Техногенді бүлінген жерлердің жас топырақтарында өсімдіктердің қалыптасу үдерісі

1. КІРІСПЕ 3
2. ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ 5
3. ЗЫРЯН КЕН ОРНЫНЫҢ ФИЗИКО.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ 11
4. РЕКУЛЬТИВАЦИЯ ҮШІН ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН СУБСТРАТТАРДЫҢ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ТӘЖІРИБЕ ТЕЛІМІ ТУРАЛЫ МӘЛІМЕТТЕР 12
5. ОБЪЕКТ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕМЕЛЕРІ 14
6. ЗЕРТТЕУ ЖҰМЫСЫНЫҢ НӘТИЖЕЛЕРІ 16
6.1. Отвалдағы өздігінен өскен және тәжірибе теліміне отырғызылған өсімдіктерге сипаттама 16
6.3.Зырян кен орнының өнеркәсіптік отвалдарында биологиялық рекультивация жүргізу жағдайында өсімдік қалдықтарының ыдырау жылдамдығы, гумустүзілу және гумус жиналу 19
6.5.Микрозооценоздың топырақ түзудегі рөлі 21
7. ҚОРЫТЫНДЫ 23
8. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 24
ҚОСЫМША 27
Тақырыптың маңыздылығы. Тау-кен өндіру, құрылыс өнеркәсіптерінің, қала салу, жол салудың дамуы «тау-кен ландшафтарының» пайда болуына және ауылшаруашылығына пайдаланатын жерлердің қысқаруына әкеліп соғуда.
Қазақстан – қазіргі кездегі барлық минералды шикізаттардың маңызды түрлерінің қазынасы және бүкіл әлем бойынша алдыңғы қатардағы орындардың бірін алады.
Саз балшықты, құм мен қиыршық тастарды, рудаларды өндіру әдетте ашық әдіспен жүргізіледі, соның нәтижесінде өте үлкен қазаншұңқырлар, карьерлер, отвалдар түзіледі, олардың мөлшері жүздеген гектарға жетсе, тереңдігі 10 метрден 150 метр, тіптен кейде одан да тереңге жетеді.(1- сурет)
Пайдалы қазбаларды өндіру топырақ, өсімдік жабынының жойылуына, микробозооценоздардың тіршілік ету ортасының бұзылуына және құнарлы, суармалы жерлердің қысқаруына және техногендік экожүйенің пайда болуына әкеліп соғады. Шығыс Қазақстан облысында құнарлы жерлер негізінен мыстың, мырыштың, кадмийдің, қорғасынның, мышьяктың қосындыларымен ластанады. Улы қалдықтар санитарлық-гигиеналық талаптарға сәйкес келмейтін полигондарға орналастырылған. Қорғасын аномалиясы Шемонаиха, Глубоковск және Зырян аудандарын қамтиды. Ластанған аумақтың жалпы ауданы 30 мың км3. Осы өнеркәсіптің әсерінен бүлінген аумақта қысқа мерзім ішінде адамның барлық талаптарын қанағаттандыратын, жаңа өнімді және тұрақты табиғи кешендерді құру үшін белсенді және мақсатты түрде араласу қажет. Бүлінген экожүйелерді табиғи бүлінбеген ландшафтардың әсерімен қалпына келтіру ұзақ процесс. Сондықтан техногендік ландшафтар бүлінген жерлерді қалпына келтіруде және оны ауылшаруашылығына қайтару бойынша мақсатты шаралардың бірі - рекультивация жолымен жедел оңтайластыруды талап етеді.
Өндіру нәтижесіне жер бетіне шығарылған жыныстар жаңа табиғи техногенді түзілімдер болып табылады және олар қоршаған ортамен белсенді әрекет жағдайында болады.
Осыдан келіп биогеоценоздардың даму заңдылықтарын зертеу, оларды тұрақты, өнімді мәдени ландшафтарға айналдырудың табиғи техногендік жолдарын зертеу маңызды мәселенің бірі болып табылады
1. Базилевич Н.И., Дементьева Т.Г. Потребление и возврат золных элементов и азота хлопково-люцерновом севообороте. Агрохимия, 1965, с.9.
2. Байко В.П., Сучалкина М.И. Роль травосмесей многолетних трав в образовании структуры почвы. Советская агрономия, 1950, №1, с.12.
3. Байтулин И.О. Особенности развития корневой системы многолетних злаковых трав в травосмесях. Вестник АН КазССР, №9, 1957, с.105.
4. Бекаревич Н.Т., Горобовец Н.Д., Колбасин А.А. и др. О рекультивации земель в степи Украины. Днепропетровск. Проминь, 1971, с. 152-161.
5. Бекаревич Н.Т., Горобец Н.Д., Колбасин А.А. и др. Результаты возделывания сельскохозяйственных культур на рекультивируемых землях в степи. В сб. Рекультивация земель в СССР. М., 1973, с. 167-191.
6. Бекаревич Н.Т., Масюк Н.Т., Сидорович Л.П. К вопросу о плодородии почв и пород. В сб: Освоение нарушенных земель. М., Наука, 1976, с. 5-26.
7. Бекаревич Н.Т. Основные результаты исследований по биологической рекультивации земель, нарушенных горнодобывающей промышленностью. В сб: Экологобиологические и социально-экономические основы с/х рекультивации в степной черноземной зоне УССР. Днепропетровск, 1984, т.49, с.12-33.
8. Белоножко И.И. Продуктивность многолетних травосмесей и их воздействие на плодородие почвы. Советская агрономия, 1949,№7, с.53.
9. Бериня Дз.М., Лапыня И.М. Вредние вещества выбросов автотранспорта и способы изучения их влияния на компоненты экосистемы. В кн.: Загрязнение природной среды выбросами автотранспорта. Рига, Зинатне, 1985 а,б. С.15.
10. Бериня Дз.Ж., Калина Л.К., Карелина Л.В. Выпадение выбросов предприятия строительных материалов и изменение химического состава почвы. В кн: Загрязнение природной среды кальцийсодержащей пылью. Рига; Зинатне, 1985 б, с.15-31.
11. Берзиния А.Я. Влияние выбросов пыли цементного завода на химический состав растений. В кн.: Загрязнение природной среды кальцийсодержащей пылью. Рига, Зинатне, 1985, с. 39-48.
12. Бондарь Г.А. Растительный покров надугольной толщи Александрийского буроугольного месторождения и вопросы фиторекультивации. Автореф. Канд. Дисс. Днепропетровск, 1974.
13. Бондарь Г.А., Додатко Э.Л. Сингенетические сукцессии растительного покрова на породах надугольной толщи Александрийского месторождения. В сб.: Рекультивация земель.
14. Берхов М.Т., Щеглов Д.И., Краснова А.С. Изменение некоторых физико-химических свойств вскрышных пород КМА при сельскохозяйственной рекультивации. Мелиорация и рекультивация почв Центрального Черноземья. Воронеж, ВУ, 1984, с.55-59.
15. Бурыкин А.М. Темпы эрозии и почвообразования в техногенных ландшафтах. Восстановление и повышение плодородия земель техногенных ландшафтов. Воронеж, ВСХИ, 1982, т.119, с.5-36.
16. Бурыкин А.М. Темпы почвообразования в техногенных ландшафтах в связи с рекультивацией. Почвоведение, 1985 а,№2 с.81-93.
17. Бурыкин А.М. Некоторые теоретические вопросы рекультивации техногенных ландшафтов. Рекультивация земель, нарушенных горными работами на КМА. Воронеж, ВСХИ, 1985 б, с.3-11.
18. Бурыкин А.М. Естественные и антропогенные темпы почвообразования и их изменение с возрастом почв. Тезисы VII делегатского съезда почвоведов. Ташкент, 1985 в, т.4, с.13-14.
19. Быкова В.С. Лессовые породы Казахстана. В кн.: Лессовые породы в СССР. Наука, М., 1966, с.183-211.
20. Важенин И.Г., Карасьева Г.И. О формах калия в почве и калийном питаний растений. Почвоведение, 1959, №3, с.11-21.
21. Гиляров М.С., Стриганова Б.Р. Роль беспозвоночных в разложении растительных остатков в круговороте веществ. В кн.: Итоги науки. Зоология позвоночных. М., Наука, 1978, с.8-69.
22. Гогатишвили А.Д. Особенности методики рекультивации земель в горных условиях. В кн.: Программа и методика изучения техногенных биогеоценозов. М., Наука, 1978, с.148-159.
23. Дзыбов Д.С. О самозарастании и ускорении. В сб.: Растительность и промышленная среда. Свердловск, 1979, с.60-67.
24. Жандаев М.С., Гончаренко М.Т., Кабашева М.М. Особенности биологической рекультивации в Карагандинском угольном бассейне. В сб.: 5 республиканская конференция почвоведов Казахстана. Алма-Ата, 1992, с.304.
25. Етеревская Л.В. Рекультивация земель. Киев. 1977, 122 с.
26. Етеревская Л.В., Угарова В.А. Процессы почвообразования в техногенных ландшафтах УССР. В кн.: Почвообразование в техногенных ландшафтах. Новосибирск, Наука, СО, 1979, с.140-150.
27. Ижевская Т.И. Особенности развития корневых систем растений на отвалах буроугольных разработок. В сб: Проблемы рекультивации земель в СССР. Новосибирск, 1974, с. 183.
28. Кандрашин, Е.Р. Сингенез и продуктивность естественной растительности и полукультурфитоценозов на отвалах угольных разрезов Кузбасса. В сб.: Почвообразование в техногенных ландшафтах. Новосибирск, Наука, 1979, с.163-172.
29. Ковда В.А. Основы учения о почвах. М., 1973, кн.1,2, 730 с.
30. Кононова М.М. Органическое вещество почвы. АН СССР, М., 1963.
31. Куприянов А.Н. Естественное зарастание отвалов Карагандинского угольного бассейна и их фитомелиорация. Дисс. К.б.н. Алма-Ата, 1982, 221 с.
        
        ҚАЗАҚСТАН БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
АЛМАТЫ ҚАЛАСЫ ӘУЕЗОВ АУДАНЫ №13 ОРТА ... ... ... ... ... ... ЖАС ТОПЫРАҚТАРЫНДА ӨСІМДІКТЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУ
ҮДЕРІСІ
Ғылыми жетекшілері: биология ғылымының докторы, профессор Фарида
Есенқожақызы Қозыбаева ауылшаруашылығы ғылымдарының кандидаты, биология
пәнінің мұғалімі Бейсеева Гүлжан Бейсеқызы
«Таза ... орта ... -2030 ... іске асырудың негізі»
Бөлімі:биология
Алматы 2007
АННОТАЦИЯ
Жұмыс 25 беттік мәтінде компьтерде терілген, 41 сурет, 1-кесте, 1
диаграмма, 39 пайдаланылған ... ... ... ... ... және ... кен ... игерудің
нәтижесінде бүлінген жерлердің өсідігінің өздігінен қалыптасу процесін және
биологиялық ... ... ... ... және ... кен орындарын кен орнын игерудің әсерінен бүлінген
жерлердің құнарлылығын қалпына келтіру үшін ... ... ... ... ... ... өсу ... мен карьерлердегі өсімдіктің өздігінен өсу процесі,таралуы олардың
топырақ түзілу ... ... ... ... ... деректері
келтірілген.
АННОТАЦИЯ
Работа напечатана на 25 страниц компьютерного текста, использовано 41
фото, 1-таблицы, 1 диаграмма и 39 литературных источников.
Цель ... ... ... ... зарастание
нарушенных земель и роль ... ... в ... и ... ... ... ... результаты полевых и лабораторных ... при ... ... и ... месторождении, роль
биологической рекультивации в восстановлении плодородия почв, ... и ... ... ... ... в ... и ... их
роль в почвообразовании..
THE SUMMARY
Work is printed on 25 pages of the computer text, is used 41 photos, ... 1 diagram and 39 ... purpose of work consists research natural ... the ... and a role biological recultivation soils Ziryanovsk and Ridder ... work results field and ... research broken are resulted ... ... and Ridder a deposit, a role ... in ... of ... soils, features of growth ... a plant, process ... in refuse dump and ... ... in soil ... ... 3
2. ... ШОЛУ 5
3. ЗЫРЯН КЕН ОРНЫНЫҢ ФИЗИКО-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ ... ... ҮШІН ... ... ... ЖӘНЕ
ТӘЖІРИБЕ ТЕЛІМІ ТУРАЛЫ МӘЛІМЕТТЕР 12
5. ОБЪЕКТ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕМЕЛЕРІ 14
6. ЗЕРТТЕУ ЖҰМЫСЫНЫҢ НӘТИЖЕЛЕРІ 16
6.1. ... ... ... және тәжірибе теліміне отырғызылған
өсімдіктерге сипаттама 16
6.3.Зырян кен орнының өнеркәсіптік ... ... ... жағдайында өсімдік қалдықтарының ыдырау жылдамдығы, гумустүзілу
және гумус жиналу ... ... ... рөлі 21
7. ҚОРЫТЫНДЫ 23
8. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... КІРІСПЕ
Тақырыптың маңыздылығы. Тау-кен өндіру, құрылыс өнеркәсіптерінің, қала
салу, жол ... ... ... ... пайда болуына және
ауылшаруашылығына пайдаланатын жерлердің қысқаруына әкеліп соғуда.
Қазақстан – ... ... ... ... ... маңызды
түрлерінің қазынасы және бүкіл әлем бойынша алдыңғы қатардағы ... ... ... құм мен ... тастарды, рудаларды өндіру әдетте ашық
әдіспен жүргізіледі, соның нәтижесінде өте үлкен қазаншұңқырлар, ... ... ... ... ... ... ... тереңдігі 10
метрден 150 метр, тіптен кейде одан да тереңге жетеді.(1- сурет)
Пайдалы ... ... ... ... ... ... ... ету ортасының бұзылуына және ... ... ... және техногендік экожүйенің пайда болуына
әкеліп соғады. Шығыс ... ... ... ... ... мыстың,
мырыштың, кадмийдің, қорғасынның, мышьяктың қосындыларымен ластанады. Улы
қалдықтар санитарлық-гигиеналық талаптарға ... ... ... ... ... ... ... және Зырян
аудандарын қамтиды. Ластанған ... ... ... 30 мың км3. Осы
өнеркәсіптің әсерінен бүлінген аумақта қысқа мерзім ішінде адамның ... ... жаңа ... және тұрақты табиғи кешендерді
құру үшін белсенді және мақсатты түрде араласу қажет. Бүлінген экожүйелерді
табиғи бүлінбеген ... ... ... келтіру ұзақ процесс.
Сондықтан техногендік ландшафтар бүлінген жерлерді қалпына келтіруде және
оны ауылшаруашылығына ... ... ... ... бірі -
рекультивация жолымен жедел оңтайластыруды талап етеді.
Өндіру нәтижесіне жер бетіне ... ... жаңа ... ... ... табылады және олар қоршаған ... ... ... ... ... ... даму ... зертеу, оларды
тұрақты, өнімді мәдени ландшафтарға айналдырудың табиғи техногендік
жолдарын зертеу ... ... бірі ... ... ... Ө.Оспанов атындағы Топырақтану және агрохимия зерттеу
орталығының техногенді бүлінген ... ... ... ... зертханасының Шығыс Қазақстан облысы Зырян және Риддер кен
орындарындағы зерттеу ... осы ... ... ... және ... биология ғылымының докторы Фарида Есенқожақызы ... ... ... ... ... ... ғылымдарының кандидаты, биология пәнінің мұғалімі ... ... ... ... ... ... және ... кен орындарын игерудің нәтижесінде
бүлінген жерлердің өсідігінің өздігінен қалыптасу процесін және ... ... ... ... ... ... жатады:
1. топырақтүзілу процесіне табиғи фитоценоздар мен ... ... өсу және ... ... ... анықтау;
2. топырақтың зоофаунасын, олардың топырақ ... және ... ... ... ... ... ... зерттеу.
Жұмыстың ғылыми жаңалығы: бастапқы топырақ түзілу ... ... ... ... ... ... әртүрлі
топырақ грунттарында өсімдік ... ... ... ... топырақтүзілу процесінің бағыты, мәдени
өсімдіктер мен ... ... ... ... жас ... ... дәрежесі анықталды.
2. ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
Өсімдік жабынын және оның биологиялық ерекшеліктерін, ... ... ... және ... ... ... фитоценоздың әсерінен лесс тәрізді жыныстардың бастапқы
жағдайының өзгеру ... ... ... ... ... ... табиғи биоценоздар тез өзгереді немесе
түбімен өзгеріске ұшырайды. Б.П.Колесников, Л.В.Моторинаның (1986) көрсетуі
бойынша олар инженерлік-техникалық ... және ... ... әр ... ... ... өсірумен, төменгі өнімді немесе
өнімсіз тақыр жерлерге, «индустриялдық шөлдерге» немесе ... ... ... ... участоктарында табиғи өсімдіктердің пайда болуы
жынысты игерудің бастапқы кезеңі болып ... ... ... ... өсімдік бірлестіктері экологиялық жағдайдың ... ... ... табылады, сондықтан да биологиялық рекультивацияның
практикалық мәселелерін шешу ... ... ... ... ... ... және т.б. ... үшін пайдалануға
жарамдылығын бағалаған кезде кең түрде қолдау табады.
Табиғи ... ... ... мен ... ... ... ... бүлінген жерлердің қайта қалпына келтірудегі жұмыс
бағыты туралы айтуға болады. Топырақ ... ... ... алуан
түрлілігі мен сол жерде өсу ... ... ... ... (1968) ... ... ... жерлерінде
өсімдіктің өздігінен өсу процестерін есепке алмау өнеркәсіп ... ... ... ... ... әкеліп, уақыт пен
қаражаттың босқа ... ... ... ... көрсетті.
Жоғары өнімді және мәдени биоценоздармен тығыз қоршалған ... ... ... ... ... ... келуі тез қарқынмен жүреді (Гогатишвили, 1970; Махонина, 1976;
Трофимов, 1977).
Техногендік экожүйелердің табиғи фитоценоздарының ... ... ... ... ... ... ... Lowry (1952),
Fejdiova (1968) ... ... ... ... ... ... және ... отвалдар мен түрлі аймақтық географиялық
жағдайлардағы динамикасын зерттеуге бағытталған.
Қазіргі кезде өнеркәсіптік отвалдарда, карьерлерде адамның қатысуынсыз
өсімдік ... ... ... ... ... ... 1966, Моторина, Ижевская, 1967; Тарчевский, 1968; ... ... 1979; ... және ... ... Бейсеева,
1990 және т.б.).
Биологиялық рекультивация бойынша ең алғашқы ... ... ... жолмен өсе бастау процестерін ескере отырып ... ... ... ... ... ... ... өсе бастауының сипаты ... ... ... ... жер ... ерекшелігіне, климатқа,
қоршаған ортаның әсеріне тікелей байланысты.
В.В.Тарчевскийдің (1968) басшылығымен жүргізілген жұмыстарда өнеркәсіп
отвалдарында өсімдіктердің ... ... өсуі ... толық талдау
берілген. Өндірістік кәсіпорындардың ... ... ... ... ... құрамы жағынан елеулі ауытқулары болатыны
анықталған.
Өсімдіктің табиғи жолмен өсу қарқыны мен сипаты карьердің ... жер ... ... ... ... ... әсеріне
байланысты.
Техногендік ландшафтарда өсімдік жабынының пайда болуын В.Н.Сукачев
(1942) ... ал ... ... ... келуін денудация деп атады.
Техногендік ландшафтардың ... ... ... ... ... ... 1974; Кандрашин, 1979) [19,20] көрсетуі
бойынша, техногендік ландшафтарда өсімдіктердің дамуы сингенез бойынша,яғни
бірнеше кезеңде: пионерлік, қарапайым, ... ... ... ... ... ... ... жүреді.
Техногендік ландшафтарда өсе бастаған алғашқы өсімдіктерді, яғни
пионерлік өсімдіктерді кең түрде таралған ... ... яғни ... ... оларда өсімді, яғни вегетативті көбею дамыған, олардың мал
қорегі үшін ... жоқ. Тек тез ... тез ... ... ... ... ... ландшафтардың жылжымалы
тұрақталмаған субстратында тұқыммен көбеюдің жеткілікті мөлшерде қамтамасыз
етілмегенін көрсетеді. Н.Т.Бекарьевич (1973); ... және ... ... ... және үшінші жылы техногендік ландшафтарда
фитоценоздардың шұбарланып өскен кезеңі байқалады, онда ... ... ... түрлер басым болады, ценофобтардан аздаған мөлшерде
өгейшөп кездеседі. Бұл ... ... жел ... ... ... ... де осы кезеңде фитоценоздың қалыптасуында өте үлкен
рөл атқаратын фитоортаның қалыптасуы жүреді.
Л.В.Моторина (1970), ... (1979), ... ... ... ... ... ... пайда болатын
өсімдік бірлестігінің өсуі мен құрамы ... су ... ... ... ... және азотпен қамтамасыз етуінің
жеткіліксіздігіне ... ... ... ... ... алғашқы кезеңде өсімдік жабынының қалыптасуына қиындықтар туғызады.
Міне, сонымен климаттық аймаққа, бүліну ... ... ... тәуелсіз техногендік ландшафтарда өсімдіктердің табиғи жолмен
өсуі баяу қарқынмен жүреді және өсімдіктің табиғи жолмен өсуі ... ... ... ... ... қамтамасыз ете
алмайды.
Г.И.Махонина (1975), Т.С.Чибрик (1979), Дзыбовтың (1979) зерттеулері
нәтижесінде жойылған өсімдік жабынының толық қайта ... ... үшін ... 50 ... одан да көп ... ... екені анықталды.
Міне, осыдан келіп ауылшаруашылығы, табиғат қорғау және басқа
мақсаттар үшін ... ... ... ... мен ... астық
тұқымдас дақыларымен аралас ... ... ... ... ... ... туады. Көп жылдық бұршақ тұқымдас
өсымдіктер молекулярлық азотты өз ... ... ... ... ... ... ... ғалымдардың (Бекаревич және басқалары, 1971; Етеревская,
1973; Пикалова, 1968; ... және ... 1973; ... 1974; ... ... 1975; ... 1981, ... 2000) зерттеулері
бойынша жынысты игерудің тікелей жағдайы фитомелиорациялық кезеңді
жүргізу ... ... (1973), ... (1974) ... ... ету ... толық сәйкес келуші ретінде бүр түрдегі бұршақ тұқымдастарының
агроценозын егуді ұсынады.
Апплачада (АҚШ) көмір ... ... ... рекультивацияны
жүргізуде бір жылдық және көп жылдық райграс, жима тарғақ, бетеге кең түрде
өсіріледі (Plass, 1978), ... ... ... (1977) ... бұршақ
тұқымдастардың қалыпты дамуы үшін 50 ... ... мен ... аздаған
мөлшері үстеп қоректендіру үшін қажет екені анықталды. J.Palmer, L Jverion
(1983) бес жылдық зерттеулерінің ... ... ... 32,8 ... енгізген кезде беде 90-103 кг/га азот жинады, ал 98,4 кг/га енгізген
кезде 146-167 кг/га азот жинады. Міне, мұның өзі ... ... ... ... ... арттыратынын көрсетеді.
Ұлыбританияда рекультивация кезінде гектарына 100 кг дейін ... ... азот ... шөптер мен ағаш өсімдіктерін ... ... әсер ... ... ... 1982).
K.Werner (1966) көрсетуі бойынша ГДР-дегі ауылшаруашылығына қайтару
үшін рекультивацияланатын участоктар қолайлы қасиеттері бар лесс ... бір ... ... ... ... алғашқы жылдары әр түрлі жоңышқа, жима ... ... ... ... ... себу ұсынылады. Әрі қарай бұл
жерлер күздік бидай, күздік қара ... ... ... егу ... K.Werner (1973) зерттеулерінің көрсетулері бойынша ... ... үшін ... ... оны ... оған ... және ... ьұршақтұқымдастарын себу керек. Чиатур марганец кен
орнындағы биологиялық ... ... ... ... ... ... ... физика-
химиялық және биологиялық қасиеттерін ... ... ... ... далалық тәжірибелер негізінде (Жандаев және
басқалары,1978,1982) отвалдарды ... ... ... ... 10 см ... ... ... болып табылады.
Биологиялық рекультивация бойынша жүргізілген ... (1980) ... ... игеретін-дақылдарды, оларды егу
нормалары мен мерзімдерін анықтады. Оның айтуынша таза күйінде ең ... ... ... ... беде және ... астық тұқымдас
шөптермен аралас қоспалары техногендік ландшафтарды ең ... ... ... және ТМД ... ... ... рекультивациялау
бойынша көптеген жұмыстарын қорытындылай келе, техногендік экожүйелерді
оңтайлау үшін рекультивацияның биологиялық ... ... ... болып
табылады деген қорытынды жасау керек.
Техногенез жағдайындағы топырақтүзілу процесі
Техногендік экожүйе табиғи және ... ... ... ... ... компоненттерінің әсерінен топырақ түзілу процесі жүреді,
соның нәтижесінде құнарлылық қасиеттері мен белгілері бар жас ... ... бұл ... топырақта көміртегі мен азоттың болуы
маңызды көрсеткіш болып ... ... ... ... ... және басқалар, 1984; Махонина, 1976).
Карьерлерде, отвалдардағы алғашқы топырақтүзілу ... ... ... ... ... ... түзілу процесінің
жылдамдығын, сондай-ақ топырақтүзілу ... ... және ... ... ... жолдарын анықтауға жағдай жасайды.
1-сурет. Зырян кен орнының ... ... ... ... өсе ... 25 ... ... зерттеу нәтижелерінің көрсетуі бойынша онда құрамында 1,67%
гумус бар қалыңдығы 5 см ... ... ... ... ... 1975). ... (1980) пікірі бойынша гумустың жиналуының
орташа көрсеткіші мен қандай да бір ... ... ... ... ... ... және ... қалыптасуының сандық көрсеткіштерін ашпайды.
Топырақ түзу қарқындылығын топырақтың даму ... ... ... емес, оның эволюциясының жеке кезеңдері бойынша – ... ... ескі деп ... ... деп санайды. А.М.Бурыкин (1985
а,б,в) ... ... жас ... кез ... тірі организмдегі
сияқты топырақтүзілу қарқыны ескі топырақтарға қарағанда жоғарырақ болады,
топырақ құнарлылығы пісіп жетілген ... ... ... ... ... ... өсіп, дамуы үшін қажетті N, C, P, Ca,
Mg, K ... ... ... ... ... Осындай
пікірді ұстай отырып Е.Н.Бекаревич және басқалары (1975) жыныстардың
құнарлылығы мен оның ... онда ... ... ... ... деп атап айтады.
Топырақ түзілу ұзақ процесс: жоғарғы 0-20 см қабат ... ... ал ... 140-150 см ... ... жыл ... пайда болады
(Ковда, 1973). Табиғи жолмен өсімдіктің өсуі кезінде отвалдық жыныстарды
аймақтық топыраққа ... үшін ... 150-600 жыл ... ... ... 1976). Г.И.Махонина (1980) барлық жаңадан қалыптасатын
топырақтарға топырақ ... ... ... ... ... топырақтың агрономиялық құнды көрсеткіші болып ... ... ... ... ... және ... сатыдағы өсімдіктерге
топырақ азотының мүмкіндік дәрежесін сипаттайды.
Г.И. Махонина (1979) зерттеулері ... ... ... ... ... сіңіріп қана қоймайды, сонымен қатар оларды өздерінің
жер бетіндегі мүшелеріне де шығарады да, кейін ол ... ... ... ... ... жыныстардың беткі қабаттарына жиналады ... ... және ... ... процесі жүреді.
Кейбір өсімдіктер техногендік ландшафтарда гумусы жоқ жыныстарда да
өсе береді. Бұл субстраттар ... ... орта ... ... ... ең ... балдырлар мен микроорганизмдер қатысады.
Көптеген ғалымдардың (Неганова; Ланина, 1976; Неганова, пасынкова,
1976; ... және ... 1975; ... 1979; ... ... ... ... мен балдырлар құнарсыз субстраттарда
ең алғаш қоныстанушылар болып табылады, ... ... ... ... ... ... зерттеу топырақтүзілу процестерін
бақылауға жағдай жасаумен бірге, жыныстардың ... ... ... ... және ... 1982, 1984; Красавин және басқалар,
1982, 1984, ... ... ... ... ... ... қалпына
келтіруді жеделдететін биота компоненттерінің арасында ерекше орынды
микрозоофауна алады (Стебаева, 192-82; ... ... 1984; ... 1990). ... (1978) ... ... ... жануарлары топырақ түзу процесіне қатыса отырып оның қарқындылығына
әсер ете отырып, жеке топырақтардың құнарлылығының қалыптасуына әсер етеді.
В.В.Сергеевтің (1985) ... ... ... ... ... ... өзгерістер енгізеді. Жауын ... ... ... негізгі индикаторлары болып табылады. Лесс
жыныстарына ең ... ... ... (мокрицы), өрмекшілер,
құмырсқалар мекен ете бастайды.
3. ЗЫРЯН КЕН ОРНЫНЫҢ ФИЗИКО-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
Шығыс ... ... ... ... болып табылады және оны
«Рудалы Алтай» деп атайды. Мұнда негізгі руда ... ... ... ... ... да, бұл ... өнеркәсіптік
отвалдардың құнарлылығын қайта қалпына ... ... ... ... және арттыру керек.
Өнеркәсіптік отвалдардың қала шетінде орналасуы, табиғи-климаттық
жағдай, бүкіл ауданның жер ... ... ... ... ... ... және ... аймақтарын жасай отырып, бүлінген ... ... және ... ... жағдай жасайды.
Отвалдар биік, биіктігі 150 м ... ... ... бойынша
тастардан, дөңбек тастардан тұрады (2-3 ... ... ... ... жоқ, ... ... мөлшерде шаң-топырақтар
жиналған жерде бірлі-жарымды өсімдіктер кездеседі.
2-3 суреттер. Зырян кен орындарының отвалдары
Климаты. Тау бөктеріндегі ... ... ... ... және ... ... көрінеді. Облыстың климаты жер
бедеріне және ... ... ... елеулі өзгеріп отырады. ... ... ... 450 м. Қар ... ... 34-40 см. ... ұзақтығы 170-200 күн.
Жер бедері. Зырян ауданының жер бедері аңғарлы-таулы болып келелі.
Жалпы алғанда облысың жер ... ... ... де ... және ... және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... шөптесін, шөптесін-
бұталы, қарағайлы және аралас-қарағайлы ... ... ... ... кен ... топырақтың негізгі типі сілтісізденген
қара топырақ, онда әр түрлі шөптесін ... ... ... ... ... ... ... кей жерлерінде лесс тәрізді жыныстан тұрады.
4. РЕКУЛЬТИВАЦИЯ ҮШІН ... ... ... ... ... ... ... аймақтағы өнеркәсіп жетекші, болашағы зор сала болғандықтан,
тұрғындардың негізгі бөлігі қала немесе қала ... ... ... жерлерді рекультивациялау негізінен табиғат қорғау, санитарлық-
гигеналық ... ... ... ... кен ... ... жерлердің ауданы шамамен 200 га,
отвалдардың көлемі 100 млн. м3 астам. ... ... ашық ... ... ... ... орналасқан, мұнда руда шахта әдісімен
алынады. Негізгі отвал отвалдың шығыс бөлігінде ... және ... деп ... шетінде кен байыту комбинаты орналасқан. ... ... руда ... ... ... су ... ... ағып келіп,
ауылшаруашылығына пайдаланылатын жерлерге жіберіледі де, ... ... ... болады (6-суреттер).
4-5 суреттер. Зырян кен байыту комбинаты. 6-сурет. Қалдықсақтағыш
Жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... жағы тегістеледі, содан кейін оның бетіне қиыршық
тас, құм төселеді, себебі отвалдардың ... ... ... ... ... ... өсімдіктің тамыр жүйесінің ... ... ... қиыршық тастың, құмның үстіне саз балшықты жыныс,
жергілікті қара ... және ... құм ... аймақта тәжірибе телімін жасау үшін сілтісізденген қара
топырақ, саз балшықты жыныс, техногендік құм, майда топырақ және ... ... Қара ... ... алыс емес жерде бурттарда жиналған.
Химиялық және ... ... ... отвалды биологиялық
рекультивациялау үшін керемет ... ... ... Құрылымы жақсы және
су-физикалық қасиеттері де ... ... ... Қара ... ... ... оның ... мырыш пен қорғасынның
мөлшерінің артуына әкелген.
б) Саз балшықты жыныстар –биологиялық рекультивация ... ... ... ... ... ... құрамында улы элементтер жоқ, азот
пен фосфор элементі аз. Жеткілікті түрде микроэлементтермен қамтамасыз
етілген. ... ... ... Саз ... ... ... ... үшін жарамды жыныс болып табылады.
в) Техногендык құм – түрлі-түсті металлургия кәсіпорнының өнеркәсіптік
қайта өңдеу өнімі. Техногендік құмдарды ... ... ... ... ... үшін ... ... олар ұзақ уақыт бойы
олардың құрамындағы ауыр ... ... үшін ұзақ ... ... ... ... Одан кейін оларды улы жыныстардан
экрандаушы материал ретінде қолдануға болады.
г) Отвал жынысы деген ол руда ... ... ... ... ... ... жыныста аздаған мөлшерде азот, ... ал ... ... ... ... ... ... үшін керекті микроэлементтер мүлдем жоқ.
д) Кейбір отвал ... ауыр ... ... өте ... ... ... жоғарғы қабаттарына ауыр металдардың
көтерілуін болдырмау үшін ... тас және ... ... ... ... ... ... жасанды субстрат жасау жолымен рекультивциялау
қажет.
Зырян рудалық аймағы бес кен орнынан тұрады. Осы кен ... ... ... ... алайда мысқа қарағанда мұнда қорғасын мен
мырыш көп. Рудалық аймақтың ... бес кен орны әр ... ... ... және ... арасында астасып жатады. Руданың беткі бос
жыныстарынан, кен байыту комбинатының өндірген ұсақ фракцияларынан тұратын
Зырян кен ... ... ... ... ... ... бүлінбеген табиғи экожүйелердің орнында техногендік
ландшафт түзеді.
7-8 сурет. Террикон және ... ... ... 200-250 м ... ... ... болған.
Пайдалы қазбалар кен орындарын қазбалау кемерленіп жүргізілген. Кеңдігі 8-
10 метрлік кемер-бермалар кен байыту фабрикасына ... тасу үшін жол ... ... шахталардың орнында шахталық террикон бар. Ол Зырян
қаласының шетіне орналасқан және ... ... ... ... ... кен орнында Риддер мырыш және қорғасын зауыттары орналасқан,
сондай-ақ Тишинка кен орнны орналасқан. ... кен ... ... 200-
250 м жететін карьер, отвалдар кездеседі.
Тишинка кен баыту комбинаты және карьер
5. ОБЪЕКТ ЖӘНЕ ... ... ... да, ... ... ... ... участоктарда да
топырақ шұңқырлары қазылып, топырақ горизонттары сипатталып жазылды, ... ... ... алынды. Өсімдігі табиғи жолмен қалпына келген
телімдерден ... ... ... ... Осы ... бәрі ... ... зертханасында өңделіп, анализ
жасалынды.
9. сурет. Топырақ шұңқырларын қазып, ... ... ... ... ... ... жалпы
ортақ қабылданған зерттеу әдістерімен анықтадық.
1. Жылжымалы формаларын анықтау: азотты Тюрин және Кононованың, фосфор мен
калийді Мачигин әдісі бойынша.
2. Жалпы ... ... азот ... фосфор Гинзбург, Щеглова,
калий жалынды фотометрде анықталды.
3. ... ... ... ... анықталды.
4. Микроэлементтердің жалпы түрін спектрографиялық әдіспен анықтадық.
5. ... және ... ауыр ... ... ... микроэлементтер Ринькис әдісімен анықталды.
7. Өсімдіктердің күл анализі құрғақтай күлге ... ... әрі ... ... анықтау жолымен анықталды.
8. Тамырларды есептеу және жуу монолиттер 25х25 см ... ... 0,5 мм ... ... ... бойынша жүргізілді.
9. Жер бетіндегі өсімдік ... 1 м2 ... ору ... ... ... ... мезофаунасын қолмен топырақ монолиттерін араластыра отырып, ал
микрофаунаны эклектор көмегімен ... ... ... ... Грабаров модификациясы ... ... ... ... ... ... ... әдіспен анықтадық
13. Көлемдік салмақ 50 см3 ... ... ... ... ... және ... салмақ деректері бойынша жалпы қуыстығы
анықталды.
Аналитикалық жұмыстарды ... ... ... ... топырақты экожүйелік зерттеу зертханасының қызметкерлерімен бірлесіп
жасадым.
10 сурет. Жер бетіндегі өсімдік биомассасын 1 м2 ... ору ... ... ... ... ... ... өздігінен өскен және ... ... ... ... ... ... ... эволюция
үдерісін жылдамдатудан, бүлінген жерлердің орнына ... және ... ... тұрады. Бұл жұмыс кешендері бүлінген жерлерді
қайтадан қалпына ... ... ... ... жағдайын жақсартуға
бағытталған.
Өсімдік бірлестіктері биогеоценоздың кеңістіктегі шекарасын (Сукачев,
1964), оның ... ... ... ... мен ұсақ ағзалардың
таралуын, бүкіл биогеоценоз ... ... ... мен ... ... ... кен орнының (отвалында) үйінділерінде биологиялық
рекультивация жұмысы осыдан 24 жыл ... ... ... Яғни ... бірнеше нұсқада тәжірибе телімі салынған.
№8 (құм балшық + құм + отвал) тәжірибе телімінде 24 лет жыл ... - Populus ... Ledeb., Acer ... L. ... және ... arborescens Lam. бұта өсімдігі, ал шөптерден: Psathyrostachys
juncea (Fisch. Nevski) Agropyron fragile Roth. Nevski. Dactilis ... Medicago falcate L., Medicago sativa L. ... tanaica ... ... және ... ... ... тіршілік жағдайына қаптап өсіп
кеткен Populus ... және Caragana ... ... ... әсер ... Бұршақ-астық тұқымдас өсімдіктер ... және ... ... ғана ... және Dactilis ... falcate, M. sativa және ... tanaica ... бірлі
жарымды даналары ғана кездеседі. Осы телімде ағаш ... ... ... ... ... ... ету ортасының
жағдайы өзгереді, оның өзі сукцессия үдерісіне ... ... ... ... ... өте ... игерген, бұршақ тұқымдастар әр жерде
топтасып, өте сирек кездеседі (1-кесте).
№ 10 тәжірибе ... ... ... фитоценоз Caragana
arborescens Lam.-қараған популяциясы басым ... Caragana ... ... 2-ші ... ... ... оның 70%-дан астамы –
репродуктивті болып келеді. Populus nigra L., ... ... ... ... Оның ... биіктігі 12 м, жоғарғы қабатты ... ... 20% ... көп ... ... үйеңкі - Acer negundo L.өсімдігі жемістену
кезеңінде. Ағаштың кейбір дараларының бұталары ішінара кеуіп қуарап ... ... 290 см ... Осы түр ... ... нашар өседі.
Оның жабыны 15% құрайды.
Сипатталған өсімдіктер 100% өсімдік ... ... Осы ... ... қабатты және үшінші қабатын Dactylis glomerata L. және Medicago falcate
L. шөптесін популяциясы құрайды. Шөптер популяциясының жабыны 2% ... ... біз ... ... ... үдерістерді
байқаймыз. Тәжірибе телімінде екпе жоңышқа мен жима ... ... ... Ағаш және ... ... пісіп жетілу кезеңіне
жеткен және өз фитоортасын құрайды. Соның ... ... ... ... ... ... тұқымымен де, өсімді түрде де
көбейетін қараған және ... (Populus ... Ldb.) жас ... көптеп кездеседі. Терек және қарағанның көбеюі көбінесе
1-кесте. Тұқымдастары, туыстары, түрлері және кездесуі бойынша Зырян кен
орнының ... және ... ... ... ... ... ... ... ... | ... * |
| |Gramineae Juss. Астық тұқымдастар | |
|1 ... gigantea ... auct., non L.) |sol. |
|2 ... glomerata L. |sp. |
|3 |Poa ... Trin. |sp. |
|4 |Bromus inermis Leyss. |sp. |
|5 ... repens (L.) Beauv. ... |
|6 |Elymus ... L. |sp. |
| ... Giseke ... ... тұқымдасы | |
|1 ... ... Wigg. |sp. |
|2 ... ... L. ... |
|3 |Ligularia glauca (L.) O. Hoffm. |sol. |
| ... S. Gray ... ... | |
|1 |Betula ... Bge. |cop2. |
|2 |B. pendula Roth. |sp. |
| ... Juss. Үйеңкілер тұқымдасы | |
|1 |Acer ... L. |sol. |
| ... Juss. ... ... | |
|1 ... ... L. |sp. |
|2 ... elegans Steph. | |
| ... Juss. ... ... | |
|1 ... ... (L.) Scop. |sp. |
| ... Mirb. Тал ... | |
|1 |Populus tremula L. |soc. |
|2 |Populus ... Ledeb. |soc. |
|3 |Salix ... L. |sol. |
|4 |Salix caprea L. |sp. |
* ... ... O. Drude (1887) ... ... ... мұнда copiosus
2 (cop.) – жеткілікті түрде көп, cop.1 - ... sparsus (sp.) ... (аз), ... (sol.) – ... (өте аз), socialis (soc.) – ... көп).
тұқым арқылы жүреді және тамыр өркені арқылы аз көбейеді.. ... 1 ... ... 10 м ... ... ... ... биіктігі 1,5-3м
аралығында болады. Үйеңкі (Acer negundo L.) де пісіп жетілу ... оның ... ... мен ... ... ... ... үйеңкінің тұқымы көп болғанына қарамастан балақ ... ... ... ... ... көптеп кездесетінін, қараған отвалдарда
сирек кездесетінін атап өту керек. Тәжірибе ... ... ... жел ... ... таралуы мүмкін. Отвалдарда үйеңкінің таралуы
байқалмайды, олардың жеке ... ... ... ... ... ... тән өсімдіктердің – жусан ... ... (Achilea ... шайқурай және т.б. өсуі байқалады. Кен
үйінділерінде (отвалдар) жоңышқа және жима ... жеке ... ... жылдық бұршақтұқымдастар буданды эспарцет және екпе жоңышқа №14
(үштік саз балшық+отвал) тәжірибе ... ... ... ... осы ... бірлі-жарым даналары ғана қалған. Кен
үйінділерінде (отвалдарда) үгілген ... ... ... ... көп жылдық бұршақ тұқымдас өсімдіктер әр жерде топталып өскенін
байқауға болады.
Populus tremula – көктерек популяциясы кен ... ... ... ... ... ... Өсімді – тамыр өркені арқылы
қарқынды көбеюінің арқасында көктерек ... саз ... ... ... ала ... өзінің күшті дамыған тамыр жүйесімен ... ... ... ... ... ... Бұл ... тығыз жер асты
қабаты түзіледі. Жер бетіндегі бөлігі өз ... ... ... де ... ... ығыстырып шығарады. Екінші сукцессия
үдерісі жүреді. Табиғи ортада көктеректің мол жемістенуі, оның тұқымдарының
шығымдылығының жоғарылығы ... ... ... жерлерін игеруіне
көмектеседі.
Қорыта келгенде, Зырян кен ... ... ... ... ... бүлінген жерлерде өсімдіктің көмегімен
топырақ түзілу үдерісі жылдамдайды, бүлінген жерлердің орнына өнімді ... ... ... ... өздігінен өскен өсімдіктер
Отвалдардың бәрі тастардан тұрады. Отвалдар деген жер ... ... ... ... ең ... топырақтың беткі қабаттары алынып, басқа
ауылшаруашылығына пайдаланатын жерлерге төгіледі. Топырақтың беткі қабаты
рудаға жеткенше ... ... ... төгіліп, биіктеп жинала береді. Соның
нәтижесінде осы биіктігі 100-150 м дейін ... ... ... болады. Жыл
өткен сайын осы отвалдарға желмен ұшып келген шаң, ... ... оған ... ... түсіп өздігінен өсе бастайды. Отвалдар
ірі ... ... ... ... тұқымы қолайлы жерге түскен соң өсе
бастайды. Олардың тамырлары тереңге кете алмайды, себебі ірі ... ... ... сол себептен де олар жайма тамыр құрады. Егер қатар өсіп
тұрған екі ... ... ... ... ... бастасаң,
өсімдіктің жайылып жатқан тамырын көресің (16,17,18-суреттер).
16,17,18 – ... ... ... ... ... ... ... өскен өсімдіктердің тамырлары бір бірімен жалғасып, біртіндеп
отвалда көптеп өсе бастаған. ... ... олар ... кездеседі.
Олардың биіктігі 30 сантиметрден 2-3 м биіктікке дейін жетеді (19-сурет).
19-сурет. Отвалдағы өздігінен өскен қайың өсімдігі
Тәжірибе ... ... ... яғни 22 жыл ... ... ... ... ... ... отырғызылған: қайың,
қарағай, қараған, үйеңкі, тал, арша, ... қара ... ... ... ... ... Отырғызылған 10
қарағайдың 3 қалған. Үйеңкінің де бірлі жарымы ғана қалған. Ұзындығы 150 см
қара ... ... ... ... біз оның ұсақ ... де анализге
жинап алдық. Қайыңдар жақсы сақталған, ұзындығы 200-400 см. Шырғанақ ... ... ... телімінің маңынан да өсе бастаған, осы дәрілік
өсімдіктің ... ... ауыр ... ... ... ... ... Тәжірибе теліміндегі дәрілік шырғанақ өсімдігі
Жалпы алғанда тәжірибе телімінде ... ... ... ... ... ... шатыраш (шалфей) өсімдіктері
жақсы өскен. Ұсақ жемістері бар бүлдіргеннің жеке түптері кездеседі. Жалпы
алғанда тәжірибе теліміндегі де, ... ... ... де ... ... ... ... өздігінен өскен өсімдіктердің
көбінің жапырақтары бүлінген
6.2. Жасанды жасалған топырақ грунттарындағы фитоценоздардың ... және ... ... ... ... ... варианттардағы өсімдік массасының биологиялық өнімділігінің
көрсетуі бойынша, биомассаның жиналуы әсіресе саз ... ... ... ... ... – жер ... және жер астындағы
фитомассаны есептеудің көрсетуі бойынша, жер ... ... №13 ... ... ... - 4,93 ц/га, №12 алаңшада (отвал-
саз балшық) -9,5 ц/га, үштік саз балшықта -10,30 ц/га болғанын ... ... ... ... ... №13 алаңда -17,46 ц/га; №12 алаңда-12,33
ц/га; 8 алаң -11,85 ц/га, ... саз ... -10,92 ц/га ... ... биомассасы: №13 алаңда-4,71 ц/га, №12-7,4 ц/га, ал үштік саз
балшықта – 1,83 ц/га құрады.
1-диаграмма.Тәжірибе теліміндегі өсімдіктердің жалпы биологиялық
өнімділігі, ... кен ... ... отвалдарында биологиялық рекультивация
жүргізу жағдайында өсімдік қалдықтарының ыдырау жылдамдығы, гумустүзілу
және гумус жиналу
Өсімдік ... ... және ... ... ... ... ... мөлшерде топырақ жануарларының көмегімен
жүретіні белгілі. Топырақ жануарлары жапырақ түсімдерімен және әр ... ... ... отырып, өсімідік қалдықтарын
ыдыратуға қатысады (Бабенко,1970). С.С.Трофимов және басқа ғалымдар (1986)
зерттеулері ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Өсімдіктердің әр түрлі
бөліктерінің ыдырау жылдамдығын анықтау мақсатында біз мамыр ... ... ... ... Ол үшін ... әр ... 10 ... оны топырақ омыртқасыздары кіре алатындай саңлаулары бар торға
салдық. Өсімдік тамырларын ... ... ал ... мен ... немесе
бұтақтары салынған өлшенген торларды жердің бетіне керіп, қалдырдық ... ... ... айының аяғында барған сапарымызда осы үлгілерімізді
қазып алдық та, өсімдіктердің ... ... ... ... жоғалтуы бойынша анықтадық. Нәтижелердің көрсетуі бойынша өсімдік
түсімінің ыдырау жылдамдығы ... ... және ... ... ... ... жапырақтары да, түсімдері де, тамырлары
да ағаш өсімдіктеріне қарағанда тезірек ыдырайды. Сондықтан ... ... ... жүйесінің жас топырақтарда ыдырау жылдамдығы
микрозоофаунаның санына және ... ... жиі ... ... ... ... байланысты болады.
21,22-сурет. Өсімдік бөліктерінің ыдырау жылдамдығын анықтауға
қойылған ... ... ... ... ... ландшафтардың жас
топырақтарында өсімдік қалдықтарының толық ыдырауы ұзақ уақыт керек.
Топырақтүзілу процесінің жүруінің маңызды ... бірі ... ... ... ... ... ... зерттеулері бойынша өсімдік қалдықтарының
гумификациялау бағыты мен ... ... ... оның
физикалық, химиялық қасиеттерімен ... ... ... де
байланысты. Суару жағдайында және көпжылдық ... ... ... ... ... мен органикалық заттардың
жинақталуы шөптесін өсімдіктерді екі жыл ... ... ... ... ал ... жылы ... жинақталуы баяу қарқынмен жүреді.
И.В.Тюрин (1965) гумус жинақталуында ... ... ... ерекше
атап өтті. Ол топырақта азоттың жиналуы гумустың жинақталуын айқындайтынын
көрсетті.
А.К.Ярцева, А.В.Морозованың (1967) ... ... ... ... ... тыңайтқыштар енгізу де әсер етеді, сондай ақ
монтмориллионит сияқты балшықты минералдар шіріген ... ... ... ... ... тез ... кетуінен қорғайды.
Субстраттағы органикалық заттың жинақталу қарқындылығы техногендік
элювиймен және оның ... ... ... ... ... рекультивация жағдайында гумус заттарының динамикасы
аймақтық топырақтың бастапқы жағлдайына қарағанда ... ... ... болса гумустың топтық құрамына қатысты әлі де аймақтық ... ... ... ... ... ... табиғи жағдайда жас
топырақтың кескіні пайда болуын зерттеу және техногендік ... ... ... ... анықтау мақсатында топырақ шұңқырлары
қазылды.
Біздің жұмысымыздың нәтижелерінің көрсетуі бойынша ... ... ... ... және ... грунттары төселінген отвалдарды
биологиялық рекультивация жүргізілген ... ... ... ... ... Бұл ... жас топырақтардың өте қысқа, қысылыңқы анық көрінетін
тік дифференцияциялы кескінді морфологиялық белгісі бар ... ... ... ... ... ... және ... қасиеттері өзгеріске ұшыраған. Табиғи
жағдайда табиғи өсімдік өскен жерлерде 2 см ... ... ... болуы
үшін ондаған тіптен одан да көп жылдар кетеді. Техногендік ландшафтарда
топырақ ... ... онда ... ... ... өсу жылдамдығына
және олардың құрамына байланысты болады. Морфологиялық белгілер, топырақ
грунттарының өзгерісі, ... ... лай ... ... ... ... ... процестері, қара шіріндінің түзілуі және қар ... ... және ... ... ... ... құнарлы
топырақ төселген субстраттарда және өсімдігі өздігінен ... ... тип ... ... ... ... Шығыс Қазақстан облысында ... ... ... ... құнарлы жерлер
қалдықсақтағыштардың, ... ... ... ландшафтарға айналған. Олар сол жерлердің ... әсер ... және ... ... ... ... өсетін өсімдіктерден қайың, қараған, ... тал ... ... Ал ... ... телімдерде қайың, арша, қарақат, шырғанақ, қарағай өседі
және шөптесін өсімдіктер өседі.
3. ... ... ... ... ... ... жылдамдығы
фитоценоздардың түріне және олардың бөліктеріне байланысты. Шөптесін
өсімдіктердің жапырақтары да, тұсімдері де, ... да ... ... тезірек ыдырайды. Сондықтан түсім мен
өсімдіктің тамыр ... жас ... ... ... ... және ... сондай-ақ жиі өзгеріп
отыратын гидротермиялық жағдайға тікелей байланысты болады.
ҰСЫНЫСТАР
1. Рудалық кен орындардың отвалдарын ... ... ... ... және ... саз ... ... ұсынылады.
Топырақгрунттарының қабатының қалыңдығы 35-40 см болу керек және міндетті
түрде Отвалды қиыршық тас және ... ... ... Кен ... ... ... мысалы техногендік құмды
биологиялық рекультивация ... ... мен ... ... ... ... үшін ... керек.
8. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Базилевич Н.И., Дементьева Т.Г. Потребление и ... ... ... ... ... ... Агрохимия, 1965, с.9.
2. Байко В.П., Сучалкина М.И. Роль ... ... трав ... ... почвы. Советская агрономия, 1950, №1, с.12.
3. Байтулин И.О. Особенности развития корневой системы многолетних
злаковых трав в ... ... АН ... №9, 1957, ... ... Н.Т., ... Н.Д., ... А.А. и др. О рекультивации
земель в степи Украины. Днепропетровск. Проминь, 1971, с. ... ... Н.Т., ... Н.Д., ... А.А. и др. ... сельскохозяйственных культур на рекультивируемых землях в
степи. В сб. Рекультивация земель в СССР. М., 1973, с. 167-191.
6. Бекаревич Н.Т., Масюк Н.Т., ... Л.П. К ... о ... почв
и пород. В сб: Освоение нарушенных земель. М., Наука, 1976, с. 5-26.
7. Бекаревич Н.Т. Основные ... ... по ... ... нарушенных горнодобывающей промышленностью. В
сб: Экологобиологические и ... ... ... в ... ... зоне УССР. Днепропетровск, 1984,
т.49, с.12-33.
8. Белоножко И.И. ... ... ... и их ... ... почвы. Советская агрономия, 1949,№7, с.53.
9. Бериня Дз.М., Лапыня И.М. Вредние вещества выбросов автотранспорта и
способы ... их ... на ... ... В ... природной среды выбросами автотранспорта. Рига, Зинатне,
1985 а,б. С.15.
10. Бериня ... ... Л.К., ... Л.В. Выпадение выбросов
предприятия строительных материалов и изменение химического состава
почвы. В кн: ... ... ... ... пылью.
Рига; Зинатне, 1985 б, с.15-31.
11. Берзиния А.Я. Влияние выбросов пыли цементного завода на ... ... В кн.: ... природной среды кальцийсодержащей
пылью. Рига, Зинатне, 1985, с. 39-48.
12. Бондарь Г.А. Растительный покров надугольной ... ... ... и ... фиторекультивации. Автореф.
Канд. Дисс. Днепропетровск, 1974.
13. Бондарь Г.А., Додатко Э.Л. Сингенетические сукцессии ... на ... ... ... Александрийского месторождения.
В сб.: Рекультивация земель.
14. Берхов М.Т., Щеглов Д.И., ... А.С. ... ... физико-
химических свойств вскрышных пород КМА при ... ... и ... почв ... ... ВУ, 1984, с.55-59.
15. Бурыкин А.М. Темпы эрозии и почвообразования в техногенных ландшафтах.
Восстановление и ... ... ... техногенных ландшафтов.
Воронеж, ВСХИ, 1982, т.119, ... ... А.М. ... ... в ... ландшафтах в связи с
рекультивацией. Почвоведение, 1985 а,№2 с.81-93.
17. Бурыкин А.М. Некоторые ... ... ... техногенных
ландшафтов. Рекультивация земель, нарушенных горными работами на КМА.
Воронеж, ... 1985 б, ... ... А.М. ... и антропогенные темпы почвообразования и их
изменение с возрастом почв. Тезисы VII делегатского съезда почвоведов.
Ташкент, 1985 в, т.4, ... ... В.С. ... ... Казахстана. В кн.: Лессовые породы в СССР.
Наука, М., 1966, с.183-211.
20. ... И.Г., ... Г.И. О ... ... в ... и калийном питаний
растений. Почвоведение, 1959, №3, с.11-21.
21. Гиляров М.С., Стриганова Б.Р. Роль беспозвоночных в ... ... в ... ... В кн.: ... ... ... М., Наука, 1978, с.8-69.
22. Гогатишвили А.Д. Особенности ... ... ... в ... В кн.: ... и ... ... техногенных
биогеоценозов. М., Наука, 1978, с.148-159.
23. Дзыбов Д.С. О самозарастании и ускорении. В сб.: Растительность ... ... ... 1979, ... Жандаев М.С., Гончаренко М.Т., Кабашева М.М. Особенности биологической
рекультивации в Карагандинском угольном ... В сб.: ... ... ... ... Алма-Ата, 1992,
с.304.
25. Етеревская Л.В. Рекультивация земель. Киев. 1977, 122 ... ... Л.В., ... В.А. ... ... в техногенных
ландшафтах УССР. В кн.: Почвообразование в техногенных ландшафтах.
Новосибирск, ... СО, 1979, ... ... Т.И. ... ... ... ... растений на отвалах
буроугольных разработок. В сб: Проблемы рекультивации земель в ... 1974, с. ... ... Е.Р. Сингенез и продуктивность естественной растительности
и полукультурфитоценозов на отвалах угольных разрезов ... В ... в ... ... Новосибирск, Наука, 1979,
с.163-172.
29. Ковда В.А. Основы учения о почвах. М., 1973, кн.1,2, 730 ... ... М.М. ... ... ... АН СССР, М., 1963.
31. Куприянов А.Н. Естественное зарастание отвалов ... ... и их ... Дисс. К.б.н. Алма-Ата, 1982,
221 с.
32. Масюк Н.Т. Особенности формирования естественных и ... на ... ... в ... произведенной добычи
полезных ископаемых. В сб.: ... ... ... ... ... Г.И. ... ... почвообразования на промышленных
отвалах Урала. В сб.: Освоение нарушекнных земель. М.Наука, 1976, ... ... Л.В. ... ... ... ... разработок. В
сб.: Растительность и промыщленное загрязнение, Свердловск, 1970.
35. ... Б.Б. ... ... ... ... трав ... ... Михайловского ГОКа КМА. В сб.: Теоретические и
практические проблемы рекультивации нарушекнных земель. М., ... ... С.С. и др. ... в ... ... Наука, 1986, 168 с.
37. Тюрин И.В. Процессы превращения органических остатков в почве. В кн.:
Органическое вещество и его роль в ... ... М., 1965, ... ... К.О. О ... и ... рекультивации в ГДР. Разработка
способов рекультивации ландшафта ... ... ... 1973, ... J.Palmer, L Jverion Factors effecting nitrogen fixation be white
clover on colliery spoil. The journal of applicol Ecology. 1983,v ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орманды өсімдіктер6 бет
Кеңқияқ кен орнының топырақ мониторингі53 бет
"шалғын өсімдіктердің сапасын бағалау"4 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық жағдайы.Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері30 бет
Ауыл шаруашылығы мақсатына арналмаған жерлердің құқықтық режимі13 бет
Белсенді оқытулар: жаңа тәсілдер. Оқыту үдерісінде интерактивті әдістерінің принциптері13 бет
Болон үдерісі аясында әл- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің әлемдік білім беру жүйесіне интеграциялануы89 бет
Бүлінген құжаттар24 бет
Геожүйенің ластауындағы техногендік факторлар анализі47 бет
Гүлді өсімдіктердің аурулары4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь