ... ... ... ... ... оқып ... кезінде де ұлттық тұрмысқа ... ... одан әрі ... ... ... ... күндері
қаншама әсерлі өтіп жатса да, оның жүрек түкпірінен туған ауылының ... ... ... «Бие ... ... ... «Колхоздың сүт
фермасы», «Мақта жинау», «Колхоз тойы» және тағы ... 1930 ... ... жаңа ... ... қоршаған әлемді
өзіндік көркем қабылдаумен ... ... ... ... ... ... қуанышын: байтақ ен дала, қар ... биік ... ... жусан иісін сезінгендей боласың.
Әбілханның алғашқы “шедеврлерінің” бірі деп 1932 жылы су ... ... ... ... Композицияның динамикасы мен
сызықтарының ұшқырлығына қарай бейімделген суреттің паровозға келгендегі әр
бір бөлшегіне ... ... ... ... ... ... жаңалығына
суретші перзенттік қуанышын ерекше ... ... ... Сол ... артында тұрған бесжылдықтың ауыр да көлемді
жоспарларынан белі қайысқан ... ... ... көрсетуге
болмайтынын Әбілхан ол кезде түсініп-ақ қалған. Қайткенменде өмір жылжып,
Әбілханда сол толқынды тұрмыстың ... ... ... ... ... ... ғана атында сол заманның мына бір әнінің ... ұш ... ... аялдама коммуннада” – дейтінін сызықтардың ... ... ... ... сол уақыттың рухы мен мазмұнын паш
етер метафора жасағандай. Жаңағы ... сөзі мен ... ... ... еш қандай өзгешелік байқалмайды. Екеуінде де болашаққа имандай
сенген жандардың жарқын көңіл күйі мен ... ... ... ... және ... жылдар өнері тек осындай шабыты мен сенімі
арқылы ... ... ... Енді міне оның ... ... ... ... болады.
1937 жылы Ә. Қастеев Алматыға қайта оралады. Білімі өсіп, таланты
қанаттанған суретшіні ... ... ... ... ... ... ... осыдан кейін шығармашылық биікке өрлей
түседі. Осындай іздену нәтижесінде үлкен ...... және ... ... жасауға кіріседі. Өксігі мол өткен ... ... ... ... және жаңа ... топтамасының алғашқы бөлімінде:
«Бай мен кедей құдық басында», «Кедейді ескі ... ... ... ... ... ... қалыңдық» (10-сурет) сияқты көркем
туындылары өте бейнелі, динамикалық шеберлікпен ... ... ... ... ... Ә.Қастеев атындағы өнер музейі
жинағынан). Тұтастай ... ... және жаңа ... ... ... ... екінші жаңа дәуірге өту ... ... ... ... ... алғашқы тәжірибелік үлгісі еді.
«Ескі және жаңа тұрмыс» топтамаларында қазақ өнері тарихындағы маңызды
оқиғалар ... ... ... ... ... ... деңгейлері жоғары болса да қазақ халқының тағдыры жан-
жақты және айқын бейнеленбейді.
Ә. Қастеевтің соғыстан кейінгі шығармашылығында портрет жанры ... ... Онда ... жан-дүниесіне терең үңіліп, мінез-құлқын, сезім
күйін, ішкі жан ... ашып ... ... портреті» (1949) (3-сурет)
туындысында кейіпкердің әжім торлаған жүзінен өткір өмір тауқыметімен қоса
аналық ақ мейірімін, ізгілігін аңғарамыз.
Ә.Қастеев 1951 жылы XIX ... ... ... ... ... ... аяулы ұлдарының бірі, ағартушы-демократ Шоқан Уәлихановтың
композициялық портретін жасайды. (4-сурет). Бұл ... ақын ... ауыр ойды ... Көзі ... ... жанның жүз-келбетінен
туған халқының бодандық аянышты, ... ... ... ... жаны қиналып
отырғанын ұғыну қиын емес. (Мемлекеттік Ә.Қастеев атындағы өнер музейі)
Елде болып жатқан жаңалықтар Қастеевті айналып өтпеді, ол ... ... алып ... - жаңа тақырыпқа бет бұрды. 1950-60
жылдардағы Қазақстан бейнелеу ... ... ... сол кездегі
өнеркәсіп тақырыптарына топтамаларын жасады. “Қазақстан жері мен адамдары”,
“Бесжылдық құрылыстары” шығармалары терең мазмұнды да ... Көз ... ... ұлы ... құрылыстарын бейнелеу тақырыптары болса да
Қастеев өзінің негізгі тақырыбы- ... ... ... табиғатын алып
өнеркәсіптің көлеңкелері арасынан көре білді. Жаңа ... ... да ... ... Нәзік өрнекті күмістей өрілген ... сол ... ... ... ... ... Қостанай
облыстық тарихи-өлкетану музейіндегі кәсіби ... ... ... ... және Павлодар көркемсурет музейіндегі «Қария портреті» атты
туындыны айтып кетуге болады. 1950 жылы, бір уақытта салынған бұл ... ғ ... ... ... ... ... және 1950 ... суретшілерінің дәстүрінде жасалған.
Суретшінің су бояумен салған натюрморт жанрындағы туындылары да бар.
Солтүстік Қазақстан облыстық бейнелеу өнері музейінде ... ... ... ... ... ... натюрморты сақталған, бұл
туынды осы жанрдағы алғашқы тәжірибелік үлгісі болуы керек.
Ә. Қастеев ... тағы бір ... ... – тек ... тән ... бірі ол табиғат көріністеріндегі кеңістік бейнелеу
тәсілдерінің ұтымдылығы. “Қапшағай ГЭС-і” 1972 ж., ... ен ... ж. атты ... ... суретші табиғаттың ұшы-қиыры жоқ
алыстағы буалдыр сағымдарынан, иек астында жатқан тастағы қынаға ... ... ... ... өз ... жаңа да қызу мыңжылдық аясында адамдар мен
оқиғаларды, дәстүр мен бүгінгі заманды туған ... ... ... ... ... өте ... ... Қазақ суретшісі Әбілхан
Қастеев туындыларының баурап әкететін күші де осында болар.
Әбілхан Қастеев өзінің алғашқы суреттерінен бастап адам ... ... ... ... ... ... ... үйрететін оқу
орындарының әдістемесінде алғашқы бейнелер салу қарпайым формалардан тұрады
– куб, конус, шар т.с.с. заттардың суреті ... ... ... ... сатысында ғана, адамды бейнелеу басталады. Өз бетімен сурет салып
үйренушіге ... ... ...... ... ... – деген сөз тек ... ғана ... ... тым ... ... даусыз еді, және ол оның дарын иесі екендігінің куәсі
болатын. Талдап айтатын болсақ ең әуелі Ә. ... әр ... ... ... көре ... ол ... ... пен
тәлім-тәрбие парасаттың нышандарын дөп басып бейнелей алатындығы еді.
Қастеев жеке адамды, көп адамдарды бейнелеуде де ... ... адам ... бір суреттің ішінде өз орындарын тауып,
сюжеттік желі құрып айтар ойды жеткізуге ... ... сол әр ... ... ... ерекшеліктерін көрсете білу, тіпті бір-бірін
қайталамайтын ... ... ... ... ... ... дарындылығының нәтижесі.
Мәселен, “Қарындасымның портреті” 1930 ж., ... ... 1930 ... ... 1930 ж. немесе өзінің 1931 ж. ... ... ... баса ... ... ... бәрін түймелеп, мойнын орап,
қарсы келген адамға тіке ... ... ... ... ... ... – деп тұрған жас Әбілханның дәл өзі. Жасы 25-26-да екенін ... ... ... ... ... ... ... 1932 жылы
салынған, оның “Автопортреті”. (4-сурет) ... ... 1934 ... ... ... ... де ... көрінеді. Осы екеуін салыстыру
қызық жай. Екі портрет те айшықты, әдеттегідей емес. Олар өз ... ... ... ... ... ... “Жағы шығыңқы, жалпақ бетті
жігіт домалақтау жақтаудан бізге тесіле қарап тұр. Еріндерін жымқыра қысып,
тіке қараған көзін бажырайта ... ... ... ...... ... оның қайсарлығы, өз-
өзіне сенімі, қайтпас қайраты”– деп, Қастеев туралы ... ... ... ... өзінің алған әсерін тамаша баяндай келе былай дейді:
-“Мұнда бәрі сенімді және ... ... ... ... ... ... салынған, малақайы басына еркін және нық отыр, қаракүлшенің
бұйрасын да тәптештеп сызып келтірген, бәрі салмақты да ... Ал ... ... ... бізге қарап отырған адамның өзі мықты”.(Әбілхан
Қастеев. Альбом. Алматы, “Өнер”, 1986, 36-37 б.)
1934 жылғы “Шопан” акварелі ... ... ... бар. ... ... жас ... тұла бойы ... сызықтармен кеңінен салынған.
Өзіндік ерекшелікпен орналастырылған ... ... ұсақ ... жас
суретшіге тән емес асқан сезімталдық нәтижесі.
Ал, “Қарындасының портреті” болса 12-13 жастағы ағасының жақсы көретін,
киім ... ... ... ... ... ерке кенжесі екенін
айыруға әбден болады. Осы портреттен сол өңірдің қазақтары ... ... бір ... екенін де көреміз. Бұл болса ... ... ... ... Қастеев портреттері кеңістік пен уақыт қатынастарының әр қилы
кезеңдерінде өздерінің ... ... ... ... ... ... ... арқа жағында тек таза жазықтықта ғана ... ... ... ішінде (интерьер), табиғат көрінісінде
(пейзаж), отырған адам ... ... ... мына бір ... бірін алайық, ол “Киіз үйдің ішкі ... ... ... ... сол ... ішінде төсекте отырған және жерде іс тігіп
отырған екі әйел ... бар. Ол ... ... ... ... тігіп, қазақ
киіз үйінің ішкі жасау-жабдығы тікелей осы екі ... ... мен ... ... екендігін суретші бізге баян етеді. Киіз ... ... ... етіп алынған да екі әйел бейнесі сол кеңістікте тек ақ
киімдерімен ғана ... ... Осы ақ ... ... мән бар?! ... іші
толған ою-өрнек, қол-өнер үлгілері. Жас суретшінің мол қазақы мәдениеті мен
рухани дүние танымы, тәрбиесі осы суреттен-ақ белгі ... ... ... ... ... ... осы ... құрал-десек бағасын төмендетіп жібереміз. Бірақ ... да ... ... ... Ә. ... ... 1937 ж., “Абайды” 1954 ж., “Нұрмолда
Алдабергеновті” 1958 ж. т.с.с. ... ... аты ... ... Ал ... ... астасатын, сол арқылы адам кескініне
образдық мән-мағына беретін Ә. ... ... тағы бар. ... ... ... ... салада жасаған еңбектері ... ... ... ... ... ... Тек
Амангелді бейнесін жасаудағы ... ... өзі ... ... үлгі ... ... Қастеев осы шығармасын жасауда өзіне
қаншалықты биік талап ... таң ... және бұл ... бірнеше
жылға созылған көп сатылы шығармашылық еңбектің жоспары да айқын ... ... ... ... тән ... нәтижесі – Амангелді бейнесінің қыр-
сыры біртіндеп ашыла береді. Осы мақаланың авторы Ә.Қастеев мұрасын зерттеу
– іздестіру жұмыстары кезінде Мәскеудегі Мемлекеттік ... ... ... ... 28 ... ... ... үшеуі Амангелдіге арналғанын
көрген. Біреуі 1940 жылғы, қалған екеуі 1944 ж. ... ... ... ... ... ... тіпті атқа отыруының өзіне
Қастеев үлкен мән бергендіктен ғана бүгінгі біз білетін Амангелді бейнесі
дүниеге ... Осы ... ... Ә. ... екі үлкен картина
жазып, жүздеген сурет, нобай т.б. дайындық жұмыстарын қалдырған.
Ә.Қастеев қазақ даласында Амангелді Имановтың ... ... ... ұлт ... ... тақырыбында елеулі шығармалар топтамасын
жасайды. 1950 жылы ... ... ... қазақ халықтың ұлттық батыры
Амангелді Имановтың портретін жасап ... ... ... ... ... ... бірге оның ешкімнен именбейтін де ... ... өте ... ... ... сомдайды. Оның кескінді де келбетті
жүзінде батылдық, табандылық, сабырлы ... ... ... ... ... ... полотналар мен Амангелді портретіне
жасаған нобайлары, суреттемелері, дайындық жұмыстары Қазақстандағы ... ... ... ... ... енді Ә. ... ... табиғат көріністеріне мұқият қараңыз,
әсіресе Жетісудың таулы өңірлерінің көз жетпес шың-құздары мен көк ... ... ... ... мен сарқыраған өзен-сулары бәрі-бәрі
суретшінің назарынан шет қалмаған. Енді ... ... ... ... ... Әбілхан ағаның қай жұмысын алмаңыз “мен
мұндалап” тұрады. Ылғалды ауа, күн сәулесінен еріген қар мен одан ... ... ... ... Сондай әсерлі шығарманың бірі 1951 ж.
жазылған “Қазақстанның таулары” – деп аталады. Алып ... ... ... кең сайда қарағай тал, көк шөп құлпыра сағымданады. Алдыңғы
қатардағы ... ... ... мал, ... ... қой ... өмір беріп, тірілтіп тұрған секілді. Сайдың табанында адамдар ... ... олар ... ... ... ... ... көрінер-көрінбес
дәрежеде бейнелейді. Осындай тапқырлықпен Қастеев бүкіл тіршілікті тылсым
табиғаттың қойнына балаша бөлеп ... ...... ...... қара
да тәубәңді қыл” – дегендей. Табиғат көрінісіндегі осындай ... тек Ә. ... ... ғана бар ... Ал енді ... тек ... су бояумен (акварель) ғана салынған ... ... см). ... кәсіптік танымда су бояумен салынған сурет графикаға
жатады. Ол деген сөз ... ... ... ғана ... ... ... деген сөз. Біз айтып отырған шығармадағы ... ... тек хас ... ... ғана ... ... мүмкіндік деу
әділетті баға болар еді. Аристотель айтпақшы – ... ... ... ... ... ... шұқылайды” екен деп. Су бояумен
салынған суреттегі ... мол ... ... оны май бояулы
картина қатарына жеткізіп, Әбілхан Қастеев тағы бір шеберліктің ... ... ... Осы ... ... ұлттық мектебінің
айрықша дәстүрі етіп қарау керек сияқты да соған жас ұрпақты баулу керек.
Сөйтіп біз ... Ә. ... ... ... бейнелеу мүмкіндіктерінің басты-бастыларын шамалап болса
да атап өткен сияқтымыз. Оған ... ... ... ... ... ... тұрған Ә. Қастеев. Мол мұра қалдырған да сол. Мәдениет тарихымызда
да өнертанудың тарихы мен теориясында да ол ұғым ... ... ... ... шейінгі жазбаларда Ә.Қастеевтің кедейшілік өмірі, кеңес
өкіметінің кеңшілігінің ... ... қолы ... ... ... ғана ... беріп келген социализм дәурінен кейін не бар?
Ә. Қастеевтің өмір сүріп еңбек еткен қазақ ... сол ... – ұлы ... Әуезов бастаған әдебиетшілерге, Ахмет Жұбанов пен Күләш
Байсеитова сияқты музыка қайраткерлеріне, театрда Қаллеки, Серке ағалар мен
қоса талай ... толы еді ғой. ... ... ... өнер жолына
бір жолата бет бұруына өз себебін тигізбей қойған жоқ. Сөйтіп, бейнелеу
өнерінің ... ... ... үшін ... ... ... тұрды.
Ә.Қастеев өзі туралы әр уақытта суретке “мен өз бетіммен үйренгенмін”
дейтін. Шынында дүниедегі көптеген шеберлер өз ... ... ... ... ... ... белгілі, мәселен: Ван Гог, ... ... ... ... да әр түрлі, тағдырлары да бір-біріне
ұқсамайды. Ал ... ... әуел ... оның ... ... ... ... ол, оның өз ... ... ... да ... ... әкесі дүниеден өткен
соң отбасындағы жалғыз еңбекке жарамды өзі болған соң, ауыртпалықтың ... ... ... еді. Ең ... ол ... Хлудовтан (1921 жылдан ... ... ... ... ... ... ... дейін) оқып жүрген
кезінде шығармашылыққа тек жақсы ... салу ... ... ол үшін ... ету керектігін де әбден сезінген. Бұл табиғат пен ұлы ... ұзақ та ... ... басы еді.
Осы екі фактор Ә. Қастеев шығармашылығының бастапқы да одан кейінгі де
жылдардағы ең негізгі ерекшелігі ... ... 30 ... жас ... өнеріне өзінің біртума дарынымен ... ... ... ... ... көз тіге қарауы ... ... ... ... ... еді. Олар өз дәуірінің деректі
құжаты, сонымен ... ол жас ... өзін ... адам мен ... ... ... махаббаты еді. Алғашқы жұмыстарынан әр адамға ыстық та қымбат
ұлттық дәстүр мен ... ... ... ... ... ... көзбен, терең үңілгендігі көрініп тұрады. Осылардағы ... ... да ... ... ... ... ... шығармаларының тұрақты
қасиетіне айналды.
Ә.Қастеев дарын сезімталдығының арқасында осы жылдары өзінің алғашқы
кескіндемесін, май ... ... ... ... жүзеге асыра бастайды.
Тіпті олар этюд немесе жай нобай ... да сол ... ... еді. ... салынған “Мектепке” (1930 ж) немесе “Қазақ әйелінің
кескіні” (1930 ж, ... ... ... ... аса ... көрінуі
сондықтан да болар. “Іс тігу” (1924), ... үй ... ... ... ... жас ... әйелінің келбеті” (1931ж) атты жұмыстары
жеңілдеу нобай түрінде ... ... еш ... жоқ. ... керемет ұстамдылықпен бет әлпетін, қалпағының әшекей-өрнегіне
дейін, жағасы мен қос ... ... ... ... “Қазақ қызының
келбеті” (1932 ж), “Қосықбаевтің келбеті” (1930 ж) атты шығармаларында
көрсете білген. ... ... ... бұл ... ... ... суреттің арасында. Дәлірек бейнелеу үшін және ... ... деп ол ... ... ара қатынасын әдейі жақын
алған сияқты. Жаңарудың куәгері болғандықтан Ә.Қастеев ... ... одан ... ... ең құнды деген бейнелерді ой-
елегінен өткізе келе көптеген ... ... мен ... ... ... ... ... сол күйінде
қабылдауға мүмкіндік береді.
Су бояу жас суретшінің ең жақсы көретін ... Бұл ... ол өзін ... әрі ... ... ... ... алғанда Ә.Қастеевпен бірге О.Таңсықбаев, С.Чуйков т.б. болғандығын
еске алсақ бұл ... ... ... ... ... ... ... бейнелеу
екендігіне көз жеткізесіз. Оқытушы мен оқушының ... ... ... оны ... пен ... ... киіз үй”, ... қарағай”)
жұмыстарынан байқауға болады. Май бояумен Ә.Қастеев Мәскеуден ... ... ... жаза ... ... ұлылығы оның көркемсуретті оқып- үйренуге өз бетімен, өз
бағытымен жетуінде емес, “ресми пайымдауға” суреткер ретінде ... та ... ... ... ... шерткізбей, ақылгөй, философ ... ... ақша ... ... таза ... хош иісінен,
аптап ыстық күннен тараған ... ... ... ... қалып
қоюында.
Кеңес уақытында зерттеушілер үшін ... ... ... ... ... шығармалар болатыны белгілі еді ғой. ... ... ... ... мұраларын зерттеушілер үшін белгілі
бір сюжетке бағындырылмаған “таза” табиғат бейнесі аса ... ... ... Олар ... ... өнер музейіндегі таңқаларлық, ғажайып
акварельдер топтамасы. Олар- суретшінің арамызда өзі жоқ ... да ... ... ... көз ... ... жаны. XIX-XX ғасырлардағы ең
дарынды шебердің шығармашылығында болатын ерекшелік сияқты Ә.Қастеевтің де
акварельдерінде ... пен ... жан ... ... ... ... Қастеев сияқты жасандылықтан аулақ, шынайы, анық ... ... ... және оның ... жаны мен ... ... ... арманы еді. 1930 жылдан бастап 1960-70 ... ... ... ... ... Ә.Қастеев жұмыстарына қарап отырсаң алуан
қырлы етіп бейнеленген ... ол тек сол ... ... ... ... Байқайсың да ол кісінің дұрыс ісін ... ... ғана оның ... мен ... ... жан-сезімінен туған жарық
дүниесі – бояу деп еш уақытта ойламайсың, бір-бірімен астасқан тұтастық
қана.
Суретшінің ерен ... ... ... салуға минуттан
бастап, сағаты мен күніне дейін үнемдей жұмсайтын ол, ... ... үшін ... ... ... ... ... Сондықтан да болар,
қыздың бұрымындай ... көк ... ... ... ақ ... жаңа
түскен қар, бәрі де еркін, жеңіл, бояуы қанық.
Табиғатты суреттеуге шыққан суретшілер отыра ... ... ... ... ... Қастеев болса бір жерде кешке дейін ... ... ... ... ... ... екен. Кейде табиғаттың бір
жердегі көрінісін тәуліктің әр кезіндегі жағдайына қарай жарықтың ... ... ... ... мен қоңырсалқынын әдейілеп бейнелейді
екен. Қастеевтің ... ... ... мен ... шеберлерінің
шығармаларын көзге елестетеді. Солар сияқты ... ... ... ... мәңгілік құндылықтардың астын сызып белгілеп
кеткендей!
Адам өмірі мен ... ... ... ... ... қараған
көрініс” (1935), “Қалыңдықты үйге кіргізу” (1937), “Сепаратордың қасында”
(1941) немесе 1950 жылдардың акварельдерінен байқаймыз.
Осы тамаша акварельдерінің ... ... ... көрініс”–ті ерекше
атауға болады. Оның себебі жарық пен көлеңкенің өзгеше ... ... ... ... ие ... сөйтіп қарапайым да сүйкімді
жұмбақ дүние- әлде біреудің ... ... ... ... оның ... ... бейнелеу мүмкіндігі болып қала
берді. Ол осы ... ... ... ... ... сомдады. Республиканың күнделікті еңбек ... ... ... жер ... ... ... “Жетіжылдық
құрылыстары” атты акварель сериалары көпшілікке белгілі.
1950–ші жылдардан ... ... ... ... ... ... адамдардың портреттері тапсырыс ... Олар ... ... ... ... ... шығармаларға жатады. Ондай еңбектер тек
Қастеевке ған тән емес еді, көпшілік ... ... мен ... ол жүйе ... ... ... еді. Ә.Қастеев шығармашылығының осы
тұсын айта келе біз оның жеке ... де баса ... ... ... идеологиялық сипат беру үшін Қастеев өте бір жеңіл де әдемі
әдіс ... Ол ... ... Әр ... бір ... ... жалаулар
композицияда еш бір көрнекті рөл атқарамйды. Солардың бәрін жинап алсаң ... өз ... бір ... де ... ... о бастан осы бір дүниенің
артық ... ... ... ... ... ... ... суреттерінде
көтергіш крандар, бульдозерлер мен тракторларды бұлт ... ... ... ... ... ... ... несібін іздеген
торғайды бірге көруге болады. Сонда барып Әбекең қанша ... ... да ... да ... жанды суреткер Қастеев өз ... ... ... ... ... арқасында ол талай ... ... ... олардың негізгі арқауы туған жерге, адамына, өз халқына
деген ... зор ... еді. ... да ... ен дала мен ашық
аспанды философиялық мәнге ие боларлық дәрежеге жеткізе бейнелеуі, және сол
бейнеге тең ... ... да табу қиын ... ... ... оның ... (Ғ.Айтиев атындағы Қырғыз ұлттық өнер музейі), “Талас
алқабы” ... ... ... өнер ... ... ... (6-сурет) (Мемлекеттік Ә.Қастеев атындағы өнер ... ... ... ... ... шеберлерінің кескіндемелерімен
салыстыра келіп: Қастеевтің шексіз кеңістікке талпынысы, адам әрекеттерінің
әр түрлілігіне қызығушылығында брейгельдік ... бар. Осы ... ... ... болады, өйткені оларда оншақты мазмұн және орталық
бар. Әрине, суретші өзінің композициялық құрылымын ... Оны ... ... ... адам ... сомдайды, осындай әдіс А.Иманов (1950
ж) портретінде, немесе “Көк ... жас ... (1931 ж) ... ... (1936) атты ... ... айқын білінеді. Басқа
шығармаларында ол табиғат бейнесіне көбірек орын береді де адам әрекеттері
баяу, бәсең халде қалады. ... ... ... алқабы” (1970 ж), “Қапшағай
ГЭС-і” (1972 ж) жұмыстарына тиесілі. Қастеев табиғат ... ... ... ... ... ... ... кетіп бара жатқан
кеңістікті ерекшелеуді горизонт сызығының не жоғары не ... ... ... ... дәл табу ... көрсетеді. “Талас алқабы”–нда
адамдар бейнесі табиғаттың шынайы көрінісін сезінуге көмекші, қосымша
бөлшектер ... ұсақ ... ... да ол ... ... ... ... бұл ерекше суреткерлік қасиет.
1960 жылдары Қастеев өнеркәсіптік пейзаж- жаңа тақырыпқа бет ... ... етек ... ұлы ... құрылыстарын бейнелеу- көкке шаншылған
көтергіш крандардың мойындары (Руда алу фабрикасының құрылысы, 1960 ... ... ... ... ... 1960 ж және басқалары) таудан
құлаған өзендердегі тосқауылдар мен завод ғимараттары бола тұрса да ... ... ... ... ... ... табиғатын алып өнеркәсіптің
көлеңкелері арасынан көре білді. Жаңа ... ... ... ... ... ... ... күмістей өрілген түр-түс қосындылары сол
“өнеркәсіптік” табиғатты кескіндеп жатты.
Ауылшаруашылығына келе бастаған жаңа ... ... ... ... ... ... авиация”, (1962 ), суэлектр
станцияларға (Болашақ Қапшағай ГЭС-і”) арналған “Қазақстан ... ... ... дүниеге келді. Бұл еліне, жеріне деген ыстық ықластан,
оның еңбек жеңістерін ... ... ... ... ... ... тақырыпқа айналған. Советтік Қазақстанның өмірі суретші-патриот
Әбілхан Қастеевтің ... ... сәт еді. ... оның ... иіп, ... ... ... көркемөнерлік құжат екендігін
мойындайды.
Ә.Қастеевтің 2000-нан асатын суреттерін, картиналарын, акварельдерін
республиканың көркемөнерлік жылнамасы деу ... ... 1950-60 ... ... ... ... ... жерінде”, “Тың
туралы”, “Бесжылдық құрылыстары”, “Қазақстан байлығы” шығармалары терең
мазмұнды да ... ... ... ... жай таптырар таза
“Қастеевтік” лирикасымен, реалистік нысандағы ... ... ... ... ... ... һәм поэтикалық пішін қабылдайды.
Оған- астана даңғылдары, тыныш та қарапайым ... ... ... ... мен алып ... – бәрі де қымбат. Ол ен дала мен ақ басты тау
шыңдарын, немесе ғасырлар бойы қалыптасқан ... ... ... ... ... мен мұнай мұнараларын, кең даладағы магистральдар мен
астық тасыған ... ... ... ... ... ... осы ... кескіндеме өнерінің жалпы даму қозғалысында да,
сондай-ақ суретшінің жеке шығармашылығының жетістігі ретінде де ... ... ... оның “Әңгіме” жанрындағы асқан шеберлігін
көрсетеді. Қайтыс болардан бір жыл бұрын жазылған “Қапшағай ГЭС-і” (1972 ... ... ... ... өмір ... ұраны сияқты. Өз шығармашылығының
тек соңғы он жылында Әбілхан Қастеев мазмұны үлкен, ... ... ... ... жазуының өзінде терең символикалық мән
жатыр. Оларда ... ... ... ... тар жолымен тайғақ кешуі
бейнеленген.
Өткен дәуірдің суретші шығармашылығына деген ... баға ... ... ... ... ... қоштасу мүмкін емес. Өйткені
бәрімізде түбінде, “сол ауылдан” шыққанымыз белгілі ғой. Сондықтан Әбілхан
Қастеев сынды ... ... ... ... ... жету үшін ... стереотиптерден аулақтана білу ауадай қажет.
Онда жұмбақ пен құпияға парапар қарапайымдылық пен ақиқат жатыр.
1.2.1. Алғашқы ... ... ... ... ... ... - ... қасиеті – о
баста-ақ ел тұрмысына қанығып, сол қазынаны көшіріп, көпшіліктің көз алдына
айнытпай жайып салуы. Бояу мен ... ... сан ... сызықтарының мәнін
жете білмесе де, жұрт жүрегіне ... ғып ... ... Халықтың хал-
күйін ғана емес, ішкі жан ... ... ... ... ... ... астастыра білді. Оны біз ... ... ... ... бір ... күңгірт, бір қырын ғана
кейіптеген адам пішіндерінің өзі, Кеңес өкіметінің ... ... ... ... рухани, табиғи кескіні, іс-әрекеті, хам-харекеті,
тұрмыс-тіршілігін қаз-қалпында бейнелейді. 1927 жылы ... «Іс ... ... ... 1929 жылы ... «Киіз үйдің ішкі көрінісі» - КП-
2888 (Мемлекетті шығыс ... өнер ... 1930 жылы ... «Қазақ
портеті», өз қарындасының келбеті – соның айғағы. 1930 жылы ... атты ... ... ... ... алтын қорына қосылған
алғашқы суреті дер едік. Сол ... ... ... ... ... кітап құшақтаған қазақ қызының көз жанарында жас аралас арман бар.
Сол қилы кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... пішінінен, шүңірек көзінен де анық байқалады.
Осы кездің қымбат ескерткіші 1931 жылы ... ... ... Ә.Қастеев атындағы өнер музейінде) дер едік. Ол кезде Әбілхан
жиырма бестен жаңа асқан жігіт. ... ... ... ... ... ... ащы-тұщысын татқан, ақыл-ой санасы өскен жігіт кескінін
көреміз. Үстіндегі жұпыны, жадау сырт киімі, алабажақ бөкебайы, ... баса ... ... сол кездегі қазақ жұмысшысына тән сымбат. ... ... ... ... ... кеберсіген қалың ерні шығыңқы жақ
сүйегі, шымыр күш ұялаған ұзын иегі маңдайдағы ерте ... ... ... ... мен өмір ... көп ... ... Мұнда әр
түрлі бояулар қосылып, үйлесім тауып ... сол ... ... ... қайсар күш-қайратын бейнелейді.
Ал 1932 жылы салған «Түрксіб» атты тамаша туындысына да тоқталып
кеткенді жөн ... ... ... бүгінгі ұрпақ осы туындыны оқулық
беттерінен көріп, біледі.
Бұл су бояумен салынған ... ... ... ... ... ... ... келеді. Кезінде «отарба» атанған бұл алыпқа түйеге
мінген қазақ қарты қолын маңдайына көлегейлеп, ... ... тұр. ... ... ... көптігі тусырған сартап даланың сипаты. Ал кейін
бұл «Түрксіб» көрінісін түрлі бояумен айшықтап, айқындап аша түсті. ... ... ... балалардың қимылы, жүріс-тұрысы, сайын
даланың сан ... ... ... ... ... Мұнда жер апшысын қуырған
алғашқы пойызға таңырқаудан гөрі, үміт, ... ... алу ... Дәл осы ... «Қазақфильм» киностудиясының «Транссібір жүрдек
пойызы» көркем фильмінде көрсетем деп, режиссер әбден әуреге түскені бар
екен…
1.2.2. Ескі және жаңа ... ... бәрі ... ... ... ... ... Қастеевтің
алғашқы суреттерінің тақырыбы да жаңа заман талабымен үйлеседі. «Екі тұрмыс
пен жаңа тұрмыс» атты тұтас сериямен ... ... ауыл ... ... ... ... ... Сурет арқылы белгілі
бір оқиғаларды баяндағысы келіп, композициялық құрылымға мән ... ... «Шөп ... ... ... ... ... сияқты алғашқы суреттері
кейінгі кең тынысты үлкен полотноларға бастайтын ізденістер секілді.
Ә.Қастеев 1930-шы жылдардың ... ... ... ... ... ... ... бейнелеуге арнап тұтас бір сериялы суреттер ... ... ... ... ... өміріндегі елеулі оқиғаларды жинақтап
бейнелеген тұжырымды көріністер, еркін де ерен ерліктер, жазира жанын ... ... ... бар. Оның қай ... ... да ... ... толы. Көз жанарын тартып, одан әрі тура көкейге жол ... ... ... ... ... ... ... күйіне арналған. «Байдың құда түсуі» (1940 жылы Қаз КСР ... ... ... «Қыз алып ... ... қалыңдық» КП-
12696 (Мемлекеттік шығыс халықтарының өнер музейінде) атты туындыда өткір
психологиялық мінез, сәтті прозалар үлкен талант пен ... Қыз ... ... толы. Сол мұңлы да ойлы мінезге керағар дөкір де морт ... қою ... ... өз ... жан ... ашып, үлкен шындықтан
терең образ жасайды.
Суретші 1938 жылы салған «Сатылған қыз» деп аталатын шығармасында ескі
ауылда аяққа басылған әйел ... ... одан әрі ... Көз
алдымызда тау баурайында үш салтатты келеді. Алдыңғы атта ... ... ... бай, ... ... ... қыз, артында анасы
келеді. Шығарманың шебер түзілген композициялық құрылысы көруші ... қыз ... ... ... Қыз суық ұрған гүлдей ... ... жүзі мен ... көзіңдегі барлық қуанышты мейірімсіз біреу
тонап кеткендей. Күшігенге жем болған, үміті ... ... ... ... ... ... жасаған сатылған қыз образы. Астында алшаң басқан
ақ аты, ... ... ... дейін аппақ қудай болған мерейі үстем шал
қызға басын бұра жымия қарап келеді, мына ата-ана аясында өскен ... енді сол, бір ... ... ... ... ... жатыр. Ана жүзінде
үрей, лаулаған жанарлары жексұрын қақпас байды ата қарайды. Іш ... ... ... жоқ – ана ... осы шарасыздықты танимыз.
Суретші бұл шығармасында бейнелеген кейіпкерлерінің ішкі ... ... ... ... ... дәл, ... да ұтымды,
көрушіні ойлантпай, толғантпай қоймайды.
1940 жылдары, су ... ... ... құда ... ... жылғы дұғасы», «Молданың ... ... ... қой
қорасы», «Ескі мектепте кедейге орын жоқ» №39 (Мемлекеттік ... ... оның ескі ... ... ... ... ... жылғы дұғасы», «Молданың бақылауымен салынып жатқан
қой қорасы» ... ... атап ... ... ... мол ... ... халыққа тигізген кесірін бейнелеген «Бай мен
кедей құдық басында», ... ... ... ... ... сарказм мен мысқыл мол. Ескі замаанның сұрқия сиқын ... ... ... ... ... ... екінші жартысы мен қырқыншы жылдардың басына
дейін ескі тұрмысты бейнелеумен ... ... екен ... ұғым
тумауға тиіс. Шындығында бұл жылдарда Әбілхан Қастеев өзінің барлық
суретшілік қабілетін жаңа ... ... ... ... Ескі ... ... салыстырғанда, кеңестік өмірімізге арналған
шығармалары әлденеше есе көп. Суретші ескі ... ... ... сұр ... ... берсе, кеңестік жаңа өмірді ... бояу ... ... ... бейнелеген картиналар топтамасындағы «Колхоз фермасы» №
4361 (Мемлекеттік шығыс халықтарының өнер ... ... ... ... ... ... және басқа шығармаларды жаңа ауылдағы азат еңбек
әнұранындай ... ... жете ... жаңаны тым асыра дәріптемей, әр жылдардың
өзіне тән қарапайым бар көрінісін көз алдымызға тартады. ... ... ... «Сүт машинасы», «Колхозшының жаңа ... ... ... ... сән-салтанаты, елге келген жаңалық, ұлы
өзгерістер бейнеленеді. Бұл ... ... ... әр ... ... ... шежіресі іспетті.
Сезімтал суретші Кеңес үкіметі тұсындағы үлкен өзгерістерді қатар
жырлаумен келеді. Ол өз ... күн ... ... жатқан, жаңа да
жарқын ауыл өмірінің терең ойлы, үлкен жанды болып келеді. Өз ... бай ... ... қосады. («Кохоз той», «Колхоз
қырманында»).
1.2.3. Табиғат пейзаждары
Әбілқан Қастеев ... ... ... суреттеген пейзажды
туындылары - қомақты бір сала. Суретші пейзаждарынан біз ... ... толы ... ... ... ... ... Жазира дала мен
алыста сағымданған ақ бас таулар, аяулы туған жер, ақша бұлттар ... ... ... бәрі ... ... ... ... тапқан.
Өмірдің барлық оқиғаларына сергек үн қата отырып, Қастеев өз ... ... ... ... ... туған жерімен оның еңбеккерлеріне
деген шексіз ... ... ... көптеген үлкенді-кішілі картиналар
жасады. Онда туған жердің сұлу табиғатын ғана сипаттап қоймайды, адамдар
еңбегімен, тағдырымен тығыз ... Тау ... ... ... ... ... ... құрылысы және әсем табиғат ортасында
орналасқан демалыс орындары, - ... ... ... ... ... ... сыр ... Қастеевтің пейзажы әрқашан да суреттің ішкі сырын ашуға тікелей
жетелеп тұратын кілт есепті. ... ... ... тән ... ... өзіндік мәнері бар суретші бұл тұста туған жердің ... ... ... асыл ... алдына жайып салады. Сырт қарағанда
оның табиғаты паң сияқты. Ал ой жіберген адамға сол ... ... ... ... ... ... ... қилы сырларын көрсетер еді.
Алатау басын біресе алтын күн еміре не сүйіп тұрады да, ... одан ... ... шуы ... ... ... ... жайлауының көрінісі. Суретші бұл шығарманың бояуын Шанхай
етіп салған. Алдыңғы жақтағы ас пісіріп отырған әйелдің ... өз ... ... ... бар. ... жанған от жалыны кейіпкердің көңіл
күйіне сай, ал ... ... ... ... ... адам ... көк жайлауға жетелейді. Ар жақтағы тау қылталарынан бой сергітер
қоңыр салқын ескендей, қарағайдың ... исі ... ... сарайыңды
тазартқандай болады. Осындай өңірде еңбек етудің өзі бір ғанибет емес ... ... ... өзінің сол өмірді, ондағы еңбек адамдарын шексіз
сүйетіндігін білдіреді.
Сон дай-ақ Көкшенің сұлу ... де ... ... ... ... ... ... табиғаты қайталанбас бояуын тапқан. Ал
«Қырманда» деген су бояумен жасаған көркем туындысында дән ... тың ... ... да қадірлі еңбектерін жүрекке жылы
бейнелейді.
Әр суретшінің өзіне жақын, қайта-қайта ... ... ... ... ... Қастеев пейзаж жанрына көбірек бейім тәрізді. Оның салған
пейзаждары көз ... ... ... ... ... ... сезіледі. Ол
әсіресе жайлауды салуға шебер. ... тау ... биік ... ... ... ... беттегі кең жазық, жайылып ... ... ... кең ... тынысын көз алдыңа әкеледі. ... ... ... ... ... жалаң суреттемей ауыл
тірлігімен, ... ... ... ... сен сол араның таза ауасымен
тыныстап, шалғынына аунап қайтқандай, бір ... ... Ол ... ... қаншама сурет арнады. Оның суреттерінен Қазақстанның әр
өлкесінің әдемі көріністері лайықты орын алды. Суретшінің ... ... ... - ... жер ... осындай саф сұлулығын ... ... ... ... «Ожетпес», «Абай ауылында», «Шырынды
саз», «Ыстықкөл», тағы басқа толып жатқан туындыларында ... ... ... ... ... ... бейнелі көрінеді.
Суретшінің туған өлкенінің ұлан-ғайырын, дерліктей аралап шыққан деуге
болады. ... ... ... Сары-арқа даласы, Алатау мен Жоңғар таулары…
барлық түкпірде, барлық жерде оның зергер зердесінде ... ... ... ... ... ... тынымсыздық- алпыс жастың
үстіне шыққан суретшіні жасартып әкететін қуат ... ... ... ... ... ... ... тоқталып кетсек. Тау
құздарының арасын жарып өткен жол. Жол айналмасындағы тіп-тік сұлама жартас
суреттің композициялық планында дараланып тұр. Оның үсті бір ... ... ... ... құс ... ... бәрі табиғаттың бір бөлшегі ғана.
Көзге ұрып тұрған шешім: ... ... ... ... бояу ... жарқын көрініс. Кез келген көрермен жанның ішкі тынысын ... ... ... ... тон ... бұл ... ... соңынан 1950 жылдардың орта ... ... ... таңқаларлықтай айқындылық, тыныштық, және үйлесімділік әуені
еседі. «Медеу шатқалының көрінісі», «Кіші Алматы ... ... ... «Гүлдеп тұрған алма бағы», «Жол»- міне, осы ... ... да бәрі ... ... бәрі де ... ... ... драмалық емес, лирикалық пейзаждар. Тіпті тау өзені Кіші ... ... ... онша төгіліп-тасып, буырқанып жатқан жоқ. Тыныштық пен
қимылсыз күй, теп-тегіс құм қайраңдары. ... ... ... жердің
қаулаған шөптері, алыста таулар, оның ... ... ... ... ... ал оның арғы ... тағы да ... шөп басқан шағын
дүкендер мен су бойы бұталары. Аспан ашық та ... ... ... күн көзі ... ... тұр, өзен ағып ... оның суы мөп-мөлдір
таза – кел де шомыл, күнге күй, ешкім бөгет жасамайды, мұнда сен бір ... ... ... ... Қастеевтің табиғатты сезінуі осылай
болды. Ал содан былай өзгеріс басталды. Мысалға оның ... көл» ... ... атап ... болады. Қастеевке бұл тақырыпты бұрынғы
бояу қолдану ... ... ... емес еді. Ол одан ... ... ... ... қолдануды талап етті. Әне содан негізгі таза ... ... ... ... түстер, әр алуан реңктер, жарық құбылыстары
келді. Туындыда түбіне дейін тұз ... ... жер, ... құрғақ шөптер,
бәрін кеберткен ауыр ыстық аптап. Тастардың ... ... өзі де ... ... ... Тіпті, жалпы алғанда да, ... ... ... ... ... ... Тек ... ауыр тартқан, беті теп-
тегіс сұрғылт түсті су ғана тастақты ... ... ... ... ... ... осы ... қарай жалғыз аяқ жол түскен, көлге қарай ол
сүрлеуді әуел баста кімдердің салғаны да және не үшін ... ... ... Өйткені, суретте бейнеленген, көптеген километр жерлерден не
адам не оның тұрағы көрінбейді ғой. Көл ирелеңдеп, ... ... оның ... ... тау етегіне барып жоқ болады. Сөйтіп, ... ... ... ... ... тастайды. Және мұнда бірде-бір
жарқын бояу дағы да, бірде-бір жарық жылтылы да, ... ... да ... ... ... шалғай, күн қақтаған сарғыш реңкті жер беті, өлі шөптер
мен ... ... ... ... Өлі көл «оған қарай құс та ұшпайды, аң ... сол жылы ... ... деп ... ...... ... туынды.
Онда ауыл бейнеленген. Оның ең шеті, одан әрі барар жер жоқ: таулар, тұқыл
төбелі тамдар, жан-жағы қоршаған үлкен бір мая шөп, ... қара ... осы. ... тек екі адам ... ... мен сиыр жетектеген бақшы
бала. Сірә, таяуда бұл жерде қарлы ... ... ... Сондықтан атқа да,
балаға да қар үйінділері арқылы өту өте ... ... да қар ... сол ... олар да бір күртік қарға ұқсайды. Қараңғы түсіп келеді,
бірақ еш жерде от көрінбейді. Қар бетінде тап-таза көлеңкелер, пішен ... ... ... ... ... төбелері көкшіл сұр түсті ... - ... бәрі ... ... ... бөктіріп тастағандай,
содан ба қалай, самай тамырларымен қанның ... ... ... ... ... ... бәрі ... қар. Бұл шығармадағы ең басты нәрсе
де осы. Қар бүкіл жерді қымтап ... ... ол ... ... бола ... Ат та, салт атты да, сиыр жетектеген бақташы бала да
таңертеңгілік ауада жарасып –ақ тұр. ... ба ... ... ... осы ... ... барынша ұзақ тұрып, оның ауасымен тыныстағың,
оның тылсым тыныштығының сырын ұға ... ... қыл ... ... мұндай пейзаждық туындылардың барлығында
ортақ тән қасиет - өте бір ашық ... ... ... ... ... ... өзгеріп отыруы. Суретші үшін туған жердің табиғатын
бейнелеу нап-нақ көшіре салу емес, ... толы ... ... сүйсініске
баурайтын шығарма тудыра білу! Бұл -оның пейзаждық туындыларындағы ең
бастысы пафос!
Өмірінің соңғы ... ... ... оның шығармашылық қызығушылығының
негізгі арқауына айналды. Бал ... ... шағы ... ... дала мен
алыста сағымдаған ақ бас таулар, ата-бабасының ... қаны ... ... жер, ақша ... ... көгілдір аспан – осының бәрі суретшінің
қылқаламынан өзіндік бояуын тапқан. Табиғат пен ... ... ... ол өте ... көңіл бөлді. Және де бір жақты емес.
Ә.Қастеев шығармашылығы кемеліне келіп, толыса тұра, әлі де бойында
жастық ... мол, ... ... ... құштарлығымен адамды жарқын ойға
бөлейтін дара дарын.
1.2.4. Портрет жанры
Әбілхан Қастеев тек табиғат жыршысы ғана емес, ол- өз ... ... ... ... ... ... ауыл адамдарын бейнелеп,
ұлттық бейнелеу өнерінің алтын қорын мәңгілікке ... ... ... ... ... ... «Кенен», «Шоқан», «Тоқаш Бокин»,
«Мәншүк Мәметова», «Автопортрет», ... ... ... қызы» секілді
бейнелерді асқан бояу шебері ретінде бұлжытпай бере білді.
Портрет – бейнелеу өнеріндегі ең қиын да ... ... ... ... жас ... ... қадамын бірден портрет жасаудан бастамайды.
Портрет жазу- суретші шығармашылығының отызыншы жылдардағы кезеңінен
басталады. Суретшінің әр-бір портреттік ... ... ... бар. Қыр ... ең ... мектепке баруы, ауылдың ... ... ... ... көңілге нанымды ұялататын «Мектепке»
(1930), «Көгілдер көйлек киген қыз» (1931), «Сағымбек» (1930), ... ... ... суретшінің көрерменге таңсық жаңа қырын ашты.
Алғашқы туындыларының өзінен-ақ шын ... ... ... ... да айна ... таба ... және ... сөйлете алғанын байқамау
әсте мүмкін бола қоя ма екен.
Халық батыры Амангелді Имановтың, ақын Абайдың балаң ... ... ... де бұл ойдың нақ сенімі табылды.
Адамның ішкі күйін барлау, мінезін дөп басу – ... ... ... ... ... жауаптылықтан келгенде портретші ... ... ... ... ... ... танимыз.
Композициялық дәлдікке немесе бояудың өткір құбылуына, контрастылығына
суретші үлкен назар аударады.
Амангелді ... ... (КП -3515, ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 20-жылдығына дайындық
барысында үкімет тарапынан суретшілерге арнайы тапсырыстар ... ... ... ... Осы ... Әбілхан 1916 жылғы ұлт-азаттық
көтерілістің басшысы Амангелді Имановтың бейнесін жасауды мақсат етеді.
Амангелді ... ... ... Қастеевтің өзінің ішкі қалауы ғана
емес, үкімет тарапынан берілген арнайы тапсырыс еді. Кейін барлық ... ... ... ... дайын болғанда арнайы ... ... ... түсіп, жоғары бағамен қабылданған болатын.
Қанша уақыт жұмсап, қаншама нобайлар (эскиздер) жасағанда, ... ... ...... тірі ... түскен бірде-бір фотосуретінің
болмауы еді. Сондықтан оның түр-түсін, кескін-келбетін ... өзі ... ғой. ... ... да ... көзі ... ... сақталған белгілі
бейнеден ауытқуға болмайды. Барлық жұмыс, осылайша, батырдың бейнесіне өз
өмір сүрген ортадан ... ... ... ... ... ... ... Қастеевті отыз жыл бойына
толғандырды, ... ... ... ... Отыз жылға созылған
ізденіс Амангелді ... ... ... ең ... кең көлемдегі
«Амангелді сарбаздары» ... ... ... ... өнері
кемелденген сайын Амангелді бейнесін, 1916 жылғы көтеріліс тақырыбына қайта
оралып отырды.
Қайткенде Амангелді бейнесін жасауға бекінген ... ... ... ... кірісіп, 1939 жылы іссапармен Торғайға аттанады. Тарихи
ортаны, жер ... ... ... зерттеп-біліп, көптеген
адамдармен кездеседі. Торғайда айлап жатып, айтылған сөздерді құлағына
сіңірумен, ... ... ... ... ... қағазға
түсірумен болады. Амангелді сарбаздарының киген киіміне, қару-жарағына
дейін көңіл ... өзі де ... бел ... жүргендей әсерленген
көрінеді. Сарбаздардың, көне көз қариялардың айтып, нұсқауымен Амангелдінің
ет жақын туыстарының бейнелерін ... ... ... жуық ... ... ... ... алдына жайып салып ұқсастық ... ... деп ... ... ... әрқалай дейді. Ортақ пікір,
бір шешімге тоқтау да қиын. Әр ... ... ... ... ... осы ... бітпестей көрінген, қиналған кезі де болған.
Сан рет қайта ... ... ... ... ... ... дәл
табылыпты. Амангелдіні көрген-білген, бірге ... ... ... ауыздан: «Осы сурет ... дәл ... деп ... суретті
ұнатады.Суретшіге бұдан артық не мақтау, қандай баға керек.
1940 жылы алғаш рет ... ... ... ... ... ... ... ұсынылды. Сырт ұқсастық ... соң ... ... батырлық бейнесін жасауды мақсат етіп, тағы да ізденеді, ... тағы да ... жылы ... ... ... бәйге жарияланғанда,
Қастеевтің салған суреті бірінші ... ... Сол жылы ... ... ... ... ... елге ұсынылған алғашқы портретінен кейін араға он жыл ... жылы оның ... ... бейнелейтін суретін аяқтап, бүкіл елге
кеңінен танылады.
Амангелдінің осы портретінде шын мәнінде халық ... ... ... әр ... төрінен орын алады. Үлкен де, кіші де ... ... ... дәл ... ... деп түсініп, дәл солай
қабылдайды. Бұл суретке ... ... көзі ... ... ... басқаша елестету мүмкін емес сияқты көрінді.
Амангелдінің осы портреті сол жылы Мәскеуде өткен Бүкілодақтық сурет
көрмесіне ... ... ... Осы бір ... ... ... ... өнері тарихынан берік орын алатыны сөзсіз.
Суретші «Жас Абай» (1967 жылы Мемлекеттік көркем ... ... ... ... жолында да көп ізденді. Семейге, Шыңғыстауға талай
рет сапар шекті. Абайдың туған, ... ... ... ... ... ол жүрген жолдармен жүрді, сол кездегі бұл аймақ көрінісін көз
алдына келтірді. ... ... ... екі ... – Абай мен ... шақтарын өткізген жерлерді тек аралап қана ... жоқ, ... ... ... ... бұл тарихи орындардан өзіне ... ... ... ... түсірді. Ақырында жүрегін жырлатып қоя
берген нұсқасын тапты.
Көз ... – жас ... Ол ... ... ... ... ой үстінде тұр.
Көзінде жастықтың жалынды оты маздайды. Портрет ажарының қоңыр-қызыл ... ... көк ... ... ... ... ... жас ақынның
шабыт сәтіндегі алаулаған бет-жүзіне аударады. Нәзік акварельші жас Абай
жүзіне жарық, ... ... ... оның осы бір ... ... келбетін
ұштаған, ұшқырлаған. Сондықтан да болар, оның жүз-келбетіне, әсіресе нұрлы
жанарына көз алмай ұзақ ... Жас ... ... келбеті оның ішкі
жарқын дүниесіне, сұлу сезіміне, психологиялық ... ... ... тұтас қабылдауға мәжбүр етеді. Бұл бейне ақынның ... ... ... ... ... ... қанат бітіреді.
Бір сәт көз алдыңыздағының портрет екенін ұмытып, жас ... ... ... ... ... нағыз өнер шығармасы көруші мен
оқушысын осылай тебірентсе керек.
Жас Абайдың қолындағы кітап та көп жүк ... тұр. Жас Абай ... ... ... бай азық ... ол болашақ асыл жырларының түпкі
қазығы, алтын өзегі ... ... оның ... мына кітап қиялын
шарықтатқан Пушкин томы шығар. Мүмкін, ол ... ... ... ... «Евгений Онегиннің» бір тарауын аяқтап, соның әсерімен өз ойының
шабытты ... ... ... ... жас Абай ... ... ... жәй деталь ғана емес, мына портреттен алатын әсерді күшейтіп, байытып
тұр.
Суретші бейнелеу өнерінің портрет жанрындағы көп ұшыраса беретін ... ... ... композициялық әдісті қолданбай, жас Абай бойын
тізесіне дейін салған. Бұл ... ... ... мән бар сияқты. Жас
Абайдың бойын тізесіне ұзартып салу бұл портреттің монументальдық ... ... деп ... ... (1963 жылы ... ... №1676 қор, 1 тізім, №58-
іс. Қазақстан Мемлекеттік Орталық архиві). Суретшінің қазақ халқының тұңғыш
ғалымы, аяулы ... бірі ... ... ... ... сүйіспеншілікпен жасағанын да атап айтуымыз керек. Бұл полотнода ... ... ... ... ... жылғы бейнесі жасалған. Ол ... ... ... ... ... ... ... отыр. Жүзі
жүдеу, көзінен арпалысқан ауыр ойды аңғарасын. Көзі ашық, ойшыл ... ... ... ... қартүнек тұншықтырған аянышты, қайғылы
тағдыры туралы ойлап, жаны қиналып отырғанын ... қиын ... ... ... ... ... ... қарамастан, бұл
портрет қазақ бейнелеу өнерінде жасалған Шоқан образы таңдаулыларының бірі.
Шоқанға деген суретші ... ... деп ... пейзаждық
шығармасынан да айқын көрінеді. Мұнда Сырымбет тауы ... ... ... жер ... ... ...... туған
қыстаудың орын бейнеленген. Көрушісін қатты ойлантады, қатты толқытады бұл
көрініс. Бұл кішкентай төмпешік жер ... ... ... ... ... ... туған, балдырған, бала Шоқан асыр сап ойнаған
қасиетті жер ... ... ... ... бірі – «Ана ... Суретшінің
бір ғажабы: кісінің өңіне киімін де үйлестіре біледі. Мұнда ол ... ... ... ... тұр. ... ... ақылды көзде алғырлық та, ептеп
шаршау да бар. ... көз ... ... ... әрі ... ... ... әрі Ананың байсалды, өзін-өзі тоқтата білетін ұстамды
мінезінен де хабар береді. Ананың келбетіне ... ... ... ... өмірдің, заманның, жастық пен кәріліктің, кешегі мен бүгіннің
бүкпелі, қатпарлы сырлары… Кимешек киісі, ... ... ... ... ... ... ақ орамал да айбынды жүзге аса жарасымды сұс ... ... ... 1930 ... Бұл ... ... нанымды әрі көркемдігі жағынан толыққанды туынды. Бұл-
аса күшті, өмір ... көп ... ... көп ... адамның бейнесі. Оның жасы да біразға келген. Ол- ойлы, жинақы,
ұстамды. Сірә, қызулыққа да, тез ... ... да ... ... ... шала ... маңдайын әжімдер тілгілеген, даланың кез-келген
тұрғыны тәрізді терісі ... ... және ... ... ... ... нәрсе – осынау мосқал қазақтың көз ... ішкі жан ... ... ... да ... ... талдау жасаудан сол күйі ... ... да бір ... және ... ... детальдармен
берілгендігі сонша, тіпті оны айқындай да алмассың. ... ... ... қажу ... тұрған ойлы да ... ... бе, ... ... бейнебір теңіз толқынының ... ... ... ... ... байқалады, бірақ осы аз ғана ... ... де аша ... Оның бет ... өте ... әрі ... ... мінезі де, өткерген өмірі де осындай. Портретте кездейсоқ, майда-
шүйде, өтпелі ешнәрсе жоқ. Соған орай ... ... ... ... қою ... яғни шығыс бояуларының түсі берілген. Осының бәрі сабырлы да ... ... ... ... ... ... сирек кездесетін ... оның ... ... ... ... ішкі ... ... сияқты бірегей мақсатқа қызмет етіп-ақ тұр.
1.2.5. Жаңа құрылыс «Қазақстан жерінде»
Ә. Қастеев ... жол ... ... ... ... ... ... алуан
түрлі жаңалық өзгерістерді өз көзімен көріп, сол замандағы адамдардың
еңбектегі таңғажайып ерліктерін баян ... 20-ға жуық су ... ... ... Ол ... жерінде» деп аталады.
Міне осы серияны Қазақ КСРО Мәдениет министрлігі, Қазақстан Суретшілер
одағы, Қазақстан композиторлар одағы Лениндік сыйлыққа ұсынды.
Қазақ даласының ... де, ... де өте ... ... ... ... ... толы. Тебірене отырып, өткен ескі
өмір мен жаңа заманды бір-біріне қарама-қарсы қояды. ... ... ... мен изен ... иен ... ... алтын астық жайқалғанын, кезерген
еріндей жарылып жатқан сусыз тақырға Ірі ... ... – жаңа ... ... ... Ал 1960 ... ... суретші
шығармашылығында өндірістік тақырып кеңінен орын алды. Бұлар: «Рудный
қаласын салу», ... ... ... «Соколов-Сарыбай кеніші». Соңғы
жұмыстарының ішінде әсіресе «Қапшағай суэлектр станциясының құрылысы» ... ... ... ... ... ... су бояумен жасаған туындысы қазіргі техниканы ойлап
табушы және оны жүргізуші адам күшінің кереметтігін паш ... ... тың ... ... бара жатқан кезі қандай ... ... ... ... ... ... белгісі емес пе?
Әрбір суретте суретшінің айтпақ ойынан ондағы табиғат ... ... ... ... ... «Қазақстан жерінде» атты суреттер сериясында ауыл
да, қала да, әсем табиғат, жаңа ... ... төрт ... келбеті әр қырынан, түрлі жағдайда келісті бейнеленеді. Осы ... үшін оған ... ... ... ... ... сол ... оқиғаларына қайта оралады. Сондай
жұмыстарының бірі – ... атты ... ... 1932 ... жұмысының
мотивін – дала мен бұған дейін белгісіз құбылыс- пойызды қайталайды. Осыған
қосымша шайтан ... ... ... ... ... Бұл мотив
алғашқысында ескерілмеген еді, енді оған ... ... ... тарих
елегінен өткізіп барып, кенеп бетіне түсіреді.
2 тарау
музейлердегі Ә. Қастеев ... ... ... ... Ә.Қастеев
Ә. Қастеев жөнінде айту қазіргі графика, ... ... жол ... тұрғандай үлкен ойға жетелейді. Осы ... ... ... үшін ... таптырмайтын өнер тағылымы Әбілхан
ағамыздың дүниелерінен тау самалындай есіп тұр. Бұған ... ... екі ... көрмеге ұсынған еңбектеріне берілген көркермендер
пікірін айтса да жеткілікті ғой деймін. ... ... ... ... ... ... ... деген шынайы ілтипат пен
әділ баға айқындала түсетін тәрізді. Бір ... ... ... ... бес. 1934, 1941, 1944, 1945, 1946, 1949, 1950, 1952, ... 1958, 1960-65, 1967, 1969, 1970, 1971-72 ... бүкілодақтық көрмеге
қатынасып, оның ішінде үш рет Ә. Қастеев шығармашылық еңбегі дербес ... ... 1963- жылы ... ... ... пен ... ... халықтары өнері мұражайында орын алады. ... ... ... ... ... ... да молынан
дәріптелініп, әлем жұртшылығына оның есімі ... ... ... ... екі ... (1950, 1960), ... ... және Цейлонда
(1969), Чехославакияда (1958), Канада (Монреалда) (1957), Белградта (1969),
Бельгия, Мексика және Швеция (1969), Арменияда (1962, 1968), Душанбе ... және ... ... ... ... (1966), ... ... Латвия (Рига -1962), Қазан, Фрунзе (қазіргі Бішкекте) – 1962
жылдары, Өзбекстанда ... – 1953, 1956, 1957, 1958, 1960, ... ... ... ... мен графикасының көрмелеріне белсене
қатысады. Осы көрмелерде көрермендер өз пікірлерін ... ... ... ... ... ... пікірін білуге ынтық
болған жанның ... ... ... ... пен ... ... ... қалтықсыз байқаймыз.
Әбілхан Қастеевтің он еңбегі 1963 жылы Моңғол Халық Республикасында
өткізілген көрмеге қойылды. ... ... Х.И., ... ... К., ... С., ... Е.М., Исмаилова Г.М., шығармалары да
көрсетіліп, көрермендер көңілінен шығады. Әбілхан Қастеев – қазақ ... ... ... (1942) және ... ... ... (1944) бола тұра еш ... да менмендікке басқан емес, ... ... қол ұшын ... даяр тұратын елгезек те кішіпейіл жан.
«Қазақстан суретшілерінің VII съезді қарсаңында республика суретшілері
шығармаларының көрмесі ашылды. Бұл көрмеге мен ... екі жыл ... он ... туындыларыммен қатыстым. Көптен көңілімде жүретін химия
тақырыбына сурет салсам деген ойымның ... ... осы ... ... ... ... ... жергілікті тыңайтқыш» денен
суреттерім бұлар. Басқа ... ... ... ... ... тақырыптар -
табиғат, жайлау, малды ауыл көрінісіне арналған.
Осы көрмеге қатыспас бұрын: «Бұл ... ... жұрт ... ... деп толқумен болдым. Ендеше, осы сенім тұрғысында болудан
артық шығармашылық адамдары үшін ... не ... ... ... аға.
(«Социалистік Қазақстан», 1965-жыл, 23-наурыз).
Әбілхан Қастеев ағамыздың бұл сөзі өнер ... ... ... ... пен объектіні жақсы білу керек екендігін ... ... ... жыл ... ... 6 ... Әбілхан өнерінің
білгір жанашыры, журналист-жазушы Қанап Қамбаров «Коммунизм таңы» газетінде
«Мыңыншы ... ... ... ... ... ... - Әбілханның
туған жерге барғандағы ... жер ... ... ... ... ... суреттеген шығармасы.
П. Бейсенов пен Ш. Құмарова: «Халық суретшілері Әбілхан Қастеев ... ... да ... өмір ... ... тән ... қызғылықты еңбектер туды», - деп жазады.
(«Социалистік Қазақстан», ... ... ... ... Республикасында ашылған Қазақстан суретшілерінің
көрмесінде Ә.Қастеевтің «Қыз тартып алу», «Қыз ... ... ... ... ... «Қырман тойы», «Биебау», Венгряда «Тау
сырғанағы, «Мұз айдыны» картинасы орталық мұражайларға қойылған.
Оның ... ... ... мен ... халық өмірінің айнасы
ретінде біздің елде өркен ... ... ... суреттейді. Ол
халықтын қайнаған ортасынан шығып, өмір универсиетінен көп ... да ... ... ... ... қана емес, тарихи-
мәдени мәні бар. Қазақстандағы бірінші қазақ ... ең ... ... ... ... 1949 жылы ... ... өзбек,
қазақ, қырғыз, түрікмен суретшілерінің шығармалар көрмесінде Ә.Қастеев
портретін суретші Сухов назарға ... ... ...... және
Н.Д. Соболевский): «Халық суретшісі Әбілхан Қастеев – ... ... шын ... ... Оның шынайы су бояу сюитасы еңбекпен
айналысып жатқан адамдар хикаяты ... ... ... ... береді». (Мәскеу, 1949-жыл, 3-бет).
Өмір сұлулығы мен адам ұлылығын жырлау- әз ағамыздың кәсіби кредосы.
Әбілхан Қастеев көрермендерінің көрмеде көрсетілген шығармалар ... ... ... ... мол. «Бұл ... ... ... ұнағаны, күшті әсер еткені мыналар болды: халық ... ... ... ... ... ... ... және оның жасаған
жорығы туралы суреттері өте жақсы салынған». ... ... ... ... Ә. ... ... басқа ешқандай жақсы салған
портрет жоқ», - десе (30.11.50). Жазушы Ғ.Мүсірепов: «Ә.Қастеевтің ... ... ... ... салуын ерекше атап өту лазым», - ... ... ... 1944, 18-маусым, №19.
1964 жылы 5-наурыз бен 23-сәуір аралығында Офицерлер үйінде ... ... жуық ... ... ... ... ... тақырыбына
Қастеев суреттері өте аз ... де, ... баға ... ... Ә.Қастеевтің линагравюрасы өте қатты ұнады. Өмірді терең
білетіндігі мен ... ... ... сезіліп тұр» (әскери
қызметкерлер Дробков, ... ... ... ... ... ... қаласындағы көрмеде (1295-қор, 1-жазба, 80-іс, ... ... ... ... өз ... ... ... келушілердің
көпшілігі Қазақстан суретшілерінің еңбегіне бас иіп, зор құрметпен ... орай ... деп ... ... ... ... керек
екендігін айтқым келеді. Неліктен Өзбекстанда ... ... ... ... - деп ... қоя ... сол ... қазақстандықтардың
жүрегінде мақтаныш отын лаулатқаны белгілі. Солардың жуан ортасында ... ... ... жазу ... ... ... ... Телжанов, Быкова, Великанова, Крачко т.б. ... ... ... ... ... ... үшін үлкен
мәртебе, зор қуаныш еді.
2. 2.. Мемлекеттік Ә. ... ... өнер ... Қастеевтің
мемориалдық залы
Суретшінің мұрасы- өз жан-дүниесінің жетегінде жүріп жетілу белгісі,
туған жердің әсемдігін көрсетуге деген ... ... ... ... ... Ең ... әсемдік- Табиғат пен оның заңдылықтары берген,
махабатқа толы көркем бейнелер.
Қазақстан Республикасының Ә.Қастеев атындағы өнер ... 1935 ... ... атындағы Қазақ көркемсурет галереясының жинағы ... ... ... ... ... ... ... Орта Азияда
үлкен мәдени орталыққа айналып отыр.
Сәулетшілер Э.К.Кузнецов, О.Н.Наумова және В.М.Новиковтардың ... ... ... ... ... ... ықшамды және сындарлы
болып қаланың сәулет ... ... әсем ... ... Оның ... әшекейлеуге қолданылған материалдар– қызғылт, ақ ұлутастар, мәрмәр,
қызғылт гранит- ... ... ... ... де ... етіп, ал
интерьерге сұлулық пен тыныштық сезімдерін туғызады.
Музейде 1976 жылы Әбілхан Қастеевтің мемориалдық залы ... Ал, 1984 жылы 29 ... күні ... КСРО ... өнер ... ... ... негізін қалаушылардың бірі Әбілхан Қастеевтің есімі
беріледі. Мұнда бейнелеу өнері шеберінің туғанына 80 жыл ... орай ... ... ... ... ... ... мемориалдық залының
ашылуында Қазақ КСРО Мәдениет министрі Ж.Е. ... ... ... ... ... Ш.О. Ниязбеков, КСРО халық
суретшісі, КСРО Көркемсурет ... ... ... өнер ... ... Қ.Т. ... Қазақ КСРО Халық
суретшісі Х.Ы. ... сөз ... ... ... ... ... Қазақстан, Ресей, Еуропа, Шығыс және басқа да елдердің
өнер туындыларынан құралған 22000-ға жуық экспонаттар бар. Музейдің негізгі
мақсат-мүдесі әрқашанда ... ... ... өнер ... ... ... ... көпшілікке көрсетіп отыру.
Қазақстанның тұңғыш кәсіби суретшісі Әбілхан Қастеевтің көркем мұрасы –
республикадағы ... ... ... Ол ... ... және су
бояумен екі мыңнан астам шығарма жазды. Олардың көбі ... ... ... ... берілген Мемлекеттік Ә.Қастеев атындағы өнер музейіндегі
мемориалдық залға ... ... ... ... ... туындыларының
жалпы саны 450–ден асады. Ал, бұл ... ... 24 ... ілінген.
Атап кетер болсақ: Ә.Қастеевтің бейнелеу ... ... жол ... 1969
жылы майлы бояумен салған ... ... ... ... (1935), ... жинау» (1935), «Пішен шабу» (1934), «Қызды еріксіз
әкету» (1937), «Сатып алған қалыңдық» (1938), «Жамбылдың ... ... ... (1937), ... ... (1940), ... портреті» (1945),
«Жайлаудағы кілем тоқушылар» (1950), ... мал ... ... ... ... үйі» (1937), «Бие сауу» (1936), ... ... (1951), ... карьері» (1967), «Таулардың әсем
көрінісі» (1972), ... мал» (1947), ... ... ... мұз ... (1955), «Талас өлкесі» (1970), «Қапшағай ГЭС-і» (1972)
туындылары ілінген.
Осы ... ... ... ... жөн ... әсем көрінісі” –1938 ж., кенеп., майлы бояу. Бұл шығармада
Ә. Қастеев өзінің туған ауылы Шежінің (Талдықорған ... ... ... ... Бұл өзінің қиында, қызықты балалық шағын өткізген
және туа біткен талабына, сурет өнеріне ... ... ... болған
Шежін ауылының бар нәрін тамаша келбеттеген ... Бұл ... ... бес ... ... ... бала ... сегіз жасында сол ауылдың
Шалғынбай байдың қойын ... ... ... ... Күні бойы ... ... талып, табаны тесілген бала Әбілхан көзіне ... ... жер ... ... ... салып, сонымен қатар қыс
түссе қар бетіне салған суреттері Шежін жерінің баурайына ... жер ... ... ... көркемдеген табиғат көріністері мәлімдеп тұр.
Күз мезгілін ... ... ... көріністің әсемдігін және
қуаттығын барынша ашып, бар басқан ізінің сырын айқындап ... ... ... ... ... ... Бұл суретте 1950 жылдары алғаш
рет Қазақстанның Алматы қаласында ашылған мұз айдыны бейнеленеді. Суретші
Медеудегі «Биік мұз ... ... ... салған. Оның сол барлық
суреттерінде қаптаған адамдар арлы-бері қозғалып, бір-бірімен әңгімелесіп,
күліп-ойнап жүр, өз ... ... ... тіпті жәй ғана тұра ... ... ... көз ... Мұз ... ... арқасына салған
конькийшілер сырғанап жүр, көрермендер оған зейін қоя әрі сабырлы ... ... бұл әлі ... қызықтың нағыз өзі емес, соған дайындық
қана. Қарлы қиялдардағы ... ... ... дәл сол ... ... оларды қандай да бір басқа ағаштармен шатастыра ... ... ... тынысынан сергек көңіл-күй мен қысқы суықтың ызғары,
тіпті жеңіл аяз табы ... ... Осы ... бастап суретші
Қазақстанның байлығы және ... жері атты ... ... ... ... ... бірі осы ... Қастеевтің қасібір табиғат
көріністеріне салған суреттерін ... олар ... ... көз жауын алып, көңілге жылы ұялайды. Жыр болып төгіліп, өлең
болып шалқып, күй болып құрылғандай ... ... ... ... ... ... ... өңірі» -1970 ж. майлы бояу Ә. ... Бұл ... ... ... ... кету күнә болардай. Бұл- ... ... ... ... ... ... Ең ... шексіз дала түседі
көзіңізге. Сонан соң сол даланың қан ... ... ... оның ... ... ... мен ... жайылып жатқан өткелін, өткел аузында
қайнаған өмірді, ел-жұрттың ... ... ... жақыннан
өзенді сағалаған ел тіршілігін бірде айқындап, бірде сағымдатып әр қырлы
бейнелейді. Тіршіліктің симфониясын ... ... шат ... ... ... ... ... Айтайын десең де ... ... ... ... ... ... алмай тағы да кінәлі
өзің болатын сияқтысың. Бұл шығарманың әуел бастағы белгіленген аумағы таң
қалдырады. Ирелеңдей аққан ... ... о басы мен бұ ... ... ... ... екі-үш адамның “көзін қатар қойып” қарау керек шығар. Ал егер
осы өңірді фотоға түсірсеңіз ... ... екі жағы ... ... ... болады. Өйткені жай объектив линзасы мұндай кеңістікті ... ... ... ... ... керек. Әбілхан Қастеев болса
ұзындығына ені бес есеге жуық ұзынынан ұзақ ... ... ... болсын, түр-түс үйлесімділігі жағынан да, ... ... ... ... да мүлтіксіз орындап көрерменін
шексіз ... ... Енді ... ... бәрі не үшін қызмет
атқарады дейсіз ғой. Композиция, түр-түс, перспектива ... бәрі ... ең ... ой мен ... ... қызмет етеді. Сөйтіп Талас
өңірінің келбеті ... ... ... ... ... кеңдігін, бейіл-
берекесін, өмір-тіршілігін жырлап кеткен сияқты.
1969 жылы майлы бояумен ... ... ... ... ... ... ... құрылысында жүргенде туындаған еді. Осы
туындысын 1932 ... су ... ... ал 1969 жылы ауқымды және тарихи
тақырыпта «Түрксіб» сюжеттік композициясын майлы бояумен қайта жаңғыртады.
Бұл шығармасы бір ... өз ... ... ... екінші жағынан
өткеннің сарынын, келешектің ақиқатын суреттеген. Сонымен қатар шынайы
тарихи ... ... ... жаңа ... бет бұрған заманның өзгерісін
және халықтардың алғашқы поезды көргендегі әсерлерін, яғни айтқанда қуаныш
пен ... ... ... ... ... ... суретші түтіні
бұдақтатып, ысқырып-пысқырылып келе жатқан темір керуен мен сонау ежелден
ел мен ... жер мен ... ... келген керуен жолдағы жүк артқан
түйелерді композициялық шешімінде шебер үйлестірген. ... ... ... берілген ескі мен жаңа тұрмыстың болмысын ұштастыруда
суретші болашақты құптай отырып, өткен ... ... ... екенін
ұғындырған. Қазақ даласының бар ... ... ... ... поездың будақтаған түтінін ақ түспен бейнелеуде болашақтың ... ... ... ... аспанның бұлттарымен байланыстырып
келешектің аспаны ашық, өмір пәк ... ... ... ... әрбір бояу түстерінің өзіндік ерекшелігіне қарай нышандық
белгілерін жетік білгендігін ... ... «ақ» түс – ақ ... ... ... ... ... қызыл түсті де тақырыптық
сюжетке ұтымды үйлесімділікте қауыштырып, кешегі өткен кеңес өкіметінің
жарқын болашақ ұранына бағыш және сол ... ... ... түс, ... орнаған қызыл армияның белгісі) ретінде де түсінік берген, сонымен
қатар ... ... ... түс ... ... және қызу
тіршілікті, бірлікті білдіреді. ... ... ... сары және ... және ... ... ... күз мезгілі екенін
сезінуге болады. ... ... ... табиғат мезгілінің құбылысын бояу
түстермен тамаша келтіріп және өзара байланысын тың таба ... ... бірі ... ... 1935 жылы салынған.
(2-сурет) 1936 жылы жаңа ... ... ... ... ... ... автордың өзінен түседі. Бір қызығы, Абылай және Қасым
ханның ұрпағы, ... және ... ... ... ... ал да билей
бер саясатына» қарсы қазақ ... ... ... ... портреті тұңғыш рет 1992 жылы Мемлекеттік Ә. Қастеев атындағы өнер
музейіндегі Ә.Қастеевтің мемориалды залында қойылады. Киіз ... ... ... этнографиялық сипаттар Кенесарының Қазақстан бостандағының
белсенді күрескері ретінде көрінуіне кедергі келтірмейді.
«Қызды еріксіз әкету» 1937 жылы салынған. Феодализмнің қатал ... ... ... ... ... ... мен молдалар заманын
суретші өзінің шығармашылық еңбегіне тақырып етті. Ескі тұрмысты көрсету
үшін ... ... ... Бұл туындыда суретші өзіне бала күннен
таныс ескі тұрмыс тіршілігінің бір көрінісін, революцияға дейінгі қарапайым
ауылда қызды ... алып қашу ... ... ... жас ... жан айғайы, оның туғандарының да арашаламақ болған арпалысты сәті
суреттелген. Тұтылған ай сулесі, ... ... ... ... түсі
үрей, қорқынышты беріп тұрғандай. Суретші осы туындысы ... ... ... ... ... ... кеңес дәуіріндегі адамның
көзқарасын сипаттайды, сондай-ақ сол дәуірдің ... дәл ... ... ... ... қалыңдық» шығармасы. Суретшінің бұл туындыдағы
негізгі ойы – сол кездегі нәзік жанды әйел ... ... ... қор ... жас ... арулардың мұңды зары. Аталмыш шығарманың
сюжетіне көңіл бөлер болсақ: жас ... өз ... ... ... ... ... малға сатылып бара ... ... ойын ... Бұл көп тұлғалы көрініс. Алдыңғы планда адам мен жас ару. Қыз
басына түскен қасіретті ... ... ... ... әлі де ... шағымен қоштасып үлгермегендігін түсінуде. Белестерден асып қалған
ауылын, кешегі шуақты күндерін жүрегін ... ... ... ... ... қоса қайғылы мұңға толы көзімен қаусаған шалға қарауға
жиіркеніп, басын сол жаққа бұра, қиыс қарап ат үстінде әзер келе ... ... Ал ... ... ... бай ат үстінде көңілді, араманына
жеткендей, аяқ-қолын ... ... ... ... ... ... алып ... жас қызға қылмыңдай, қадала қарайды. Артқы планда шалдың әрекетін
жақтырмай ана да әйелдер ... ... ... Бұл ... ... Бірақ иен байтақ жазық дала емес, керісінше биік таулар,
күңіренген аспан мен ауыр тастар. Суретші бұл жердегі басты екі ... ... ... ... да таба ... биік тауларды – байға
теңесе, ал ауыр тасты – жас ... ... ... тәрізді. Себебі, қыздың
қаншама арман-мақсаты болғанымен, ол сол ... ауыр ... биік ... ... бара ... Алдыңғы екі пландағы екі ат та тақырыптың бір
бөлігі тәрізді. Ақ ат- бұл ... ... ... пен ... білдірсе,
қоңыр ат- қарапайымдылық пен кедейлікті меңзеп тұрғандай.
«Жамбылдың портреті» (1937), Халық поэзиясының алыбы ... 1846 ... ... ... ... туған. Ол бала күнінен ел ішінде ... ... ... еді. ... дүние жүзіне әйгілі ақын ... ... көп ... ... Еге ... бола ... кезде
Жамбылдың жасы бар-жоғы 16 –да еді. Екінші ... ... ... ... ... ... ... шақырды. Жүз жасаған Жамбыл ақын ... өз ... ... ... өлең ... ... аталып ұрпақтар жадында
мәңгілік сақталып қалды.
«Амангелді портреті» (1940). Батырдың елге ... ... ... ... он жыл ... 1950 жылы оның ... ... суретін аяқтап, бүкіл елге кеңінен танылады.
Амангелдінің осы портретінде шын мәнінде халық батыры бейнеленген. Бұл
сурет әр ... ... орын ... ... де, кіші де ... ... ... дәл осылай болған» деп түсініп, дәл солай
қабылдайды. Бұл ... ... ... көзі ... ... ... басқаша елестету мүмкін емес сияқты көрінді.
Амангелдінің осы портреті сол жылы Мәскеуде өткен ... ... ... ... бағаланды.
Ә.Қастеев қазақ даласында Амангелді Имановтың бастауымен болған 1916
жылғы ұлт ... ... ... ... ... ... 1950 жылы ... суреті болмаған қазақ халықтың ұлттық ... ... ... ... шығарады (9-сурет). Сыртқы ұқсастығын
ғана емес, сонымен бірге оның ешкімнен именбейтін де ... ... өте ... ... ... ... Оның ... де келбетті
жүзінде батылдық, табандылық, сабырлы алғырлық, өткірлік сипаттар жарасым
тапқан. ... ... ... мен ... ... ... суреттемелері, дайындық жұмыстары Қазақстандағы және
шетелдердегі көптеген музей қорларында сақталған.
«Абай портреті» (1945). 1945 жылы ... ... ... ... ... жазылды. Қара қызыл фон мен жасыл барқыт шапаны ... ... ... ... ... ... бала Абайдың келбетін
ерекшелейді. Көрермен образдың ықпалына тез еніп, оның болашақ ақын ... ... ... бұл ... ең ... ... әлі он жетіден аса
қоймаған кезі.
«Колхоз фермасы» (1936). «Колхоз фермасы» ... ... ... ... ... ... Тау ... фермада қызған еңбек.
Алдыңғы планда құрт жасап, құрт жайып жатқан кимешекті ... ... ... күле ... ... көтере түскен кішкентай бала. Бала күлкісі
бүкіл картинаны жадыратып, мына еңбек адамдарының шексіз бақытын ... ... ... ... сиыр ... кермедегі құлынды билер,
еңбек үстіндегі ауыл адамдары, көз ұшындағы ақ бөрікті тау шыңдары – ... ... ... жырлатқан, қыл қаламы сиқырымен бүкіл шыншыл,
поэзиялық көрінісімен ... ... ... Жаңа ... ... ... ... (1936). 1936 жылы салынған Әбілхан Қастеевтің ... ... әсем ... ақ, көк, ... ... ашық ... Таудың етегінде қатар-қатар тігілген киіз үйлердің ... ... ... ... ... ... ... көрінісі тапқан.
Картинаның негізгі ... үш ... ... ... ... Тайды
ұстап тұрған жылқышымен қатар отырған кимешек киген әйелдің бие ... ... ... ... ... «Бие ... ... адамдардың барлығының қимыл-әрекетін біртұтас көрсетеді.
Әбілхан Қастеевтің бұл ... ... ... ... ... ... (1951) (1968 жылы Қаз КСР көркемсурет
қорынан алынған), Суретшінің ... ... ... ... ... ұлдарының
бірі Шоқан Уәлихановтың композициялық портретін үлкен сүйіспеншілікпен
жасағанын да атап ... ... Бұл ... ауыр ... меңдеткен
Шоқанның өмірінің соңғы жылғы бейнесі жасалған. Ол ауыл ... ... ... ... жағын таянып отыр. Жүзі жүдеу, көзінен
арпалысқан ауыр ойды ... Көзі ... ... ... мына жүз-келбетінен
туған халқының қартүнек тұншықтырған аянышты, қайғылы тағдыры туралы ойлап,
жаны қиналып ... ... қиын ... ... ... ... кемсіп жатқанына қарамастан, бұл ... ... ... ... ... образы таңдаулыларының бірі.
Шебер өзінің портреттерінде, ... және ... ... ... ... әсем көркін, жан баспаған жерлерді гүлденген
өлкеге айналдырған еңбек ... ... ... ... ... ... «Тың ... пейзаж-тақырыптық
бөлімдерінде, «Бесжылдық құрылысы», «Менің республикамының жері мен
адамдары», ... ... су бояу ... ол ... ... пен
бейнелік өнердің үлкен өрісіне жетті.
2.2. Орталық ... ... ... ... ... ... ... 137 туындылары бар.
Олар Орталық мемлекеттік музейдің ... ... ... ... ... осы бір баға жетпес құнылықтарды қайта өндеу, қалпына
келтіру жұмыстарымен ... ... ... ... ... тартылмаған. Бірақ бірер туындысы көрмелерден орын алады.
Оның бірі Ә.Қастеевтің «Киіз үйдің ішкі көрінісі» туындысы, бұл ... ... ... ... ... КП-2370. Мұнда бұл
туындының қойылу себебі ерекше, өйткені қазақ халқының ... ... ... ... қазіргі ұрпақтармен келер ұрпаққа берері мол.
Мемлекеттік Орталық музей ... ... ... ... байланысты Ә.Қастеевтің шығармаларын ... ... және ... ... музейде музеолог сайты жұмыс істейді.
Бұл сайдтың міндеті көпшілік қауымға ... ... ... ... ... ... зерттелуіне мүмкіндік ... ... ... ... ... ... орталығы болып отыр.
«Киіз үйде» туындысы 1935 жылы ... ... ... ... бірі ... те ... Бұл туындыда суретші қазақтың халықтық
дәстүрге өте бай екендігін дәлелдегендей. Мұнда ұлттық ісмерлік ... ... Киіз ... ... 3 әйел суреттелген: ... ... ... ... бірі жүн ... ... іс тігуде, ал үшіншісі еденде жүн
түтіп отырған сәті ... Киіз ... ... ... ... бұл шығармасында көшпелі қазақ халқының ... ... ... ... ... киелі қолөнерімен безендірілген киіз
үйдің ішкі көрінісі ... үй ... ... ... ... ... ... іші толған ою-өрнек, қол-өнер үлгілері. Жас
суретшінің мол қазақы мәдениеті мен ... ... ... ... осы
суреттен-ақ белгі береді. Мысалы, ағаш ... ... ... ... ... ... аяққап, текемет тағы басқа сәндік бұйымдар бояу
үндестігімен өте әсем бейнеленген. Ә.Қастеев жасандылықты жаны ... ... ... ғана ... ішкі жан ... дірілін, демін, мінез-
құлқы мен қабілетін арқаудай астастыра білді және ... дәл ... ақын ... ... ... 1946 жылы ... Киіз
үйдің ішінде дастархан басында бір топ адамдар бейнеленген. ... ... пен ... ... ... Сол жақта отырған төртінші
адам ақын Жамбыл, жетінші қазақтың ... қызы Дина ... ... оң
жақта Сәбит Мұханов бейнеленген. Артқы фонда ... ... мен ... ілінген. Сол жақта ағаш ыдыспен қымыз құйып отырған қазақ әйелі
суреттелген. Осы топ ұлы ақын ... ... ... салынған «Жамбылдың портреті» КП/7222/1 кенепке ... ... ... Бұл ... басы оңға ... ... ... салынған
Жамбылдың портреті. Қоңыр түсті костюмінің омырауына Ленин орденін ... ... ... ... ... ал басында кәмшәт бөрік киіп қолына
қазақтың киелі домбырасын ... ақын ... ... Бұл ... ... ... ... өжет, дана ақынның ... ... ... көңіліне жылулық ұялатқандай. Мен қазақтың ақынымын деп мақтанышпен
тұрғандай әсер береді.
1934 жылғы «Өгізбен жер ... КП-277 ... ... ... салынған. Суретте екі өгізге ағаш соқа жеккен қазақ ... ... ақ киім ... ақ ... ... ал қолында ұзын таяқ
ұстаған. ... ... ... ... Бұл ... қарапайым қара
жұмысшының күнделікті жұмыс сәті ... ... ... кенішінің жалпы көрінісі туындысы 1947
жылы су бояумен салынған. Алыстан бұлдыраған жасыл-қоңғырқай тау бөктерінде
әр жерден үйлер көрінеді. ... оң ... ... ақ үй ... ... суреттелген. Алдыңғы планда оң жақта ұзын сызық болып түскен жол
торабы бейнеленген.
«Сүндетке отырғызу» КП-2383 туындысында киіз үйдің ... ... бес ер адам және бір әйел ... Сол ... ... ... кішкентай
3-4 жастағы ұл бала. Ер адамның ... ... ... ... ... ... ... қолына пышақ ұстап гүбірлеп дұға оқып сүндетке отырғызуға
дайындалып жатқан жері бейнеленген.
«Амангелді ескерткіші» туындысында Амангелдіге арналып салынған ... ... ... ... бейнеленген. Ортасында 4 сатылы текпішек
салынған. Қолданған бояу түстері күңгірт, қоңырқай ... ... ... ... дала ... ... келгендей әсер береді.
«Бақанас алқабы» Абайдың «Жаз» өленің арнап шығарған туындысы.
Табиғаттың сұлу ... ... ... алқап, оң жақта сызылытып аққан
өзен. Артқы планда ... ... ... ... ... ... ... Көтібаров Есет» КП-17225 (ҚР Мемлекеттік орталық
музейі) Бұл туындысы 1932 жылы су бояумен салынған. Жасыл фонда 6 ер ... ... ... ... арт ... ... тұр. ... дәулетті
адамдар киетін қымбат шапан киген, бастарына сұлтандар киетін ... ... ... ... мундирде тұрған – бұл Е.Көтібаров.
Халық көтрелісінің жетекшісі «Есет Көтібаровтың портреті» ... ... ... ... 1932 жылы ... ... отырған бейнесі
сомдалған. Қолында қамшысы бар. Үстіндегі шапаны сұр түсті және сұлтандар
киетін айырқалпақ киген, ... ... ... ... Шыңғыс Ибрагим Жәңгірұлының портреті» КП-780, 1932 жылы қағазға
су бояумен салынған шығарма. Жасыл фонда ... ... ... ... ... ... ... Оң қолында бас киім ұстаған, ал сол қолымен
семсерге сүйеніп тұр. Үстелдің үстінде ... ... ... ханы ... ... ... ... Бөкей ханның
ұлы. Құндыз жағалы қымбат шапан киген және басына үшкірлі бас киім киген
жас Жәңгірдің бейнесі. ... ... ... бар үш ... ... ... алқа ... Бұл оның хан тұқымынан, жоғары ... ... ... ... жылы ... «Амангелді Имановтың портреті». Ұзынынан
суреттелген, қысқа тонды, сары түсті жүнді бас киім ... ... ... ... қару асынған әскери киімдегі батыр бейнесі. Амангелдінің
арт жағындағы далада бір топ әскерлерлері, әсіресе оң жағында ... ... атты ... көзге түседі.
«Амангелді» туындысы. Амангелді бұл ... да ... ... ... ... ... ... киіз үй тігілген қазақтың кең
жазира даласы, жайылған малдар мен атты ... ... ... ... ... ... асынған халықтан шыққан батыр бейнесі осылай
суреттеледі. Бұдан ... ... ... ... ... ... ... келгенін байқауға болады.
«Неке қию» шығармасы 1939 жылы салынған. Киіз үйдің ... екі ... ... ... Сол жақта үш ер адам, оның біреуі молда
болса, ал ... ... ... ... жасы егде тартқан ақсақалды қария
қымызын ұрттап кесені жанында отырған жас ... ... Бұл неке суы ... жас қыз ... ... ... алғысы келмегендей басын кері қаратып
алшақтау отыр. Қалыңдық жанында кимешек киген үш әйел адам ... ... да ескі ... ащы ... кәрі шал мен жас қыздың некелерін
қидырту сәті ... ... ... ... ... молданың
контрреволюциялық қызметі». Бұл шығарма 1939 жылы салынған. Туындыда екі
композияциялық топ суреттелген: киіз ... сол ... ... әскери
жасақтары, бай, молда, ал оң ... ... ... ... ... ... жанында шенеуліктер мен молда ер ... ... ... ... ... ... мазары» туындысы 1947 жылы
салынған. Көгалды жасыл майса дала ортасында үш ... ... ... ... ... суреттелген. Көрерменге жақынырақ бес адамның пішіні
бейнеленген. Алдынғы планда березентпен жабылған жүк мәшинесі. Жанында үш
ер ... ... ... қызы ... ... ... ... (ҚР Мемлекеттік орталық музейі). 1948 жылы автордан ... ... жас ... ... сол жаққа қиғашынан қараған бейнесі салынған. Көз
жанары нық, өзіне-өзі сенімді, болашаққа қорықпай аяқ ... ... ... бейнесі.
«Әбілхайыр хан Анна Иоанновнаның елшілерін қабылдауда» КП-3523. ... 1941 жылы ... ... ... Сырт ... қарағанда дәулетті
адамның үйі екендігін бірден анғаруға болатын, ... ... киіз ... ... бір топ ... тұр. Сол ... ... көмекшісі иіліп сәлем беріп орыс елшілерін қабылдап алуда. Елшілердің
алдында жасыл әскери киім киген қазақ тұр, ... ... ... ... ... мундир киген ақ шашты елшілер суреттелген. Топ ішінде
айырқалпақ киген екі ... ... ... ... ... және қалпына келтіру
3.1.Өнер туындыларын сақтау ережесі
Мен осы Ә. Қастеевтің ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік Ә.Қастеев атындағы
музей, Орталық мемлекеттік мұражайда ... ... ... байланысты
ізденіс жұмыстарын жүргізіп, туындылар жайында біраз мағлұматтар алдым,
сақтау қорларымен таныстым.
Негізінде музей қорындағы ... ... ... ... үшін ... ... тарту етеді, немесе мұражай өз қорын байыту мақсатында
сатып алады. Сол үшін оған ... ... ... ... ... ... ... мұражайдың құндылық белгісі беріледі және
автордың ... ... ... қашан жасалғаны, орындалу техникасы,
жылы, қанша бағаға сатып алынғандығы, көлемі және паспортқа қандай ... ... қай күні ... ... мәліметтер толық
жазылады.
Туынды сол күннен ... ... ... ... өтеді.
Паспорттың екі данасы жасалады. Бір данасы бас қор ... ... ... ... ... ... ... орнына орналастырылады.
Сақтау режимі. Туындыларды сақтау камерасында температураны өлшейтін
арнайы ... болу ... Сол ... ... осы ... температурасын
бақылай алады.
Камераның ішіндегі температура +18 +20 ... ... өте ... ... ол ... ... сәулесі болғандықтан сақтау
камерасының терезелері арнайы ... ... ... және зиянсыз электр
жарықтарын пайдаланады.
Тағы осы туындыларға кері әсерін тигізетін ол микрорганизмдер. Бұлар
туындыларды кеміріп жеп, ... ... ... ... ... қарсы ай сайын ... ... ... ... ... тағы бір өз зиянын тигізетін шаң тозаң: Осы
шаң тозаңды ... үшін ... ... ... Олар 3 айда ... ... ... шкафта сақталады. Оларды тік тұрғызып сақтау ... олай ... ... ... қабаттап жинап қойса астындағы
туындыларға зиян келеді. Сондықтан ... ... ... өте ... ... ... ... беттерін бір-біріне қаратып ... ... ... ... ... тез ... алу үшін ... арнайы тізімі
болады. Осы тізім арқылы туындыларды тез аралықта қопарыстырмай тауып
алуға ... ... ... өзі оның сақталуына кері әсер
етеді.
Әр туынды орындалу технологиясына қарай әр түрлі ... ... ... бояу тік ... Егер тік ... ... өз ... Бетіндегі бояулар түсе бастайды. Яғни бұрынғы қалпынан мүлдем
өзгереді.
Майлы бояуға жарық ... Ал ... ... ... емес. Оның қараңғы
жерде сақталғаны жөн.
Сонымен қатар графикалық туындылар сақталған шкафты ашып, айына екі рет
таңертеңннен кешке дейін ауа ... қою ... ... ... ... ... Ашып ... кезде күн сәулесі немесе жарық түспеуі қажет.
3.2. Өнер туындыларын қайта қалпына ... ... ... ... ... көмегімен тазалау
жұмысы жүреді және көрмеге апарар алдында арнайы карточка ашылады.
Карточкада көрмеге қойыларға дейінгі оның жағдайы және де ... қай ... ... ... ... тағы қысқаша тарихы
баяндалады.
Туындылар көрмеге қойылғанда арнайы әйнектердің астында тұруы ... ... ... ... ... тазартып тұруы керек.
Туындыларды көрмеге үш айдан артық ұстауға болмайды, ауыстырып тұру ... ... ... тазалаудан басталады. Сосын технологиялық
жұмыстар басталады. Туындының қағазына ... оған ... ... ... Желімнің құрамында жоғары сортты ұн, ... ... су, ... ... антициптин, спентохлор, фенолят, натрий
т.б. болады. Қалпына келтіру ... ... ... болу ... ... графика, пейзаж жасалу технологиялары әртүрлі болғандықтан
оларға әртүрлі технологиялық ... ... ... ... ... орны ... ... ыңғайлы болу керек. Үстелдер
кең және жалпақ болуы тиіс.
Қалпына келтіру тәсілдер
1. Туындыны тазалау, ... ... өте ... әрі ... ... ... ... бетіндегі бояуын қырып, өшіріп кетуі
мүмкін.
2. ... ... ... жерлерін, егер туындының қағазының
бір жері жыртылса, оған өзіне ұқсас қағазбен ... ... ... көзге көрінбеу керек. Өйткені сол жыртылып
қалған бөлшекте суреті бірге кетеді. Оны қалпына ... ... ... ... ... ... ... бояуы өшкін, бет әлпеті
танылмаса бояуларды қайта орнына келтіруге болады. Енді артқы
бетіне көшетін ... ... ... ... ... түсіп, жыртылып кету жағдайында болады. Сол себепті ... ... ... материалмен жабыстырылады. Жабыстырылып
болған соң қағаздың қалыңдығына байланысты тура сондай қағазды
артқы ... ... Осы ... ... асырған соң
3. 3 тәсіл: преске саламыз, қатты салмақпен бастырылған қағаз өз
қалпына келеді. ... ... ... болу ... Оған ... ... ... киіз сияқты материалмен орап престің
астына саламыз. Престен шыққан соң жәдігердің астына және үстіне
жұқа қағазбен ... ... ... ... Егер ... ... ... болса, оны жұмыс үстінде фотоға түсіру керек.
Жәдігерді жасап болғаннан кейін оны ... ... ... керек.
Жаңғырту кешенінде жәдігерлер қайтып қабылданады. Берген актыға қайтып
келген заттардың қайтып келгені белгіленеді. Жәдігерлер орнына қойылады.
Туындылар арнайы ... ... ... ... Ол ... ... Экспозицияда тұрған жәдігерді айына бір рет ... ... ... ... ... ... ... комиссия құрылып, оны жаңғырту керектігіне шешім қабылдайды.
Комиссия мүшесі тоғыз адамнан тұрады. Ол ... яғни қор ... ... сақтаушылардың шешімімен жүзеге асады. Сосын оған арнайы карточка, яғни
акт толтырылады. Актіде ... аты, оның ... ... жылы,
авторы, көлемі, қай күні музейге қабылданғаны, қысқаша тарихы, бағасы ... ... ... ... ... және енді ... барар
алдында қандай жағдайда болды, неше рет ... ... ... ... ... келген жәдігер карточкаға мағұлмат жазады. Ол
мағлұматта көрмеден келгеннен кейінгі жағдайы қандай болғаны да жазылады.
Көркемөнер туындылары сақтайтын ... ... ... майлы бояудан
басқа, газет-журналдар, конверттер, қолхаттар сақталады. ... ... ... ... жаңғырту барысында автордың қолынан басқа
сызылған сызық немесе бояу ... ... ... ... ... ... ... сақталмаса беті ... ... ... да фотоға түсіреді. Жаңғыртуға дейінгі және жаңғыртудан
кейінгі болып бөлінеді. Қайта қалпына келтірушіге барар ... ... ... келеді. Жаңғыртушы өзінің дәрежесін көтеру үшін ... ... жаңа ... ... Сол арқылы кейінгі
жаңғыртушыларға өз әдісін үйретеді. Әр жаңғыртушының өзіндік құпия ... ... Оны тек өзі ғана ... 18 ... ... ... көп ... туындыларын өңдеу. Жаңа жәдігерлерді жасап шығару үшін әр түрлі
желімдердің түрі қолданылады. Сол үшін ... ... ... ... тиіс және ... ... жасалғанына қарап пайдалану қажет. Мысалы:
жәдігерге ... ... бояу ... әр ... ... ... ... біраз уақыт өткен соң жәдігерлер өз сапасын жойып, ... ... ... ... өз ... жойып жібереді.
Ал жәдігерлерді өңдеп шығару үшін төмендегідей ... ... ... өңдейтін майлы бояу немесе лак, түссіз және жұқа жағылып
өтуі тиіс. Майлы бояу ... лак ... және ... ... керек.
Өңделіп шығарылған жәдігердің бетін жауып, шаңннан қорғап және ... суға ... және газы бар ... ... ... ... ... астына қоюға болмайды. Осы жәдігерлерді өңдеуге арнайы
лактар жасалынып шығарылады. Майлы бояу және лак ... әрі ... ... ... ... ... өз ... номерлары болуы тиіс. Олар: Ф-42; Ф-
32 Л; 12, 31 АС – 528 және ... 4/5 және тағы ... ... өте көп.
Лактау, майлы бояудың бұл түрлері ең сапалы, және көп ... ... ... ... болып табылады. Бұл түрлері басқа лактар мен майлы
бояудан айырмашылығы немесе ерекшелігі күн сәулесіне төзімді. Сондықтан осы
лактардың ... өте ... ... ... ең ... деп ... ... технологиялық жағынан ең сапалы болып табылған лактың түрі маркасы АКО
номері (45-80 және 45-66). Осы АКО ... түрі мына ... ... ... ... ... бұл екі маркалы лак бір-біріне
жақсы ... және ... ... өте ... ... деп ... лактардың тағы бір түрлері олар кремді лактар. Олардың маркасы. ... ... ... және ... түрі бар, ол ФЭС-98; оның ... ... ... ... ... бар. Олар өте ... және
жәдігерлерге қонымсыз болып келеді.
Лактар технологиялық жағынан да бірнеше түрлі ... Оның бір ... Ол таза ... бояу ... ... АКО майлы бояуының қасиеті,
жәдігерді өңдеуге өте ... және ... ... соң тез кеуіп, басқа майлы
бояу немесе лактарға қарағанда тез ериді. Еру ... +40; ... ... ... ерекшелігі өте жылтыр, нәзік түсті болып, физикалық-
технологиялық жағынан жоғарғы көрсеткіш жасап отыр. АКО ... ... ... өте сәнді, түсі әдемі нәзік болып келеді. АКО майлы бояуы
таза майлы қоспалардан жасалған. АКО ... ... ... ... 50кг/см. Нәзіктігі 1 мм ... ... ... көп уақытта
жәдігерлерді өңдеу ретінде қолданылады. Осы АКО майлы бояуын мына маркалы
ИПК-3 ... ... ... Күн ... және су ... екі ... ... қойғанда және 80% су тигізген сәтте АКО майлы ... ... әрі ... ... ... Осы ... ИПК-3 ... бояуы дереу
сарғайып, өзінің жылтырын жоғалтып, жәдігер сол сәтте отырып кетті. Өте
сапалы ... ... ... ... және ... ... құрамы
көп болады. Ал осы құрамында химиялық заттары аз немесе ... ... бояу ... ... ... кезде біраз уақыт өткен соң дереу
жәдігерді сарғайтып, құндылығын жойып жібереді. Сапасыз жасалған ... ... ... өшкін және сарғайған болып келеді.
Соңғы зерттеуге қарағанда АКО майлы бояуы дүние жүзінің 80% суретшілері
жәдігерлерді ... ... АКО ... ... әсіресе өте қатты ескіріп,
сапасы нашарлаған, құнды жәдігерлерді ... Осы АКО ... ... болған жәдігер әйнек терезенің (арнайы) астына қойып кептіріп және
қараңға шкафта +40С температурасында кептіріліп отырады және әр ... ... ... ... 100% ... осы ... астында
немесе арнайы жасалған қараңғы шкафта тұру қажет. Әр түрлі бояулармен
өңделген жәдігерлер әр ... ... ... Ал АКО ... ... жәдігердің 98% басқа майлы ... мен ... өте ... ... ... ... ... түрлерін арнайы аппаратпен тексеріп, ... ... бояу ... ... ... ... өңдеген
кезде олардың бетін жылтырату ретінде 9Б-2 майлы түссіз бояуы қолданылады.
Әр түрлі майлы ... ... ... ... 90% уақыт өте
келе сапасын жойды. Соның ішінде АКО ... ... ... түрі ... өте ... қою, нәзік, жылтыр болып келеді. Уақыт өткен ... ... өз ... ... ... ... ... соң 10 тәулік бір-бірімен
салыстырады. Әр түрлі температурада, әр түрлі күн сәулелерінің астында және
сулы ... Осы ... ... да қай ... бояу өте ... және
сапалы екенін анықтайды.
АКО майлы бояуы нағыз сапалы майлы бояу болып табылады. Әр ... ... ... да ... да ... АКО майлы бояуымен
өңделген жәдігерлер ерекше әдемі, жаңадан сызық болған ... АКО ... ... әсіресе тым қатты ескірген, ертеден келе жатқан
жәдігерді өңдейді. ... ... ... оларды әр жерлерге көрмеге апарып
қояды, және атақты немесе лауазымы жоғары адамдарға сыйға ... Әр ... ... әр ... майлы бояумен бояп, өңдегендіктен, олар әр түрлі
уақытта ескіреді және өз сапасын жояды. ... ... ... майлы бояулармен салса, соғұрлым өте сапалы және көп ... ... ... ... және ... ескірген өнер туындыларын аса байыппен,
үлкен жауапкершілікпен өңдеу қажет. Ал осы өнер ... жай бір ... ... ол өте ... ... уақыт өткен соң бұрынғысынан ... ... ... өз ... ... жойып жібереді. Жәдігер
немесе туындыларды өңдеген кезде өте абай болған жөн. ... ... ... ертеден келе жатқан, көп сақталған және өте қымбат туынды болса, оны
бүлдіріп алған жағдайда ... өз ... ... ... ... Туындыны
қайта өңдеген кезде ол мүлдем өз қалпынан өзгеріп, басқаша болып кетеді.
Туындыларды өңдеу барысында, арнайы ... ... ... ... ... өңдеу бір топқа топтастырылып отыр. Әсіресе
майлы бояумен сызылған туындыларды өңдеу өте ... ... ... осы ... бояумен салынып және өте ертеректен бері авторлары
белгісіз болып келген туынды түрлері өте көп. ... ... ... салып білеміз немесе туындылардың бояулары өшкін, суреттердің
шет жақтары әсіресе ... ... ... ыдырап кетеді. Осыған қарап
олардың ескіргенін білеміз. Сапалы ... ... ... жәдігерлер
көп уақытқа дейін қайтадан өңдеуді қажет етпейді. Қайта ... ... ... ... ... ... арқылы өзінің бұрынғы қалпына қайта
келтіруге болады.
Ал тым ертеден сақталып келе жатқан туындыны өңдеу өте ... ... сол ... ... бояу түрі ... лак ... болса, өңдер
кезінде осыған сәйкес немесе тура сол сияқты майлы бояу және лак ... ... ... жөн. Кейбір қатты ескірген туындылардың бояуы өшіп,
яғни сызылған жері өшіп қалуы мүмкін. Ондай жағдайда ол ... өте ... ... бар және ... мол ... ... ... маман
осы жәдігерді өңдеу тиіс.
Туындының осы өшіп жоғалып кеткен жерін орнына келтіру ол өте ... бояу және ... лак ... ... ... Міне осылай жәдігерді немесе
туындыны өз қалпына келтіреді мамандар.
Өңдеу кезінде оның сызу түрлеріне аса мән беру керек. Себебі бір ... ал бір ... ... ... ... ... өңдеу барысында осы
сызықтардан немесе майлы бояу, лактардан қате жіберіп ... ... ... ... ол ... ... авторы белгісіз немесе қайтыс болған
болса ол туындыны қайта қалпына келтіру ... ... Сол ... ... ... ... ... немесе маманы жоғары жәдігер өңдеуші
айналысуы қажет. Ал бертін уақытта сызылған жәдігер болған жағдайда ... ... оңай ... ... ... ... ... қалпына келтіру үлкен жұмыс. Ол жәдігердің құндылығын жойып жібермеуіне
тосқауыл болатын бірде-бір әдіс-тәсіл. Жәдігерлер өте ұзақ ... ... ... оны ... әдісі өте сапалы, үлкен жауапкершілікпен
жаңғыртылады және кейінгі ұрпаққа жәдігерді сол қалпында жеткізу ... ... ... бойы халық таланттары өздерін ою-өрнек,
зергерлік, ішнара сәулет өнерінде ғана көрсетіп ... де, ал шын ... ... ... қылқаламына дейін із түспеген тың жанр болып
келген еді. Оған ... ... ... де әсері болғанын бәріміз білеміз.
Әбілхан ағамыздың қазақ ... орны да осы ... ... ол –
қазақтың тұңғыш кәсіби суретшісі. Бұл - өткенге үлкен абырой. Өйткені одан
әлдеқайда әдемі салатын, ебі де, ... да аса ... ... ... және ... да ... бірақ солардың бәріне де ... ... ... орны ... ... Бұл ... ... ағаның басына
қондырған – талантымен қоса уақыттың сәттілігі.
Қазақ халқының атақты суретшісі ... ... ... ... ... ... ... авторының жиырма жасқа дейін хат танымағаны,
өз ауылынан алысқа ұзақ шықпағанына, тіпті қағаз бен қарындаштың өзін ... он ... ... 1922 жылы ауылда тұңғыш мектеп ашылғанда ғана барып
ұстағанына сене қоюыңыз қиын.
Қағаз-қарындаштың өзін есейген шағында ғана ... ... ... бейнелеу өнері мектебінің арнайы дәрістерін өтпесе де, туа ... ... ... мен ... ... Әбілхан халқы
сүйген қабырғалы суреткерге, тамаша қылқалам шеберіне айналады.
Сонымен бітіру ... ... ... ... халқының талантты
ұлы Әбілхан Қастеев - өміршең ... өзін ғана ... ... ... ... екеніне тағы да көз ... ... ... мен өзін ... ... сайын айқындала түсетін,
тұлғалана түсетін құбылыс десек, артық айтқанымыз ... Шын ... ... ... ғой. Сол секілді Әбілхан Қастеев шығармаларының құндылығы да
жылдар ... ... ... өз ... ... ... оның
талантының өзгеше қыры, Қазақстан ... ... орны мен ... ... ... ... шығармалары – бір ғасырдың ... ... ... ... дерлік. Өйткені олар - халықтар өмірінің қалтықсыз айнасы, шынайы
шындығы.
Әбілхан Қастеевтің республикадағы бейнелеу өнеріне тигізген ... әрі ... Оның ... ... бағыты суретшілердің
көптеген ұрпағын өзіне тарта білді. Айта кететін бір жайт, атақты суретші
шығармашылығынан үйренуге ... ... ... ... көп болды.
1950-жылдары реалистік дәстүрін сол ... жас ... ... ... ... өнері шеберлері Қанапия Телжанов,
Молдахмет Кенбаев, Үкі ... ... Ал ... уақытта Нақысбеков
немесе Төлепбаев секілді жас суретшілер халық өмірін бейнелеудің қастеевтік
дәстүрін сенімді жалғасытырып келеді.
Ұлттық бейнелеу ... ... ... ... шығармашылығы
нұр сәулесі, жүрек жылуындай, қуаныш шаттығындай, ... ... ... ... ... ... 100 жыл толу мерейтойын атап өтіп біз ... ... өмір ... ... келе ... әсер ... және ала
береміз десек артық айтқанымыз емес. Өткен дәуірдің ең бір ... оның ... ... ... ... ... жаңа
тарихын жазудамыз. 1920-30 жылдардағы ұрпаққа тән тағдыр сияқты суретшінің
де жеке ... ... ... өнерінің даму тарихымен тығыз
байланысты екендігі, сол жылдардың романтикалық сарыны қазіргі XXI ... ... ... ... ... да ... замандасымыз. Бүкіл жан-тәнімен
әрқашан халықпен ... ... ол оның ең ... ... ... сол арқылы болмыс пен уақыт шындығын ... мен ... ... ... ... осы ... ... нәтижесінде оның
өмірі мен өнері мәңгі ... күйі көз ... тұра ... ... тағы бір ... ... ... Қастеевтің тұрған үйі
– Мемлекеттік Ә.Қастеев атындағы өнер ... ... ... ... үйі ... деген жақсы хабар да баршылық. Болашақта сол
музей үйі жөнделіп қалпына ... ұлы ... ... бір ... сенімдіміз.
Шығармашылығы мен Өмірінің негізгі кезеңдері
1904 ж. 1 ... ... ... ... облысының Жаркент
ауданындағы Шежін ауылында кедей отбасында дүниеге келді.
1912-1928 жылдары- Жас шағында ... ... ... қой бағады. Кейін
сол заманның ұлы құрылысы-Түрксіб теміржолының жер қазушы ... ... 1928 жылы ... ... кешкі мектепті бітірді. 1927 жылғы
деп дата қойылған ... ... ... ... ... ... уақыттан бастаса керек.
1929 жылы- Алматыдағы ... ... жеке ... ... ... ... ... жылы- алғаш рет Москваға ... ... ... ... Абай ... және оның шығармаларына иллюстрация
жасауға арналған республикалық конкурсқа және ... ... жас ... ... қатысады. (конкурста жұмыстары жақсы бағаланып Оқу
ағарту министрлігінің мақтау қағазымен марапатталды).
Ә.Қастеев осы жылы ... ... ... ... ... өнерінің музейінде өткен көрмеге алғаш рет қатынасып, сол
сәттен ... ол ... ... бүкілодақтық, халықаралық
көрмелердің барлығына тұрақты қатынасып тұрды.
1934-1936 ... ... ... Ол өз ... Мәскеудегі
Н.К.Крупская атындағы көркемсурет студиясында (1935 жылдың аяғы мен 1936
жылдың басында) жалғастырады.
1937 ... КСРО ... ... мүше ... ... Жаңарудың куәгері болған Ә.Қастеев “ескі” мен “жаңа”
өмірдің ... ... ... ... ... ... жылы- Шығармашылық қызметіне 15 жыл толуына арналып, ... жеке ... ... КСР өнеріне еңбегі сіңген қайраткер құрметті атағы беріледі.
1944 жылы- Республикамыздың өнерін дамытудағы ерең еңбегі үшін Қазақ
КСР-ның Халық ... ... ... ... жасау жөніндегі суретшілер конкурсына қатысады.
Амангелді Имановтың бейнесін жақсы жасап шығарғаны үшін Қазақ КСР ... ... ... ... ... ... Ұлы отан ... жеңісі құрметіне арналып Москвада
ұйымдастырылған Бүкілодақтық көркемсурет көрмесіне қатысады.
1947 жылы- Қазақстан өнерінің дамуына ... мол ... үшін ... орденімен» және «Еңбектегі ерең ерлігі» медалымен марапатталады.
1949 жылы- Кеңес Одағының Коммунистік партиясының ... ... ... ... суретшілерінің Пекин қаласында (ҚХР) болған
көрмеге ... ... ... ... ... ... ... Көптеген тарихи тұлғалардың портреттерін жазды
“Шоқан ... ... ... портреті”, “Амангелді Имановтың
портреті”, ғылым мен мәдениеттің өкілдері: “Жамбылдың ... ... ... ... атты ... ... жарыққа шығарады.
1954 жылы- Әбілхан Қастеевтің 50 жылдық ... ... ... өткізілді. Қазақ КСРО Жоғарғы Кеңесі тарапынан Құрмет мақтау
қағазымен марапатталады.
1954-1956 ... ... ... ... ... ... жылы- Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаттығына сайланады (4-
шақырылуы).
Алматы Қалалық ... ... ... ... Орта ... Қазақстан суретшілерінің Душанбеде болған республика-аралық көрмесіне
қатысады.
1957 жылы- Панфилов, Шымкент, Ташкент қалаларында ... ... ... ... ... ... Бүкілодақтық 1-ші
съезіне арналған көрмеге қатынасады..
Өскемен қаласындағы металлургтер Сарайын ... ... ... үшін ... КСР ... ... ... мақтау қағазымен
марапатталады. ''Тың жерлерді игергені үшін» медалымен марапатталады.
1958 жылы- Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің ... ... ... мен ... ... ... ... қаласында болған
конференциясына арналған көркемсурет көрмесіне қатысады
1959 жылы- бейнелеу ... ... ... ... үшін ... Қызыл Ту
орденімен марапатталады. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің ... ... ... ... ... атты ... топтамасы
жарыққа шығады.
1960 жылы- Ташкент қаласында өткен республика-аралық ... ... ... ... ... жұмысы үшін дипломмен
марапатталды.
Қазақстан суретшілерінің Қытай ... ... ... көрмеге
жєне Ауғанстан, Бирма, Цейлон елдерінде өткен ... ... ... ... ... 40 жылдығына» арналған көрмеге қатысып
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі тарапынан Құрмет мақтау қағазымен марапатталады.
Алматы ... жеке ... ... ... Лениндік сыйлық алу үшін Әбілхан Қастеевтің шығармалары
таңдалып, Алматыдағы көрмеге ... Рига ... ... ... ... ... Қазақстан
суретшілерінің шығармашылық көрмесіне қатысады.
1963 жылы- Бүкілодақтық «Денешынықтыру жєне спорт» атты көрмеге «Биік
тау мұз айдыны» ... ... II-ші ... ... ... ... жєне Монғол Халық ... ... ... ... ... ... қатысады.
1961-1964 жылдары- тың игеруге арналған туындыларын жарыққа шығару
кезењі.
1964 ... ... ... 60 ... ... ... ... ұйымдастырылады.
1966 жылы- Алматы қаласында жеке шықармашылық көрмесі өткізілді.
1967 жылы- Еңбек Қызыл Ту ... ... рет ... ... ... ... Шоқан Уәлиханов атындағы
Мемлекеттік сыйлығына ие болады.
Монреалдегі (Канада) болып ... ... ... қатысады.
(Қазақстан суретшілерінің шығармашылық көрмесі). Бүкілодақтық акварелшілер
шығармашылық тобымен Волга мен ... жол ... ... ... ... ... мен ... (Ереван) болып
өткен Қазақстан суретшілер шығармашылық көрмесіне қатысады. Павлодар,
Рудный, Қостанай, Целиноград, ... ... ... жеке ... ... ... жеке ... ашады, Югославия, Бельгия, Мексика
жєне Швецария елдерінде болған Қазақстан суретшілерінің ... ... ... «Республика жері мен адамдары» және ... атты ... ... ... ... ... ... байлығы» атты топтамалық шығармасын
жазады.
1971 жылы- Октябрь Революциясы орденімен марапатталады. Украина мен
Финляндияда болып өткен Қазақстан суретшілер ... ... ... ... ... ... өткен Қазақстан бейнелеу өнері
көрмесіне қатысады.
1973 жылы- 2-ші ... күні ... ... дүниеден қайтады.
1974 жылы- Алматыда- ... 70 ... ... орай ... ұйымдастырылды. Шымкент қаласындағы Көркемсурет училищесіне,
Талдықорған облысы Панфилов ауданындағы Киров ... ... ... ... беріледі
1974-1976 жылдары- Республикамыздың барлық облыс орталықтарында
Әбілхан Қастеевтің жылжымалы жеке шығармашылық көрмесі өткізілді.
1976 ... ... КСР ... өнер ... Әбілхан Қастеевтің
шығармашылығына арналған мемориалдық зал ашылды.
1984 жылы- Әбілхан Қастеевтің туғанына 80 жыл толу ... ... жеке ... ... КСР ... өнер музейіне Әбілхан Қастеевтің есімі берілді.
2004 жылы- Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... сыйлықтың лауреаты Әбілхан Қастеевтің
туғанына 100 жыл толуына арналған мерекелік іс-шаралар өткізілді.
Ә.Қастеевтің 100 ... ... 2004 ... ... күндер тізіміне
кіргізілді.
Киіз үйдің ішкі көрінісі. Қ., су бояу, 55х88
1934 жылы МСК-дан ... ... ... ... Е. ... В горном ауле (творчество народного художника Каз СССР
А.Кастеева). «Творчество», 1964, №5, с. 20-21.
2. Г. ... ... ... А. ... «Искусство»,
1976, №6, с. 35.
3. Абылхан Кастеев. Альбом. Авт вст. ст. Л.Г. Плахотная. ... 1978 ... ... А. ... ... ... ... о А.Кастееве). Алма-
Ата, 1982 (на каз.яз).
5. Абылхан Кастеев. Буклет (к 80- ... со дня ... Авт. вст. ... ... 1984 г.
6. Абылхан Кастеев. Каталог выстаки. Авт.ст. М.Р. Баймухамедова.,
«Советский художник», 1984 ... ... ... ... Алма-Ата, «Өнер», 1986 ж.
8. Әбілхан Қастеев. Альбом. Құрастырушы Б.К. ...... ... ... ... 90-жас. Жәркент өңірі, №32, 23-шілде, 1994 ж.
10. Ғалимжанова А.С. К ... о ... ... ... (на ... А. ... В ... «Наследие века. Традиции и
современность». Научно-теоретическая ... ... ГМИ ... 2001. 17-18 ... ... А.С. ... ... картин А.Кастеева:
«Автопортрет» (1931) и ... ... (1935) – В ... ... ... ... научно-теоретическая
конференция. Алматы., ГМИ им А.Кастеева, 2002. с.11-15.
12. ... ... ... көз ... ... ... Жас ... 31-ші
қаңтар, 2002 ж.
13. Ерғалиева Р,А. Этнокультурные ... в ... ... ... ... ... НИЦ «Ғалым», 2002, с.8-19.
14. Нұржамал Байсақал. «Қастеев –Қасиет». Алматы ... 22 ... 2003 ... Б.Е. ... ... бейнеэнциклопедиясы. Егеменді Қазақстан, №
162, 28 маусым, 2003 ж.
16. Ахат ... ... ... ... 29 ... 2003 ... Қали ... Бейнелеу өнерінің «Бейімбеті». Жас алаш, №47, 19
сәуір. 2003 ж.
18. ... ... ...... ... Алматы ақшам №81, 24
шілде, 2003 ж.
19. Жүсіпбек Қорғасбек. «Қастеев және «Кенесары батыр». Жас Алаш. №90, ... 2004 ... ... ... ... ... ... Жас қазақ. №30, 30.07-
05.08. 2004 ж.
21. Қазақ Мемлекеттік Ә.Қастеев атындағы өнер ... ... ... 1 ... Қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде. Алматы. 2001
ж. 137 бет. ... ... ... ... ... Ә.Қастеев атындағы мемлекеттік өнер музейінің
асыл қазынасы. Альбом. Алматы, Өнер. 2003ж.
23. Әбілхан аға. ... ... ... Алматы, «Жалын баспасы»
ЖШС, 2003.-288 бет.
24. Қазақстанның Халық суретшісі Әбілхан Қастеев. Альбом. Алматы., ... ... ... ... ... ... Кескіндеме, графика. Ел-нұр., Алматы-
2005.
26. Н.А.Назарбаев. Послание Президента народу Казахстана ... ... // ... ... 5 ...... е.а. Костинова «Методика рестоврац графических произведений».
28. О.Б. Лантратова. , М.В. ... ... ... ... Н.Г. Герасимова, А.М. Аносова «Отбелка гравюр и рисунков».
30. Основные технологические процессы-Рестовраций документов.
31. Дизинфекция рестовраций ... ... 1970 ... «Суретші және заман. Ә.Қастеев және XIX-XX ғасырдағы орталық ... ... ... ... ... Баяндамалар жинағы.
Аламаты 2004. 152 б.
33. Қ.Т. Телжанов. Альбм. Алматы, «Өнер», 1982 ж.
34. Б.Барманкулова. 100 лет ... ...... 2002. ... Фатих Дінисламов, Қақыпбек Оразбеков. ... ... ... ... ... ... - ... 1964 ж.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту63 бет
Беруші және қабылдаушы оптикалық модульдер10 бет
Ж.Аймауытов ; Ғ.Қарашев; Б.Күлеев ; С.Сейфуллин; І.Жансүгіров; Б.Майлин шығармашылықтары16 бет
Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту55 бет
Жүніс Сахиевтің «Жасампаздық қиырында» шығармасы тілінің лексика−фразеологиялық ерекшеліктері62 бет
Математиканы оқыту барысында оқушының шығармашылық қабілетін дамыту26 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды жапсырмалауға үйрету арқылы шығармашылығын дамыту26 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың көркемдік-шығармашылық қабілеттерін қалыптастыру33 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілеттерін дамыту34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь