Қылмысқа барған жасөспірімдердің делинквентті мінез-құлық психологиясының ерекшелігін анықтау

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1. ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ
1.1 Қылмысқа барған жасөспірімдердің делинквентті мінез.құлық психологиясының ерекшелігін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2 Қылмысқа барған жасөспірімдердің қылмысқа баруының себептері және оған әсер ететін жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3 Қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмір бейнесінің қалыптасуын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

2. ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ БӨЛІМІ
2.1 Зерттеудің мақсаты, болжамы мен міндеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2 Зерттеу әдістемелерінің сипаттамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3 Зерттеу мәліметтерінің сандық өңдеуі мен сапалық талдауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қосымша
КІРІСПЕ

Қазіргі кезде еліміздің нарықтық-экономикалық қатынасқа өту жағдайында көптеген келеңсіз мәселелер мен жағымсыз оқиғалар белең алуда. Осындай келеңсіз мәселелердің бірі қылмыстық әрекеттердің жылдан - жылға көбеюі болып отыр. Солардың ішінде жас ұрпағымыздың қылмыстық әрекеттерге баруы және олардың болашақ өмірі барша адамзатты елеңдетеді.
Сондықтан да қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмірінің бейнесі-өзекті мәселелердің бірі болып отырғандықтан, біздің бітіру жұмысымыз қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмірінің бейнесін, соның ішінде өмір бейнесінің қалыптасуына әсер ететін құндылық бағдарын, өмірлік жоспарын, өмірге деген қатынасын зерттеуге арналған.
Жалпы қылмысқа барған жасөспірімдерді көптеген авторлар қарастырған. Солардың ішінде Қазақстан ғалымдарынан (Қ.А. Бегалиев, К.А. Вайсберг, Ө.С. Жекебаев, Л.Ерменбетова, Е.І. Қайыржанов т.б.), Отандық психологтардан (А.Я. Колодная, А.Б. Сахарова, Е.А. Копыстынский, В.Н. Кудрявцев, П.П. Бельский, В.Л. Васильев т.б.), Ал шетел ғалымдарынан (Ллойд Олин, Харви Бейкер, Бартол, Курт, Ричард Джонсон, Терри Моффит т.б.).
Осы авторлар секілді көптеген ғалымдар қылмысқа барған жасөспірімдердің психологиялық ерекшелігін зерттеген болатын, бірақ олардың қылмыстан кейінгі психологиялық ерекшелігін, соның ішінде болашақ өмірге деген көзқарасын анықтауға арналған зерттеулер кемде-кем. Сондықтан да қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмірінің бейнесі үлкен зерттеулерді талап етеді. Біздің бұл зерттеу жұмысымызда қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмірінің бейнесі, жасөспірімнің қылмыстан кейінгі өмірлік жоспарларының құрылуы, тұлғалық құндылықтіқ бағдарларының ерекшелігі және өз өмірінің мән-мағынасын түсіну секілді критерилермен анықталады.
Жұмыстың мақсаты: Қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмір бейнесінің қалыптасуына әсер ететін тұлғалық құндылықтық бағдарларының ерекшеліктерін зерттеу.
Зерттеу пәні: Қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмір бейнесінің қалыптасу жағдайлары.
Зерттеу объектісі: Қылмысқа барған жасөспірімдер тобы.
Өзектілігі: Қазіргі кезде көптеген жасөспірімдер өздерінің дамуында жағымсыз жағдайларға, отбасы дамуында және қоғам бақылауынан тыс қалуына байланысты, жағымсыз микроортаның әсер етуі, әсіресе антиқоғамдық жүріс-тұрыстық тәжірибесі бар адамдардың әсер етуіне байланысты қылмыс жолына түсіп жатыр.
Сол себепті қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмірінің бейнесі мәселесі қазіргі таңда өте өзектілердің бірі болып отыр. Бұл мәселенің өзекті болуына қазіргі уақытта елімізде жасөспірімдер арасындағы қылмыстың өсуі әсер етеді.

Тәжірибелік маңыздылығы: Біздің бітіру жұмысымыздан алынған нәтижелер қылмысқа барған жасөспірімдер мәселесімен айналысушы барлық мамандардың табысты жұмыстары үшін, әсіресе түзету мекемелеріндегі жасөспірімдердің болашақ өміріне деген жағымды көзқарасты қалыптастыруда өте маңызды болуы мүмкін.
Зерттеудің болжамы: Қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмір бейнесінің қалыптасуы, оның тұлғалық құндылықтық бағдарының ерекшеліктерімен тығыз байланысты.
Зерттеу міндеттері:
1. Қылмысқа барған жасөспірімдерді зерттеуге арналған әдебиеттерді талдау.
2. Қылмысқа барған жасөспірімдердің құндылықтық
бағдарларының ерекшелігін зерттеуге арналған әдістемелер кешенін талдау және жасау.
3. Әдістемелерді эксперименттік және бақылау тобтарына жүргізу.
4. Алынған мәліметтер қорытындыларына салыстырмалы талдау жасау.
5. Салыстырмалы талдау негізінде қорытынды жасау.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Бартол, Курт . Психология криминального поведения. 7-е междунар.изд. Еврознак: Олма-Пресс,2004.-352с.
2. Селецкий А.И. Тарарухин С.А. Несовершеннолетние с откланяющимся поведением. Киев, 1981.-238с.
3. Столяренко А.М. Прикладная юридическая психология. Юнити, 2001.-639с.
4. Васильев В.Л. Юридическая психология. Учебник для вузов 5-е изд. Питер, 2003.-656с.
5. Ратинов А.Р. , Ефремова Г.Х. Правовая психология и преступное поведение: Теория и методол. исслед. Красноярск 1988.-253с.
6. Образцов В.А. Криминалистическая психология: Методы, рекомедации. Москва, Юнити-дана, Закон и право. 2002.-447с.
7. Золотухина Е.В. Чухраев Б.М. Почему они такие? заметки о правонарушениях подростков. Карелия, 1989.-92с.
8. Кудрявцева В.Н. Личность преступника. М. – 1975ж.
9. Сахаров А.Б. О личности преступника и причинах преступлени. Москва: 1981.
10. Копыстынский Е.А. Этот опасный возраст. Москва, знание. 1982.-93с.
11. Романов В.В. Юридическая психология.
12. Еникеев М.И. Общая, социальная и юридическая психология. Учебное пособие для вузов.Москва, 2002.-400с.
13. Абдрасулов Е. «Кәмелетке толмаған жасөспірімдер арасында құқық бұзушының алдын-алу».// Заң. 2005.- №6. 21-23 бет.
14. Шульга Т.И., Олиференко Л.Я. Психологические основы работы с детьми группы риска в учреждениях социальной помощи и поддержки. Москва. 1997г.
15. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. Алматы: Жеті-жарғы. 2004.-504 б.
16. Лебедев В.И. Личность в экстремальных условиях. Москва, Политиздат, 1989.-303 б.
17. Ерменбетова Л. «Кәмелетке толмаған жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылықтың алдын-алудағы құқықтық тәрбиенің рөлі». //Юриспруденция сериясы вестник КазНПУ. 2006.- №1. 57-62 б.
18. Короленко Ц.П. Донских Т.А. Семь путей к катастрофе: Деструктив, поведение в современном мире. Новосибирск, 1990.
19. Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы, Жеті жарғы. 1998.-100б.
20. Тилеубергенова Е.В. Криминалистические проблемы: использование психолого-педагогических знаний при расследований преступлений несовершеннолетних. Алматы: 1998ж.
21. Психология личности и образ жизни. Москва. 1988.
22. Абульханова-Славская К.А. Стртегия жизни. М: Мысль, 1991.-299с.
23. Аверин В.А. Психология детей и подростков. Учеб.пос. 2-изд. 1998.-379с.
24. Агеева Л.В. Казанский феномен: миф и реальность, о подростковых проблемах. Казань, 1991.-293с.
25. Алмазов Б.Н. Психическая средовая дезадаптация несовершеннолет- них. Свердловск, 1986.-150с.
26. Антонян Ю.М. Психологические особенности осужденных за кражи личного имущества и индивидуальная работа с ними. Учеб. Пособ. Москва 1989.-70с.
27. Антонян Ю.М., Гульдан В.В., Кудрявцев В.Н. Криминальная мотивация. Москва-Наука, 1986.-302с.
28. Антонян Ю.М.,Гульдан В.В. Криминальная патопсихология. Наука, 1991.-243с.
29. Арықбаев М.С. Теория жизни. Алматы, 2004.-36с.
30. Сопов В.Ф.Морфологический тест жизненных ценностей. Самара 2002.-56с.
31. Батку И.Г., Мартынчик Е.Г. Социально-правовые факторы преодоления антиобщественного поведения подростков. Штиница, 1988.-203с.
32. Головей Л.А., Рыбалко Е.Ф. Практикум по возрастной психологии. СПб: Речь, 2005.-668с.
33. Беличева С.А., Фокин В.М. Социальная профилактика откланяющегося поведения несовершеннолетних как комлекс охранно-защитных мер. Консорциум, 1993.-62с.
34. Березин Ф.Б. Психологическая и психофизиологическая адаптация человека. Л: Наука, 1988.-267с.
35. Василюк Ф.Е. Психология переживания. М.,МГУ, 1984.-200с.
36. Веретехин Е.Г. Практикум по юридической психологий. Изд.Казань 1991.-143с.
37. Волков Б.С. Мотивы преступлений. Казань. 1982.
38. Волков В.Н. Юридическая психология. Учеб.пособ. Москва, 2003.-217с.
39. Психологическая сущность агрессивности и ее проявления у детей подросткового возраста. Москва. 1991.
40. Домодедова. Психологическое изучение осужденных
несовершеннолетних. Учеб.пос. 1991.-171с.
41. Еникеев М.И. Общая и юридическая психология.
Москва, Политиздат, 1989.-303б.
42. Ерменбетова Л. «Кәмелетке толмағандардың тұлғалық ерекшеліктері».// Заң. 2002. №8. 58-60 б.
43. Ерменбетова Л. Личность несовершеннолетнего преступника. (дисс.) Алматы: 2002.08.28.
44. Костицкий М.В. Психологические методы в борбе с правонарушениями. Киев, 1991.-53 с.
45. Краковский А.П. О подростках. М: 1991.-269с.
46. Мягков И.Ф. Вакторы педагогической запущенности и
психологические вопросы коррекции делинквентного поведения
несовершеннолетних. Воронеж, 1983.-142с.
47. Мягков И.Ф. Психологические проблемы предупреждения педагогической запущенности и правонарушений несовершеннолетних. Воронеж, 1982.-175с.
48. Наумов А.В. Мотивы убииств. Волгоград. 1969.
49. Психологический словарь./под.ред. В.В.Давыдова. Ф.Ломова и др/. М: 1983. 112.-116с.
50. Реан А.А. Психология подростка. Мосва, Олма-пресс, 2005.-429с.
51. Сидоренко Е.В. Методы математической обработки в психологии. СПб., 1996.-349с.
52. Столяренко А.М. Энциклопедия юридической психологий. Юнити-дана; Закон и право, 2003.-607с.
53. Түңлікбава Э.М. Психологиялық зерттеулерде қолданылатын негізгі ықтималды статистикалық әдістер. Алматы, 1999.-ҚҰ-43 б.
54. Франкл В. Человек в поисках смысла. Сборник, М: Прогресс. 1990.-368с.
55. Чуфаровский Ю.В. Юридическая психология. Москва. 1997.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...........................................
1. ТЕОРИЯЛЫҚ БӨЛІМ
1.1 Қылмысқа барған жасөспірімдердің делинквентті мінез-құлық
психологиясының ерекшелігін
анықтау..............................................................
1.2 Қылмысқа барған жасөспірімдердің қылмысқа баруының себептері және оған
әсер ететін
жағдайлар...................................................................
..................
1.3 Қылмысқа барған жасөспірімдердің ... өмір ... ... ... ... ... Зерттеудің мақсаты, болжамы мен
міндеті.....................................................
2.2 Зерттеу әдістемелерінің
сипаттамалары..........................................................
2.3 Зерттеу мәліметтерінің сандық өңдеуі мен сапалық
талдауы.....................................................................
.................................................
Қорытынды...................................................................
..........................................
Қолданылған ... ... ... ... ... өту ... келеңсіз мәселелер мен жағымсыз оқиғалар белең алуда. Осындай
келеңсіз мәселелердің бірі қылмыстық әрекеттердің ... - ... ... ... ... ішінде жас ұрпағымыздың қылмыстық әрекеттерге баруы
және олардың ... ... ... ... елеңдетеді.
Сондықтан да қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмірінің бейнесі-
өзекті мәселелердің бірі болып отырғандықтан, біздің ... ... ... жасөспірімдердің болашақ өмірінің бейнесін, соның ішінде
өмір бейнесінің ... әсер ... ... ... өмірлік
жоспарын, өмірге деген қатынасын зерттеуге арналған.
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан ғалымдарынан (Қ.А. Бегалиев, К.А. Вайсберг, Ө.С.
Жекебаев, Л.Ерменбетова, Е.І. Қайыржанов т.б.), ... ... ... А.Б. ... Е.А. ... В.Н. ... ... В.Л. Васильев т.б.), Ал шетел ... ... ... ... ... ... Ричард Джонсон, Терри Моффит т.б.).
Осы авторлар секілді көптеген ғалымдар ... ... ... ерекшелігін зерттеген болатын, бірақ олардың қылмыстан
кейінгі психологиялық ерекшелігін, соның ... ... ... ... ... арналған зерттеулер кемде-кем. Сондықтан да қылмысқа
барған жасөспірімдердің болашақ өмірінің бейнесі үлкен ... ... ... бұл ... ... ... барған жасөспірімдердің
болашақ өмірінің бейнесі, жасөспірімнің қылмыстан ... ... ... ... ... бағдарларының ерекшелігі және
өз өмірінің мән-мағынасын ... ... ... ... ... Қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмір
бейнесінің қалыптасуына әсер ететін ... ... ... зерттеу.
Зерттеу пәні: Қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмір ... ... ... Қылмысқа барған жасөспірімдер тобы.
Өзектілігі: Қазіргі кезде көптеген жасөспірімдер өздерінің дамуында
жағымсыз жағдайларға, ... ... және ... ... тыс қалуына
байланысты, жағымсыз микроортаның әсер етуі, әсіресе антиқоғамдық жүріс-
тұрыстық ... бар ... әсер ... ... қылмыс жолына
түсіп жатыр.
Сол себепті қылмысқа барған жасөспірімдердің ... ... ... қазіргі таңда өте өзектілердің бірі болып ... Бұл ... ... ... ... ... жасөспірімдер арасындағы қылмыстың
өсуі әсер етеді.
Тәжірибелік маңыздылығы: Біздің бітіру жұмысымыздан алынған нәтижелер
қылмысқа барған жасөспірімдер ... ... ... ... ... үшін, әсіресе түзету мекемелеріндегі жасөспірімдердің
болашақ өміріне деген жағымды көзқарасты қалыптастыруда өте ... ... ... ... барған жасөспірімдердің болашақ өмір
бейнесінің қалыптасуы, оның ... ... ... тығыз байланысты.
Зерттеу міндеттері:
1. Қылмысқа барған жасөспірімдерді зерттеуге арналған әдебиеттерді талдау.
2. Қылмысқа барған жасөспірімдердің құндылықтық
бағдарларының ерекшелігін ... ... ... ... талдау
және жасау.
3. Әдістемелерді эксперименттік және бақылау тобтарына жүргізу.
4. Алынған мәліметтер қорытындыларына салыстырмалы талдау жасау.
5. Салыстырмалы талдау негізінде қорытынды жасау.
1. ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ерекшелігін анықтау
Психологияда қылмысқа барған жасөспірімдердің мінез-құлқы ерекше мәнге
ие. Соның ішінде біз қылмысқа барған жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... жасөспірімнің делинквенттілігі –
бұл заңның немесе қоғамдық нормалардың бұзылуында ... ... кең ... үшін ... емес ... ... ... Ол
әлеуметтану, медициналық психология және заң ... ... ... заң ... қылмысқа барған жасөспірімдердің
делинквенттілігі – бұл кәмелет жасқа толмаған адамдардың қылмыстық кодексті
бұзатын мінез-құлқы ... ... ... және ... анықтамалары мәнді
шамада бір-бірлеріне сәйкес келуі ... бұл ... ... де ... ... ... ... қарастырғанда,
делинквенттіліктің құрамына жол беруге болмайтын жасөспірімдердің әр ... ... ... қыдырулар, кішігірім ұрлық, немесе ... ... ... ... ... психологиялық
анықтамасының құрамына мінез-құлықтың бұзылуы мен ... ... ... ... ... – бұл әдетке айналған дұрыс емес
қылықтармен сипатталынатын мінез-құлықтық паттерндердің ... ... үшін ... ... ұғым. Әдетке айналған дұрыс емес
қылықтарға: ... өрт қою, ... ... ... ... ... мен ... мейрімсіз қатынас жасау және әдетке айналған өтірік
айту сияқты қасиеттер жатады [1, 33-35 ... ... ... ... делинквентті мінез-құлық
ерекшелігін көптеген ғалымдар зерттеген. Солардың бірі психолог ... ... ... ... бар ... мынадай үш
топқа жіктеген болатын, олар:
1. ата - аналары тарапынан бақылау жасалынбағандықтың нәтижесінде ... ... кез ... ... және ... ... сау
жасөспірімдер;
2. жүйке жүйесінде ауытқулары бар, оңай қозатын, жағымсыз әсерлерге оңай
берілетін және жанұясы мен мектептен тиісті ... ... ... ... ... ... ... алайда толығымен дендері сау
деп есептеле алмайтын, шекаралық күйдегі жасөспірімдер.
Бұл жердегі қылмысқа ... ... А.Я. ... ... ... өте ... болып табылады. Оның классификациясы қылмысқа
барған жасөспірімдерге ... ... және ... ... ... ... ... бағдарланған ( егер жауап
беруге қабілеттілік шегіндегі ... ... бар ... ... ). Бұл ... ... аспект айқын анықталмаған, және ... ... ... ... ... ... жасөспірімдердің тағы бір классификациясын жасаған П.П.
Бельский болатын. Ол өз ... ... ... ... ... ... ... негізге ала отырып жіктеуді ұсынған.
Ол қылмысқа барған жасөспірімдерді мынадай топтарға бөлген:
1) қарапайым және ... ... ... ... жасөспірімдер;
2) ерік-жігердің және сенгіштіктің әлсіздігінен арбауларға оңай ... ... ... ... немесе психопатияның әсерінен әрекет етуші жасөспірімдер;
5) моральдық және ... ... бар ... П.П. ... тұжырымдамасын ұстана отырып, Г.Г. Бочкарева
қылмыс ... ... үш ... бөліп көрсеткен, олар:
«өкінетіндер», «конфликтілі еместер», «циниктер». Автордың бұл ... ... ... ... ... ... және белгілі-бір
шамада оның құндылық бағдарын бейнелейді.[2.54-63]
Бағыттылықты талдаудың негізінде Г.М. Миньковский ... ... төрт ... бөлген болатын, олар үшін ... ... ... ... жалпы бағыттылығына қарама-қайшы болып
табылатындар; б) бағыттылықтың тұрақсыздығын ... ... ... ... жағдайы тұрғысынан жағдайлық болып табылатындар; в) тұлғаның
жалпы жағымсыз ... ... ... ... г) ... бағдарының нәтижесі (асоциалды бағалаулар мен қатынастар жүйесі)
болып табылатындар.
Жасөспірімнің қылмысқа алып ... жолы ... ... ... ... ... ол тәртіпті қылық – ... ...... деп бөлінеді. Қылмыс, айтылып өткеніндей, - объективті ... ... ... ... ... ... ... олардың мәнін ашу үшін мыналар біршама маңызды болып табылады:
1) антиқоғамдық мінез-құлықтың мотивтерін ... ... және оның ... ... өзгеруі процесстеріндегі
ауытқуларды талдау;
2) қылмыс жасаған жасөспірімнің тұлғасын қалыптастыратын тұлға ... мен ... ... ... жиі ... ... шешуші әсер ететін және тұлғаның әлеуметтік
қасиеттерінің қирауын, қылмыскер тұлғасының ... ... ... ... мінез-құлықтың мазмұнын ашу.
Жасөсіпірімнің қылмыстық жолға түсуі ең алдымен ... ... ... ... ... байланысты. Қылмысқа
барған жасөспірімдердің дамудағы ауытқулары ең алдымен ... ... ... Қылмысқа барған жасөспірімдер мен ... ... ... және ... ... ... туралы
білімдері жуықтап ... ... ... қылмысқа барған
жасөспірімдерде оларды түсіну тереңдігі көп төмен болып ... ... Олар ... ... өздерінің және қоршаған адамдардың
өнегелік, моральдық қасиеттерін мәнді шамада примитивті бағалайды. Құқық
бұзушылар әдетте ... ... ... мазмұнын ашпастан және
жиі жағдайларда олардың түпнегіздік мәндерін түсінбестен ненің ... ... ... ... ғана ... ... ... бағалауда да, оларға танымал адамдарды ... ... ... ...... белгілі-бір «үлкендікті» көрсете
отырып, біршама реалисттік ... ... тән. Бұл ... ... ... ... саналары қалыптасқан антиқоғамдық мінез-құлықтың белгілі-
бір тәжірибесі мен микроортаның жағымсыз әсері білінеді деп болжам ... ... ... ... өздерінің жеке мінез-құлықтарын –
«барлығы осылай ... «бұл үшін ... ... ... ... ... және т.б. деп біржақты және примитивті ... ... ... ... ұсынылған талаптарды түсінуін
қиындататындығы сөзсіз. Өмірдің негативті жақтары, оның ішінде криминалды
жоспар қылмысқа барған жасөспірімдердің ... үшін ... ... және ... талаптарға қарағанда, біршама таныс және жақын болып
келеді. Бұл жерде ... ... ... ... ... өзінің қажеттіліктері мен қызығушылықтарының ... ... бұл ... ... бастап спирттік ішімдіктерді
қолдануда, ерте жыныстық өмірде, есірткі қабылдауда және т.б. көрінеді [3,
426-427 б.].
Қылмысқа барған ... ... ... ... кедей болып келеді. Олар көбінесе бастысы көңіл көтеру сипатындағы
қызығушылықтармен алмасады. Бұл ... ... ... ... орынға
шығады. Бұндай жасөспірімдердің қызығушылықтары интеллектуалды және ... ... ... ... ... ... ... жасөсіпірімдерге
ниеттердің жүзеге асуына сенімділік береді және ... ... үшін олар ... ... мен қатынастар сферасында ала
алмаған қауымдастық сезімінің арқасында тартымды болып табылады. Сонымен
бірге ... ... ... ... ... ... қатысуы оның
қалыпты ұжымнан шеттетілуін күшейтеді. Бұндай позиция ұсталып қалудан және
жасалынған қылмыс үшін жауапкершілікке тартылу ... ... ... ... ... ... сипатқа да ие болуы мүмкін. Қалыптасқан
қылмыстық топтағы ... ... ... ... арнайы ортадағы
жеткілікті күрделі жағдайын одан ары тереңдетеді және оның әлеуметтік нашар
халін күшейте түседі. Бұл ... ... ... ... ... ... тарапынан мүмкін болатын жазалаудан қорыққандықтан қиын
болады, бұл жиі ... орын ... Егер жас ... өмірлік жобалар
болмаса және ол ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық байланыстары тез арада қайтадан қалпына
келуі мүмкін [4, 430-431 ... ... ... ... және ... ... кіру ешқашанда
кездейсоқ болмайды. Бұл топ сол топтың әрбір мүшесінің тұлғасының алдын-ала
болатын нашар өнегелі қалыптасуларымен дайындалынады.
Қазіргі ... ... ... ... жасөспірімдердің қылмыстық іс-
әрекетке тарту психологиясы туралы сұраққа баса назар аударған жөн. Соттық
практикалық зерттеулер, қылмыс жасаған ... ... ... ... ... ... ... олардың тікелей әсер етуімен
жасайтындығын ... ... ... ... жас өспірімдерді қылмыстық
іс-әрекетке тарту бірнеше факторлармен жүзеге асады. ... ... ... өмір сүре ... дәлелдей отырып,
үлкендерге деген табиғи талпынысқа ие болады. Осы ... ... ... ... ... деген қажеттіліктерін еш
күрделендірмейді, керісінше оны ... ... ... өзінің құпия
ойларын бөлісетін және әр түрлі өмірлік қиындықтар туындағанда кеңес алатын
ұстазды қажет етеді де ... ... ... іс-әрекетке тартылады.
Екіншіден, жас өспірімдер әдетте үлкендерге еліктеуге ... ... ... ... ... «еліктеу рефлексінің (үлкендердің мінез-құлықтары
мен әрекеттерін механикалық ... ... ... ... барлығымызда да
балалық шағымызда күрделі жеке ... және ... ... ... ... [5, 124-128 ... ... объектісінің тек сыртқы ғана емес, сондай-ақ ішкі
де психологиялық қасиеттеріне еліктейді: мінез, ерік, дүниетаным және ... ... кіші ... ... ... болады. Ал біршама үлкен
жастағы жасөспірімде бірінші орынға бірте-бірте таңдалып ... ... ... ... мен жетілу элементі пайда болады. Алайда ... оған тән деп ... ... ... ие емес адам ... яғни идеал жалған ... ... ... ... ... ... қалыптасқан тәртіптік пайымдаулардың жоқтығы
жасөспірімдерде түпнегіздік идеалды таңдап ... ... ... ... қарым-қатынас сферасындағы жағымды идеал мүлдем ... ... ... ол ... ... ... жасқа толмаған жасөспірімнің, ол үшін референтті болған
қылмыстық топқа жатуы әлеуметтік ... ... мен ... ... алып келуі ... ... ... ... қылмыс жасауларының негізгі себептері мыналар: олардың
дамуының нашар жағдайлары, жанұя мен ... ... тыс ... ... ... ішінде антиқоғамдық мінез-құлық тәжірибесі бар
адамдардың белсенді әсері екендігі көрінеді.
Қылмыс ... ... ... пайдалы еңбекке деген талпынысы
антиқоғамдық мазмұнды ... ... ... ... ... ... жасаған жасөспірімдердің қылмысқа бару себептерін ... пен ... ... ... ерекше қатаң мәнге ие .
Әлеуметтік құбылыстар сферасындағы себептіліктің үнемі тек объективті ғана
емес, сонымен қатар субъективті де ... ие ... ... Бұл ... да – ... ... ... және жеке индивидуалды сана
сфераларын ... ... ... ... заңдылықтары бар
әлеуметтік құбылысқа да қатысты. Объективті ... бар ... ... ... ... және ... ұстанымдар мен талаптар
жеке индивидтің санасында орын алады, меңгеріледі, бағаланады, ... ... ... ... ... ... қылмыстық әрекетке баруына әсер
ететін шарттар ретінде, жасөспірім тұлғасының нашар ... ... және ... мәдени - тәрбие жұмыстарының кемшіліктерін,
қожайын болудың, иелігін ... ... ... және ... ... Бұл себептер қылмысқа барған жасөспірімдердің ... ... ... Өсіп келе ... ... мінез-құлқында
нормамен қатар ауытқуларды да туындататын биологиялық фактордың да ... ... ... ... ... ... қылмыс жасауының себебін криминологтар
әлеуметтік және биологиялық факторлармен байланыстыра отырып толық және
арнайы деп бөліп ... ... ... ... ... толық себебі - қылмыс жасаумен себептік және шарттандырушы
байланыста болатын әлеуметтік құбылыстардың бүкіл ... ... ... ... (өзіндік себеп) бағынбаушылық ... ... және т.б. ... мен салттарына жататын әр түрлі жағымсыз
құбылыстармен байланысты себептер. Бұндағы бір ғана ... ... ... тура алып ... барлық аталған себептердің жиынтығы
тұлғаға әсер етудің нәтижесінде ғана қылмыстық әрекет немесе қылмыс жасау
әрекеттері ... ... [6, 321-325 ... Карпецтің ойынша, зерттелініп отырған мәселелерді дұрыс шешу үшін
қылмыс жасаудың себептерін жалпы және нақтыларға, бірінші және екінші ретті
себептерге, ... ... шек ... ... ... ... жағдай жасайтын шарттарды бөлудің мәні бар дейді. Сонымен
қатар ол қылмыс жасауға экономикалық және ... да ... ... аса ... ... қажет ететіндігін атап көрсеткен. ... ... ... ... ... ретінде мыналарды атайды: ... ... ... ... болмыстан артта қалуының
объективті заңының әрекет етуі (бұл адамдардың санасы мен ... ... ... ... ... ... нақты көрінісін табады) [7.43-
44б.].
Қылмысқа барған жасөспірімдердің қылмысқа бару себебін В.Н. Кудрявцев
үш негізгі деңгейлерде қарастырудың жақсы талпынысын жасады, ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік процесстер әрекет ететін қоғам;
2. адамдардың өзара ... ... ... ... өндірістік ұжымдар мен кіші (формальды емес) топтар;
3. субъектінің белгілі-бір ... ... ... ... жеке ... ... [8, 54-56 б.].
А.Б. Сахаровтың пікірі бойынша, қылмыс - жеке ... ... ... ... қызығушылықтарына қарама-қарсы
қоятын жеке топтардың немесе нақты адамдардың жеке ... ... ... ... [9, 83-84 б.].
Өткен өмір туралы санадағы жалпы формуланы қылмыс ... ... ... ... ... ... біреулері (И.И. Карпец,
И.Р. Ратинов) жеке ... ... ... ... ... ... және құқықтық инфантилизм) жайлы айтады. Басқалары
(Н.И. Стручков) қылмыс жасаудың себептеріне тек ... ... ... ... ... дұрыс емес көзқарастар мен түсініктерді де жатқызады;
енді біреулері (Д.В. Филимонов), қылмыс ... ... ... ... қоғамдық мүліктерге ... ... және ... да ... ... ... оларды адамның
қоғамдық өмірдің әр түрлі қырларына ... ... ... ... ... ... (С.С. ... осындай себеп ретінде анти
қоғамдық ... ... ... ... (Г.Г. ... ... ... өткерулерді тұлғаның анти қоғамдық бағдарымен теңестіреді
[5, 37-40 б.б.]. ... ... ... ... жасаудың себептерін ең
алдымен жеке адамтің санасына жататын қандай да бір ... ... ... ... ... бұл жерде күрделі әлеуметтік және
биологиялық тіршілік иесі ... ... ... оны ... ... көптеген әлеуметтік факторлардың әсерінде жүретіндігі
ескерілмеген. Шеттетіліп алынған тұлғаның ... ... ... ... ... анықтай алмайтындығы айқын.
Қылмыс жасаудың әлеуметтік табиғатын талдау, ... ... ... ... ... ең ... ортаға және тұлғаның өзіне тән жүріс-
тұрыстың әлеуметтік детерминанттарында жатқандығы туралы ойға алып ... ... Е.А. ... ... ... ... ... тобын
зерттеген. Бұл зерттеу авторға құқық бұзушылардың ... бес ... ... ... берді, олар:
1. Интеллектуалды қабілеттіліктері жақсы және тұлғасының этикалық ядросы
сақталған жасөспірім құқық бұзушылар ... ... ... кездейсоқ
реформаториумға кез болғандар. Қылмысқа барған жасөспірімдердің бұл ... ... ... ... (ата-аналарының қазасы, жанұядағы ішімдікке ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... өмірдің төменгі жағына түскен жасөспірім құқық бұзушылар.
Балалардың бұл тобы ... ... ... ... 2 – 3 ... интеллектуалды артта қалулармен сипатталынады, бұл орталық ... ... ... ... ... қабілеттіліктердің
жаттығуларының жоқтығымен, жанұяның төмен ... аз ... ... шарттандырылған». Бұл топтағы құқық бұзушылар 53%-ды
құраған.
3. Туа берілген және жүре қалыптасқан ерте жастағы генездің ... ... ... ... бар, ... ... ... айқын
көрінетін органикалық өзгерістері бар ... ... Бұл ... ... ерекшеліктердің ұзақ мерзімдік эпилепсиясының,
зақымдық церебростенияның, энцефалопатияның және басқа да ... ... ... ... ... ... топтағы балалар мен жасөспірімдер
17%-ды құраған.
4. Материалдық негізінде мәнді шамадағы церебральды, ... ... ... ... бұзылыстары басым қатал ақыл-ойлық ... ... ... тобы. Бұл топ 4%-ды құрады.
5. Генезінде психопатиялық даму (аффективті-тұрақсыз, аса ... ... және ... ... ... құқық
бұзушылар. Олар 16%-ды құрады [10, 57-59 б.б.].
Негізінен қылмыстық ... ... ... әр ... ... ... ... жасөспірім», «қылмысты тұлға»,
«айыпкер» т.б. Қалайша, неге осы ... ... ... ... бір ... жасаған жасөспірім қандай жауапкершілік арту керек? Оның
қайта түзеу жүйесі қандай болу керек? Қылмыскер жасөспірім қалыптаспас ... ... болу ... ... ... ... алу үшін қылмысқа
барған жасөспірімнің тұлғалық ерекшеліктерін талдау керек.
Заң шығарушы қылмыс барысында ... ... ... алуы міндетті. Нақты қылмыс құрамын ... жаза ... ... ... де қылмыс жасаған жасөспірім
тұлғасының жеке индивидуалдылды ерекшеліктері еске ... ... ... – жеке ... ... ... – криминогендік анықтау, ... ... ... ... ... – ол сол ... істелінген қылмысқа себеп
болатын, жеке адамның типологиялық қасиеттерінің ... ... ... ... жеке адам ... тигіштігінен, дұрыс өмір сүру керек
екендігін түсіне алмай немесе түсіне алғысы ... ... ... нақты бір жағына қатысты шартталынған адамның ой ... ... іске ... ... ... ... тұлғасын
бағалай отырып, оның мінез-құлқының жалпы үлгісін, өмірлік стратегиясын
құрайтын басыңқы ... өмір сүру ... ... ... ... адамның мінез-құлқы ... ... ... Адамның мақсатқа жету үшін құралын таңдау ... сана ... ... ... ... жүйелендіруші фактор
ретіндегі механизмі оның ... ... ... ... әр ... ... ... бағалайды. Қылмысқа барған жасөспірімдердің
құндылықты мінез-құлқында бір ... ... ... қылмыстық
ісіне адекватты емес баға береді. Өзінің антиәлеуметтілігін өз бетінше
бағалай отырып, ... ... ... жететін әлеуметтік құндылықтарды
жоққа шығарып, өзінің мотивтерін қорғауға жүйе құрады. ... ... ... ... жағымсыз жақтарынан емес,
басқалардың мінез-құлқынан, сыртқы қоршаған ортадан көреді. ... ... ... ... ... ал бұл олардың адекватты емес ... ... ... бұзылуын көрсетеді. Қылмыстың мотивациясы
қылмысқа барған жасөспірімнің жағымсыз, яғни ... ... ... қате ... ... ... ... Қылмысқа барған жасөспірімнің мативационді-қажеттілік сферасында
терең ... ... ... ... төменгі импульсивті
нұсқаулық деңгейде ... ... ... ... ... болып,
«мотивсіз»қылмыс деген жалған көрініс береді. Ал олардың ... ... мен ... ... ... ... ... қалғандығымен, төменгі деңгейдегі қажеттіліктердің тым шектен
шығушылығымен ерекшеленеді [11, 142-144б.б.].
Жалпы интеллектуалды ... ... ... ... ... ... ... болуы – ... ... ... ... жасаған жасөспірімнің
мінез-құлық механизмдерін түсіну үшін «тұлғаның типі» деген ұғымды ... ... ... тип дегеніміз – бағыттылық, мінез-құлықтың жалпы
әдістерімен сипатталынатын құндылық бағдар.
Тұлғаның әлеуметтік негізі болып оның ... ... ... мотивациялық-құндылық бағдары болса, онда осы ... ... ... анықтауы керек. Қылмыскер жасөспірімнің типтік
критериі, яғни ... ... ... ... өзіндік
психологиялық реттеу кемшілігі оның қоғамдық қауіпсіздік дәрежесі ... ... ... ... ... субъективті жақтарын толық ашпайды.
Заңды белгі бойынша ұсақ әрекеттер әр түрлі ... ... ... ... ... – психологиялық
классификациясының негізінде ең ... ... ... ... ... ... ... жасаудың амалдары, тұлғаның
десоциолизация өлшемі, антиәлеуметтік бағдардың сипаты ... ... ... ... ... ... анықталынады:
1. қылмыстың түрімен–объект, қылмыстық салдардың ауырлық сипаттылығымен;
2. айыптау формасы, қылмыстың мақсаты мен мотиві;
3. ... ... ... немесе әдісі;
4. қылмыс жасаудың жағдайымен;
5. жұмсарту жағдайының бар болуы;
6. ... ... ... жасалынған қылмыстан кейінгі мінез-
құлқы. [12, 46-47 ... ... ... ... ... жасаған жасөспірімнің 2-
типі бөлініп шығарылынады: бірінші, антиқоғамдық тип, яғни бірнеше рет
қылмыс жасағандар, ... ... ... рет ... ... ... ... бар қылмыскер жасөспірімді төртке бөледі:
а) әрекетсіз, қылмыстық селқостық жіберетіндер;
ә) өзіне тым сенімшілдік нәтижесінде қылмысқа барғандар;
б) қатты жан толқуларын ... ... ... ... ... ... тым жоғарғы дезадаптация жағдайының әсерінен қылмысқа барғандар.
Құндылыққа бағдарланған бағыт бойынша ... ... ... түрлерге бөледі:
1. антиәлеуметтік – пайдақорлыққа бағытталған, олар ... ... қол ... айналысады.
2. антиқоғамдық пайдақор-зорлау бағытындағы .
3. антигуманды-агрессивті бағыттағы .
Айтылып кеткен қылмыстық ... ... ... ... ... мінез-құлықтық қасиеттер
бағыты өзіндік «тұлға үлгісіне» ие [4, 354-355б.].
Қылмысқа барған жасөспірімдер қайта түзету ... ... ... ... ие ... еркінен айыру, оны әлеуметтен оңашалау-адамның мінез-құлқының
күшті модификация факторы болып табылады. Бұл ... әр ... әр ... ... ... Дегенмен, мұндай қысымдағы, ал ... ... адам ... негізгі психологиялық симптомдарын
бөліп шығаруға болады. Түрме, колонния – адамның ... ... ... ... ... ... қиын ... ұшырауы болып
табылады. Түрме - адаптацияға деген қиындықтың жоғарылауын ... ... ... ... келіспеушілік, дөрекелік, тұрмыстық жағдайдың
жеткіліксіздігі, криминалды субмәдениет, персонал жағынан ... ... ... ... ... болуы және т.б. болып табылады.
Осындай жағдайда түзету мекемесіндегі жасөспірімдердің тұлғалық ... ... ... ... ... ... кезеңі деп аталады.Ол
сотталғандардың психологиялық күйінің кернеуімен ... ... ... ... ... ... микроортаның
құндылықтарын, нормаларын қабылдап, жаңа жағдайға ... ... ... ... ... жаза ... өзіндік бағаны қайтаруды
армандайды. Түрмеде, ... адам ... ... өз жағдайын
жақсарта алмайды.
Жазасын өтеуші адамның бүкіл өмірі түзету мекемесінің режимінің ... ... ... ... ... ... әсер етуге құқығы
бар. Түзету мекемесінің режиміндегі жазасын ... ... ... күнделікті қатаң тәртіпте болады, ол жаза өтеудің ... ... ... ... болып табылады. Түзету мекемесінің режимі жазасын
өтеуші жасөспірімнің мінез-құлқында ... ... ... ... ... психологиялық негіздерін қарастыруда
олардың ... екі ... ... ... ... ... құқықтық жазаны орындау,екіншісі, сотталған тұлғаны –қайта түзеу-
қоғамға қажетті бейімделгіш мінез-құлықтың қасиеттерін қалыптастыру болып
табылады.
Түзету мекемесінің негізгі ... ... ... жауапқа
тартылғандарды тәрбиелеу кезіндегі қиындықтардың болуы. ... ... үшін ... ... ... әр сотталған адамның
тұлғалық ерекшеліктерін білу керек. Бұл ... қиын әрі көп ... ... Оны ... ... ... ... тұлға құрамындағы
бағдарды, мінез-құлық динамикасын, әсер ету амалдарын талап етеді. Түзету
мекемесінде әсер ету ... жеке ... ... ... ... орындай алмайды. Жеке индивидуалды тәрбиелік жұмыстың
табыстылығы ... ... ... ... ... ... ... жұмысының негізгі мәселелеріне
шолу жасайтын болсақ, ондағы тұлға туралы мәліметтерді алу көзі ... ... ... болып табылады.
1. Жеке ісінің және басқа құжаттармен танысуы;
2. Объективті қосылған бақылау;
3. Зерттеулі әңгіме (сұрақ әдісі);
4. Медициналық зерттеу мәліметтерін талдау;
5. ... ... ... ... ... ... Әр түрлі тәрбиелік әсердің нәтижелерін талдау.
Сонымен, қорыта келгенде, біз ... ... ... ... ... қарастыра отырып, мынадай қорытындыға
келеміз. Қылмысқа ... ... ... – бұл ... ... ... бұзылуында жүзеге асырылатын әрекеттердің кең ауқымы
үшін нақты емес ... ... ... ... ... А.Я. Колодная, А.Б. Сахарова, В.Н. Кудрявцев, В.Л. Василев
және т.б. осы ... ... ... ... өз ... ... Қылмысқа барған жасөспірімдердің қылмысқа баруының
себептерi және оған әсер ететiн жағдайлар
Қылмысқа барған ... ... ... ... терең
тамырлануы кімді болса да, алаңдатпай қоймайды. Құқықтық ... ... ... ... саналы адам қалыптастыру ... ... бірі ... ... ол ... іске асыруға басты мақсат
жасөспірімді жаңа рухта, жаңа көзқараста ... ... ... белі ... жатып, әрбір оғаш қадамына селт етпей ... ... ... ... баруына байланысты себеп не?
Кім кінәлі? Қоршаған орта ма? Әлде мектеп пе? Әлде жүре ... ... ... ... ... ... әрекетіне немқұрайлы қарайтын
ата-ана ма?
Болашақ өмірі мен тағдырын бейтарап қалдырмайтын ... ... ... ... ... ... барған жасөспірімдердiң есейе ... ... ... ... үшiн ... өкінішпен қарау жағдайы көп болып тұрады.
Қылмысқа барған жасөспірімдердің қылмыстық ... ... ... ... жағдайларына тікелей байланысты емес. Ол белгілі бір ортаға кездейсоқ
немесе ... ... ... Жасөспірімдердің қылмыстық
әрекеттерді көбінесе ... ... ... тұрғыдан көптеген
себептермен түсіндіріледі. Жасөспірімнің өзіне, қоғамда пайдалы іспен
айналыспауынан уақыттың ... ... ... ... күні ... бос
сандалыс, көше кезулер, қылмыстық әрекеттің алғы шарты бола алады. Осындай
толып жатқан ... ... ... ... ... ... көрінуге, болашақта істейтін қылмыстық әрекетқе ... ... ... ... ... жол ашады. Көбінесе жасөспірімдер бойынан,
санасынан мықты орын алған қиялы ойша ... ... іске ... ... ... ... айналасындағыларды таң қалдыратындай етiп
істеуге талпынады.
Олардың әртүрлі іспен шұғылданбауы ... ... ... айналасындағы достарының немесе біреудің қорқытуы, үрейлетуінің
итермелеуі арқылы қасақана қылмыс жасауға ... ... көп ... ... орай ... ... бiздiң жасөспірімдеріміз рухани азып тозбау үшiн
қазақ отбасындағы ... ... ... мазмұнына аса маңызды көңiл
аудару керек. Бүгiнгi ... ... ... ... ... ... ... етiп отыр. Қоғамдағы жұмыссыздық, күн көрiс ... ... ... ... ... ... тәрбие жұмыстарынан кеткен ... ... ... ... ... ... ... тәртібін одан әрі шиленістіре береді. Жасөспірімнің қылмыс
жасауын болдырмау үшiн қазақ ... тән ... ... ... отбасы мүшелерi арасындағы iзгiлiк қатынастар; үлкенге деген құрмет;
кiшiге деген iлтипат; ... ... ... ... ... ... ... әулеттегi жақсы дәстүрдi үлгi ету
арқылы бала қасиетiн аша бiлу; күнделiктi тұрмыс-тiршiлiкке бейiмдеу ... ... ... ісі ... комиссия мен милиция
орындарында ... ... ... жанұяны дер кезінде ... ... ... ... ... Қылмысқа ... ... ... ... ... психологтар
жасөспірімдердің психологиялық ерекшеліктерін ... ... ... қандай да бір психолог ықпалдар жасамасын, олар жасөспірімнің ішкі
жан дүниесімен сабақтасып жатуы тиіс.
Қылмысқа барған ... ... ... ... ... ... ... да, жалпы қылмыстың өсіп отырғанын
осымен байланыстырамыз.
Қылмысқа барған жасөспірімдердің қылмыстық әрекетке қадам ... ... ... ... әсер ... Адамның қоғамдық
белсенділігі оқуға, спортқа, көркем ... ... ... ... ... Ал ... қоғамдық жұмыспен айналыспайтын жасөспірімдер
қылмыстық істерге жақын жүреді. Қоғамнан, ... ... қызу ... ... ... ... ... қылмысқа баруының бірден-бір
себебі болып табылады.
Қылмысқа ... ... ... ... ... ... өз ... табуда. Қазіргі кезде әлеуметтік-
психолог және құқық ... ... ... ... ... қылмысқа баруы 7,8 пайызды, ал жеке ... ... 49,4 ... ... және ... ... ... 1,7 пайызды,
тонау мен шабуыл 11,2 пайызды ... ... ... ... әсер етіп
отыр [13, 21-23б.].
Қылмысқа барған жасөспірімдерге топ құру, топ ... ... ету ... ... ... кiсiлермен салыстырғанда жалғыз өзі қылмыс
жасауға өте сирек баратындығы практикалық ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар олардың достық жөніндегі
түсініктері теріс бағытқа ие болуына қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... бойынша жасөспірімдер тобында
қызғушылық пен еліктеудің жоғары деңгейі, топ мүшелерінің өз ... ... ... ... акт барысында өзге топ мүшелеріне
берілуі байқалады, жасөспірімдердің ... ... ... да ... ... белгілі. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... тұрғысынан (ерік, ақыл-ой) әр түрлі болуымен ... ... ... психикасының жас балалар мен ерсектердің
психикасымен салыстырғанда өзгешелік бар. Бұндай өзгешеліктер импульсивтік,
жоғары әсерленгіштік, қызбалыққа тез ... ... ... ... ... өз ... ... жиі күмәндануы
болып табылады. Олардың бойындағы психикалық қасиетер мәселен, мақсаттылық
пен табандылыққа, ... пен ... ... ... ... жиі ... ... Жасөспірім бойындағы осы қасиеттер
олардың құбылмалылығын көрсетеді. Бұл сияқты ... ... ... ... ... ... оңай ... өз әсерін тигізбей қоймайды. Бұл оның айқын ... Кез ... өз ... ... ... өзін-өзі дамытуға қабілетті. Ол өзін-
өзі ұйымдастырушы жүйе ретінде таныла ... ... тек ... ... сонымен бірге субъектісі болып танылады. Көптеген ... ... ... ... ... ... ... қатты күйзеліске түсуі де мүмкін. Сыныптастарының ... ... ... ... ... ... ... Көп жағдайда жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... себепшісі бола алады.
Осыған байланысты психологиялық проблемалардың маңызды жақтары туындайды.
Жекеленген жасөспірімді сыныпта ешкім ... ... ... ... бұл -психологиялық құбылыстың бiр ерекшелiгi. Достарымен
қатынасының ... ... жеке ... ... кері әрекеттері
бар жағдайлардың көп болуы тәртібінің өзгере бастауынан ... ... ... шеккен жасөспірімдер қылмысқа барған жасөспірімдер ... ... ... ... ... ... жақын
ортаны тағы да басқа жақтан іздейтіндіктен, қоғамда жолыққан кездейсоқ
достарының да өзі сияқты ... ... ... ... ... ...... пайдалы iспен
айналыспауы десек, жоғарғыда ... ... оның бос ... ... ... ... жататыны айтпаса да түсінікті. Осы орайда
В.М. Бехтеревтiң «Баланы тәй-тәй басып ... ... ... ... ... ... еңбекке үйрету керек» – ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық әрекетке
тек қана кездейсоқ жолмен баратыны да белгілі. Мектептен тыс ... ... ... қатысу, көркем өнерпаздар үйірмесіне қатысу, не ... ... ... ... – қазіргі кезде жасөспірімдердің
әрекетінен қалып бара жатқан құбылыс, әрине бұл жерде бір ... ... ... ... бос сандалыспен күй кешеді деген жаңсақ пікірді
айтпайды.
Дегенмен де, қылмысқа барған ... ... ... ... ... ... ... тәжірбиелер дәлелдеген болатын. Әр ... ... сай ойын ... ойын ... ... арттыруы, жеңіл ақша табу, егер ойын автоматтарынан ұтылса,
үйінен ақша ұрлау, не болмаса өзінен кіші ... ұру, ... ... ... ... ... қылмыс жолына түскенін білмей де қалады.
Олар ата–анасын алдап ақша сұрау, үйдегі заттарды ұрлап сатуды кәсіп ... ал ... ... барлығы жасөспірімдердің қылмыс жасауының
алғашқы ... ... ... ... ... өмірде болып жатқан
жаңалықтардан бейхабарлығы, не нәрсені ... да ... ... ... өте ... тән ... ... қылмысқа барған
жасөспірімдерді қоғамдық іс-шараларға ... ... ... өнер ... ... ... ... көптеген пайдалы іспен
айналысуға итермелеу ... ... ... ... ... ... азайтуға кішкене болса да ықпалын тигізуге
болады.
Көп жағдайда тасыған күштері ... ... ... ... ... өз ... өзіне бейім келетін ... ... ... істеуге, бұзақылыққа әуес болады. Қылмыстың кіші
жасөспірімдік шақтың арасында көбеюі, олардың ... ... ... ... ... Республикада кәмелетке жасы толмаған
жасөспірімдер қылмысы 18,3 пайызды құрайды. 1991 -1995 жыл ... ... ... ... ... ұрлау сияқты қылмыс
түрлерінің сәл бәсеңдегенін айтса. Ал 1996 жылмен ... екі ... ... Ал, ... ... бұл көрсеткіш жылдан-жылға көбейе
түсуде. Осыған байланысты ... ... Н. ... ... ... ... басшылары мен аудандық
әкімдерінің қатысуымен ... ... ... ... қайта құру демократиялық мемлекет құруға қадам басқан шақта
толқыған криминогендік процестерге ... Бұл – шын ... ... ... ... пен ... өміріне ерекше қауіп төндіреді
деп көрсеткен болатын» [15,117-119б.].
Уақыт тілін сәл шегеріп, 1920-40 жылдары ... ( П.П. ... ... П.И. ... ... жүгінер болсақ, олар қылмыс жасаған
жасөспірімдер - заң жағынан да зерттеуді де қажет ... ... ... ... рет атап ... Бұл авторлардың пікірінше, жасөспірімнің
қылмыстық әрекетке қадам басуына ... ... - ... әсер етуі деген.
Жасөспірімдік шақ жасөспірімнің сана ... ... ... көзқарасының өзгеріп, үлкен өмірге дайындығының аяқталатын
кезеңiмен тығыз байланысты. Жасөспірімдердің ... ... оның ... ... ... хақ. ... да осы ... кезеңінде жасөспірімдердің
«қиын жасөспірім» болып қалыптасуы болады,ал бұл олардың қылмысқа ... ... ... ... ... ... бірнеше топқа бөлуге
болады:
1. Талап, тілек.
2. Қызығушылық.
3. Өмірге жоспар мен көзқарастар.
4. Жалпы сипаттама .
Өтпелі ... ... ... келетіні, жақсыға ұмтылу,
ұқсағысы келетіні, қайталағысы келетіні ... ... ... ... ... ... толы ... жасөспірім өміріне қауіп төндірері де
сондықтан. Жасөспірімдердің жағымсыз ... ... ... қызғушылығының әсерінен «қылмыс» істеуі, көбінесе осы шақта жүзеге
асады ... ... ... өтпелі кезеңінде не нәрсеге болсын
еліктегіш келетінін жан –жақты зерттеген ... Т.М. ... ... бұл
жаста жасөспірімдердің қылмыстық әрекетке тез еріп ... оның ... ... деп айтады.
Ересек қылмыскерлерге қарағанда, қылмыскер жасөспірімдер ... ... ... байланыста болады. А.И.Долгова және В.Д. Ерланова
секілді ғалымдардың пікірінше, қылмысқа барған жасөспірімдер үшін ортаның
рөлі өте зор ... деп ... [16, 283-285 ... ... жолға түсуінің тағы бір ... ... әуес ... ... табылады. Жалпы ішімдікке әуестік жасөспірімді
дұрыс жолдан тайдырып, ... ... ... 13-14 ... ... көпшілігінің талап - ... ... ... ... ... ... көрінеді. Осыған байланысты
А.Вайсберг – қылмыс істеп айыпталған ... ... ... ... мас ... ... деген тұжырым жасайды. Осы
көрсеткіште ... ... ... ... ... ұлғаюын
және олардың қылмыстық әрекеттерге көп жағдайда мас күйінде ... ... ... ... ... кейін қылмыстың
жауапкершілікті баспалдағын аттауға мәжбүр ететіні қылмыстан белгілі.
Жасөспірімдер қолымен іске асқан ... ... ... ... жүргізсек
те, ол болашақтағы ересектердің жалпы қылмысымен ... ... ... жол ... ... ... ... толмаған жасөспірімдер
қылмысын болдырмай алдын-алу үшін оларға қылмыстық құқықтық шаралармен әсер
ету арқылы, оның тиімді нәтижесін күту ... өмір ... ... адам ... ... өз әсерін тигізсе керек. Қылмысқа барған
жасөспірімдер қылмыстық жағдайының ... ... үшін ең ... олардың
жас шамасын анықтау басты орын алады.
Қазақстан Республикасы территориясында кәмелетке жасы ... ... ... ... ... олардың қылмысы азаймай
отырғанын хабардар етті. ... ... ... жасы ... ... ... ... ашуға көмектеседі.
Біріншіден, Қазақстан Республикасы бұрынғы Кеңес үкіметі құрамында
болған кезде де, жылдар бойы ... ... ... ... кез ... жасы ... ... өсуі жоғарылығымен ерекшеленеді,
оның өсуі бір бес жылда орташа 14-17 пайызға жеткендігін көрсетті.
Екіншіден, 1995 жылдан бастап, жасы ... ... ... бір ... ... ... екінші жерде көбейгенін дәлелдей
түскендей.
Үшіншіден, жасы ... ... ... бір кездері олардың
кейбір ауыр түрлеріне қарамастан асып түсті.
Төртіншіден, жасы толмаған жасөспірімдер қылмысы ... ... ... ... ... баға ... қарағанда көптеген
қылмыстар ашылмайды немесе тіркеудің дұрыс ... ... ... ... ... ... ... оп оңай қадам
басады [17, 57-62 б.].
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... іске ... да, орын алып өсіп ... жөнінде
тұжырым жасауға негіз береді. Шындығына келгенде, кәмелетке жасы ... ... ... ... ... орындарына жетпейді,
тіркелмейді, бұндай қылмыстық ... ... ... ... ... шет ... ... сандық жағынан азаюына алып
келеді.
Кәмелетке жасы толмағандардың қылмысын ... ... ... ... алады. Осы тұрғыдан алсақ, жасы толмаған жасөспірімдердің қолымен іске
асқан қылмыстарына кісі ... ... ... ... алу, кісі
тонау, адамды кепілдікке алу, бұзақылық, мүлікті ұрлау жатататыны белгілі.
Қылмысқа барған жасөспірімдердің қолымен іске ... ... ... кісі ... ... ... зиян ... зорлау
сияқты ауыр қылмыстар өткен жылдары бірен-саран кездесетін ... ... оның өсе ... белгілі. Кепілдікке алу секілді қылмыс түрі
бұрындары мүлдем кездеспесе, қазіргі кезде оның да бас ... ... ... отыр. Қазіргі кезде кәмелетке жасы толмаған ... көп ... ... ... айналған бас пайдасын ойлап,
жасалған ... ... ... ... ... ... Олай деуге себеп,
олардың арасында бас пайдасын ойлап, жасалған қылмыстың түрлеріне жататыны
ұрлық, тонау, алаяқтық, ... ... ... ... алу, ... тартып алу, күш қолданбай аса ... ... ... ... ... алдаумен адамның мүлкіне зиян келтіру сияқты қылмыстары
жасөспірімдердің қолымен іске асырылатыны ... ... ... ... өзі ... ... істеп жатады,
бұл олардың өзінің ... ... ... ... білдіреді. Бұл әрине, біріншіден, болашақта ... ... ... ... болса, екіншіден, құқық орындары
мен психологтардың жекелей жұмыс жасауын талап ... ... ... көрсеткендей, ұрлық жасайтын жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... Кейде олар ұрлаған заттарын
қызығып ... ... ... ... ... Кәмелетке жасы толмаған
жасөспірімдердің көп жасайтын ұрлық сияқты қылмысына қоса, ... ... ... қылмыстарының көп тараған тағы бір түрі – бұзақылық болып ... да ... ... ... кектенген баладан өшін алу, ... ... ... ... ашу ... ... болса да кездесетін жайт,
ауыл-ауыл болып төбелесу, өтіп бара жатқан баланы мазалап, ұрып-соғу, күш
көрсету, жасы ... ... ... ... ... [18, 69-72 ... қылмыстың топтық құрылуы жай құрылудан ... ... ... Топ ... ... жасаған кәмелетке жасы толмаған
жасөспірімдер қылмыстық жауапкершілікке қылмысқа қатысқандығы үшін ... Екі ... ... рет ... ... ... ... қылмыс үнемі қоғамға жоғары қауіп төндіретіні белгілі. Топ
құрамындағылардың бір-біріне ... ... ... тез ... ... күш пен мүмкіндіктерін күшейте түседі. Бұл заңмен
қорғалатын кез келген нәрсеге үлкен зиян ... ... ... ... ... жай, қылмыстық әрекет жасаған жасөспірімдердің көпшілігі
оқуға ынтасының жоқтығы мен, ... ... ... ... бірлесе отырып жасауы, тұрақты қылмыстық топқа
кіруiне ұйытқы болады. Қылмыс істеуге тарту, азғыру, ... ... ... ... оған тез көндігеді.
Қазіргі таңда қылмыстық әрекеттердің, соның ішінде ... ... ... көбеюі, қылмыстың алдын-алу шараларын
қолдануды талап етеді.
Осыған байланысты қылмысқа барған ... ... ... ауытқуының, сондай-ақ қылмыстық әрекетінің алдын алу ... ... ... ... жол ... оны ... ретінде жағымды етіп
қалыптастыруға мүмкіндік беретін тәсілдерді анықтау, сонымен бірге қылмысқа
барған жасөспірімдердің заңмен қорғалатын қоғамдық қатынастарға қол ... үшін ... және ... ықпалдарды қолдану сияқты
негізгі мақсаттардан тұратын ұйымдасқан процесс.
Қылмысқа барған жасөспірімдер қылмысының алдын алу ... ... ... ... және ... ... әлі де ... қоймағандығын ескеруіміз қажет. Осыған орай, кәмелетке толмаған
қылмыскер тұлғасының ... ... атап ... жас ... ... және ... әлеуметтік-демографиялық және
құқықтық ерекшеліктеріне, сондай-ақ олардың тәрбиелік деңгейіне, біліміне,
қажеттіліктеріне, нанымына, әрекет ... ... ... ... ... жасөспірімдер тұлғасының жекелеген ерекшеліктерін
қылмыстың алдын алу ... ... ... алу ... ... әрі
нәтижелі болуына міндетті түрде өз септігін тигізеді. ... ... ... тән ... бірі ... ... ... және
өнегелік санасының тұрақсыздығы, бұрмалануға оңай ... ... ... ... ... ... оның құндылықты
бағдарлары, қызығушылығы, қажеттілігі, дүниеге деген ... ... ... ... мен сана-сезімі өзгеріске ұшырап, теріс
сипатқа ие болады. Ал ... ... ... қылмысқа барған
жасөспірімдердің көптеген қылмысты жасауына, заң ... өз ... әкеп ... Бұл ... ... қылмысқа барған
жасөспірімдердің дұрыс жолдан тайып, қылмыс ... ... ... табылады. Осыған орай, жасөспірімдердің ... ... ... ең ... ... және ... ... моральдық, өнегелік
тәрбие беру қажет.
Жасөспірімдердің құқықтық санасын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... берді: өтпелі ... ... ... ... санасы құқықты бүтіндей білмеуден, мемлекеттік
құқық қоғау органдарына қатысты болуға ... ... ... ... ... патриотизм, заңды бұлжытпай орындау сияқты
қасиеттерді дамыту ... ... ... және ... білім берудің қажеттілігін тудырып отыр.
Осыған сәйкес Қазақстан ... ... ... ... ... құқықтық білім берудегі ұйымдастыру
жөніндегі ... ... ... ... ... үш ... ... адамның жоғарғы азаматтығын, оның жалпы құқықтық мәдениетін ... ... ... ... ... ... әрекетіне дайындық процесінде жастардың арнаулы
құқықтық білім алуын қамтамасыз ету;
- қылмыстық әрекеттың ... алу ... шешу [19, 52-54 ... ... ... қамтамасыз ету арқылы олардың бойында
заңды құрметтеу сезімін қалыптастыруға болады. Алайда мұндай білім ... ... жас ... ... ... ... ... қажет, әрі мұндай жұмыс белгілі бір ... ... ... ... ... жасөспірімдерді өз міндеттерін саналы түрде орындауға
тәрбиелеу, олардың бойына жеке жауапты болу ... ... ... ... ісінде және түзету мекемесінде аса маңызды болып ... ... ... алу шараларын жүзеге асыру барысында, яғни жасөспірімдерді
өзінің әрбір әрекеті мен қылығы үшін жауапты болу ... ... ... ... ... ... ... қорғау қызметкерлері белсенділік
танытуы қажет. Әңгіме барысында өмірлік мысалдар келтіру, ... ... ... ... ... түскен азаматтарды осындай әңгімелерге
қатыстыра отырып, олардың өз аузымен баяндауы, және де қылмысты ... ... ... ... сана ... өзгеше әсер
беріп, олардың мұндай жолға түсуіне бөгет болуы ... ... ... ... ... яғни
олардың өмірде кездесіп отыратын қолайсыз жағдайларға тап бола отырып,
қиындықтар алдында әлсіздік білдіреді, кез-келген ... оңай ... ... ... ... ... де оңай ... Осы сияқты
себептердің негізінде кәмелетке толмағандардың қылмыстық жолға түсуіне жол
бермес үшін ... ... ... ойлауға, өз бетінше шешім қабылдау
қабілеттілiгіне, оларды кез-келген қиындықтарға төтеп беруге шынықтыруымыз
қажет. Өз ... ... ... ... халықтың жалпы ісіне,
әсіресе өзінің жеке әрекетінде жауап ... ... ... ... ... ... жасөспірімнің тұрақты идеялық ... ... ... ол жат ... ... әрекеттерге
төтеп беруге қабілетті ішкі тосқауылынан айрылады, сондықтан рухани жағынан
тез ... ... ... әрекеттерге тез барады. Идеялық нанымның және
өнегелік мінез-құлықтың тұрақсыздығы, кәмелетке ... ... ... ... ... ... жағдайларды ғана емес, сонымен
бірге өзге жағдайларды да ... ... не тым ... ... ... ... таңда бүкіл азаматтардың бойында, оның ішінде, әсіресе
жасөспірімдер бойында ... ... ... және де ... ... ... аса маңызды мәңге ие.
Жасөспірімнің адамгершілік және қоғамдық саяси мақсатқа ... ... жас ... ... ... барған жасөспірімнің ақыл ойы
мен өнегелік пісіп-жетілуі деңгейін, олардың өз нанымын кез-келген жағдайда
қорғауға дайын ... ... ... ... ... ... жасалуына себепші болып табылатын жағдайларды жоюдың, онымен
күрес жүргізудің маңыздылығына қарамастан, ... ... ... ... алудың маңызды құралы ретінде қылмысқа ... ... ... ... ... ... және
дүниетанымды қалыптастыру шешуші мәнге ие болып табылады. Ал, ... ... ... ... ... және ... деген жағымды
дүниетанымды қалыптастыру ісіндегі жетістіктерге психологтың комплексті
әрекеті негізінде қол жеткізуге болады [20, ... ... ... ... жасөспірімдер арасында педагогикалық
тұрғыдан қараусыздық, жасөспірім бойында қоғамға қарсы қажеттіліктердің
туындауына, ... ... ... ... ... бұрмалануына
себепші болады. Олардың енді қалыптасып келе жатқан рухани, эстетикалық
және танымдық ... ... ... ... психологиялық және педагогикалық тұрғыдан қараусыз қалған
жасөспірiмдер қылмыскер жасөспірімдердің негізгі тобын құрайтындығы баршаға
белгілі. Ішкі қажеттілік бойынша психологиялық және ... ... ... ... ... 4 ... ... болады:
1. тентек немесе ерке жасөспірімдер;
2. отбасы тарапынан шеттетіліп, көзтүрткі көрген жасөспірімдер;
3. қараусыз қалған жасөспірімдер;
4. жат ... ... ... және ... ... қарсы
талаптарының әсеріндегі жасөспірімдер.
Тентек жасөспірімдер, олар ... ... ... ... ... жағдайда бала өзімшіл, жеңіл өмір ... ... ... ... Ал, кейбіреулерi ашынған, жабырқау күйде болады. Олар
әдетте өзінің болашағына сенімсіздікпен қарайды.
Қылмысқа барған жасөспірімдер тұлғасы ... ... ... Мұндай бұрмаланулар кейде олардың ... ... ... ... мүмкін. Қылмысқа барған жасөспірімнің айқын белсендлікке ие
адам екенін естен шығармаған жөн. Демалу ... ... ... ... ... ... шығаратын, белсенді іспен айналысуды қажет
етеді. Жасөспірімдердің жартысына жуығы ... бос ... ... ... ... жүзеге асырады және де ол энергия қажетті салаға
жұмсалмайтын болса, оны жұмсау объектісін сол ... өзі ... ... үшін ... ... да ... байланысты. Өйткені,
жасөспірім өзінің қарқынды энергиясын күш көрсету түрінде көшеде жұмсай
алады, ал ... пен ... ... жасөспірімдердің қоғамға ... ... ... роль ... ... ... деген сүйіспеншілікті қалыптастыру аса
маңызды ... ие. ... ... ... ең ... ... ... мектеп және барлық жағдайда еңбек тәрбиелейді. Еңбек ету қажеттілігі
болған ... ... ... және ... қылмыстық әрекеті өте
сирек кездеседі.
Қылмысқа барған жасөспірімдер өздерінің психофизиолгиялық ... ... ... және ... ... ... де тиісті мемлекеттік органдар мен ұйымдардың белсенді, мақсатты және
қатаң түрде жүргізілетін қайта түзеу жұмыстарынсыз өз сана-сезіміндегі және
мінез-құлық ... ... өз ... шеше ... да, ... мен жасөспірімдерге арналған әлеуметтік қызметтер
кешенін, оның ішінде, ... ... ... ... жасы ... ... құқық бұзушыларға арналған
әлеуметтік сауықтыру мекемелерін, заңдық көмек беру және ... ... ... құру ... ... ... ... барған жасөспірімдердің психикасы жас ... ... де ... ... Олар үшін импульсивтік, жоғары
әсерленгіштік, қызбалыққа тез түсу, көңіл-күйінің тұрақсыздығы, ... өз ... ... жиі ... тән ... ... ... айтқан болатынбыз. Бұл сияқты құбылмалы психологиялық қасиеттер -
жасөспірімдердің қылмыстық жолға оңай түсуіне ... ... ... ... ... ... ... кездесіп
отыратын қиындықтар жөнінде сөз қозғамау, ... ... ... ... ... және ... қарсы әрекеттерді,
әділетсіздік пен жалғандықты жасыру, мұндай құбылыстар кездескен жағдайда
оған төтеп ... ... ... ... ... ... қастандық
әрекеттермен күрес жүргізуге тәрбиелемеу олардың тұлғасының әлсіздігіне,
қиындыққа шыдай алмай теріс жолға оңай түрде ... ... ... кезде, олардың бойында өмірден ... ... ... мен ... ... әкеп ... барған жасөспірімің стихиялы түрде өзін-өзі тәрбиелеуі, сана-
сезімнің төмендеуін ... ... ... бір ... ... ... ... болады және оны түзеуге бөгет жасайды.
Ал,қылмысқа барған жасөспірімнің саналы позитивті түрде ... ... - ... алға ... ... қол ... әрі жоғары
деңгейде әрекет етуге дайын болу қабілеттігі мен қасиеттерін, моральдық
және физикалық күштерін, ... ... үшін ... ... түрде
әрекет ету процесі болып табылады.
1.3 Қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмір бейнесінің
қалыптасуын анықтау
Қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмір ... ... біз ... ... ... ... өмір ... өмір
мағынасы, өмірлік құндылықтарының ерекшелігі және жалпы өмірлік стратегиясы
секілді критерилерді анықтауға тырысамыз.
Жалпы адам өмірі, ... ... жеке өмір өте ... бірі ... ... ... адам ... стратегиясы үш
негізгі белгіге ие. Біріншісі, адам үшін маңызды бағытты, өмір тәсілдерін,
оның негізгі мақсаттарын анықтау және ... ... ... ... Жасөспірімнің қажет ететін ниеттері мен оған өмірдің ұсынатын
талаптары көп ... ... ... ... да , өмір
стратегиясының екінші белгісі бұл оның өмір ... мен ... асуы және өмір ... ... ... ... ... үшінші белгісі - бұл ... өз ... ... және өз ... өз ... біріктіруден
құралады. Қызығушылықтан, құштарлықтан ,қанағаттанудан тұратын ... - жеке ... өмір ... нақты бір өмір тәсілінің
жемісі болып табылады. Әр ... әр ... өзін жеке ... ... ... ... жеңуге және өз өмірін өзгерту үшін
өзіндегі күшті табуға мүмкіндігі болуы керек. Сондықтан да стратегия ... ... әр ... ... ... жүзеге асыру тәсілінің
әмбебап заңдылығы болып табылады.
Жалпы жасөспірімде өз өміріне қанағаттану жән қанағаттанбаушылық ... Бұл ... және ... яғни дұрыс құрылмаған өмірден туындайтын
жалпыланған қыйын ... ... бұл ... ... ... тұрақтылығымыздың өмірлік иннициативамыздың ... ... ... ... ... табылады.Сонымен қатар қанағаттанбаушылықта
бізді өз кезегінде қайта ... ... ... өз ... ... ... ... келеді. Жасөспірімнің жеке өмірі әлемге және
адамдарға деген қоғамдық және танымдық, эстетикалық және этикалық қатынасын
білдреді. Адам ... ең ... рет ... ... Ш. Бюлер
түсіндірген болатын. Ол жеке адамның өмірі индивидуалды тарих деп ... ... ... ... өмірді жеке адамның өмір
жолы деп атаған. Бюлер өмір аспектілерін былайша бөліп көрсеткен. ... ... ... екіншісі қайғырулар мен құндылықтар адамның ішкі
әлемінің ... ... ... ... ... ... іс-
әрекетінің нәтижесі.
Өмір сүру бейнесі әлеуметтік топтар мен жеке индивидтердің күнделікті
өмірлік іс-әрекеттеріндегі осы ... ... дәл ... және ... асырылатындығын анықтауға мүмкіндік береді. Өмір
сүру бейнесі – бұл ... өз ... ... ... ... ... тұрмыс пен бос уақытында қайта өңдеп шығаруының үнемі ... ... ... ... сүру ... – бұл ең алдымен сол қоғамның, класстың немесе ... ... ... белгілі-бір өмір сүру тәсілі. Бұндай өмір
сүру бейнесінің мазмұны мен мағынасы индивидуалды немесе топтық сана ... ... ... ... Өмір сүру ... ... тұрмыс және бос уақыт ... ... ... ... және ... қырларының ерекшеліктерін
сипаттайтын, сақталып қалған, тарихи нақты әлеуметтік қатынастар үшін
типтік ... ... және ... ... ... ... ... болады.
Л. Пулккинен пікірі бойынша: «Өмір сүру бейнесі» түсінігі белгілі-бір
жағдайлардағы адамдардың ... ... ... ... ретінде
анықталады. Өмір сүру бейнесі материалдық және материалдық ... ... ... ... және ... түрлі түрлерімен байланысты күрделі жүйе болып табылады.[21.]
С.Л. ... ... ... ... ... ... Ол тұлғаның өмірлік жолын зерттеудегі кеңестік психологияның
негізгі әдіснамалық ұстанымдарын қалыптастырды. Оның қалыптастырған өмірлік
жолдың субъектісі ретіндегі ... ... тек ... ... ғана ... ... өмірдің тұлғаға ... ... ... ... ... құрылымдары тұлғаға тәуелді
ретінде қарастырылады.
С.Л. Рубинштейннің ... ... ... іс-әрекеттерінің
динамикалық және сапалық сипаттамаларын синтездеуді жүзеге ... ... мен ... ... өзінің белсенділігімен байланыстыра
бастады. Олар тұлғаны өмірдің субъектісі ретінде ... ... біз ... ... ... ... құндылықтарын, мағыналарын ескеріп ... ... ... ... өмірдегі іске асу тәсілін, ... ... де ... деп көрсеткен.
Біз өмірлік жолдың үш құрылымын бөлеміз: өмірлік позиция, өмірлік сызық
және өмірдің ... ... ... оның өзіндік анықталуынан
тұратын өмірлік позицияны қалыптастырады, оны уақыт бойынша өмірлік ... ұзақ ... ... ... және өмірдің мағынасының негізінде
өмірлік позиция мен өмір сызығын құндылықты анықтайды. ... ... ... ... ... негізінде өзінің таңдап алған, жалпыланған
өмірді жүзеге асыру тәсілі, бұл өмір ... ... ... ... ... оның барлық өмірлік көрінулерінің негізгі
детерминанты ретінде шығатын екінші ... ... ... өмір жолы идеясына ... ... ... қосқан үлесі зор. Ол жеке адамның өмір жолын түсіндіруде,
жеке адамның ... ... ... ... жеке ... тәуелділігін
көрсетеді. Жеке тұлға өзінің өмірін қалыптастырады, оның ... және ... ... бағытты таңдап, оны іске асырады дейді [ 22, 25-
30б.].
Өмірдің қарама-қайшылығын және осы қарама-қайшылықты жеңу ... ... үшін ... ... Жеке ... ... өту барысын бағыттайды және өмірлік позицияны ... ... ... динамикасы оның белсенділігіне, өмірді
ұйымдастыру қабілетіне және қажетті ... ... ... ... ... және оның қарама-қайшылығын жеңетін, ... ... ... ... біз ... ... ... Өмірде жеке тұлғаның өзіндік анықталуының оның өмірлік ... ... және жеке ... ... ... ... ... өмірлік позициялар деп атауға болады.
Өмірлік позиция - бұл жасөспірімнің өз өмірі мен өзара әрекеттесуінің
нәтижесі болып ... Олай ... ... ... жеке тұлғаның келесі
өмірлік бағыттарын анықтайды. Жалпы, жасөспірімнің өмірлік ... ... ... ... ... жиынтығы. Өмірлік позиция бұл тек ... ғана ... ... ... жеке ... ... ... жауап беретін және қатынастарды ретке келтіретін тәсіл.
Өмірлік позиция - бұл ретке ... ... ... ... ... және олардың жүзеге асырылуында
қалыптасатын ... Жеке ... ... ... ... ... Егер негізгі қатынастар бір-бірімен байланыста
болмаса, ал олардың жүзеге асырылу тәсілі олармен сәйкес келмеген жағдайда,
мұндай позицияны-тұрақсыз ... ... деп, ал ... ... деп ... ... ... жасөспірім өмірлік өзгерістерге,
келеңсіз оқиғаларға, өмірлік қиындықтарға дайын болмайды.
Жалпы, ... ... ... жағдайларда жүзеге асырылуын
жасөспірімнің өмір жолы деп атауға болады. Өмір ... ... ... позициясын жүзеге асырудағы ... ... ... ... жағдайда өзіне және өзінің ... ... ... ... ... Өмір жолы әр ... ... болады, мысалы, бір жасөспірімдердің өмір жолы ... ... бұл ... ... позициясын нығайта түседі; ал екінші
біреулерде ол жүйесіз болады; ал ... бір ... өмір ... ... бұл ... ... регресске әкеледі.
Жасөспірімнің өмір жолы бұл тек сызықтық қана емес, сонымен қатар,
иерархиялық түрде ... ... яғни ... ... ... ие болуы. Бұл
жасөспірімнің тек болашағын елестетуге ғана емес, ... ... ... ... ... құрылымды болғанына да байланысты. Өмір
ағымында жасөспірімнің негізгі ... ... ... ... өмір ... өмірлік жетілу(немесе жетілмеу) ... ... ... «қызығуларға» немқұрайлы қарауда, ... және өз өмір ... ... ... өмірлік қарама-қайшылықтарды шешуге қабілетсіздігі «қашу»
және жауапкершілікті басқаға жүктеуден ... Жеке ... ... оның ... ... ... ... симптомын білдіреді.
Алғашқы кезде «қашу» формасы жаңа өмірлік позицияларды іздестіруде, ... мен өмір ... ... жеке ... ... ... ... мүмкін, бірақ бұл «қашу» формасы адамдардың алғашқы
өмірлерінің ... ... ... ... үшін ... ... жоқтығын сипаттайды. Қайшылықтан кетудің екінші
феномені-жауапкершілікті жүктеу. Бұл жауапкершіліктен қашу кезінде көрінеді
және ... ... ролі мен ... ... төмендетеді.
Өмірлік позициялардың бейімсіздігі жасөспірімнің өзінің өмірге деген
көзқарастарын, принциптері мен ... ... ... ... сақтауға ұмтылуда көрінеді. Мұндай күй көбінесе жастарда
өмірінің қандайда бір жақтарын ... ... ... ... ... белсенділік танытуға ұмтылмаудан көрінеді. Жасерекшеліктік
қарама-қайшылықтар өмірлік позиция, өмір жолы, ... ... ... ... ... Тәрбиеленуі қиын
жасөспірімдер өмірінің ең қиын кезеңі-бұл колониялық өмір кезеңінен жаңа
өмір кезеңіне өту болып ... ... ... ... қайта
тәрбиелеуден өтіп, жаңа өмірге белсенді бейімделуі керек. ... олар ... ... ... ... жұмысына қанағаттанбаушылықпен қарап,
өзіне жақын топты іздеуге тырысады. Бұл жағдай ... ... ... ... ішкі ... ... ... жасөспірімдердің өмірлік жоспарларының өзінде де, ... ... бір ... өз ... әлеуметтік
жетістіктер сферасында көретін болса, басқалары, өзіндік көрінудің ... ал ... өз ... ... ... көрсетеді.
Өмірдің ең маңызды жағы- бұл рухани, ... және ... ... таңдалуы және анықталуы болып табылады. Осы құндылықтардың
таңдалуы, ... адам ... ... ... және ... күрес өмір стратегиясын, өмірдің негізгі стратегиялық бағытын
құруы мүмкін.
Жалпы, өмір мағынасы ... ... ... ... және жалпыланған принциптерін, оның өмірлік мақсаттарын бейнелейді.
Психологияда мағыналылықты- субъект үшін ... ... ішкі ... ... ... деп атау ... Жасөспірім
қандайда бір әрекет жасағанда оны не үшін жасайтынын ... ... ал бұл оның ... сферасын бекітеді. Кең көлемде мағына -
бұл құндылық және оны құру ... ... сол ... ... ... іс-әрекет, еңбек және қажеттіліктер болып табылады.
Жасөспірім өз өмірінде осы қажеттіліктерді нақты ... ... ... ... ... ... шығарады. Осылайша, жасөспірім
өмірінің мағынасы ... Өмір ... бір ... ... оның ұмтылыстары мен қажеттіліктерін білдірсе, екінші жағынан,
оның шынайы ... өмір ... өзін ... ... асуы болып табылады. Сондықтан да, өмір ... тек ... ... ғана ... ... ... оның ... күшімен жету бағасы болып есептеледі.
2 ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ БӨЛІМІ
2.1 Зерттеудің мақсаты, болжамы мен міндеттері
Мақсаты – қылмысқа барған ... ... өмір ... әсер ... ... ... ... ерекшеліктерін
айқындау мен құқықтық ережелерге қатынасын эмпирикалық зерттеу.
Болжамы – ... ... ... ... өмір ... оның ... ... бағдарларының ерекшеліктерімен тығыз
байланысты.
Зерттеу пәні - қылмысқа барған жасөспірімдердің болашақ өмір бейнесінің
қалыптасу жағдайлары.
Зерттеу әдістемелері:
1. М.Рокичтің ... ... ... ... ... Еркін сауалнама.
Зерттеу объектісі. Қылмысқа барған жасөспірімдер тобы.Эксперименттік
топтың саны-20, бақылау тобының саны-20.
Зерттелінушілер ... ... ... ... ... ал, ... тобына әдеттегі жасөспірімдер қатыстырылды.
Зерттеу мерзімі – 2006 жылдың желтоқсан айынан , 2007 жылдың сәуір айына
дейін жүргізілді.
Зерттеу ... ... ... ... ... және ... тобындағы
жасөспірімдерге зерттеу жүргізу.
2. Әр зерттелушінің индивидуалды мәліметтерін өңдеу.
3. ... ... ... эксперименттік және бақылау
тобының топтық мәліметтерін айқындау.
4. Зерттеу болжамын дәлелдеу.
5. Зерттеу мәліметтерінің сапалық ... ... ... ... ... ... ... әдістемесі
Бұл әдістеме тұлғаның ... ... ... ... М. ... ... ... жүйесін адамның өмірлік
мақсаттарына байланысты, тұлғалық қасиеттеріне ... екі ... ... ... Осы құндылықтарды сипаттайтын әрқайсысы 18-
тұжырымдамадан тұратын құндылықтар тізбесі жасалынған. ... ... ... құндылықтар жүйесі тұлғаның өмір сүруінің түпкілікті
мақсатын ... ... ... ... ... ... ... тұлға әрекеттерінің жүйесін сипаттайды (мысалы,
адалдық, шындыққа сәйкес шешім қабылдай білу).
Зерттелінушілерге ... ... ... яғни ... ... тұлғаның негізгі құндылықтар жүйесі ұсынылып отыр. Сіз өз
қатынасыңызды аса ... ... ... ... ... ... ... аса мәнді емес құндылықтарды жазыңыз ... ... ... ... ... белгілеп отырыңыз" түсіндірілгеннен кейін оларға бірінші
адамның өмірлік мақсаттарына байланысты 1-терминалды құндылықтар ... ... ... ... ... құндылықтар жүйесі
ұсынылады.
2. “Аяқталмаған сөйлемдер” әдістемесінің сипаттамасы
Аяқталмаған сөйлемдер әдістемесі психодиагностикалық ... ... ... ... ... аудартқан әдістің
пилотажды жағына, әдісті қолданудағы универсалдылықты жатқызуға болады, бұл
оның процедуралық қолдануының жеңіл және ... ... ... ... басқада әдістемелерде де көп көрінетін сөйлемді
аяқтаудағы жиі көрінетін әлеуметтік желательность жатқызуға болады. ... ... ... адамдарға жүргізілген зерттеуде көптеген
зерттелінушілер сөйлемді. «Менің кішкене ... ... ... ... ... тез ... деген сөздермен аяқтауы. Бірақ
зерттеу процедурасын дұрыс құрғанда және зерттелінушімен ... ... ... жағдай жасағанда алынған нәтиженің
анықтығы біршама жоғарылайды. Мысалы: стандартталынған сұраулама ... ... ... ... және ... шақ пен ... ... анықтайды. Ата-анасымен, құрбы-жолдастарымен, өзінің өмірлік
мақсатының өзара қатынасын ... ... 20 ... ... ... бұл зерттелінушінің тұлғасына байланысты созылады.
Нұсқау: «Бланктағы ... ... бір ... ... ... ... керек». Бұл әр топқа сөйлемдер арқылы жағымды, жағымсыз,
немқұрайлық қатынастың берілген жүйесін анықтауға мінездемелейді. ... ... ... ... ... күйгелекті, бір-бірін жаратпайды -1
В- бәрі бірдей.
Бұндай сандық баға зерттеушінің дисгармониялық қатынас ... ... Яғни ең ... толтырылған сөйлемдердің
сапалылығы.
Кесте – 1. Әдістеменің кілті.
|№ |Ұсынылған топ. ...... ... ... ... |1 |16 |31 |46 ... ... ... қатынас |2 |17 |32 |47 ... ... ... |3 |18 |33 |48 ... ... ... ... |4 |19 |34 |49 ... |Болашаққа деген қатынас |5 |20 |35 |50 ... ... ... ... ... ... |6 |21 |36 |51 ... |Қорқыныш және сақтану |7 |22 |37 |52 ... ... ... ... |8 |23 |38 |53 ... ... ... ... ... |9 |24 |39 |54 ... |Қарама-қарсы жыныс өкілдеріне қатынас |10 |25 |40 |55 ... ... ... |11 |26 |41 |56 ... ... ... ... |12 |27 |42 |57 ... ... ... қатынас |13 |28 |43 |58 ... ... ... ... |14 |29 |44 |59 ... ... сезімі |15 |30 |45 |60 |
3. ... ... ... ... ... ... қылмыс, құқық нормалары
туралы көзқарастарын анықтауға және құқықтық ... ... ... ... ... орнын анықтап, жасөспірімдерге қоршаған
ортадан басым әсер, ықпал етушілерді табуға ... Бұл ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас барысында
құрбы-жолдастарының әсерін анықтаймыз.
Сауалнаманың мазмұнында төмендегідей ... ... және ... ... жасөспірімдердің тұлғалық қосымша пікір білдіруіне мүмкіндік
берілген.
1. Қазіргі заманда адамды қандай жағдайлар немесе жайттар құқықты ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... ұсынысыңыз ________________________
2. Сіздерде құқықтық норманы бұзуға немесе қылмыс жасауға итермелейтін
жағдай болды ма?
1/ иә, ... ... ... бірақ болды.
4/ жоқ.
3. Қылмыс немесе құқық нормаларын бұзу дегенді қалай түсінеміз?
1/ құқық ... ... ... ... ... ... ... ұсынысыңыз ________________________
4.Қаталдық деңгейі бойынша, төменде жазылған қылмыс атауын ең ауырынан
бастап, жеңіліне дейін ... ... ... ұрлық.
2/ өлтіру.
3/зорлық.
4/ бұзақылық.
5/ тонау.
6/ өзіңіздің ұсынысыңыз __________________________
5.Құқық туралы алғашында кім ... ... ... ... ... тұсынды)
3/ бөгде адам
4/ құрбы-жолдас
5/ телеарна
6.Қалай ойлайсыз, адам қандай қалыпта қылмыс немесе құқық нормаларын
бұзады?
1/ ішімдік ішкен ... ... ... ... ... ... Кездейсоқ жағдайда
7.Қазіргі заманда Қазақстанда, әсіресе жасөспірімдер арасында қылмыстың
көбеюіне қалай қарайсыңдар?
1/ жағымды
2/ қарсылық білдіремін
3/ мені бұл жағдай ойландырмайды
4/ өзіңіздің ... ... ... ... ... ... үшін не ... қажет деп
ойлайсыз?
1/ әлеуметтік жағдайды жақсарту қажет
2/ Балаларға қызықты үйірмелер ашу
3/ Жазалаудың жаңа түрін қабылдау қажет
4/ ... ... ... көбінесе кіммен сырласқанды, ақылдасқанды жөн көресіз?
1/ ата-ана
2/ құрбы-жолдас
3/ ұстаз (мектеп тұсында )
4/ бөгде адам
Зерттеу барысы. ... ... ... ... барған
жасөспірімдерге, яғни ... ... ... ... ... ... ... бармаған, яғни мектепте оқитын
жасөспірімдерге салыстырмалы түрде ... ... ... 2006 ... ... ... 2007 жылдың сәуір айына дейін
жүргізілді. Эксперименттік ... ... ... барған жасөспірімдердің
кейбіреулерінде қарсылықтар да болды. Бірақ сол мекеменің психологының
көмегімен барлық қиыншылықтар шешілді. Ал ... ... ... эксперименттік зерттеуге қызығушылықпен қарап, белсенді қатысты.
Зерттеу алдында зерттелінушілерге арнайы ... ... ... және ... ... беру жөнінде инструкция айтылды.
Инструкцияны түсінуде екі ... да ... ... жоқ. ... зерттеуде эксперименттік және ... ... ... өмір ... ... ... әсер ететін
тұлғалық құндылықтық бағдарының ерекшеліктерін анықтауға арналған М.
Рокичтің ... ... ... ... Бұл ... ... екі тобы ... Зерттелінушілерге бірінші, терминалды
құндылықтар жүйесі, артынан инструменталды құндылықтар жүйесі ... ең ... ... ... ... шығу ... Ал
зерттелінушілердің болашақ өмірі мен өткен шағына деген және кінәлі
сезіміне ... ... ... «Аяқталмаған сөйлемдер» әдісі
жүргізілді. Бұл әдістің ... ... ... ... ... ... себебінен қиындықтар туындады, бірақ ... оңай ... ... ... ... еркін сауалнама
жүргізілді. Бұл әдісті орындауда зерттелінушілерде ешқандай ... жоқ. ... ... ... ... қазақ тілінде жүргізілді.
Жасөспірімдердің қылмыстық мінез-құлқын анализдеу кезінде бұзылушылардың
төрт типін бөліп ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншілігімен
байланысты;
• Тұлғаның тұрақсыз бағыттылығының жалпы есебімен ... ... ... ... ... қорытындысы;
• Тұлғаның қылмыстық нұсқауының қорытындысы, ол өзіне белсенді ізденушілік
қосады.
Қылмыс жасаған жасөспірімнің ... өмір ... яғни ... ... ... ... ... аспектілер байқалды:
• тұлғалық құндылықтар иерархиясы; мағыналық құрылым деңгейі;
• өзінің болашақ өмірінің бейнесі және ... ... ... ... ... жатқан оқиғаларға ықпалы; мағыналық бағдарлар деңгейі;
2.3 Зерттеу мәліметтерінің сандық өңдеуі мен сапалық талдауы
Эксперименттік бөлімімізде біз ең алдымен М.Рокичтің құндылықты ... ... Осы ... ... ... ... ... бойынша жеке индивидуалды мәліметтері
өнделініп, маңыздылық деңгейіне байланысты рангіленді. Зерттелінушілердің
жеке индивидуалды мәліметтерін топтастыру нәтижесінде ... ... ... топтық мәліметтерін салыстырып, сапалық талдауын жүзеге
асырдық. Осының нәтижесінде біз ... ... ... ... - 2. ... инструменталды құндылықтар жүйесі бойынша салыстырмалы
жиынтық мәліметтері (R-есебімен).
|Құндылықтар жүйесі ... |
| ... ... ... ... пен өнер ... |18 |13 ... ... |8 |3 ... ... даму |12 |12 ... ... ... ... өмір |10 |1 ... |Еліміздің тыныштығы |17 |6 ... ... ... ... даму |16 |4 ... ... ... санаса білу |7 |11 ... ... |15 |14 ... ... ... ... |2 |2 ... ... ... батылдылық |3 |5 ... ... |14 |7 ... ... |13 |8 ... ... |6 |17 ... ... |5 |15 ... ... |1 |18 ... ... |11 |9 ... |9 |16 ... сезімдеріне ұмтылу |4 |10 ... ... орай ... ... жүйесіне қылмысқа барған
жасөспірімдер үшін маңызды саналатын ... ... ... және осы ... ... ... қанағаттандырылу
деңгейінің пайыздық үлестірімі анықталынды.
Кесте – 3. Тұлғалық терминалды құндылықтар ... ... ... ... ... ... |Эксперименттік тобтың ... ... |
| ... ... ... |
| | |R ... |R ... |
| | | ... (%) | ... (%) ... |Өзін дамыту |12 |47,7 |3 |65,0 ... ... |8 |46,9 |15 |41,1 ... ... қанағаттану |9 |40,3 |11 |57,1 ... ... |17 |47,7 |3 |65,0 ... |Махаббат |5 |41,2 |4 |81,7 ... ... |15 |48,1 |5 |64,6 ... ... |13 |49,2 |13 |63,4 ... ... ... |18 |45,4 |17 |42,3 |
| ... | | | | ... |Таным |7 |38,1 |10 |66,9 ... ... |11 |47,6 |6 |61,4 ... |16 |50,7 |16 |55,4 ... |1 |23,3 |12 |68,6 ... ... |4 |67,4 |7 |79,0 ... |10 |47,2 |8 |47,6 |
| ... | | | | ... өмір |2 |22,9 |9 |62,5 ... ... |6 |39,0 |14 |48,3 |
| ... | | | | ... ... |14 |35,0 |18 |51,9 ... |12 |47,7 |3 |65,0 ... ... ... алынған мәліметтер қылмыс жасаған
жасөспірімнің құндылықтар құрылымының деформациялығын көрсетеді. ... ... ... ... ... жеке ... тыс тіршілік етуін қамтамасыз ететін уайымдау-құндылықтар
рангісі айтарлықтай ... ... ... ... ... ... өмір
сүруінің мағынасын көрсететін әлеуметтік құндылықтар рангтық тізімнің ... ... ... ... жеке ... ... ... жүйесінде маңыздылық рангі бойынша – бостандық және ... ... ... ретінде болады. Бұл біздің жоғары бағаланатын
бостандық құндылығына қарағанда, белсенді өмір қылмыс ... ... ... – мақсат ретінде болатындығы көрінеді. Яғни, олардың
ойынша бостандық ең алдымен өз өміріңдегі ... ... ... ету ... ... ... ... өзін қайраткер ретінде жүзеге асыратын ... ... ... ... ... жасөспірімнің инструменталды және
терминалдық құндылықтар арасындағы ерекшеліктерді көруге болады ... ... ... ... мазмұнын жоғалту, өзінің уайымдары
мен ойларын қандайда бір ... ... ... ... ... ...... жасаған жасөспірімнің өмірінде
біршама жоғары деңгейде жүзеге асырылатын құндылықтардың бірі. Жазасын өтеп
жатқан ... өзін және ... ... ... ... ету
қажеттілігі жоқ, сондықтан шынында белгілі бір шығармашылық қабілетті
жүзеге асыруға ұмтылыс ... ... ... ... ... т.б.) және оларды
жасауға уақыт оларда ... ... ... әлеуметтік мәнін жүзеге асыратын құндылықтар
маңыздылығы бойынша соңғы орынды ... ... ... жанұялық өмір
бақылау тобында маңыздылығы бойынша маңызды орынды ... ал, ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдай
мынадай құндылықтарда байқалады: жақсы және ... ... бар ... ... ... ... тобымен салыстырғанда өмірлік
құндылықтардың жүзеге асырылуына қанағаттану ... ... ... ... ... жасөспірімнің тұлғалық құндылықтарының иерархиясының
бостандықтағы құрдастарымен ... ... ... олардың
өмірлік маңызды деп есептейтін ... ... ... ... ... ... ... байланысты болады деген көзқарасымызды
дәлелдей түседі. Сонымен бостандықтағы ... ... ... деп ... құндылықтарды жүзеге асыруға тырыса алады, ал
сотталған жасөспірімдер егер қандайда – бір ... ... ... ... ... да, ... ... тұлғалық маңыздылығы жоқ.
Қылмыс жасаған жасөспірімнің бақылау тобымен салыстырғандағы иерархия
құндылықтарының маңызды айырмашылығының себебін ... ... ... өтеу ... ... қылмыс жасаған жасөспірімдерге жүргізілген
құндылықтарды рангілеу нәтижелерімен салыстырмалы талдау жасалды. Мұнда
құндылықтың ... ... ... ... түзеу мекемесіне келу
уақытына қарай мәнді өзгерістерге түсуі мүмкін. Мұндай өзгерістің ... ... ... ... ... маңыздылық деңгейіндегі
біршама тұрақтылығы бостандық және белсенді өмір ... ... ( 2-3 ... ... ... ... ... уақытының ортаңғы
кезеңіндегі бостандықтан айырыуға бейімделу кезеңі өтіп кеткен соң, бірақ
бостандыққа шығуға әлі ... ... бар ... ... ... жұмыс,
материалды қамтылған өмір, ... ... ... өмір жоғары
құндылықтарға ие бола бастайды. ... үшін ... ... ... жеке ... және бұл ... олардың өз
өмірлеріндегі жүзеге ... ... ... салыстырмалы түрдегі
өзгеруі болады.
Сонымен қатар, біз эксперименттік бөлімімізде М. Рокичтің ... ... ... ... ... Біз ... ... мәліметтерінің нәтижелерін өңдеп, қылмысқа барған
жасөспірімдердің болашақ пен ... ... ... қатынасын және кінәлі
сезіміне деген, жалпы эксперименттік ... ... деп ... ... ... топ пен ... тобының салыстырмалы
көрсеткішін жасадық. Біз бұл әдістеме бойынша алынған мәліметтерді ... ... ... ... үшін қатынастардың маңыздылығын
айқындауға қол жеткіздік .
Кесте - 4. ... ... ... ... көрсеткіші
|№ |Ұсынылған топ. ... тобы ... тобы ... ... деген қатынас |11 |6 ... ... ... ... |2 |1 ... ... мүмкіншілігі |7 |9 ... ... ... ... |5 |15 ... |Болашаққа деген қатынас |15 |3 ... ... ... ... деген қатынас |6 |10 ... ... және ... |4 |14 ... |Достарына деген қатынас |1 |2 ... ... ... деген қатынас |3 |12 ... ... ... ... ... |13 |7 ... ... қатынас |14 |11 ... ... ... қатынас |12 |4 ... ... ... ... |8 |8 ... ... ... қатынас |10 |5 ... ... ... |9 |13 ... ... әдістемесінде екі топтың көрсеткішін рангілеу
арқылы құрбы-жолдасқа деген қатынасының ... ... ие ... Бұл ... ... ... туралы, қылмыс туралы көзқарастың
қалыптасуына, яғни құқық ... ... ... ... ... ... зор ... тұжырымымызды дәлелдей түседі.
Бақылау тобы қарым-қатынасшыл және басқа адамдармен тез тіл табыса алады,
өздерінің ... ... ... ... өздерін еркін ұстайды. Сондай-
ақ бақылау тобы жасөспірімдерінің өзін-өзі бақылауы ... ... ... яғни бұл топ ... ... ... ... сөздерін, пікірлерін үлкен бағалауға алып, өз ... ... ... ... ... кезеңде балалар мен ата-аналар арасында көптеген ... Олар ... өз ... ... қарсылықтарын,
пікірлерін, тыйымдарын жағымсыз қабылдап өздерін еркін сезінуге ұмтылады
және осы кезеңде ескерте кетерліктей жасөспірімдер өз ... ... ... Осы кезеңде оған деген қарым-қатынасы жоғары
қажеттілікте және олардың ортасында өзін бекітуге ... ... ... ... көп мән ... кезеңде өзіндік сана, өзіндік бағалау, жеке адамның ең
негізгі фундаменті болып қалыптасады, яғни ... жеке ... ... тану және өзін-өзі реттеу де үлкен роль атқарады.
«Қиын» оқушы жеке ... ... ... ... және оны ... үш ... ... жатқызуға
болады. Бұл жанұяның, мектептің және ұйымның, ... ... ... екінші жағынан, үлкен әсер тигізуші – бұл дала, яғни «даланың
жағымсыз ... ... ... әсер ... ... ... ең ... сыртқы ортаның әсерінен
және жасөспірімнің жеке адамуалды ерекшеліктері, яғни оның өмірінің әртүрлі
«сәтсіздіктерге» жеке адамуалды еліктеуінің ролі зор. ... ... ... ... тек ... ... ... бірге меңгереді. Ол
оны қабылдамай, онымен күресе де алады. Сыртқы ортаның жағымсыз әсерімен
күресу ... ... ... ... ... жасөспірімдердің жеке адам болып қалыптасуындағы негізгі шарт,
бұл көп жағдайда жанұясының жағымсыз жайты: жанұяда ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерді тәрбиелейді.
Кейбір жағдай жанұяда ... ... ... ... және ... ... берілуі, және олардың аморальді
мінез-құлқы және т.б әсер етеді. ... ... ... ... ... ... жағымсыз шарттарының әсерінен және жеке
адамдылық ... ... ... ... жиі ... «өз бетімен кеткен» жасөспірімдер жасайды.
Көптеген зерттеулерде құқық бұзушы – жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... ... белгілеп
көрсеткен. Бұндай жасөспірімдердің идеалдарының қалыптасуына құрдастары,
негізінен жастары жоғары антиәлеуметтік ... ... бар ... ... Бұл ... көпшілігінде мынадай жеке адамдық
қасиеттер басым: жалқаулық, жігерсіздік, жауапкершіліксіздік, конформизм,
агрессия және ... ... ... ... ... келесі кезеңінде
сауалнама нәтижелерін талдауда біз зерттеу үшін ... ... ... - 5. Зерттелінушілер түсінігі бойынша ... ... ... әкелетін факторлар
|№ |Бақылау тобы ... тобы ... ... яғни бос ... |Ата-ана жылылығы жетпеуінен. |
| |қызықты өткізу мақсатында. ... ... ... ... ... |Топтағы лидер ықпалынан. | |
| | ... кем ... ... ... ... ... | |
| ... ... |Өз ... ... ... | ... |
| | ... өмір сүру ... ... | ... ... кек алу ... | ... |
| | |Өз ... ... толмайды. |
|7. | ... ... ... ... |
|8. | | ... ... ... ... қылмысқа бару немесе
құқық ережелерін бұзу ... ... ... келе ... ... ... болады:
1. Қылмыс – құқықтық норманы бұзу.
2. Моральдық норманы бұзу.
3. Қылмыс бұл зиян ... ... ... ... ... ... – заңды бұзу.
6. Қылмыстың артынан жазалау болу ... ...... ... Қылмыс жағымсыз қылық.
9. Қылмыс шешім таба алмаған жағдайда атқарылатын іс.
10.Қылмыс ... ... ... ... ... ... мәліметтерін өңдеудің келесі кезеңінде
эксперименттік ... ... екі топ ... пайымдауынша
адамзат қоғамында жасалынатын қылмыс түрлерінің ауырлығы мен ... ... ... көзқарастары айқындалды. Бұл үшін қоғамда ең ... ... ... ... ... еркін сауалнаманың қорытындысы
бойынша, біз жасөспірімдердің қылмыс түрінің ауырлығы ... ... ... - 6. ... қылмыс түрінің ауырлығы туралы түсініктері
|№ | Қылмыс түрлері ... тобы ... тобы |
|1 ... ... |1 |1 |
|2 ... ... |4 |6 |
|3 ... |6 |4 |
|4 ... |3 |2 |
|6 ... |5 |6 |
|7 ... |8 |7 |
|8 ... |7 |8 |
|9 ... |2 |3 ... көріп отырғанымыздай жасөспірімдердің қылмыс түрінің ауырлығы
туралы түсініктерінде айтарлықтай айырмашылықтар ... Бұл ... ... ... ... отбасының жоқтығы, оның бұзылуы әлде
жанұялық қатынастың шиеленісуі т.б. себептермен ... ... ... маңыздылығының төмендеуі байқалады. ... ... мен ... арасында көптеген шиеленістер болады. Олар
жасөспірімдердің өз ата-аналарының білдірген қарсылықтарын, пікірлерін,
тыйымдарын жағымсыз ... ... ... ... ... және осы
кезеңде ескерте кетерліктей жасөспірімдер өз ... ... ... етеді. Осы кезеңде оған деген қарым-қатынасы ... және ... ... өзін ... ұмтылады. Сонымен бірге
құрбы-жолдастарының пікіріне көп мән ... ... ... ... ... психологиялық әдебиеттермен
зерттеулерде «қылмысқа барған» жасөспірімді жеке тұлғалық ... ... ... және оны тәрбиелеудегі үш сфераның
жетіспеуінің салдарынан болатынын айтып өткенбіз. Бұл жанұяның, ... ... ... ... ... ... екінші жағынан, үлкен әсер
тигізуші – бұл ... ... яғни ... ... ... зор ... жасаған жасөспірімнің өз өмірінің бақылауын жоғалту біртіндеп
мүмкіндігінің шектелуіне және өзінің жағдайына ықпал ету ... ... ... Бұл ... дәлелі ретінде біз
жеке индивидуалды әңгімелесуді, сондай-ақ аяқталмаған ... ... ... ... ... ... өңдеудің келесі кезеңі зерттеу
болжамын дәлелдеуге бағытталады. Біз эксприменттік және бақылау ... ... ... ... арасында елеулі
айырмашылықтардың бар екендігі туралы зерттеу болжамын дәлелдеу ... ... ... ... ... ... біз ... критерийі арқылы анықтадық.
Стьюдент критерийі тәуелді және тәуелсіз топтарға арналған жеке ... ... ... ... ... ... ... Тәуелсіз таңдау тобы көрсеткіштері – бұл әртүрлі екі топтан
алынған мәліметтер. Стьюдент критерийі екі ... тобы ... ... ... ... ... немесе болмауы жөніндегі
гипотезаны анықтауға бағытталған. Стьюдент критерийі бойынша орта мәннің
айырмашылығын ... мына ... ... =
М1 және М2 - әр ... ... орта ... және S22 - әр ... тобының стандартты ауытқуы
n1 және n2 - әр таңдау тобының элементтерінің саны
Бұл үшін біз алдымен ... ... ... ... және бақылау тобының жасөспірімдерінің тұлғалық
құндылықтары жүйесінің арасында елеулі айырмашылық ... ... және ... тобының жасөспірімдерінің тұлғалық
құндылықтары жүйесінің ... ... ... ... - 7. ... ... бағдарлар жүйесінің айырмашылығын
анықтау мәліметтері
|Зерттеу тобы ... тобы ... |Х-М |(Х-М) |р/с |Х-М |(Х-М) |
|1 |5,32 |10,64 |1 |2,6 |5,2 |
|2 |0,68 |1,36 |2 |8,6 |17,2 |
|3 |11,68 |23,36 |3 |3,6 |7,2 |
|4 |2,32 |4,64 |4 |14,6 |29,2 |
|5 |3,32 |6,64 |5 |20,6 |41,2 |
|6 |8,32 |16,64 |6 |13,6 |27,2 |
|7 |7,68 |15,36 |7 |8,6 |17,2 |
|8 |12,32 |24,64 |8 |0,6 |1,2 |
|9 |9,32 |18,64 |9 |1,4 |2,8 ... |1,32 |2,64 |10 |7,4 |14,8 ... |3,32 |6,64 |11 |10,6 |21,2 ... |4,68 |9,36 |12 |15,4 |30,8 ... |3,32 |6,64 |13 |12,6 |25,2 ... |6,68 |13,36 |14 |13,4 |26,8 ... |2,32 |4,64 |15 |6,6 |13,2 ... |2,32 |4,64 |16 |1,4 |2,8 ... |11,32 |22,64 |17 |8,4 |16,8 ... |8,32 |16,64 |18 |9,6 |19,2 ... |8,32 |16,64 |19 |5,6 |11,2 ... |5,68 |11,36 |20 |8,6 |17,2 ... | |219 |Σ | |347 |
M1 = ... ... = ... ... =219/ ... S1 =347/ ... = 5.32 – = = 4,29 t эмп = ... ... ... ... ... ... n1=20 және n2=20 үшін t
критикалық мәнін табамыз. f = 20 + 20 – 2 = 38
t крит =
t эмп > t крит ... ... Н0 ... Н1 ... ... ... және ... тобы жасөспірімдерінің тұлғалық
құндылықтары жүйесінің ... ... ... бар деген қорытынды
жасаймыз.
Сонымен, біз бостандықтан ... ... ... ... ... ... сферасының күрделі өзгеруіне әкелетінін, олардың
мінез-құлықты реттеудің жоғарғы құндылықтық деңгейінен бастап ... ... ... туралы зерттеу көзқарасымызды негіздеуге мүмкіндік
алдық.
Қоғамдағы жасөспірімдер арасында қылмыстың көбеюі - құқықтық ... ... ... ... ... бір жағдайлардың әсерінен бұзылуы,
оған себебін тигізетін қарым-қатынас болуы мүмкін. ... ... ... ... да ... Міне ... болдырмау үшін жасөспірімдердің
құқықтық санасының қалыптасуындағы психологиялық ерекшеліктерді ескерген
жөн.
Эксперименттік ... ... ... жасаған жасөспірімдерге жүргізілген ... ... ... үшін ... бас бостандығынан айыру арқылы өтеу
кезінде құндылықтар жүйесінің негізі ретінде тұлғалық мағыналық ... ... ... Бұл әсіресе, жасөспірімнің үйренген өмірлік
ортасынан алшақтауы және жаңа әлеуметтік жағдайға бейімделу ... ... ... мен ... жүзеге асыруға
мүмкіндіктің шектеулілігімен сипатталады.
Бұл жайттар өз кезегінде олардың болашақ ... ... ... ... ... маңызды психологиялық мәселелер болып
саналады. Себебі, жазасын өтеп ... ... ... өмірінің
бейнесін, мағынасын қалыптастыратын тұлғаның құндылықтар ... ... ... ... ... ... Бұл ... ең
маңыздысы - жеке индивидуалды, әлеуметтен тыс тіршілік етуді қамтамасыз
ететін құндылықтар бірінші реттік маңызға ие ... ... ... ... өмір жолы ... түсінігінің
бұзылуы және олардың көбісі үшін дәл қазіргі қалыптасқан жағдайлар олардың
болашақ туралы ... ... ... үшін ... ... Бұл жайттар эксперименттік зерттеу мәліметтерімен дәлелдене түсті.
Бақылау тобымен ... ... ... ... көрсеткіштерінің
ситуациялық төмендеуін аңғаруға болады.
Біздің ойымызша қылмыскер жасөспірім тұлғасының құндылықтық- мағыналық
сферасын ... ... ... әсер ету тұлғаның мағыналық
құрлымдарын сақтау принципіне және ... ... ... ... ... ... ... көптеген жасөспірімдерде құндылықтың
мағыналы компоненті ғана емес, сондай-ақ ... ... ... ... ... болашақ өмірін жоспарлау) құрылымдар да ауытқуларға
ұшыраған. Мұндағы психологтың басты міндеті - ... ... ... және ... ... көмектесу мен қатар олардың тұлғалық өзін-
өзі жүзеге асыруына ... ... ... ... қылмыскер жасөспірім тұлғасының мағыналық сферасының болашақ
бейнесін қалыптастыру жолдарын коррекциялау үшін ... ... ... бағытын құруға болады: оларға бойындағы құндылықтар
иерархиясы түзеу мекемесінің дәл қазіргі арнайы жағдайларында қалыптасқанын
және ... ... ... емес ... мақсатқа бағытталған
түзеуді талап ететінін түсіндіру; жасөспірімдерге болашаққа мақсат құру
процесін белсендендіруге, ... үшін ... ... ... ... ... ... өзінің өміріне қатысты оның
кезеңдері мен жеке оқиғаларға тұтас жағымды бағдарларды ... күш ... әр адам ... ... ... табу ... және ... жүзеге асыруға болашақта тікелей жауапты екені туралы саналы
бағдар қалыптастыру.
Бұл бағыттағы жұмыстардың табыстылығы, яғни ... ... ... ... ... ... әлеуметтік құндылықтармен
және болашақ мағыналық бағдармен ... ... ... Бұл
орайда осы мекеме психологының жоғарыда көрсетілген шараларды жүзеге ... ... ... ... ... ... жағдайына алғашқы
бейімделу кезеңінде ғана емес, оның ... ... ... кезеңінде
де болашақ өмір бейнесін қалыптастыруы мен ... ... ... ... ... ... ... мақсаты мен міндетін жүзеге асыру барысында
жүргізілген зерттеуде алынған болжам толығымен расталып, ... ... ... жетті деп айтуға болады.
Қорытынды
Қазіргі жағдайда өзекті мәселелердің қатарына жататындардың бірі- ол
қылмысқа барған ... ... ... ... жағымды көзқарасын
қалыптастыру. Біз өз зерттеу жұмысымызда осы мәселенің психологиялық жағына
талдау жасап, қылмысқа барған жасөспірімдердің ... өмір ... әсер ... тұлғалық құндылықты бағдарларының психологиялық
ерекшеліктерін зерттеуді мақсат етіп қойдық.
Біз бітіру жұмысымыздың теориялық ... осы ... ... және ... ... ... қарастырылды. Атап айтсақ: А.Е.
Колодная, А.Б. Сахарова, Е.А. Копыстынский, В.Н. ... В.Л. ... ... ... Курт және т.б. ... ... жасөспірімдердің
психологиялық ерекшелігі мәселесін кеңінен қарастырған.
Сонымен қатар теориялық бөлімде біз қарастырылып отырған мәселенің
себептері мен оған әсер ... ... ... ... ... өмірінің бейнесінің қалыптасуына әсер ететін
психологиялық ерекшеліктер мәселелерін ашып қарастырдық.
Зерттеудің эксперименттік бөлімінде үш ... ... ... ... ... жасөспірімдердің болашақ өмір бейнесінің
қалыптасуы, оның тұлғалық құндылықтық бағдарларының ерекшеліктерімен тығыз
байланысты деген ... ... ... ... ... ... ... сандық
және сапалық өңдеу көрсеткіштерінің барлығы да ... ... ... ... үшін ... бас ... ... өтеу кезінде құндылықтар жүйесінің негізі ретінде тұлғалық мағыналық
сферасына, яғни болашақ өмірінің бейнесіне жағымсыз әсері дәлелденді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Бартол, Курт . ... ... ... 7-е ... ... ... А.И. ... С.А. Несовершеннолетние с откланяющимся
поведением. Киев, 1981.-238с.
3. Столяренко А.М. ... ... ... ... ... Васильев В.Л. Юридическая психология. Учебник для вузов 5-е ... ... ... А.Р. , Ефремова Г.Х. Правовая психология и преступное
поведение: Теория и ... ... ... ... ... В.А. ... психология: Методы, рекомедации.
Москва, Юнити-дана, Закон и право. 2002.-447с.
7. Золотухина Е.В. Чухраев Б.М. Почему они такие? заметки о
правонарушениях подростков. Карелия, ... ... В.Н. ... преступника. М. – 1975ж.
9. Сахаров А.Б. О личности преступника и причинах преступлени. Москва:
1981.
10. Копыстынский Е.А. Этот ... ... ... ... ... ... В.В. ... психология.
12. Еникеев М.И. Общая, социальная и юридическая психология. Учебное
пособие для вузов.Москва, 2002.-400с.
13. Абдрасулов Е. ... ... ... арасында құқық
бұзушының алдын-алу».// Заң. 2005.- №6. 21-23 бет.
14. Шульга Т.И., Олиференко Л.Я. ... ... ... с детьми
группы риска в учреждениях социальной помощи и поддержки. Москва. 1997г.
15. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. Алматы: Жеті-жарғы.
2004.-504 б.
16. Лебедев В.И. ... в ... ... ... ... ... ... Л. «Кәмелетке толмаған жасөспірімдер арасындағы құқық
бұзушылықтың алдын-алудағы құқықтық тәрбиенің рөлі». //Юриспруденция
сериясы вестник КазНПУ. 2006.- №1. 57-62 б.
18. ... Ц.П. ... Т.А. Семь ... к ... ... в ... мире. Новосибирск, 1990.
19. Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы, Жеті жарғы. 1998.-
100б.
20. Тилеубергенова Е.В. Криминалистические проблемы: использование
психолого-педагогических знаний при расследований ... ... ... ... ... и ... жизни. Москва. 1988.
22. Абульханова-Славская К.А. Стртегия жизни. М: Мысль, 1991.-299с.
23. Аверин В.А. ... ... и ... ... ... 1998.-
379с.
24. Агеева Л.В. Казанский феномен: миф и реальность, о подростковых
проблемах. Казань, 1991.-293с.
25. Алмазов Б.Н. Психическая средовая ... ... ... ... Антонян Ю.М. Психологические особенности осужденных за кражи личного
имущества и индивидуальная работа с ними. Учеб. ... ... ... ... Ю.М., ... В.В., ... В.Н. Криминальная мотивация.
Москва-Наука, 1986.-302с.
28. Антонян Ю.М.,Гульдан В.В. Криминальная ... ... ... ... М.С. ... ... ... 2004.-36с.
30. Сопов В.Ф.Морфологический тест жизненных ценностей. Самара 2002.-
56с.
31. Батку И.Г., Мартынчик Е.Г. ... ... ... ... ... Штиница, 1988.-203с.
32. Головей Л.А., Рыбалко Е.Ф. Практикум по возрастной психологии. СПб:
Речь, 2005.-668с.
33. Беличева С.А., Фокин В.М. ... ... ... ... как комлекс охранно-защитных мер.
Консорциум, 1993.-62с.
34. Березин Ф.Б. Психологическая и психофизиологическая адаптация
человека. Л: Наука, ... ... Ф.Е. ... ... ... ... Веретехин Е.Г. Практикум по юридической психологий. Изд.Казань 1991.-
143с.
37. ... Б.С. ... ... ... ... ... В.Н. ... психология. Учеб.пособ. Москва, 2003.-217с.
39. Психологическая сущность агрессивности и ее проявления у детей
подросткового возраста. Москва. ... ... ... изучение осужденных
несовершеннолетних. Учеб.пос. 1991.-171с.
41. Еникеев М.И. Общая и юридическая ... ... ... ... Л. «Кәмелетке толмағандардың тұлғалық ерекшеліктері».//
Заң. 2002. №8. 58-60 б.
43. Ерменбетова Л. Личность несовершеннолетнего преступника. (дисс.)
Алматы: 2002.08.28.
44. Костицкий М.В. ... ... в ... с правонарушениями.
Киев, 1991.-53 с.
45. Краковский А.П. О подростках. М: 1991.-269с.
46. Мягков И.Ф. Вакторы педагогической запущенности и
психологические вопросы коррекции делинквентного ... ... ... ... И.Ф. Психологические проблемы предупреждения педагогической
запущенности и правонарушений несовершеннолетних. Воронеж, 1982.-175с.
48. Наумов А.В. Мотивы убииств. Волгоград. ... ... ... ... ... и др/. ... ... Реан А.А. Психология подростка. Мосва, Олма-пресс, 2005.-429с.
51. Сидоренко Е.В. Методы математической обработки в психологии. СПб.,
1996.-349с.
52. Столяренко А.М. Энциклопедия юридической психологий. ... и ... ... ... Э.М. Психологиялық зерттеулерде қолданылатын негізгі
ықтималды статистикалық әдістер. Алматы, 1999.-ҚҰ-43 б.
54. Франкл В. Человек в ... ... ... М: ... 1990.-368с.
55. Чуфаровский Ю.В. Юридическая психология. Москва. 1997.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмыстық процестегі айғақтар және жедел іздестіру әрекеттері60 бет
Арнау өлендерінің жанрлық табиғаты7 бет
Жаз айларында оқушылардың бос уақытын ұйымдастыру4 бет
"ҰБТ психологиялық дайындық" (Жасөспірімдердің суйцидімен күресу,мазасызданудан қалай айырылуға болады?)8 бет
«Жасөспірімдердің өзіне – өзі қол жұмсаудың алдын алу шаралары»4 бет
Іс-әрекет және мінез-құлық мотивациясы. сана мен зейін бірлестігі7 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Агресиялық мінез-құлық табиғатына психологиялық талдау78 бет
Агрессивтік мінез-құлықтың теориялық мәселелері12 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь