Педагогиканың негізін салуға және дамытуға үлес қосқан педагогтар

І. Кіріспе
Педагогика ғылымының басқа ғылымдармен байланысы және педагогика жүйесінің салалары
ІІ. Негізгі бөлім
Педагогиканың өз алдына ғылым болып дамуы.Ян Амос Коменскийдің (1592.1670).
XIX екінші жартысындағы орыстың оқу.ағарту қайраткерлері.Константин Дмитриевич Ушинский (1824.1871).
Социалистік дəуір педагогикасы. Василий Александрович Сухомлинский (1918.1970).
ХХ. ғ. Басындағы қазақ этнопедагогикасының негізін салушылардың идеялары
ІІІ.Қорытынды
Педагогика – кең ауқымды ғылым. Оның шұғылданатын оқу жəне тəрбие мəні мен олардың барша байланыстарын жеке бір ғылым шеңберінде қамту мүмкін емес. Тәрбие мен оқыту ісінің одан әрі дамуына байланысты педаогика ғылымының түрлі салалары, атап айтсақ, мектепке дегіінгі педагогика, мектеп педагогикасы, педагогика тарихы, дефектология және пәндәрді оқыту әдістемесі, кәсіптік-техникалық білім беру педагогикасы, жоғары мектеп педагогикасы, әскери педагогика, басқару педагогикасы, отбасы тәрбиесінің педагогикасы, медени-ағарту қызметкерлерінің педагогикасы, түзеліс-еңбек педагогикасы, этнопедагогикасы, әлеуметтік педагогика, кәсіби педагогика, жас ерекшелік педагогикасы т.б. педагогика салалары пайда болды. Педагогика жүйесі келесі салаларды қамтиды:
• жалпы педагогика;
• жас кезеңдер педагогикасы;
• əлеуметтік педагогика;
• арнайы педагогика;
Жалпы педагогика – адам тəрбиесі заңдылықтарын зерттеп, барша типтегі тəрбиелік мекемелердегі оқу-тəрбие процесінің жалпы негіздерін теориялық тұрғыдан қарастыратын іргелі ғылыми пəн. жалпы педагогика төрт бөлімнен тұрады.
1) оқу-тəрбие процесінің негіздері;
2) дидактика (оқу теориясы);
3) тəрбие теориясы;
4) мектептану.
Жас кезеңдер педагогикасы педагогиканың мектепке дейінгі жəне мектептік жүйелерін өз алдына бөліктеп қарастырады. Олар өсіп келе жатқан əулеттің белгілі жас тобына байланысты оқу-тəрбие іс-əрекеттері ерекшеліктерін бейнелейтін тəрбие заңдылықтарын зерттейді.
Мектепке дейінгі педагогика -отбасы, балалар бақшасындағы демек, мектеп жасына дегіінгі балалар тәрбиесін зерттейді Мектеп педагогикасы мектеп жасындағы балаларды тәрбиелеу мен оқытудық мақсаттары мен міндеттерін, әдістері мен принциптерін, формаларын, мазмұнын және нетижесін айкындайды. Мектеп педагогикасы төрт бөлімнен тұрады. Олар:
1. Педагогиканың жалпы негіздері
2. Тәрбие теориясы.
3. Дидактика.
4. Мектептану (басқару теориясы).
Дидактика - педагогиканың негізгі тарауларының бірі. Дидактика оқытудық заңдылықтарын қарастырады. Сондықтан ол "Нені оқыту керек?", "Қалай оқыту керек?", "Не үшін оқыту керек?" деген сұрақтарға жауап береді. Жалпы дидактиканың негізгі міндеттері оқыту процесінің заңдылықтарын ашу, білім берудің мазмұнын анықтау, оқытудық тиімді әдістері мен ұйымдастыру формаларын іздестіру, жастардың таным ынтасы мен қабілетін дамыту, дуниеге көзқарасты қалыптастыру, олардың өмір тәжірибесіне дайындалу тәжіриберін зәрттеп, шешу.
        
        Реферат
Тақырыбы:
Жоспар:
І. Кіріспе
Педагогика ғылымының басқа ғылымдармен байланысы және педагогика ... ... ... ... өз ... ... болып дамуы.Ян Амос Коменскийдің (1592-1670).
XIX екінші жартысындағы ... ... ... ... ... ... дəуір педагогикасы. Василий Александрович Сухомлинский (1918-1970).
ХХ. ғ. ... ... ... ... салушылардың идеялары
ІІІ.Қорытынды
Педагогика - кең ауқымды ғылым. Оның шұғылданатын оқу жəне тəрбие мəні мен олардың барша байланыстарын жеке бір ... ... ... ... ... ... мен ... ісінің одан әрі дамуына байланысты педаогика ғылымының түрлі салалары, атап айтсақ, мектепке дегіінгі педагогика, мектеп педагогикасы, педагогика тарихы, дефектология және ... ... ... ... ... беру ... жоғары мектеп педагогикасы, әскери педагогика, басқару педагогикасы, отбасы тәрбиесінің ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік педагогика, кәсіби педагогика, жас ерекшелік педагогикасы т.б. педагогика салалары пайда болды. Педагогика жүйесі келесі салаларды қамтиды:
* ... ...
* жас ... ...
* ... ...
* ... педагогика;
Жалпы педагогика - адам тəрбиесі заңдылықтарын зерттеп, барша типтегі тəрбиелік мекемелердегі оқу-тəрбие процесінің жалпы ... ... ... ... ... ғылыми пəн. жалпы педагогика төрт бөлімнен тұрады.
1) оқу-тəрбие процесінің негіздері;
2) дидактика (оқу теориясы);
3) тəрбие теориясы;
4) мектептану. ... ... ... педагогиканың мектепке дейінгі жəне мектептік жүйелерін өз алдына бөліктеп қарастырады. Олар өсіп келе жатқан əулеттің белгілі жас ... ... ... ... ... бейнелейтін тəрбие заңдылықтарын зерттейді.
Мектепке дейінгі педагогика - отбасы, балалар ... ... ... жасына дегіінгі балалар тәрбиесін зерттейді Мектеп педагогикасы мектеп жасындағы балаларды тәрбиелеу мен оқытудық мақсаттары мен ... ... мен ... ... ... және ... айкындайды. Мектеп педагогикасы төрт бөлімнен тұрады. Олар:
1. ... ... ...
2. ... ...
3. ...
4. ... (басқару теориясы).
Дидактика - педагогиканың негізгі тарауларының бірі. Дидактика оқытудық заңдылықтарын қарастырады. Сондықтан ол ... ... ... ... оқыту керек?", "Не үшін оқыту керек?" деген сұрақтарға жауап ... ... ... негізгі міндеттері оқыту процесінің заңдылықтарын ашу, білім берудің мазмұнын анықтау, оқытудық тиімді ... мен ... ... ... жастардың таным ынтасы мен қабілетін дамыту, дуниеге көзқарасты қалыптастыру, олардың өмір тәжірибесіне ... ... ... ... ... ғылымдармен байланыстарын талдауға сала отырып, оларды пайдаланудың келесі формалары анықталған:
- басқа ... ... ... ... болжамдары мен қорытындыларының педагогикада пайдалану;
- бұл ғылымдарда қолданылатын зерттеу əдістерін шығармашылықпен қабылдап, меншіктеу;
- психология, ... ... ... ... ... жəне ... да ғылымдар зерттеулерінің нақты нəтижелерін педагогикада қолдану;
- ... ... жəне ... зерттеуде педагогиканың қатысуы.
Жекеленген əдістемелер - оқудың жалпы ... жəне ... ... ... ... ... пəн дидактикасы.
Педагогика тарихы - əрқилы тарихи дəуірлердегі ... ... мен ... ... ... ... ...
Педагогика ғылымындағы жаңа салалардың жіктелу процесі белсенді түрде жалғасын табуда. Соңғы жылдардың өзінде педагогиканың бұрын ... ... ... ... ... көзге ілінуде: білім философиясы, салыстырмалы педагогика, əлеуметтік педагогика ж.т.б.Философия - табиғат пен қоғам дамуының жалпы заңдарын, түбегейлі мәселелерін зерттейді, өмір ... ... ... ... ... жүйесі болып табылады, адамды күшті идеялық сенімге, ... ... ... ... ... тұрғысынан қарағанда, мысалы, теріске шығару заңының мәнін ... ... ... ... ... жаңа басады, дамудық бір кезеңі екінші кезеңімен ауысады. Мысалы, қоғамның тарихи даму ... бір ... ... ... ... Ғасырлар бойы табиғи дамудық негізінде жануарлар мен өсімдіктердің ескі түрлерін жаңа түрлері теріске шығарады.
Ғылыми философия әр түрлі ... ... ... ... және ... ... ... талап етеді. Сондықтан ол басқа ғылымдар сияқты педагогиканы диалектикалық әдіспен қаруландыра отырып, тәрбие және оқыту мәселерін ... ... ... ... ... мәселелер философия мен педагогика ғылымдарының бірігіп зерттеуін қажет етеді.Оларға ... ... ... ... қалыптастыруды тұқым қуалаушылықтың, ортаның және тәрбиенің рөлі, т.б. жатады.
Педагогика психологиямен тығыз байланысты. Педагогика тәрбие мен дидактика мәселелерін әр ... ... ... ... ... отырып зерттейді.
Егер психология психикалық процесті (түйсік, қабылдау, зейін, ес, ойлау, т.б.) және адамның дербес ерекшеліктерін (темперамент, мінез, ... ... адам ... даму ... ... болса, ал, педагогика осы мәселелерді терең пайдалана отырып, адамды қалыптастыру үшін тәрбие мен оқыту және білім берудің ... ... мен ... ... ... білім және тәрбие беру жүйесінің негізі жас ерекшелігі физиологиясы ғылымына байланысты. Мұғалім балалар ... ... ... қызметін, тыныс алу және қан және жүрек-тамыр жүйесінің физиологиялық ерекшеліктерін жете білуі қажет. Ол осы ... ... ... мен оқу ... әсіресе, дене тәрбиесінің практикалық және теориялық мәселелерін дұрыс шешу жолдарын іздестіреді. Жас ағзаның дамуы барысындағы ... ... ... ... ... ... негізгі заңдылықтарын (қозу, тежелу) жете түсіну педагогикалық процесті ойдағыдай басқарудық негізі болады.Педагогика ғылымы мектеп гигиенасымен тікелей байланысты. Мектеп гигиенасы - жас ... ... ... ... және ... ... ғылым. Оқушылардың денсаулығы әр түрлі факторларға байланысты. ... ... ... ... ... жеткіліксіз болуы оқушыларды бас ауруына, жалпы әлсіздікке, демек түрлі сырқатқа ұшыратады. Жарықтың нашарлығы ... ... әсер ... көру ... ... нашарлатады. Осылардың нәтижесінде балалар сабақ үстінде селқос, сылбыр болып, ... ... ... ... ... Бұл ... ... туғызады.
Белгілі болғандай, барша ғылым салаларының пайда болуындағы алғы шарт - өмір қажеттігі. Кейін тəрбие идеялары адамдар ... аса ... рөл ... ... ... əр ... қоғамда өсіп келе жатқан əулиетке берген тəрбиесіне орай өмір қажеттігі де жылдам немесе шабан дамитыны белгілі. ... ... ... ... жəне қорытындылау, арнайы оқу- тəрбие мекемелерін ұйымдастырып, жастарды ... ... ... ... ... дүниенің Қытай, Индия, Египет, Греция сынды аса дамыған елдерінде сол заманның өзінде тəрбие ... бір ... ... одан теория түзу қадамдары жасалды. Ол кезде табиғат, адам, қоғам жөніндегі барша білімдер философия шеңберінде ... ... ... тұжырымдарда сол ғылыми аумақта дүниеге келді.
Барша замандарда адамдардың рухани жəне тəн-дене дамуында шешуші рөл атқарған қуаты мол ... ... ... ... ... ... ... тəн-дене тəрбиесі бойынша халық қайталанбас ғажайып өміршең жүйе түзді.
Еуропалық тəрбие жүйесінің бесігі - ... ... ... ... Оның ... ... Демокрит (460-370 жж. Б.э.д.)- балалар тəрбиесі бойынша алғашқы нұсқаулар кітабын жазған. Сол уақыттың ... ол: . ... ... жəне ... қалыптастыруға байланысты идеялар мен тұжырымдар ежелгі грек ойшылдары ... ... ... ... ... Аристотель (384-322жж.б.э.д.), Тертуллиана (160-222жж. Б.э.д) еңбектерінде жарияланған.
Педагогиканың философиядан бөлініп, өз алдына ғылыми жүйеге келуі ұлы чех ... Ян Амос ... ... есімімен байланысты.
XVII ғасырда педагогика статус алып, өзінше ғылым болып бөлініп шыққаннан кейін Чехияның ұлы педагогі Я. А. ... ... ... және ... әрі ... ... дами ... Осы кезден бастап Коменский-дің теориялық ой-пікірлері педагогиканы дамытып, ол күні ... ... ... ... ... жоқ. Содан бастап, ол дүниежүзілік аренаға шығып педагогикаға әлем жұртшылығының назарын аударды, қолдау тапты. Коменский дәуірі Еуропада буржуазиялық ... ... етіп ... кезі ... ол соған соқтығысып өзінің философ-гуманист, қоғам-қайраткері, аса көрнекті педагог екенін таныта білді.
XVII ғасырдағы мектептегі білім беру ... ... ... ... ... ... оқу-ағарту ісін мүлде қайта құрумен айналыса бастады. Ол оқудың жаңа ... мен ... ... ... білім беру жүйесінің, оқудың прогрессивтік жүйесін - оның барлық адамға бірдей және ... де ... ... ... ... етіп ... Оның дәлелдеуінше - ''Балаларды оқыту қажет, біртіндеп қарапайым, элементарлық ұғымдардан күрделіге көшіп отыру ... ... ... деп көрсетті. Коменский бастауыш оқуды ана тілінде (тек ... ... ... ... ... тек ақылды адамдар тәрбиелеу емес, жеке тұлғаны түгелдей дамыту оқудың ең басты міндеті - деп есептеді. Тәрбиенің ... ... ... ... ... тек ... арқылы ғана адам болады'', ''Адам болу үшін ол білім алуы тиіс'', ... ... ... - ... "Iлім ... спутнигі'' - деді педагог. Оның жүйесінің негізі - ақыл-ой, нравтық, діни тәрбиені жүзеге асыру. Оның ... ... ... ... ... ... Коменский білім алу тек жастардың ғана міндеті емес, барлық адам оқуы, үйренуі қажет - деді.
Коменский ... ... ... ... ... оның ... балаларға өмірдің тұтас картинасын беру. Оның ғылыми еңбектері, оны ... ... және жер ... ... Ол іс ... оқуды ғылымға айнал-дырды. Оның педагогикалық әдістері революциялық маңыз алды. Оқуды түбегейлі өзгертті. Коменский педагогика тарихында аса көрнекті орын алды. Оны ... ... ... ... жоқ. Оның ... әдістері мен әдістемеліктері, оқыту формалары, мысалы, сынып-сабақ жүйесі - педагогиканың теориялық негізі ... ... ... жаңа ... ... ... дәуірінде мектепте білім беру жүйесі бытыраңқылық күйде ... ... ер ... ғана ... ... құқықты болды. Алайда кедей отбасының балалары мектепке қабылданбады. Сабақтарда латын әрпімен балалардың басын қатырды. Орта ғасырда көптеген мектептер Католиктік ... ... ... Шіркеудің қызметі латын тілінде жүргізілді. Мақсат мектепті ... ... ... дін ... орнын толтыру еді. Педагогтар оқыту мақсаты мен міндетін ешбір ойламады. Жайдан күрделіге көшу ешкім-нің есіне келмеді. ... ... ... ... ... ... - ... соғу мақсатын көздеді.
Бұл дәуірдегі мектепті Шотландия ағартушысы Саймон Лори - ''Ешбір ойластырылмаған'', ''Ешбір қызықтырмайтын" деп атады. Ал, Коменский оданда ауыр етіп ... ... - деп ... ... Фрэнсис Бэкон латын оқуын айыптады, қайтадан жаратылыс пәнін үйретуді ұсынды. Вольфганг Ратке, Иоганн Валентин Андреэ - Германияда т. б. оқу ... ... өз ... ... ... ... ... XVII ғасыр азабы - оқуды өзгерту туралы ... ... оқу ... ... ... қабылдамады.
Коменскийдің педагогика туралы алғашқы еңбегі 1630 жылы отбасында тәрбиелейтін аналар мен бала күтетін адамдарға арналды. 1631 жылы ''Тілдер мен ... ... ашық ... атты ... ... ... Бұл ... тіліндегі оқуға революциялық дәстүрде соққы берген еңбек болды. Кітапта екі колоннаға бөлінген - Чех тілі мен латын тілін салыстыра оқытудың ... ... ... ... ... кемшіліктерін баса көрсетті. Бұл кітаптың құндылығы сонда, ол 16 елдің тіліне аударылды.
Коменскийдің көпке, оқушылар қауымына таныс ... бірі - ... ... әлем ... ... атты ... Бұл жасөспірімдерге арналған еді. ХХ ғасырда педагогика профессоры Элвуд ... ... ... ''Бұл ... Еуропада бастауыш оқуда 150 жыл орнына 200 жыл пайдаланылды, бұған теңдес кітаптың ... ... -деп, ... ... ... мен оқулықтар Коменский еңбектері негізінде иллюстрация-ланып жарық көруде. 1657 жылы ... ... ... ''Ұлы ... атты ... жариялады. Бұл кітап, оны дүние жүзіне танытты. Кітап Коменскийдің педагогикалық жүйесін толық және дәлелді түрде баяндаған шығарма ... ... ... жəне ... ... ... ... белгілі болған есімдер: В.Г.Белинский (1811-1848), А.И.Герцен (1812-1870), Н.Г.Чернышевский (1828-1889), Н.А.Добролюбов (1836-1561). Бүкіл əлемде Л.Н.Толстойдың (1828-1910), Н.И.Пироговтың педагогикалық идеялары əйгілі. Олар ... ... ... ... ... халықтық тəрбие саласын түбегейлі өзгерту қажеттігін ұрандады.
Орыс педагогикасын əлемдік даңққа бөлеген Константин Дмитриевич Ушинский (1824-1871) оқу-тəрбие теориясын түбегейлі өзгеріске ... ... ... ... ... Дмитриевич Ушинскийдің есімі шын мәнінде XIX екінші жартысындағы орыстың оқу-ағарту қайраткерлерінің ең алдыңғы тобында саналады. Ол-Россиядағы педагогика ғылымының және орыс ... ... ... ... , , атты ... еңбектері, балалар мн мұғалімдерге арналған басқа да ... орыс ... ... баға ... ... ... болып есептеледі, бұл еңбектер педагогика ғылымына алтын қор ... ... және ... ... ... де ... ... өзінің бүкіл өмірін халық ағарту ісіне және балалар тәрбиесіне арнады.
, -деп ... ... Оның өмір ... ... ... осы сөздерінде еді.
К.Д Ушинскийдің педагогикалық пікірінің ең негізгі мәні -әрбір елде ... ... ... ... ... ... ... жүйесі болуы керек деген халықтық идеясында еді.
Дүние жүзінің басты елдеріндегі мектептердің білім жүйесін зер сала ... ... ... ... беру жүйелерінде кейбір жалпы ұқсастық жақтарының болғанымен әр елдің білім жүйелерінде өзіне тән ерекшеліктері болатынын байқады, бұл ерекшеліктер сол ел ... ... ... ... ... , ... мен мұң-мұқтажына байланыстылығын көрсетті. Ушинский орыс халқына тән тарихи қалыптасқан мынадай ерекшеліктерді көрсетті . ... бойы ... ... өз ... ... ... сүйіспеншілік, оның тұтастығы мен тәуелсіздігі жолында әрдайым күреске өзір ... ... ... мен ... мол творчестволық сезімділік .
К.Д.Ушинскиийдің бүкіл өмірі мен қызметі өз еліне және өз халқына жан-тәнімен шын беріле ... ... ... ... ...
Орыс мұғалімдерінің ұстазы К.Д.Ушинский өзінің педагогикалық жүйесін өз кезіндегі ең озық ғылым дәрежесіне көтерді.Ушинский өз шығармаларында ... әрі ... әрі ... ... ... ... ... тәрбиелеудің халықтығы туралы идеяны және жеке адамды тәрбиелеу теориясын, дидактиканы мұғалімдерге қойылатын талаптар сияқты педагогиканың күрделі де ... ... ... ... ... ... прогресшіл педагогикалық жүйесін құрды.
Қазан төңкерісінен кейінгі кеңестік ... жаңа ... адам ... ... ... түсінім жолымен дамыта бастады. Жаңа педагогикаға байланысты шығармашылық ізденістер аймағында белсенділікпен қатысқан белгілі педагог ғалымдар: ... ... ... ... А.П. ... (1884-1939) болды. Социалистік дəуір педагогикасын танымал еткен Н.К.Крупская, А.С. Макаренко, В.А.Сухомлинский еңбектері. ... ... ... ... теориялық ізденістері жаңа кеңес мектебін қалыптастыру, сыныптан тыс тəрбиелік жұмыстарды ... енді ... бола ... ... қозғалысы проблемаларының төңірегінде шоғырланды. Антон Семенович Макаренко (1888-1939) балалар ұжымына педагогикалық басшылық, еңбек тəрбиесі, саналы тəртіп ... жəне ... ... тəрбиелеу əдістемелеріне байланысты идеяларды қорытындылап, оларды практикада іске асыру принциптерін ұсынды, əрі өзі ... ... ... ... ... ... ... (1918-1970) өз зерттеулерін жастарды тəрбиелеудің моральдық проблемаларымен байланыстырды. Оның ... ... мен ... да дəл ... ... педагогикалық ой дамуы жəне қоғамды қайта түзу дəуіріндегі мектеп тағдыры жөніндегі ұсыныстары өз маңызын əлі де сақтауда, ... ... ... ... ... түсінуде үлкен жəрдемін тигізіп отыр.
В. А. Сухомлинский ''Жастарды адамгершілікке'' тәрбиелеудің ... ... ... ... ... да күрделі міндеттерді шешу - барлық жастарға орта білім беруге арналған. Педагогиканың мұндай күрделі де маңызды ... - ... ... ... ... ... ... қазіргі жағдайына байланысты шешіліп, нәтижесі тез арада тарап кетті. Ол халықтық педагогиканың үлгісіне ... Ол ... ... тірі ... ретінде педагогикалық даналықтың көзіне айналдыра отырып зерттеді.
Білім беру мен оқыту органикалық ... ... ... ... мен ақылдың бірлігі, халық пен адамның үзіліссіз білім алуының қалыптасқан сұранысы. Сухомлин-ский өзінің көптеген еңбектерінде ең ... ... - ... ... екі ... шешуіне арналады. Біріншіден, оқушыларға білім қорын жинақтауға ... ... ... оқушыларды ұдайы, барлық өмір бойы өз білімін толықтырып ... ... ... ... ... ... ... үйрету. Оның айтуынша, білім беру творчестволық процесс - адамның, жеке тұлғаның қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... беру, тәрбие бір-бірімен тығыз байланысты, бірін-бірі толықтырып, кезекпе-кезек жалғасып отыратын тарихи процесс. Сухомлинский: ''Адам ... ... ... ... үйренуі - адамгершіліктің ең жоғарғы мұраты'' - деп тұжырымдады.
Ыбырай Алтынсарин (1841-1889).Қазақтың аса көрнекті ағартушы-педагогы Ыбырай Алтынсарин ... ... ... ... ... ... отбасында тәрбиеленеді, 9 жасында Орынбор қаласындағы қазақ ... ... жеті ... ... оқуға түсіп, сондағы шекара комиссиясында қызмет еткен белгілі Шығыс зерттеушісі Григорьевтен ... ... Оның ... жиі ... кітапханасынан кітаптар оқиды. Мектепті үздік бітірген ол 1857-59 ... ... өз ... ... ... песірі (қағаз көшіруші) болады, 1860 жылы Орынбор облыстық басқармасына кіші тілмаштыққа ауысады. Кейіннен өз қалауы бойынша Торғай қаласындағы бастауыш ... ... ... ... Осы ... ... оның ... қызметі басталады. Ол ел-елді аралап мектеп ашуға қаражат жинайды. 1864 жылы қаңтардың 8 жұлдызында жұрттың күткен ... ... ... ... қызықты, тартымды, әрі түсінікті етіп беруші еді. Мәселен, діни мектептерде молдалардан сабақ алған балалар бір ... әзер хат ... ... ... ... үш ... ... хат танитын.
Оқу-тәрбие процесін ұйымдастыруда ол дүние жүзі педагогика классиктері Ушинский, Руссо, Каменский, ... т.б. ... ... ... ... ... ... бүкіләлемдік тәлім-тәрбиенің алатын діңгегі гуманистік көзқарас, яғни шәкіртке жылы жүректі болу, мұғалім мен оқушы арасындағы ынтымақтастық ... ... ... ... ... өзінің екі класстық мектептердің меңгерушісіне жазған нұсқау хатында ол
Ы.Алтынсарин демократиялық-ағартушылық бағыты оның педагогикалық көзқарасының үш бірдей саласынан көрініс ... ... ... өмір ... ... ... қазақ балаларын оқуға тартуға, дүние ғылымдарын үйретуге және соған оқу ... ... ... ... екіншіден, өнегелі ұстаз тәлімгер дасрлауға, оларға күнделікті ғылыми-әдістемелік басшылық жасауға көңіл бөлді. ... ... ... ... ХІХ ... ... өмірінде болған саяси әлеуметтік мәселелерді жан-жақты қамтып жазуға жұмсады. Ол кез келген шығармаларында шәкірттерді адал, шыншыл, еңбек сүйгіш, өнерлі ... ... жат ... бойын аулақ ұстауға шақырды.
Қазақ халқының келешегі тек өнер-білімде деп ... ... өз ойын іске ... ... тосқауыл кедергілерге кездесті, бірақ оларды табандылықпен жеңе отырып, өз мақсатын іске ... ... ... тілінде кітаптар жазды, оларды халық арасына тарату арқылы ғана дін ықпалынан бірте-бірте бәсеңдеуге мүмкіндік туады деп түсінді. . ... ... ... ... ... ашу, ... өз ана тілінде оқыту - оның ... ... ... ... ... бойы ... ... жаңсақ пікір уағыздалып келді.
Батыс Сібір генерал-губернаторының 1876 жылы Ішкі істер министріне жолдаған жолдамасында деп ... ... үшін орыс ... ... рет ... ... болғаны, ал оны тәжірибеде тұңғыш қолданушы Ыбырай екені аңғарылады.
Ы.Алтынсариннің ағартушылық саласындағы мақсат мүдделерінің іске асуына оның 1879 жылы ... ... ... ... ... ... және бұл ... өмірінің соңғы минутына дейін үздіксіз он жыл табандылықпен еңбек етуі үлкен пайдасын тиігзді. Инспекторлық жұмысқа кіріскен соң ол дінияуи мектептерді ... ... ... Ол ... кадрларын даярлау мәселесін де қолға алды. Оның ұсынысы бойынша 1888 жылы көкек айында Ор ... ... ... ... ... ... ... ісімен қатар оларға керекті оқу-әдістемелік құралдарын жазу мәселесімен де шұғылданды. Оның ұсынуымен орыс-қазақ училищелерінде К.Д.Ушинскийдің , Л.Н.Толстой , Ф.Бунаковтың , ... оқу ... ... пайдаланылды. Орыс педагогтарының үлгісімен орыс-қазақ мектептеріне арнап ... өзі екі оқу ... (1889) және (1889) ... ... ... ... ... оқулық ретінде ұсынды. Мәселен, ол қазақ халқының ауыз әдебиетінің асыл үлгілерін, балаларға арналған нақыл ... мен ... орыс ... Крылов, Толстой, т.б. әңгімелері мен мысал өлеңдерін аударып енгізді. Алтынсарин өз ... ... ... ... ... ... физика, сондай-ақ техника саласынан түсінік беруді көздейтінін ... еді. ... ол ... осы ... ... ... келеді.
Ы.Алтынсарин оқыту әдісі мәселелеріне де ерекше мән берді. Өзінің А.А.Мазюхин, ... ... т.б. ... жазған хаттарында балаларға тиянақты білім беру, оқыту ... ... ... ... ... ... көптеген ақыл-кеңестер берді.
Ы.Алтынсариннің оқу-ағарту ісіндегі тағы бір ерен еңбегі қазақ жастарына кәсіптік мамандық беру ... ... ... еді. Ол осы ... ... мән беріп, қолөнер, ауыл шаруашылық училищелерін ашуға көп күш жұмсады. Көп ұзамай Торғай қолөнер училищесі ұйымдастырылып, өзі ... ... ... Қостанайда ашылғалы отырған ауыл шаруашылығы училищесінде өзінің қора жайын беретіні туралы өсиет қалдырды. Қазақ қыздарын оқытып-тәрбиелей ісіне де жол ... ... еді. Ол ... қазақ қыздарына арнап жанында интернаты бар мектеп аштырды. Мұның өзі қазақ халқының өмірінде орасан өор маңызды ... ... ... Ол ... ... ... облысының барлық уездерінде қыздар училищелерін ашуды өтінді. Оның бұл ұсынысы өзі қайтыс болған соң екі ... ... ... ... ... өз ... жан-тәнімен сүйген, халқының мәдени көркейіп өсуі үшін бойындағы бар күш-жігерін аянбай жұмсаған нағыз патриот еді. Ол ... ... бір ... -деп ... өз заманының ақыл-ойшылы, ірі қоғам қайраткері. Оның жарқын бейнесі мен іс-әрекетінен қазақ халқының мәдени-экономикалық ... ... ұлт ... ... ... ... ... оқыған ел болуын көксегенін көреміз. Ыбырайдың бұл арманы Қазан, ... ... ... ... іске ... ... - қазақ халқының ұлы ақыны, ... ... ... ғана ... ... қатар ұлы ойшылы. Оның поэтикалық шығармалары мен сөздері пәлсапалық, этикалық, эстетикалық, психологиялық, педагогикалық ой пікірлерге толы.
Ұлы ағартушы Абай өзінің ... ... ... ... ауыр ... және ... ... Қара басының қамын ғана ойлайтын, яғни тән қажеттігін өтеуді ғана ескеріп рухани қажеттілікті ойламайтын, біреуді алдып, біреуді арбап күн ... ... ... ... ... ... көзге түсіп қалуға тырысушыларға Абай мейлінше қарсы болды. Оқудағы ... ... адал ... ету деп ұқты:
Пайда ойлама, ар ойла
Талап қыл артық білуге.
Артық білім кітапта
Ерінбей оқып көруге -
деп ... ... - ... ... ... болу үшін қала ... ... болу керек, егіншілікті кәсіп ету, мектеп салу, оқу оқып ... алу ... ... ... еңбек пен білімде ғана тұр деп жар салды. өнер-білімсіз қоғамның пайдалы азаматы болудың мүмкін еместігін терең түснген ол: -деп озық ... орыс ... ... ... ... ... ... боп сәлдесі!... -
деп Абай бас ... ... діни ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлді. деп теріс тәрбие беретін ата-ананы қатты сынға алды.
Ұлы ойшыл адамның өсіп, жетілуіндегі тәрбие рөліне ... ... ... ... ... -деп ... ... жемісі арқылы жетілетін ғылыми тұрғыда дәлелдеп береді. Абай ... ... ... ... адам ... өмір ... ... алып, өзін қоршаған жағдайларға байланысты өзгеріске еніп, оның ... ... ... ... ... жасайды. Адам мінезінің түрлерін адамгершілік, моральдық, имандылық тұрғыдан ... ... ... және ... деп жіктейді. Әдептілікті, сыпайылықты, құмарлықты, тәуелсіздікті жақсы мінезге; сенгіштікті, арсыздықты, мақтаншақтықты, қулықты, жауыздықты жаман мінез деп есептейді. -дейді. Яғни ... ... ... ... ... мен ... ... тоқталады. Абай: -дей келе, адамды тәрбиелеудегі қоғамдық ортаның рөлінің ерекшелігін саралап көрсете ... Абай адам ... ... ... байланысты екенін дәлелдеді. Өзінің отыз жетінші сөзінде: ... ... үлгі етіп ... адал ... ... ... қай ... болмасын аса қажет, адамды қиыншылық атаулыдан аман алып шығатын тіршіліктің тұтқасы, өмірдің өзгермес заңы, жастарды алға жетелер жарық ... ... ... даусыз. Абай махаббат мәселесіне де ерекше көңіл бөліп, жастарды жұбайлық ... ... ... сезіммен қарауға шақырады. Өзінің деген өлеңінде:
Жасаулы деп, малды деп ... ... ... қызы арзан деп құмарланба.
Ары бар, ақылы бар, ұяты бар
Ата-ананың қызынан ғапыл қалма, -
деп жігіттердің жар таңдау ... ... ... ... ... орай тәрбиелі жақсы ананың перзентін малды болмаса да бағала, өмірлік ... ... ... біл ... ... ... отбасы өмірдің этикасын, ерлі-зайыптылардың бір-бірімен сыйласымды өмір сүруін ескерте келіп, күнделікті тіршілікте кездесетін қиындық атаулыны қол ... ... жеңе ... ... әзір болуын талап етеді.
Ұлы ақын Абайдың педагогикалық көзқарасындағы басты нысана , деген гуманистік ой-пікірді қуаттау болды. Оның ... ... ... ... ... ... классиктері Ж.Руссо, Д.Дидро, И.Кант, т.б. орыстың ұлы ойшыл педагогтары: Л.Н.Толстой, К.Д.Ушинскийдің ағартушылық ... ... ... ... Диваев (1855-1933). Қазақ ауыз әдебиетi үлгiлерiн жинау, бастыру мәселелерi ХIХ-ғ. мен ХХ-ғ. Басында бiр топ орыс ... ... ... iшiнде Сырдария генерал-губернаторы Н.И.Гродековтың 1884 ж. қазақ, өзбек, қырғыз халқы ауыз әдебиетiн жинауды қолға алып, бұл ... ... ... ... салт-дәстүрiн жетiк бiлетiн Орынбор кадет корпусiнiң түлегi Ә.Диваевқа ... Ол ... ... ... қоса ... өзбек, тәжiк тiлдерiн де жетiк бiлетiн едi. ... ... ... ... ... ... филолог А.Н.Вышнеглярскиймен жүздесiп, ақыл-кеңес ала отырып, зерттеу жұмысының жоспарын жасады. Ел аузындағы ертек, аңыз-әңгiме, батырлар жырын жетiк бiлетiн ... ... ... бiлгендерiн жазып алып жiберiп отыратын мұғалiм-молдаларды бұл iске тартты. Өзi жинаған материалдардың бiр тобын Ресей география қоғамының Қазандағы бөлiмшесiне ... ... ... 1886 ж. ... шыға ... ... уалаяты" газетiнде жариялады. Диваев бiрiншiден қазақ ауыз әдебиетi үлгiлерiн келешек ұрпақ үшiн, тарих үшiн ... ... деп ... ... ... ... орыс тiлiне аударып, бастыру арқылы қазақтың көне мәдени мұрасымен орыс, батыс халық өкiлдерiне таныстыруды көздедi. 1896 ж. ... ... ... ... ... және ... қоғамы Ә.Диваевқа хат жолдап, аталған қоғамға мүшелiкке алғанын хабарлайды.
Бұл қоғамның белсендi мүшелерi; В.В.Радлов, ВАлекторов, ... ... ... да ... халықтарының мұраларын жинау, зерттеу iсiмен айналысатын.
Ә.Диваев осы қоғамға өзi ел аузынан жинаған бай материалдарды және өзiнiң олар туралы жазған зерттеу ... ... ... ... ж. ... ... ... ашылып, Диваевты осы университетке оқытушылық қызметке шақырады. Ташкен университетi кеңестiк Орта Азияның шығыстану орталығына айналды. Кейiннен одан шығыстану институты ... ... онда ... ... ... қызмет еттi. Олардың iшiнде: В.В.Бартольд, С.Е.Малов, И.И.Зарубин, М.С.Андреев, М.Ф.Гаврилов, А.А.Семенов, В.М.Кун т.б. сияқты көрнектi ғалымдар ... ... 100-ге ... ... ... ... Ол жинаған қазақтың батырлар жыры 1922-23 ж.ж. Ташкентте ... 9 том ... ... 1924 ж. ... ... ... өлеңдерiнен құрастырған "Тарту" атты жинақ, ал 1926 ж. Қызылордада ... ... ... ... Ол "Алпамыс", "Қамбар батыр" жырларының бiрнеше варианттарын, "Тазша бала" ертегiсiнiң үш ... ... ... олардың iшiндегi ең толығын және ең көркем дегендерiн баспа арқылы шығарып отырған.
Диваевтың 1920 ж. Жетiсу, ... ... ... ... орасан мол материал әкелген. Олардың iшiнде аңыз да, жұмбақ та тақпақ та, мақал-мәтелдер де, айтыс өлеңдер де бар. ... ... ... ... ... 8 ... "Манас" дастаны да бар. Диваев "Манас" дастанын ең ... ... жыр дей ... ... ... ... ... қырғыз елiнiң өмiрi мен тұрмысы жырланады" дейдi. Диваев осы еңбегiнде Орақ-Мамай, Ер Қосай сияқты қазақ батырларының да ... ... ... оны қойы ... ... ... қазақ-қырғыз елiнiң мәдени қарым-қатынасының куәсi деп ... ... ... ... мен ... мән-мағынасына да талдау жасайды.
Жарты ғасыр өмiрiн қазақтың мәдени мұрасын жинауға, зерттеуге арнаған Ә.Диваевтың еңбегi ... ... ... ... өлең, мақала жазып, жоғары бағалаған.
Шәкәрiм Құдайбердиев (1858-1931). Абайдың ... ... ... әрi ... әрi ... аудармашы, философ, шежiрешi әмбебап ғалым.
Ол жастайынан өнер-бiлiмге, әдебиет пен тiлге (араб, парсы, түрiк, орыс тiлдерiн жетiк бiлген) бейiмдiлiк көрсетiп, көп ... ... ... ... ... оқып ... ... ж. Орыс география қоғамының Семей бөлiмшесiне мүше болған. 1905-1906 ж.ж. Меккеге сапар шегiп Стамбул кiтапханасындағы бай мәдени мұрамен танысқан. Қайтып келе ... ... ... ... ... пiкiрлескен. "Толстойша" деген өлеңiн жазған.
Ол халық аңыздары негiзiнде "Қалқаман-Мамыр", "Еңлiк-Кебек" дастандарын жазып, қазақтың әдет-ғұрыптары ... мол ... ... 1911 ж. ... ... ... һәм ... шежiресi" атты еңбегiн жазады. Ол Толстойдың қысқа әңгiмелерiн, Физулидiң "Ләйлi-Мәжнүн" поэмасын, Пушкиннiң ... атты ... ... 1918 ж. "Абай" журналына Қожа Хафиз шығармаларын аударып бастырады.
Шәкәрiмнiң дүниенiң жаратылысы, ... ... "Үш ... ... ... ... пен танық", "Мұсылмандық шарттары" атты еңбектерiнен көрiнiс тапқан. Ол бұл еңбектердi жазбас бұрын ... ... ... ... ... ... Эпиур, Демокрит, Аббас, Ньютон, Линней, Гасанди, Мұхаммед, Исус Христос, Дарвин т.б. еңбектерiн оқып шығып үлкен ... ... ... өнердi, бiлiмдi, адал еңбекпен күн көрудi, әдiлет жолын қууды насихаттады. Оның "Жастарға", "Дүние мен өмiр", "Ар", "Арман" т.б. ... ... ... ... ... сын ... ... өз мiнiңдi өзiң түзей бiл" дей келiп:
Ерiнбесең еңбекке дәулет дайын,
Жаратқан жоқ тек жат деп бiр ... деп ой ... ... ... ... ... деп басқан сайын
Бiреуге телмiрiп көзiң сатпай, еңбектен, тер төк, ... ... ... мал ... дегендi айтады.
Ахмет Байтұрсынов (1873-1937) Бүкiл саналы өмiрiн қазақ халқының бақытты, берекелi, бiрлiкшiл ел болуын аңсаған, сол жолда ... ... ... ... ... ... ... көрнектi қоғам қайраткерi Ахмет Байтұрсынов қазақ елiн ... ... ашып бiлiм ... шақырған ағартушы. Ол бiрнеше оқулықтардың авторы: ("Әлiпби", "Тiл құралы", "Баяншы", "Әдебиет танытқыш" т.б.) Ол И.А.Крыловтың бiрнеше мысал өлеңдерiн ... 1909 ж. ... ... мысал" деген атпен бастырып шығарды.
А.Байтұрсынов М.Дулатовпен бiрiгiп 1913-1917 ж.ж. Орынборда "Қазақ" газетiн шығарды. Онда мектеп, оқу-ағарту iсi, отырықшылық, сауда, ел ... iсi, ... ... ... ... сөз еттi. ... қатарлы елдердi үлгi еттi. Надандықтан құтылудың жолы оқу-ағарту iсi деп қарады. Мектептерге бiлiмдi ... ... ... көтердi. Қазақ алфавитiн жаңартып араб әрпiне жаңа әлiппе жасады.
Оқыту әдiстерiн ... ... ... ... ... ... ... атты мақаласында "Оқу жұмысының үш жағы үш нәрсеге тiреледi. Бiрi ... бiрi ... бiрi ... Осы үш ... ... тең болса, оқу қисаймайды, ауытқымайды, түзу жүредi... дейдi.
Оқу iсiн жолға қою үшiн ғылыми жүйелiлiк жасалған оқу бағдарламасы ... ... Сол ... негiздей жазылған оқулық болуы тиiс. Оқулықтағы бiлiмдi оқушы бойына ... ... ... ... ... ... көтередi. Сондай-ақ А.Байтұрсынов бiлiм негiзi бастауыш сыныпта салынады деп қарады. Бастауыш мектептерде қандай пәндер оқытылуы керек ... ... ... ол ... оқу, ... дiн, ұлт тiлi, ... есеп, шаруа-кәсiп, қолөнерi, жағрафия, жаратылыс деп саралап көрсетiп бердi. Байтұрсынлв осы пәндердiң оқулықтарын шығаруды қолға алды. Өзi бастауыш мектепке арнап ... ... ... ... оның "Тiл ... ... атпен екi бөлiмдi грамматикасы кiтабы (1925) шықты. Ал М.Дулатов бастауыш мектепке арнап "есеп" кiтабы мен қирағат ( ана тiлi оқу) ... ... ... пәндердi оқытудың әдiстемесiмен де айналысты. 1928 ж. "Жаңа мектеп" журналының 8-санында жарияланға "Қай әдiс жақсы?" деген көлемдi ... ұлы ... ... ... ... ... деген еңбегiне талдау жасай отырып, "әдiс деген ... ... ... ... ... ... ... дерлiк те бiр әдiс жоқ. Олқылықтың белгiсi - бiр ғана ... ... ... ... - ... ... болу" деп ойын тұжырымдайды.
Ол сауаттылықты негiзгi жазуға ... деп ... Жазу ... - ... ... ... ал оқу дегенiмiз - суретi салынған әрiптердiң дыбысын дұрыс айту. Балалар ... ... ... соң, сол ... ... - қәрiптi көрсету керек. Оны меңгергеннен кейiн оқу, жазу жұмыстарының бәрiне сол тiреу болады деп балаларды оқуға, ... ... ... сөз еттi. 1920 ж. ... "Баяншы" деген атпен тiлдi оқытудың методикасына арналған әдiстемелiк құрал шығарды.
А.Байтұрсынов оқытудың бiлiмдiлiк-танымдық жағымен бiрге тәлiмгерлiк қызметiне де баса ... ... ... ... тақырыптардың бiлiм бере отырып, тәрби де беруiн қарастыруды талап еттi.
Халел Досмұхамедов ( ... 1909 ж. ... ... медицина академиясын оқып, бiтiрiп Керм губерниясында, кейiн 22 Орал қазақ-орыс атқыштар ... ... ... ... ... Осы кезден бастап қоғамдық iстерге белсене араласып, "Орал", "Пiкiр", "Қазақ" газеттерiне мақалалар ... ... ж. ... ... үкiметiнiң басқару жұмыстарына белсене араласады. Батыс Қазақстан өлкесiндегi Алаш партиясының белсендi қайраткерлерiнiң бiрi болады.
1924 ж. Орта Азия ... ... 1926-29 ж.ж. ... ... институтында проректор, кейiнне педалогия кафедра меңгерушiсi, профессорлық қызметтер атқарады.
Жаратылыстану ғылымы саласында тұңғыш "Адамның тән ... (1927) ... ... (1928) ... (1929) атты оқулықтар жазып шығарады. Осы ғылым саласында тұңғыш ұлттық ғылыми терминдердi қалыптастыруда ... ... ... ... ... әдебиет, тiл бiлiмi ғылымдар саласында да бiрнеше ғылыми еңбектер жазып көзге ... ... ... ... ... ... ... сингормонизм заңы", "Кенесары-Наурызбай", "Шатай қозғалысы туралы" еңбектерiнде қазақ ауыз әдебиетi үлгiлерiнiң тәлiмдiк жағына баса көңiл ... ... ... ... ... орыс ғалымдары: В.В.Радлов, Н.И.Ильминский, Г.Н.Потанин, А.В.Алекторов, Ә.Диваев т.б. ... ... ... ... ауыз ... ... ... тұңғыш классификация жасаған. Ұлттық өнер туындыларына, әсiресе айтыс өнерiне, қазақтың барымта-аламандығы жөнiнде келелi пiкiр бiлдiрген. Ұлттық ... ... ... де мән бере қарастырған. Қазақтың ою-өрнек, зергерлiк бұйымдардың ... ... ... ... "Тiлләқари" және "Ширдар" медресесiн салдырушы Жалаңтөс батыр туралы тың ... ... ... тiл, ... адам психологиясының ерекшелiктерiн сөз ете келiп "Тiлiнен айырылған жұрт жойылған жұрт. Мектеп пен баспаның тiлi дұрыс ... ... тiлi ... ... Ал ... пен ... қолданудан қалған тiл - шатасқан тiл. Ол ел сорлы ел, мұндай ... тiлi ... ... ... ... Өз тiлiн ... ... жат елге елiктей беру зор қате" - ... ... Бiз ... оның ... ұлт тiлi мен ұлт ... ... нағыз патриот азамат екенiн байқап бiлемiз.
Мiржақып Дулатов (1885-1935)
1897 ж. Торғайдағы орыс-қазақ мектебiне түсiп, оны 1902 ж. ... ... 6-7 жыл ... ... ... Мiржақып кейiн Омбы, Қарқаралы қалаларына барады. 1909 ж. Уфада "Оян, қазақ" атты еңбегiн, кейiн ... ... ... ... ... ... журналына әртүрлi тақырыпта мақалалар жазып тұрады. 1913-1917 ж.ж Орынборда А.Байтұрсыновпен бiрге "Қазақ" газетiн шығарады.
Қазан төңкерiсiне дейiн, сондай-ақ Кеңестiк ... ... Алаш ... мен ... ... қайраткерi болғаны үшiн бiрнеше рет 1922-26 ж.ж. Орынбордағы қазақ ағарту ... ... ... 1922 ж. екi бөлiмнен тұратын бастауыш сыныпқа арналған "Есеп құралы", 1924 жылы "Қирағат" атты оқулығын басып шығарды.
Ұлы педагог Ы.Алтынсариннiң ... ... ... идеяларын әрмен қарай жалғастырып, ол да А.Байтұрсынов сияқты оқу-тәрбие iстерiн ғылыми тұрғыда қарастырды. Оқытудың жаңа әдiс-тәсiлдерiн ... ... жаңа ... ... бiлiм ... сабақтың ғылыми дидактикалық негiзде жүргiзiлуiне зер салды. Мәселен "Қирағат" атты кiтабының алғы ... ... - ... ол - ... өз ... бiр ... Ғылыми педагогикада... мектеп программасында бiрiншi орыналатын нәрсе қирағат, баяндап оқыту... Қирағаттың мақсатын түсiнбеген мұғалiм үмiт еткен пайданы бере алмайды... ... ... ... бiр-бiрiне ұйқастырып ойлануына, оқып шыққанын жадында рет-ретiмен һәм ... ... ... әрекеттендiру керек". Ал орыс педагогикасының атасы К.Д.Ушинский айтқандай, оқу-тәрбие процесiне (жазу, сызу, ... оқу т.б.) ... ... ... (көз, ... қол т.б.) ... ... отыру қажеттiлiгiн мұғалiмдердiң есiне салады. Ғалым оқыту процесiндегi тәрбиенiң ролiне зор көңiл бөле келiп, ... ... ... ... да, ғылымымыз тәрбиесiз кемелiне жетпейдi. Кiмде-кiм өзiнiң табиғатында не нәрсеге шеберлiгi барлығын сезiнiп, өз жолына ... ... ... ... деп ... ... адам ... ескере асырылуын қалайды.
М.Дулатов өзiнiң "есеп құралы" кiтабын бiрiншiден, қазақ ... ... ... ... рет ... ... ... терминдердi тiлiмiзге енгiзудi, үшiншiден оқулықтағы материалдардың бiлiмдiк және тәлiмдiк жағынан бiрдей қарастырылуына зер салды. Сөйтiп, М.Дулатов математикалық оқудың негiзiн салды. ... ... ... қазақ әйелдерi арасынан тұңғыш әлеуметтiк iске белсене араласқан әрi мұғалiм, әрi ... әрi ... ... Ол 1902 ж. ... ... ... оқып ... Торғайдағы қыздар училищесiнде, кейiн (1904-1919 ж.ж.) Семейдегi мұғалiмдер семинариясында мұғалiмдiк қызмет атқарды.
Н.Құлжанова 1924 ж. "Мектепке дейiнгi балаларды тәрбиелеу" атты ... ... ... ... шығарды. Кейiн "Әйел теңдiгi" журналында қазақ балабақшаларындағы озат тәжiрибелер жайында бiрнеше мақалалар жазады.
1924 жылы "Ана мен бала" атты ... ... ... Бұл еңбекке алғы сөзi атақты - турколог ғалым, қоғам қайраткерi Ахмет Байтұрсынов ... ... ... ... ... ... ... мақсатын баяндай келiп, баланың қимыл-қозғалысына, сезiм мүшелерiне, сөйлеу, ойлау ... ... ... тоқталады. Бала ойынының мәнi мен маңызына тоқталады. Жас баланың өсiп-жетiлуiне, дүние-танымына ... ... ... ... ... ... түсiп, жүгiрiп, құспен бiрге сайрап, көбелек қуып, шыбын-шiркей, құрт-құмырсқамен бiрге көкорай шалғын, тоғай арасын ... ... ... де, ... де ... ... өсiп, өркендемек" - дейдi.
Автор баланың елiктегiштiк, ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуге баса көңiл бөлудi қуаттайды.
Жүсiпбек Аймауытов (1889-1931)
Жазықсыз жапа шеккен, қазақ әдебиетi мен мәдениетiнiң көрнектi қайраткерлерiнiң бiрi Ж.Аймауытов ... ... ... ... ... ... Ол ... оқулықтар мен оқу құралдарының авторы.
Ж.Аймауытов Павлодардағы орыс-қазақ мектебiн, онан кейiн Семейдегi мұғалiмдер семинариясын (1918) ... 1924 ж. ... бала ... 1920 жылы ... ... ... Қазақстан Советтерiнiң сьезiне делегат болып сайланады. ҚАССР Халық ағарту комиссариатының ... ... ... тiлi", "Ақ жол" ... қызметкерi, мектеп мұғалiмi, 1926-29 жылдары Шымкенттегi педтехникумның директоры болып iстейдi. 1931 жылы ... деп ... ... өлiм ... ... ... ж. ... журналының бас редакторы бола отырып, тәрбиемен байланысты бiрнеше ғылыми мақалалар ... ... ... 1922 ж. жеке ... болып шыққан "Тәрбие жетекшiсi" атты еңбегiн ерекше атап өтуге тура келедi. Ол еңбегiнде Ж Аймауытов "Адам мiнезiнiң, ақыл-қайратының әр ... ... - ... ... болуынан... Адам баласының ұрлық iстеуi, өтiрiк айтуы, кiсi тонауы, өлтiруi сияқты бұзақылықтарды жасауы, тәрбиенiң жетiспегендiгiнен" - ... ... бала ... ... ... зор мән бере ... "Баланы бұзуға, яки түзетуге себеп болатын бiр шарт - жас ... ... ... ... ... тәрбиесiне байланысты "ұяда не көрсе, ұшқанда соны iледi" деп бала мiнезiн қалыптастырудағы отбасы мүшелерiнiң ықпалына тоқталады.
Ж.Аймауытов өнегелi үйелменнен де ... ... ... ... немесе тәрбиесi нашар отбасынан да тәрбиелi, өнегелi баланың өсуi мүмкiн дей келедi де, бұл ... ... ... ... ... құрбы-құрдастың ықпалынан, соларға елiктеуден болатынын дәлелдейдi.
Тәлiмгер-ғалым бала тәрбиесiнде туған елдiң әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрiнiң белгiлi мөлшерде әсер ететiнiн ғылыми ... ... ...
Ол "ойын-сауық, өлең-жырды естiп өскен елдiң баласы өнерге бейiм болады, ... ... ... дiншiл келедi. Жастайынан кемдiк, жоқшылық, қағажу көрiп өскен ауылдың баласы жасқаншақ, бұйығы болады" - деп қоғамдық салт-сана, ... ... ... ... ... ... жазбаларынан Л.Н.Толстойдың "Тәрбие дегенiмiз бiр адамның екiншi бiр адамға ... ... ... А.С.Макаренконың "Адамдарды қоршаған орта тәрбиелейдi. Адамның тұтыну заттары, табиғи құбылыс т.б. бәрi ... ... ... ... Соның iшiндегi ең әсерлiсi - адамдардың қарым-қатынасы, әсiресе ата-аналар мен ұстаздардың ықпалы ерекше" деген ... ... ... жиi ұшырасады.
Ж.Аймауытовтың пiкiрiнше мұғалiмнiң айналысатыны - ... ... ... ... өркендейтiн тiрi адам болғандықтан, бiркелкi әдiстен табан аумай шектелiп қалуға болмайды... Сабақ үйреншiктi жай шеберлiк ... ол ... ... табатын өнер... Дидактика мұғалiмге жиi жөн-жоба көрсетiп жетекшiлiк етедi... ... ... ... ... ... ғана ... - деп, ... бiлiм берудiң әдiстердiң догма емес, iзденуден туатын iс-әрекет екенiн дұрыс атап өткен.
Ж.Аймауытов бiлiм негiзi ана тiлi ... ... айта ... "Ана тiлiн ... ... ... тұрып, өзге пәндердi түсiну мүмкiн емес. Ана тiлi - ... ... ... бергi жан дүниесiнiң айнасы, өсiп-өнiп, түрлене беретiн, мәңгi құламайтын бәйтерегi" - деп, оның ... ... оны ... және терең меңгеру қажеттiлiгiн баса көрсетедi.
Автор, адамның жан қуатын тәрбиелеп жетiлдiрудегi тарих пәнiнiң алар орнын айта келiп "Тарихты оқыту ... ... ... өмiр мен ... заманның байланыс заңдылықтарын ажырата бiлерлiк сана туғызамыз" - ... ... ... "қандай тарихтың түрiн оқытуды алғаш қолға алу керек?" дегендi де сөз етедi.
"...Алдымен балалардың өздерiне ... ... ... таныс өз жұртының тұрмыс-салты, тыныс-тiршiлiгiне байланысты тарихты оқытудан бастағанды жөн... басқа ... ... ... ... ғана алу ... - деп ...
Ж.Аймауытов осы еңбегiнде туған өлкенiң жағрафиясын оның тарихымен байланыстыра қарастыруды ұсынады. Автор ерте замандағы ... ... ... ... ... ... ... халқының ертедегi тарихымен байланыстыра жүргiзудi қуаттайды.
Көшпелi жұрттың өткендегi салт-санасы, әдет-ғұрпы, ... ... және ... ... ... ету үшiн ... әдебиеттi, тарихты және жағрафияны бiрiктiрiп, яғни интеграциялап "Бiздiң Отан" деген атпен оқытуды қажет деген пiкiр ... ... адам ... ... ... ... ... орын алып келгенiне, өнерсiз қоғамның дамуы, рухани мәдениеттiң молаюы мүмкiн еместiгiне ... ұлт ... ... ... ... пен әуез ... пәнiн үйретудiң керектiгiн, әрбiр баланың өнерге деген ынтасын қозғап, өнерпаздық қабiлетiн тәрбиелеуде бұл ... ... баса ... ... 1929 ж. ... ... ... деген еңбегiнде баланың бiлiмге деген ынта-ықыласын, зейiн-зердесiн арттыру үшiн мұғалiмдерден төмендегi шарттарды орындауды талап еттi. Олар: жаңа берiлетiн ... ... ... меңгерген бiлiмiне негiздеу, оқушылардың жаңа бiлiмдi меңгеруiне бағыттайтын проблемалық сұрақтар қоя отырып, олардың назарын меңгерiлетiн жаңа ... ... басы ... қажетсiз мағлұматтарды айтудан сақтану, салыстыру, теңеу, ұқсату, сияқты тәсiлдердi қолдану ... ... ... ... ... ... ... үнемi жаңартып жандандырып отыру, көрнекiлiктi пайдалану т.б. дидактикалық әдiс-тәсiлдердi сөз етедi.
Сондай-ақ ол "Психология" (1926), "Жан жүйесi және өнер ... ... ... ... ... ... ... ғылымдарын ұщтастыра оқытуға терең мән бередi.
Мағжан Жұмабаев (1893-1938) әрi лирик ақын, әрi аудармашы, әрi ұстаз-ғалым Мағжан Жұмабаев ... ... ... ... ... бiрге, оқытушылық қызметтi атқара жүрiп, тұңғыш педагогикалық оқулықтар жазып қалдырды. Ол ... ... ... ана тiлi" (1925), ... бол" (1926), "Педагогика" (1922) атты оқулықтары педагогика және әдiстеме ғылымдарына қосқан тың үлес болып саналады. М.Жұмабаев орыс, ... ... ... ... оқи ... ... ... тәрбиенiң ұлттық ерекшелiктерiн ескере өзiнiң "Педагогика" атты оқулығын жазудағы ұстанымын былайша сипаттайды: "Тәрбие ... ... ... батыс ғалымдарын айтып отыр - С.Қ.) таңдап алуға ұмтылдым. Шамам келгенше қазақ жанына ... ... ... ... пән тiлi болмағандықтан түрлi терминдерге тап басқанда қазақша сөз табу көп ... тидi. ... ... ... ... ... таза орыс сөздерi қазақшаға айналдырылды. Ал ендi жиһан тiлi (интернацианалдық терминдер - С.Қ.) болып кеткен сөздерi қазақшаға ... деп ... тиiс ... ... да ол ... ... ... терминдар жоқтың қасы едi. М.Жұмабаев жүздеген педагогикалық жаңа терминдердi ойлап тауып, тiлiмiзге енгiзген.
Оқу құралының бiрiншi бөлiмiнде ... ... ... ... Оның ... ... ... төртке бөлiнедi. Олар: дене, жан, ақыл тәрбиесi, сұлулық пен әдеп-құлық тәрбиесi. Тәрбиенiң бұдан басқа да ... ... бар. ... төрт ... баса ... ... сол ... талабынан туған көзқараспен астасып жатыр. Бүгiнгiдей экономикалық, экологиялық және құқықтық тәрбие ол жылдарды (1930) онша актуальды мәселе болмаса керек.
Автор осы ... төрт ... ... түсiндiре келiп, былай дейдi: "Егер де адам баласына осы төрт тәрбие тегiс берiлсе, оның тәрбиесi түгел болғаны. Бала ... ... ... ... ойлайтын, дұрыс шешетiн, дәл табатын ақылды болса, сұлу сөз, сиқырлы ... ... ... ләззат алып, жан толқындырарлық болса, жамандықтан жаны жиренiп, жақсылықты жаны тiлеп тұратын құлықты болса ғана адам баласының дұрыс ... ... шын адам ... Балам адам болсын деген ата-ана осы төрт тәрбиенi дұрыс орындасын..." ... ... ... ... ... ... - деу ... М.Жұмабаев тәрбие мақсатын айқындап бередi. Автордың туған халқының тәлiм-тәрбиелiк бай мұрасын игеру жөнiндегi бағыт-бағдары да ... "Ұлт ... - деп ... ол, - баяғыдан берi сыналып келе жатқан тақтақ жол ... ... ... сөз жоқ, ұлт ... таныс болуға тиiс. Сол ұлт тәрбиесiмен тәрбие қылуға мiндеттi".
Мағжан сонымен бiрге ұлт ... сын ... ... ... ... ... ... шақырады. "Киiз үйдiң зиянды жағы болғаны сияқты, - деп ... ол, - ... жағы да бар. ... сол киiз ... ... баланы ұстай бiлуде. Шын таза ауа сол киiз үйде болмағанда қайда болады? Ал ... таза ауа аса ... ... бiрге жүрiп, бiрге өскен қазақ баласын аса нәзiк қылып, үлбiретiп тәрбие қылмағаны дұрыс болмас... Қазақ баласының тәрбиесi қазақ тұрмысына ... ... ... ... ... баланы жастайынан шыңдау, өмiрге үйрету қажет дегендi айтады.
Автор "Қазақ бесiгi - аса ұқыптылықпен ... ... ... тартпалары, астындағы тесiгi, шүмегi, түбегiмен баланың таза, ... ... көп ... дей келе, қазақ бесiгiнiң құрылымын жетiлдiрудi (қол, аяқ бауларды жалпақ жасамау және қатты тартып байламау) ... ... ... он төрт ... ... Соның он тарауы ұлттық психологияны сөз етедi. Ол жан ... ол ... яки ... сезiм яки көңiл, һәм қайрат деп үшке бөлiп қарастырады. Олардың ... ... ... Абай ... ... ... ... қайрат, жүректi бiрдей ұста,
Сонда адам боласың елден ерек" - деуi ақыл (ми) мен ерiк, ... ... деп ...
Ол сыртқы сезiмдердi: көру, есту, иiскеу, тату, сипау (ет сезiмi) деп беске ... ... ... атқаратын қызметiне, ерекшелiктерiне сипаттама бередi. Оларды дұрыс жетiлдiрудiң жолдарын көрсетедi.
Бұларды жетiлдiруде ұлттық дәстүрге ... ... ... ... ... ... ... маңырауын, түйенiң боздауын ажырата бiлу арқылы тәрбиелеудi ұсынады. М.Жұмабаев: "Адамның әдемiлiктi сүю сезiмiн тереңдететiн де осы есту ... - дей ... өз ... ... ... ... ... күйлерi туралы ойларымен тиянақтайды.
М.Жұмабаев адам өмiрiндегi қиялдың (фантазияның) рөлiне тоқтала келiп "Қиялы дамымаған адам мылқау адам... Қиял адам ойын дамытады... Ол үшiн ... ... ... ертегiлер айтқызып үйрету керек" дейдi.
Мағжан ой-қиялдың өрiстеудегi тiлдiң рөлiне тоқтала келе "Бiр ұлттың тiлiнде сол ... жерi, ... ... ... көрiнiп тұрады... Ұлттың тiлiнiң кеми бастауы - ұлттың құри бастауы... дегендi айтады.
Қорыта келе ... ... орыс ... ... ... педагогиканың жан сырын терең зерттейтiн психология ғылымы мен байланыстыра қарастырады. Сөйтiп, ол қазақтың халық педагогикасын ғылыми тұрғыда ... ... ... ... ... жасаушы болды.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогикадан мемлекеттік емтиханға дайындық40 бет
"педагогикалық психология ғылым ретінде"18 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Ағылшын елдерінде болашақ әлеуметтік педагогтарды кәсіби даярлау ерекшеліктері80 бет
Педагогикалық шеберлік және педагогикалық іс әрекет12 бет
Тригонометриялық теңсіздіктерді шешу13 бет
Әлеуметтік педагогиканың теориясы мен практикасы4 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
Matlab программалау тілінде үшөлшемді графиктерді салуға арналған функциялармен танысып, оларды пайдалана отырып, графиктерді құру және оларды редакциялау34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь