Әбу Насыр Әл-Фараби және оның ғылыми- философиялық еңбектері


ЖОСПАР

І. КІРІСПЕ

ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1. ӘБУ НАСЫР ӘЛ.ФАРАБИ (ҚЫСҚАША ӨМІРБАЯНЫ)

2. ӘБУ НАСЫР ӘЛ.ФАРАБИ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҒЫЛЫМИ. ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ЕҢБЕКТЕРІ

3. ӘЛ.ФАРАБИДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ КӨЗҚАРАСТАРЫ

ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.
КІРІСПЕ

Тарихты білмей тұрып қазіргінің қадіріне жету, болашақты болжау қиын дейтін ғылымның өз қатдасы бар. Өміріміздің даму барысын дүрыс түсініп, ғылымның бүгіні мен ертеңін танып, бағдарлап отыруда ғылым тарихы маңызды орын алады. Расында адамзаттың жинақталған материалдық байлықтары қандай ұшан теңіз болса, оның рухани байлығының қоры да сондай көп. Бұлардың бәрі — баршаға бірдей ортақ қазына. Сол мәдени мұраны талдап, іріктей білу, оны қастерлеп бағалай білу, халыққа жеткізу — кейінгі ұрпақтың абыройлы міндеті.
Осы кездегі өркені өскен сан салалы ғылым мен мәдениетті жасауға талай елдің, талай үрпақтың таңдаулы өкілдері қатысты. Орта ғасырларда адамзат білімінің молайып, ақыл-парасатының жетілуіне орасан зор еңбек сіңірген ғұламаларының бірі — казак, топырағынан шыққан данышпан перзент Әбунасыр Фараби (870-950) болды.
Фараби және оның шәкірттерінің ғылым мен мәдениетті дамытудағы орнын анықтау, ғылыми мұраларын мұқият зерттеу өте үлкен маңызды жұмыс. Бұл жағдайды білімпаздар өте ертеден-ақ аңғарған сияқты. Сондықтан да болу керек, дүние жүзінің әр түрлі халықтарынан шыққан оқымыстылар Фараби мұраларын мың жыл бойы зерттеп келеді.
Қазақстан ғалымдары да бұл салада біраз жұмыстар істеді. Орыс және казак тілдерінде Фарабидің философиялык және әлеуметтік- этикалык трактаттарының жинақтары, орыс тілінде математикалык, тарихи-философиялык, логикалык, жаратылыстану ғылыми еңбектері, "Птолемейдің "Алмагестіне " түсініктемелері" жарык көрді. Ғұламаның философиялык, ғылыми еңбектерін зерттеуді, түсіндіруді, насихаттауды нысана еткен көптеген ғылыми-зерттеу монографиялар, кітаптар, мақалалар, көркем әдеби туындылар басылып шықты. Бұлардың ішінде осы еңбек авторының "Әл-Фараби", "Фарабидің математикалык мұрасы " (орыс тілінде), "Сөнбес жұлдыздар ", "Фараби еңбектеріндегі астрономия мәселелері" (орыс тілінде), "Фарабидің педогогикалық мұрасы "(орыс тілінде) монография, кітаптары, "Фараби Бағдат шаһарында " атты повесі, көптеген мақалалары бар.
Менің бұл рефератты жазудағы көздеген басты мақсатым, қолда бар материалдарға, мағлұматтарға сүйене отырып, ұлы ғалымның ғылым мен өнердегі қол жеткен табыстарының, мұраларының кейбір қырларын көпшілікке түсінікті түрде таныту болып отыр.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР


А.Кобжов. Әл-Фараби, Алматы, 1971.
Әл-Фараби. Философиялық трактаттар, Алматы, 1973.
Әл-Фара6и. Әлеуметтік-этикалық трактаттар. Алматы, 1975.
Әл-Фараби. Трактаты о музыке и поэзии. Алматы, 1974.
Аль-Фараби. Математические трактаты, А-Ата, 1972.
Aль-Фараби. Комментарии к "Алмагесту'" Птолемей. А-Ата, 1975
Аль-Фараби. Логические трактаты. Алма-Ата, 1975.
Аль-Фараби. Историко-философские трактаты. Алма-Ата, 1985.
Аль-Фараби. Естественно-математические трактаты. Алма-Ата, 1987.
Аль-Фараби. Научное творчество. Сб. статей. М., 1975
А.Кубесов. Математическое наследие аль-Фараби. Алма-Ата, 1974
А.Кубесов. Астрономия в трудах аль-Фараби, Алма-Ата, 1981.
А.Кубесов. Педагогические наследие аль-Фараби. Алма-Ата, 1989
А.Кубесов. Педагогические наследие аль-Фараби. Педагогика ғылымы докторлығын алу жөніндегі диссертация, Ташкент, 1990.
А.Кобесов. Сөнбес жулдыздар. Алматы, 1973.
Қазақэнциклопедиясы.Әл-Фараби. 2 том, 1971.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




ЖОСПАР

І. КІРІСПЕ

ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1. Әбу Насыр әл-Фараби (қысқаша өмірбаяны)

2. ӘБУ НАСЫР ӘЛ-ФАРАБИ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҒЫЛЫМИ- ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ЕҢБЕКТЕРІ

3. ӘЛ-ФАРАБИДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ КӨЗҚАРАСТАРЫ

ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.

КІРІСПЕ

Тарихты білмей тұрып қазіргінің қадіріне жету, болашақты болжау қиын
дейтін ғылымның өз қатдасы бар. Өміріміздің даму барысын дүрыс түсініп,
ғылымның бүгіні мен ертеңін танып, бағдарлап отыруда ғылым тарихы маңызды
орын алады. Расында адамзаттың жинақталған материалдық байлықтары қандай
ұшан теңіз болса, оның рухани байлығының қоры да сондай көп. Бұлардың бәрі
— баршаға бірдей ортақ қазына. Сол мәдени мұраны талдап, іріктей білу, оны
қастерлеп бағалай білу, халыққа жеткізу — кейінгі ұрпақтың абыройлы
міндеті.
Осы кездегі өркені өскен сан салалы ғылым мен мәдениетті жасауға талай
елдің, талай үрпақтың таңдаулы өкілдері қатысты. Орта ғасырларда адамзат
білімінің молайып, ақыл-парасатының жетілуіне орасан зор еңбек сіңірген
ғұламаларының бірі — казак, топырағынан шыққан данышпан перзент Әбунасыр
Фараби (870-950) болды.
Фараби және оның шәкірттерінің ғылым мен мәдениетті дамытудағы орнын
анықтау, ғылыми мұраларын мұқият зерттеу өте үлкен маңызды жұмыс. Бұл
жағдайды білімпаздар өте ертеден-ақ аңғарған сияқты. Сондықтан да болу
керек, дүние жүзінің әр түрлі халықтарынан шыққан оқымыстылар Фараби
мұраларын мың жыл бойы зерттеп келеді.
Қазақстан ғалымдары да бұл салада біраз жұмыстар істеді. Орыс және
казак тілдерінде Фарабидің философиялык және әлеуметтік- этикалык
трактаттарының жинақтары, орыс тілінде математикалык, тарихи-философиялык,
логикалык, жаратылыстану ғылыми еңбектері, "Птолемейдің "Алмагестіне "
түсініктемелері" жарык көрді. Ғұламаның философиялык, ғылыми еңбектерін
зерттеуді, түсіндіруді, насихаттауды нысана еткен көптеген ғылыми-зерттеу
монографиялар, кітаптар, мақалалар, көркем әдеби туындылар басылып шықты.
Бұлардың ішінде осы еңбек авторының "Әл-Фараби", "Фарабидің математикалык
мұрасы " (орыс тілінде), "Сөнбес жұлдыздар ", "Фараби еңбектеріндегі
астрономия мәселелері" (орыс тілінде), "Фарабидің педогогикалық мұрасы
"(орыс тілінде) монография, кітаптары, "Фараби Бағдат шаһарында " атты
повесі, көптеген мақалалары бар.
Менің бұл рефератты жазудағы көздеген басты мақсатым, қолда бар
материалдарға, мағлұматтарға сүйене отырып, ұлы ғалымның ғылым мен өнердегі
қол жеткен табыстарының, мұраларының кейбір қырларын көпшілікке түсінікті
түрде таныту болып отыр.

Әбу Насыр әл-Фараби
(870—950)

Әбу Насыр әл-Фараби — Шығыстың ұлы ойшылы, әмбебап-ғалым, Онтүстік
Қазақстан облысындағы Отырар қаласында туған. Фараби ілкі ортағасырлық
білім-ғылымның барлық салаларының негізін қамтитын орасан мол мұра
қалдырды, сол үшін оны көзі тірісінде-ақ Екінші ұстаз (Аристотелъден
кейінгі екінші ұстаз) атады. Тәжік академигі Б. Рафуровтың мағлұматтары
бойынша Фараби трактаттарының саны екі жүзге жуық деп есептеледі. Осы
еңбектер дүние жүзінің көптеген тілдеріне (араб, парсы, еврей, латын,
ағылшын, неміс, француз, испан, орыс, қазақ, өзбек, т. б.) аударылған,
бізге ойшылдың 80-нен астам шығармалары жетті.
Тәрбие мен білім, педагогика мен психология, этика мен әдістеменің
теориялық және практикалық мәселелерін қарастыру Фарабидің ғылыми-
философиялық мұрасының құрамдас, оның дүниетанымының ажырамас бөлігі болып
табылады. Әлемнің, негізгі тұтқасы — адам. Егер оның ақыл-ой парасаты
ойдағыдай дамып жетілсе, ол дұрыс өсіп-өркендей алады. Қажетті дағдылар мен
жақсы мінез-құлық адамды бақытқа кенелтеді. Жаман мінез-құлық — бұл рухани
дерт, жақсы мінез-құлық пен ақыл-ой парасаты — адамның басты кадір-
қасиеттері қалыпты іс-әрекет үстінде ғана қалыптасады. Адамның өсіп-
жетілуінде Фараби дағды мен әдетке елеулі орын береді, бұлар тәлімгердің
ғибратты сөзі мен нақты ісі жәрдемімен калыптасады. Қандай болсын әдіс,
тәсіл (мақтау, бетіне басып ұялту, көзін жеткізу, көндіру, тағы басқалары)
тәрбиешіден асқан имандылық, ізетті талап етеді, осылай еткенде ғана ол
шәкірттерден шыншылдықты, сыпайылықты, әділдікті талап ете алады, сондықтан
мұндай қасиеттерге ұстаздың өзі де ие, болуга тиіс. Ізгі, әділетті қаланың
басшысы мен ұстаз екеуі бірдей дәрежеде тәлімгер. Ұстаз балаларды, ал кала
басшысы шаһардың бүкіл тұрғындарын тәрбиелейді. Нағыз тәрбиеші, жалпы
жұртқа танымал жетекші өзінің бойына он екі тума табиғи қасиетті, алты жүре
дарыған қасиетті меңгерген дана адам. Окыту — тіл ұстарту, білім беру
арқылы, үйрету жолымен, ал тәрбиелеу — сарамандық жұмыс пен тәжірибе
арқылы жүзеге асырылады. Білім адамды қуаныш пен бақытқа кенелтеді,
дүниені танып-біле отырып, адам оның әсемдігі мен бітім-болмысына
қанығады. Ғылым-білімді, әр алуан қолөнер кәсіптерінің
дағдыларын игеруге, үлгілі адамгершілік қасиеттердің қалыптасуына қажырлы
еңбек, оқыту, тәрбие берумен қатар өзін-өзі тәрбиелеу, күшті ерік-жігер
арқылы жетуге болады.
Әл-Фараби психология жөніндегі көптеген еңбектердің (Ақыл-ой туралы,
Жан туралы, Темперамент туралы, Түс көру туралы сөз, Жанның мәні
туралы, Ақыл-ой және ұғым, Жас өспірімнің ақыл-ойы туралы кітап,
Ересектердің ақыл-ойы туралы кітап тағы басқалар) авторы ретінде де
танылды. Ол араб тілі. халықтар арасында жан туралы ілімдердің сындарлы
жуйесін тұңғыш баяндап, психологиялық терминдер жасады. Өкінішке қарай,
оның еңбектерінің көбі бізге жеткен жоқ.

ӘБУНАСЫР ФАРАБИ ЖӘНЕ ОНЫҢ
ҒЫЛЫМИ-ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ЕҢБЕКТЕРІ

Есімі дүние жүзіне мәлім болып, ғылыми және мәдени мұралары ғасырлар
бойы ардақталып, ұрпактан-ұрпаққа өтіп келе жатқан ардагер азаматтар
тарихта аса көп емес. Тарих жазбасында, халықтың рухани қазынасында
айтулылардың айтулысы, жүйріктердің жүйрігі ғана мәңгілік. Мың жылдан артық
уақыт өтсе де, аты ауыздан-ауызға жатталып, еңбектері уақыттың, мезгілдің
катыгез сынынан мүдірмей өткен, сол адамзат ұлдарының, тарих перзенттерінің
бірі Әбу насыр Фараби. Ол да осы Отырарда туды, осында "кірін жуып,
кіндігін кесті". Қаратаудың тасына секірді. Сырдың суын ішті. Арыстың суын
кешті, Қызыл-құмның аптабына күйді.
Фарабидің өмірі жөнінен бізге жеткен мағлұматтар үздік-үздік аңыз-шыны
аралас болып келеді. Фарабидің толық аты-жөні — Әбунасыр Мұхаммед ибн
Мұхаммед ибн Ұзлағ ибн Тархан әл-Фараби, яғни өз аты Мұхаммед, әкесі
Мұхаммед, оның әкесі Ұзлағ, арғы атасы Тархан. Туған жері қазақтың ежелгі
қаласы Отырарды арабтар Бараба-Фараб деп атап кеткен, осыдан барып ол
Әбунасыр Фараби, яғни Фарабтан шыққан Әбунасыр атанған. Кейде оны жай ғана
"Тархани" деп те атайды. Бізге жеткен кейбір деректерге қарағанда оның
әкесі сол тұста көшпеліліктен отырықшылыққа ауысқан түркі тайпаларының
бірінен шыққан әскер басы екен. Бір нұсқада Фарабидің руы қаңлы-қыпшақ деп
көрсетілген. Бұл шындыққа жақын келетін сияқты. "Тархан" деген атаудың
төркінін екі түрде топшылауға болады. Бірінші жағынан, ежелден Сыр, Отырар
бойын жайлаған (қазір де мекендеп отыр) тарихқа ертеден мелім қаңлы
тайпасында "Тархан" (кейде "Дархан деп те атайды") атты ру болған (қазір де
бар). Екінші жағынан Кашқари "Қанды-қыпшақтардың атақтыларының есімі" деп
жазады. Демек "қанды" мен Тархани байланысты. Сондықтан да Фараби қазіргі
қазақ ұлтын құрған байырғы рулардың бірі қаңлы-қыпшақтан шыққан деп айтуға
толық негіз бар.
Әбунасыр оқуды өте ерте бастаған. Бастапқы білімді ол туған қаласы
Отырарда алады, одан соң Хорасанға барады. Кейінірек білімін онан сайын
толықтыру мақсатында араб мәдениетінің орталығы Бағдатқа кетеді. Ғылым-
білімге өте құмартқан зерек Әбунасыр мұсылман бола тұра, тіпті кәпірлерден
сабақ алудан тайсалмайды. Мәселен, тәуіптік өнер (медицина) мен логиканы
христиан оқымыстысы Юханна ибн Хайланнан, ал жаратылыстану ғылымдары мен
грек тілін атақты аудармашы Әбу Башар Маттадан (ол да христиан) үйренеді.
Бір нұсқада Фараби осы шәкірт шағында атақты оқымысты Абубәкір ибн Сиражбен
жақын араласып, оған логиканы үйретіп, одан астрономияны үйренген деп
айтылған. Фараби түркі, араб, парсы, грек және басқа тілдерді жетік білген.
Кейбір деректер бойынша тіпті ол 70 тіл білген деп те айтылады. Бұл әрине,
асыра дәріптеу болар.
Фараби ғылымды көбінесе өз бетінше меңгеріп, аса зор табандылық
көрсеткен, орасан мол табыстарға жеткен адам. Ол, әсіресе, грек ғылымы мен
философиясын, ең әуелі Аристотельдің бай мұрасын игеруді қолға алған. Мұнда
ол аса үлкен шыдамдылық пен ыждаһаттылық көрсетеді. Бір аңыз бойынша, ол
Аристотельдің "Жан туралы" дейтін еңбегін жүз рет, "Табиғи гармониясын"
қырықрет, "Риторикасын" екі жүз рет оқыған көрінеді.
Міне осылай Фараби жұртқа мәлім оқымысты болып, дүние жүзінің ұстазы
деген дәрежеге көтерілді. Ол алғашқы кезде Бағдатта істейді, кейіннен
Дамаскіде, сонан кейін Алеппода (Сирия) әмірі Сайф әд-Дауланың қарамағында
болады. Фараби өз бетінше ғылыммен үзбей шұғылдана берген. Мәселен, бір
әңгіме бойынша ол Дамаскіде жүрген кезінде күндіз кала шетіндегі бау-
бақшада қарауылдық қызмет атқарып, күндіз тапқан ақшасына сатып алған шырақ
жарығымен түнімен ғылыми жұмыспен шұғылданады екен. Фараби өте қарапайым,
канағатшыл кісі болған, жұпыны киініп, ырду-дырдудан барынша аулақ жүруге
тырысқан.
Фараби өлерінің алдында Египетке барып қайткан. Ол бұрынырақ өз отаны —
Түркістанға да барған, кейбір мағлұмат бойынша сол тұстағы Бұхардың әмірі
Мансұр ибн Нұхтың өтінуі бойынша "Екінші тәлім" (Ат-Таһлім ас-сани) атты
еңбек жазған. "Екінші ұстаз" деген лақапты осы оқиғаға байланысты алған
дейді. Фараби хиджра есебі бойынша 339 жылы раджаб айында (бізше 950 жылғы
желтоқсанның аяғы немесе 951 жылғы қаңтардың басы) Дамаскіде қайтыс болады.
Тарихшы ибн Халлаканның айтуынша, Дамаскінің "Баб ас-сағир" (Кіші дарбаза)
зиратына қойылған көрінеді.
Фараби Аристотельдің, әл-Киндидің ізін қуып философия мен ғылымның
барлық тараулары бойынша калам тартып аса ірі жетістіктерге жетеді. Ол
ғылымның түрлі салалары бойынша 150-ге тарта ірілі-ұсақты еңбек жазған
Фараби, әсіресе, философия ғылымын көп зерттеген. Оның философиялық
еңбектерінің басым көпшілігі грек ойшылдарының, әсіресе Аристотельдің
мұрасын зерттеуге арналған. Фараби Аристотельдің "Категориялар",
"Метафизика". "Герменевтика", "Риторика", "Поэтика", бірінші және екінші
"Аналитика" т.б. бірсыпыра философиялық және логикалық шығармаларына
түсініктемелер жазған.
Фарабидің Аристотель философиясына мұнша зейін қоюында үлкен мән бар.
Аристотель дүниені материалистік тұрғыдан дұрыс түсіндіруші, жан-жақты
білім иесі, данышпан адам. Ал орта ғасырларда кейде түсінбегендіктен, кейде
түрлі діни ағымдардың әсерінен әдейі Аристотельдің құнды-құнды
материалистік идеялары бұрмаланып, шатастырылып жіберілген. Тіпті араб
Шығысында кейбір грек идеалистерінің еңбектерін Аристотельге телушілік орын
алды.
Фараби Аристотельдің мұраларын, пікірлерін ондай бықсықтан тазалап,
аршып өз калпында түсіндіруге тырысты. Әбунасырдың көзкарастарында да
неоплатонизмнің, исламдағы суфизмнің біраз әсері байқалғанмен ол бүл
міндетті тамаша атқарып шықты. Фарабидің Шығыс және Батыс үшін де, тарих
және болашақ үшін де жасаған ғылыми еңбектерінін бірі осы. Сондықтан да
Шығыс философтары оны "Ал муаллим ас-сани" — екінші ұстаз деп атаған.
"Бірінші ұстаз" — "ал муаллим ал аууал" деп олар Аристотельді атаған.
Фараби Аристотельдің материалистік идеяларын дамыта отырып, өз
тарапынан да "Кемеңгерлік меруерті", "Ізгі кала тұрғындарының көзқарасы",
"Мәселелердің түп мазмұны", "Ғылымдардың шығуы", "Бақытқа жету" сияқты
көптеген сындарлы философиялық еңбектер жазған.
Фараби Аристотель еңбектерін барлық қырынан зерттей отырып, өзі де
жаратылыстану ғылымдарымен көп айналысқан. Ол ғылым күшін барынша
насихаттап, адам ақыл-ойының дүние танудағы құдіретін дәріптейді. Кер-
тартпа мұсылман діншілдері ғылымды дүние тануды тұншықтыруға күш салып
баққан түнек заманда білім мен өнерді паш етудің өзі Фарабидің ғылым мен
мәдениет тарихындағы кесек үлестерінің бірі. Ол ғылымның көп салаларын
меңгеріп, тамаша табыстарға жеткен. Фараби ғылымының философиялық-логикалық
ірге тасын дұрыстап қайта қалап шықты, ғылымды оку және оқыту ретін
белгіледі, әрқайсысының пәнін анықтап, мазмұнын ажыратып беруге тырысты. Ол
музыка жайлы күрделі зерттеулер жүргізді, математикада үлкен жаңалыктар
ашты, астрономия жайлы кесек еңбектер қалдырды, физика ғылымын жаңа
идеялармен байытты, медицина, химия, минерология тәрізді жаратылыстану
ғылымының маңызды салалары бойынша еңбектер жазды, ертедегі дүние
оқымыстыларының пікірлеріндегі озық және тозық қағидаларды талдады.
Фарабидің метафизика, тіл ғылымы, логика, психология, география, этика т.б.
ғылымдар жайлы жазғандары өз алдына бір тебе.
Мен рефератымда Фарабидің ғылыми жетістіктерін баяндауда осы жоспарды
басшылыққа аламын. Казіргі қолда бар мағлұматқа қарағанда ұлы бабамыздың
ғылымға белгілі (зерттелген-зерттелмегенін қосканда) 70-ке тарта шығармасы
бар көрінеді. Олардың толық немесе үзінді түрінде кезінде КСРО халықтары
тілдеріне бірсыпырасы аударылған. Олар мыналар: "Ғылымдардың шығуы",
"Ғылымдар энциклопедиясы немесе тізбегі", "Ізгі кала тұрғындарының
көзқарастары туралы кітап", "Мәселелердің түпкі мазмұны", "Жұлдыз бойынша
болжаулардың дұрысы мен терісі туралы", "Вакуум туралы" трактат, "Музыканың
ұлы кітабы" (кіріспесі қазақтіліне аударылған), "Евклидтің бірінші және
бесінші кітаптарына түсініктеме", "Философияны оқып-үйрену үшін алдын ала
не білу қажеттігі жайлы", Порфирийдің "Философияға кіріспе" атты кітабына
түсініктеме, "Химия өнерінің қажеттігі жайлы", "Птолемейдің "Алмагесіне"
түсініктеме" және қосымша кітап, "Платон мен Аристотельдің көзқарастарының
ортақтығы жайлы", "Философиялық сұраулар және оған жауаптар", "Бақытқа жету
туралы", "Адам ағзалары жөнінде Аристотельге қарсы шығушы Галенді бекерге
шығару трактаты", "Ақылдың мәні тұралы", "Түсініктемелер", "Философияның
дінге қатысы", 'Әріптер туралы кітап", "Логикаға кіріспе трактат", "
Геометриялық трактат" т.б.

ФАРАБИДІҢ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ КӨЗҚАРАСТАРЫ
Фарабидің қоғамдық-философиялық, жаратылыстану туралы ғылыми
көзқарастары орта ғасырлардағы Таяу және Орта Шығыс елдеріндегі мәдениет,
философиялық және ғылыми ой-пікірлердің даму нәтижесі болып табылады.
Фарабидің ғылыми-философиялық көзқарастары мен бағыт-бағдарлары өте
күрделі саяси-әлеуметтік және экономикалық жағдайларда калыптасты. Ұзаққа
созылған жаулаушылық саясаты нәтижесінде құрылған жаңа мемле-кет — араб
халифаты тек қана жерлерді, елдерді, территорияларды қосып қана қоймай
мемлекеттік дін дәрежесіне көтерілген ислам идеологиясы біріктірген әртүрлі
мәдениеттерді қосып жаңа қоспа (синкреттік) мөдениет туғызды. ІХ-Х
ғасырларда саяси, философиялық ойдың даму — таптық және діни ағым
қайшылықтардың көрінісі болған әртүрлі ағымдар мен кешендердің осы
шиеленіскен идеологиялык тайталасы, күресі жағдайында жүрді. Бұл ең әуелі
кертартпа жөне ілгерішіл күштер арасында, Араб халифаты мүддесін кездеген
ресми мұсылман дін басылары мен бағынышты, тәуелді халықтардың егемендігі
мен еркіндігінің жоғын жоктаушылар арасындағы күрес болды, Мұндай жағдай
философияда айқын боп қалды.
Араб философиясында Фарабиге дейін бірнеше ағымдар мен кезеңдер болды.
Діни философияны VIII ғ. бас кезінде пайда болған мутакаллимдер қуаттады.
Олар құдайдың мәнісі, дүниенің түпкі сыры жөнінде кұран қағидаларын
бұлжытпай басшылықка алды, табиғи заңдылық және таби-ғаттағы себептілік
принциптеріне қарсы шыкты. Мутакаллимдер болмыстағы барлық қүбылыстар,
оқиғалар тек бір қүдайдың еркімен болады, қүдайдың күдіретінсіз "адамның
жалғыз шашы түспейді" дегенді уағыздады, дәлелдеп бақгы. Алайда араб
халифатында, мемлекетінде ғылымның өркендеуі басқаша көзқарастардың,
сенімдердің бой көтеруіне әкеп соқты. Олар сайып келгенде, мұсылмандық
қатып қалған қағидаларға (догматтарға) қарсы бағыттап, рационалистік,
материалистік көзқарастардың етек алуына жағдай туғызды. Мұндай ғылыми,
рационалистік ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
“Әбу-Насыр Әл-Фараби ”
Әбу-Насыр-Әл-Фараби
Әбу Насыр Әль Фараби
Әбу Насыр Әл-Фараби
Әбу Насыр Әл-Фараби өмірбаяны
Әбу Насыр Әл-Фараби жайлы
Әл-фараби және оның ғылми-философиялық еңбектері
Әбу Насыр Мұхаммед ибн Тархан әл-Фараби
Әбу Насыр Әл-фараби туралы
Ұлы ғалым Әбу Насыр әл-Фараби
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь