Банктегі есеп және есеп беру негіздері

КІРІСПЕ
1.ТАРАУ. БАНКТЕГІ ЕСЕП ЖӘНЕ ЕСЕП БЕРУ НЕГІЗДЕРІ.
1.1. Бухгалтерлік есептің мақсаты, қағидалары мен нысандары.
1.2. Банктегі қаржылық және басқару есебі.
1.3. Бухгалтерлік есепті реттеу: заңдар, стандарттар, нормалар.
2.Тарау. Шетел Валютасындағы операциялар және олардың есебі.
2.1. Қазақстан Республикасындағы валюталық операцияларды реттеу.
2.2. Валюталық операциялардың түрлері және олардың есебі
2.3. Халықаралық банктік есеп айырысу нысандары.
3.1. Есеп айырысу операциялары, олардың жіктелуі.
3. Бµлім. Банктің есеп айырысу . кассалық операциялары.
3.2. Есеп айырысу формалары мен құралдары. Банкаралыќ есеп айырысу операциялары.
Пайдаланылған әдебиеттер
Философиялық сөздікке сүйенсек, тақырып ұғымына түрлі қатынастарға түсе алатын және қандайда бір қасиетке ие бола алатындардың бәрі жатады. Яғни бухгалтерлік есептің тақырыбы:
- жекелеген әрекеттерді сипаттайтын, құрамына өзгеріс тудыратын, мүлікті, және олардың қалыптасу көздерін орналастыратын шаруашылық операциялары.
Бухгалтерлік есептің әдісі – осы пәннің оқытылуы және танылуына әдістер мен амалдар болып табылады. Олар экономикалық-математикалық, статистикалық, үлгілеу және т.б. әдістер болуы мүмкін.
Бухгалтерлік тәртіптің негізгі элементтеріне құжаттау, түгендеу, шоттар жүйесі, бухгалтерлік баланс, бағалау, калькуляция, есептілік жатады.
Құжаттау – операцияларды құжаттармен рәсімдеу үрдістері, ол бухгалтерлік есептің алғашқы сатысы. Бухгалтерлік құжат – шаруашылық операцияларды жүзеге асыруға немесе куәландыруға байланысты жазбаша бұйрық, бұл кейінгі бухгалтерлік есепшотын анықтауға қызмет етеді. Егер рәсімделген құжат болмаса, бірде-бір операция есепке алынбайды.
Түгендеу – бухгалтерлік рәсімнің бір элементі, яғни негізгі құралдарды, материалдық емес активтерді, ақша қаражатын, есеп айырысуларды және олардың есеп беру мәліметтерімен сәйкес келуін тексеру операциялары.
Операцияларды топтастыру бухгалтерлік есепшоттарының көмегі арқылы жасалады. Шоттар – бухгалтерлік есепте ақпраттарды сақтаудың негізгі бірлігі. Басқа сөзбен айтқанда, мүліктің жағдайы, олардың қалыптасу көздері және шаруашылық операциялар жайлы ағымдық ақпарт жинақталатын жүйеленген экономикалық топтау.
Бағалау – бұл мүлік құнының және оның пайда болу көзінің ақшалай көрінісі.
Калькуляция – шығындарды топтастыруды қамтамасыз ететін және өзіндік құнды нықтайтын бухгалтерлік рәсімдеу элементі.
1. 26.12.95ж. № 2732-ші “Бухгалтерлік есеп жайлы” Заңды күші бар. ҚР Президентінің қаулысы- “Нормативтік актілер” №1, 1996ж
2. Бас счеттар жоспары
3. “Бухгалтерлік есеп стандарттары және оны әдістемелік нұсқаулар” Алматы-1999 ҚР. Қаржы министрлігі- Бух есеп және аудит әдістемесінің Департаменті
4. Библиотека бухгалтера и предпринимателя № 17-18(83-84), 1997 ж қырқүйек
5. “Бухгалтерлік есеп және аудит” №2, 2000ж. Ғылыми- практикалық журнал.
6. Бухгалтер бюлетені. №1 (106), №2 (107) 2000ж. Қаңтар, №6 (111), №7(112) 2000. ақпан, №24 1997ж
7. С.Т. Мыржақыпова. “Банктегі бухгалтерлік есеп” Алматы 2004ж
8. Дүйсембаев К.Ш. “Анализ финансового положение предприятия” 1998г. уч. пособие, Алматы “Экономика”
9. Дүйсембаев К.Ш. “Аудит и анализ финансовый отчетности” Егемен Қазақстан 1998ж. 11 наурыз
10. Қаржы - Қаражат 2000ж. №1-2 және 1999ж. №2
11. ҚР-ның Президентінің “Салықтар мен бюджетке басқа да міндетті төлемдер жайлы” Заңды күші бар Қаулысы
12. 1С: Предприятия 7.7. ІІ бөлімі –фирма “1С: предприятия
13. Радостовец В.В., Шмидт О.И. “Бух учет на предприятиях” Алматы-97 НАК “Центраудит”
14. Радостовец В.К. “Финансовый и управленческий учет на предприятиях” Алматы –97 НАК “Центраудит”
15. Радостовец В.К. “Финансовый и управленческий учет на предприятиях” Алматы –97 НАК “Центраудит”
16. “Организация финансового учета” под редакцией В. К. Радостовеца
17. Скала В.И. Белкин А.И. “Сборник бухгалтерских проводок” учебное пособие
18. Толпаков Ж.С. “Учет основных средств”
19. Тасмағанбетов Т.А. “Қаржы есебі” Алматы - 98, ИД “LEM”
20. Белкин А.И., Скала Н.В. “Сборник бухгалтерских проводок”, Алматы –1999, ИД “LEM”
21. Русакова Е.А., Ибрагимов Н.А. “Учет основных средств”, москва –1990, “Финансы и статистика”
22. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Фининсовый анализ. Москва –1995г
23. Баканов М.И. Шеремет А.д. Теория анализа хозяйственной деятельности. Москва –1987г.
24. Радостовец В.К., Шмидт О.И. “Кәсіпорындардағы бухгалтерлік есеп” Алматы., 2000ж
25. А.А. Сәтмырзаев Б.Е. Укашев., Аудит теориясы., Алматы-2000ж Республикалық баспа кабинеті.
26. А.Д. Үмбеталиев, Ғ.Е. Керімбек., Салық және салық салу., Алматы, Экономика, 2006ж
        
        Кіріспе.
Философиялық сөздікке сүйенсек, тақырып ұғымына түрлі қатынастарға
түсе ... және ... бір ... ие бола алатындардың бәрі жатады.
Яғни бухгалтерлік есептің тақырыбы:
- жекелеген әрекеттерді ... ... ... ... және ... ... ... орналастыратын шаруашылық
операциялары.
Бухгалтерлік есептің әдісі – осы пәннің оқытылуы және танылуына
әдістер мен ... ... ... Олар ... ... және т.б. ... ... мүмкін.
Бухгалтерлік тәртіптің негізгі элементтеріне ... ... ... ... ... ... ... есептілік жатады.
Құжаттау – операцияларды құжаттармен ... ... ... ... ... ... ... құжат – шаруашылық
операцияларды жүзеге асыруға немесе куәландыруға ... ... ... ... ... есепшотын анықтауға қызмет етеді. Егер
рәсімделген құжат болмаса, бірде-бір операция ... ...... ... бір элементі, яғни негізгі
құралдарды, материалдық емес ... ақша ... есеп ... ... есеп беру ... ... ... тексеру операциялары.
Операцияларды топтастыру бухгалтерлік есепшоттарының көмегі арқылы
жасалады. ...... ... ... ... ... Басқа сөзбен айтқанда, мүліктің жағдайы, олардың қалыптасу көздері
және ... ... ... ... ақпарт жинақталатын жүйеленген
экономикалық ... – бұл ... ... және оның ... болу көзінің ақшалай
көрінісі.
Калькуляция – шығындарды топтастыруды қамтамасыз ететін және өзіндік
құнды нықтайтын бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... қиын ... ауыртпашылық туғызатын элементтер бар, ондай элементтер шоттар
және онда шаруашылық операцияларының ... ... жазу – ... ... ... ... әдісі болып табылады. Және әрбір шаруашылық операция кем дегенде екі
шотта бір сомада көрсетіледі.
Есеп беру – ... ... ... бір кезендегі қорытындысын
сипаттайтын есептілік қорытынды көрсеткішінің жүйесі.
- ... есеп ... ... негізін салушылары бар, әрбір
кезең өзінің озық адамдарын шығарады
Екіжақтылық принципі
Бұл ... ... ... шаруашылық субъектісінің қаржысы
оның міндеттемелері мен капитлының соммасына тең.
Әрбір құбылысты екі жағынан қарастыруға ... ... ... ... алды делік, яғни ол оны кіріске алады, бірақ сонымен бірге
келешекте қайтаруға міндетті несиелік қарызғ ... ... жзу осы ... де ... ... ... сол жағынан, пассивтер оң жағында. ... ... екі ... бір біріне қарама-қарсы, ал баланс оларды
теңестіруі керек.
Ақшалай сипаттағы мәліметтер ... ... ... ... есеп ... ... өлшемінің нақты шаруашылық
бірлігіне әсер етуімен байланысты. ... ... ... есепте ақшалай өлшемде көрсетіледі. Әрине мұндай қржылық емес
ақпараттар да ... ... ... ... ... ... ... қаржылық мәлімет алатындай жалпы қолайлы өлшем бірлігі болады.
Банктің бухгалтерлік шоттары ... ... мен ... шоттарынан бөлек болуы керек. Бухгалтерлік есепті жүргізуші
банк, заңды түрде дербес, өздерінің меншік ... ... ... ол банк ... ... емес, ал құрылтайшылардың меншігі
банктің меншігі болып табылмайды. Бұл бухгалтерлік есептің барлық жүйесіне
тән принцип. ... ...... ... шотқа салынғандар иесін және
оның банкінің міндеттемесін ... ... ... ... және
жауапты болуы керек.
Бұл принцип бойынша банк өз ... ... ... яғни
келешекте де қызметін жүзеге асыра береді. Ол жойылуға немесе ... ... ... Бір ... ... ... жойылуы немесе
активтер сатылған жағдайда, келесі есепті кезеңге активтер мен ... ... ... құны ... ... Егер ... ... құн
есептіліктен кем болса, онда жасырын шығысты ескере отырып, оны шығыс ... ... ... ... ... бір құралдарды сатып алғанда, олардың алуға ... ... ... ... және осы құралдардың өзіндік құны
болып табылады. Бухгалтерлік есепте барлық ... ... ... ... ... ... ... принципі
Кертартпалық принціпіне сәйкес активтер мен пассивтер есепте
айтарлықтай сақтықпен ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді келесі кезенге аударып жібермеуге тырысады.
Демек:
а) есепті ... ... ... ... ... табыстар ғана есеп беруде
көрсетіледі.
ә) есепті кезенде немесе ... ... ... күтілген міндеттемелер
және әлуетті жоғалтулар, тәуекелді ... ... ... ... ... мерзімнің аяғынан келесі қаржылық есеп беруге дейінгі аралық
пайда ... да. ... ... ... ... капитал саласының
өсуін мынадай жағдайда ғана мойындайды, осы жағдайда ғана мойындайды, осы
жағдай ... ... ... ... ... ... анық болғанда
мойындайды.
Халықаралық есепте барлық ... ... ... өткізбелер,
пайданың қолма-қол және жеткіліктілігіне ... ... ... болуымен байланысты жасалады. Бірақ кертартпалық ... ... ... ... ... ... ... банктік операциялар жүргізуге лицензияларды
Ұлттық банк шексіз ... ... және ... ... ... ... тұлғаларға берілмейді. Банк валюталық ... ... ... және ... ... ... құқы бар:
• шетел валютасындағы қаражаттарды заңды және жеке ... және ... ... және ... ... мен ұйымдарға шетел валютасында ... және ... және ... ... және жеке ... ... валютасындағы төлем
құжаттарын сатып алу және сатуды жүзеге асыру;
... ... ... ... ... мемлекеттерінің банктерімен корреспонденттік қатынастарды
белгілеу;
• өз ... ... ... ... ... ... ... валютасында саудалық және саудалық емес операциялар бойынша
есеп айырысуды жүзеге ... ... ... ... ... ... да ... асыру.
Валюта нарығында банктің рөлін анықтайтын негізгі фактор банктің
көлемі , оның репутациясы, бөлімшелерімен ... ... ... ... ... ... есеп ... көлем болып
табылады. Сондай-ақ банк және оның валюта саясаты орналасқант орындарда
кезең сайын ... ... ... ... ... ... жағдайы маңызды рөл атқарады.
Диплом жұмысының мақсаты- еліміздегі кәсіпорындардағы ... ... ... мен ... ... ... акционерлердің мүдделеріне қайшы келетін салық
мәлімдемесінен тұрады. Кейінгілердің ... ... ... ... ... таза ... ұсыну мен есеп айырысу.
Бухгалтерлік есептің жағдайы, жеке пайдаланушылардың айырықшы
қажеттілігін ... үшін ... ... көп ... мүддесіне жауап беретін, жалпы мақсаттағы ақпараттарды
анықтау болып табылады.
1-Тарау. ... есеп жӘне есеп беру ... ... есептің мақсаты, қағидалары мен нысандары.
Қазіргі қоғамда бухгалтерлік ... мәні өте зор. Ол ... ... ... ғана ... сонымен қатар банктің қызметіне
қатысты барлық қаржылық ақпараттарды талдау, қаржылық есеп ... ... ... жүйесін құру, салық салу ... ... мен ... жасалуын қамтиды. Ақша-несие саясатын анықтау
және соған байланысты шешім қабілдау ... ... ... ... ... банк басқармасына, одан кейін пайдаланушыларға ақпараттар
ұсынуға негізделген бухгалтерлік есептің жүйесін ұйымдастыру сапасы ... ... ... себебі, сапалы ақпараттарды ... ... ... алу үшін ... пайдалану қажет.
Бухгалтерлік есеп – бұл “Бухгалтерлік есеп туралы” заң күші ... ... ... ... ... стандарттар мен басқа
нормативтік құқықтық актілерге негізделген активтер, меншікті ... ... ... мен ... туралы ақпараттарды
тіркеу және жинақтау жүйесі.
Бухгалтерлік есептің мақсаты ... ... ... мен ... ... ... ... мүдделеріне қайшы келетін салық мәлімдемесінен тұрады.
Кейінгілердің мақсаты шынайы қаржылық есептілікті құру ... ... ... мен есеп ... ... ... жағдайы, жеке пайдаланушылардың ... ... үшін ... ... көп санды
пайдаланушылар мүддесіне жауап беретін, жалпы мақсаттағы ... ... ... ... ... мақсаттар мыналар:
- акционерлерді банктің қаржылық-шаруашылық қызметі туралы толық
және жеткілікті ақпартпен ... ... банк ... ... жүзеге асыру кезінде Қазақстан
Республикасы заңдарының сақталуын ... үшін ... ... ... ... ... есеп мыналарды қамтамасыз етуі қажет:
- меншікті және тартылған қаражаттардың пайдалануын, банктің қаржылық
құралдарының қалыптасуын және ... ... ... ... ала ... ... және ... деңгейі арқылы
банктің табыстылық деңгейін үздіксіз бақылау және талдау;
- алғашқы ... ... ... ... ... бекіту
және барлық операцияларды бухгалтерлік жазуларда көрсету;
- қаржылық-шаруашылық операцияларды мерзіміне сай өз ... ... ...... ... ... және оның
құндылықтары, қорлары, құралдары және олардың құралы көздері ... ... ... ... ұғымына түрлі қатынастарға
түсе алатын және ... бір ... ие бола ... бәрі ... бухгалтерлік есептің тақырыбы:
- жекелеген әрекеттерді сипаттайтын, құрамына өзгеріс тудыратын,
мүлікті, және олардың ... ... ... ... есептің әдісі – осы пәннің ... және ... мен ... ... ... Олар ... ... және т.б. әдістер болуы мүмкін.
Бухгалтерлік ... ... ... ... ... жүйесі, бухгалтерлік баланс, бағалау, калькуляция, есептілік жатады.
Құжаттау – операцияларды ... ... ... ... есептің алғашқы сатысы. Бухгалтерлік құжат – ... ... ... ... куәландыруға байланысты жазбаша бұйрық,
бұл кейінгі бухгалтерлік есепшотын анықтауға қызмет ... ... ... ... ... ... ... алынбайды.
Түгендеу – бухгалтерлік рәсімнің бір элементі, яғни негізгі
құралдарды, материалдық емес ... ақша ... есеп ... ... есеп беру ... ... келуін тексеру операциялары.
Операцияларды топтастыру ... ... ... ... ...... ... ақпраттарды сақтаудың негізгі
бірлігі. Басқа сөзбен айтқанда, мүліктің жағдайы, олардың қалыптасу ... ... ... жайлы ағымдық ақпарт жинақталатын жүйеленген
экономикалық топтау.
Бағалау – бұл мүлік құнының және оның ... болу ... ... – шығындарды топтастыруды қамтамасыз ететін және өзіндік
құнды ... ... ... ... ... ... арасында қабылдануы қиын және
түсінуде ауыртпашылық туғызатын ... бар, ... ... ... онда ... операцияларының екіжақты сипатталуы.
Екіжақты жазу – бухгалтерлік есепшоттарда шаруашылық ... ... ... ... Және ... шаруашылық операция кем дегенде екі
шотта бір сомада көрсетіледі.
Баланстық қорытынды және есеп ... ... ... ... және олардың құралы көздері туралы ... ... ... ақшалай бағасын баланстық қорытындылап отыру қажет.
Есеп беру – кәсіпорын қызметінің ... бір ... ... ... қорытынды көрсеткішінің жүйесі.
Бухгалтерлік есеп мектебінің өздері негізін салушылары бар, әрбір
кезең өзінің озық ... ... ... ... ... ... барлық назар бухгалтерлік есептің жақсы ... ... ... ... ... ... ... Патон, Мэй және т.б.
Олардың идеялары тоғыз негізгі ... ... алып ... ... ... ... кәсіпорындардың дербестігі;
- үздіксіздігі;
- өзіндік құндылығы;
- кертартпалығы;
- материалдылығы;
- өткізімділігі;
- сәйкестілігі.
Екіжақтылық ... ... ... сүйенеді: шаруашылық субъектісінің қаржысы
оның міндеттемелері мен капитлының соммасына тең.
Әрбір құбылысты екі ... ... ... ... ... ... алды ... яғни ол оны кіріске алады, бірақ сонымен бірге
келешекте қайтаруға міндетті несиелік қарызғ ... ... жзу осы ... де ... активтер шоттың сол жағынан, пассивтер оң ... ... ... екі ... бір ... ... ал ... оларды
теңестіруі керек.
Ақшалай өлшем принципі
Ақшалай сипаттағы мәліметтер ... ... ... ... есеп шаруашылық операциясы өлшемінің нақты ... әсер ... ... Барлық шруашылық ... ... ... ... ... ... ... қржылық емес
ақпараттар да көрініс ... ... ... ... ... ... қаржылық мәлімет алатындай жалпы қолайлы өлшем бірлігі болады.
Кәсіпорындардың дербестік принципі
Банктің бухгалтерлік шоттары олардың ... мен ... ... ... ... ... Бухгалтерлік есепті жүргізуші
банк, заңды түрде дербес, ... ... ... ... ... ол банк құрылтайларының меншігі емес, ал құрылтайшылардың меншігі
банктің ... ... ... Бұл ... ... ... ... принцип. Бұның негізі – мүліктің меншік шотқа ... ... ... банкінің міндеттемесін бір-бірімен ... ... ... және
жауапты болуы керек.
Үздіксіз принцип
Бұл принцип бойынша банк өз қызметін ... ... ... де ... ... ... ... Ол жойылуға немесе операциясын
қысқартуға міндетті емес. Бір ... ... ... ... ... ... жағдайда, келесі есепті кезеңге активтер мен олардың
нақты нақты ... құны ... ... Егер ... ... ... кем болса, онда жасырын шығысты ескере отырып, оны шығыс пен
пайда есебінде көрсету керек.
Өзіндік құн ... ... бір ... сатып алғанда, олардың алуға кеткен
шығыстар, бухгалтерлік есепте көрсетіледі және осы құралдардың өзіндік ... ... ... ... барлық шаруашылық құралдар нарықтық
бағасымен емес, өзіндік құнымен көрсетеді.
Кертартпалық ... ... ... ... мен ... ... ... көрсетіледі, себебі банктің қаржылық жағдайына төніп
тұрған қауіпті тәуекелді ... ... ... жібермеуге тырысады.
Демек:
а) есепті кезеннің аяғына дейін нақты алынған ... ғана есеп ... ... ... ... ... ... барлық күтілген міндеттемелер
және әлуетті жоғалтулар, тәуекелді жабуға резервте көрсетілуі керек, типті
есептік ... ... ... ... есеп ... дейінгі аралық
пайда болса да. Мұндай жағдайда кертартпалық ... ... ... ... ... ғана ... осы жағдайда ғана мойындайды, осы
жағдай толық анықталғанда, капитал сомасының азаюы толық анық ... ... ... резерв түріне байланысты өткізбелер,
пайданың ... және ... ... ... тәуекелдің
пайда болуымен байланысты жасалады. Бірақ кертартпалық принцип жасырын
дәлелсіз резервтердің құрылуын ... ... ... ... және инвесторларға шешім қабылдау үшін пайдалы барлық
материалдық немесе маңызды ... ... ... ... керек.
Егер ақпараттардың жоқтығы немесе бұрмаланып берілуі есеп ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Сондықтан материалдылық принципі маңызды емес жаналықтарды
ескермейді, тек барлық маңыздыларды ... ... ... ... ... қай ... ... керектігін анықтайды. Ол
бойынша өткізуден түскен табыс ақшаны алған кезде емес, өткізу ... ... яғни ... көрсету жүзеге асқан сәтте және тұтынушыға
өнімді жеткізген кезден есептеледі.
Сәйкестілік принципі
Бухгалтердің негізгі міндеті есепті ... ... ... болып
табылады. Пайда дегеніміз берілген есепті мерзімдегі ... пен ... ... ... ... ... ... шығыстың есебін
реттейді. Оның мағынасы: күрделі табыс алумен байланысты шығыстар әр ... ... ... Яғни ... және оған сәйкес шығыстар бір
есепті кезенде көрсетілуі керек.
Тағы бір айта кететін жағдай, бухгалтерлік есеп – бұл ... ... және ... ... ... басқару
функцияларының бірі болып табылады. Бұл басқаруды жетілдіру, нарықтық
механизмінің ... ... ... есеп ... ... ... ... білдіреді.
Кәсіпорынды басқару мақсаты үшін, қаржылық және өндірістік шаруашылық
қызметтері туралы ақпаратты неғұрлым тиімді пайдалану үшін ... озық ... ... ... оң ... бухгалтерлік
есептің және қаржылық есеп берудің халықаралық стандартына, ... ... ... ... ... әдістерін пайдалану
қажет.
Жұмыс үстінде бухгалтер шешуі қажет ... ... ... ... ... ... ... анықтау, яғни
сәйкестендіру мәселесі;
- шаруашылық операциясының құның анықтайтын ... ... ... ... яғни ... ... ... түрде жіктелуі
керек.
Сәйкестендіру мәселесі шаруашылық қай кезде тіркелуі ... ... ... банк ... заттарға тапсырыс береді, алады және төлейді.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... Банк қызметкері кенселік құрал-жабдықтарды сатып алу үшін жабдықтау
бөліміне тапсырыс береді;
2. Жабдықтау бөлімі тапсырысты жеткізіп берушіге ... ... ... ... құрал-жабдықты тиеп жібереді;
4. Банк оны қабылдайды;
5. Банк жабдықтаушыдан шот ... Банк ... ... сұраққа жауап есепті кезендегі қаржы көлемінің ... ... ... ... ... ... операциясы жүзеге
асырылғаннан кейін өзгеретін бағаны табу ... ... ... ... ... құнды немесе өзіндік құнды анықтау болып табылады.
Жіктеу ... кез ... ... ... ... ... талдаудан
туындайды және ол кәсіпорын қызметінің нәтижесіне ... ... ... ... ... бере ... айта ... жайыт,
бухгалтерлік есеп осы ақпаратты пайдаланушыға бағалап көруге және ... ... ... ... ... ... және өлшеу үдерісі.
Бухгалтерлік есепті оқу басқару ісінде маңызды шешім қабылдауда дағды
алу мен үйренуге мүмкіндік береді.
Есептік ақпараттар банктің ішінде де және оның ... да ... үшін ... ... табылады. Ол бухгалтерлік есеп ... ... үшін ... ... ... етеді. Бухгалтерлік есеп
басқару жүйесіндегі негізгі бақылау, талдау, ақпараттық, кері ... ... ... ... шешім қабілдаған кезде пайдаланушылар
белгілі бір ... ... ... ... ... ... шектеуге бағытталуы және операциялардың жүргізілу тәртібінің
сақталуын қамтамасыз етуге керек. Банкте ... ... банк ... ... және ... ... ... тәртіптің
сақталуын қамтамасыз етуге бағытталуы керек.
Бул функция банк ... ... ... ... ... ... мамандық қызметтік стандарты мен іскерлік қатынастар
ережесінің талаптарын сақтай отырып, жалпы ... қол ... ... ... және ... ... желісінде жүзеге
асыру ұсынылады.
Олар алдын ала, кейінгі және ... ... ... ... ... ... кем ... төмендегілерді куәландыру
керек:
- банк қызметкерлері банк мүлкімен жұмыс істеуі, клиент-кредитордың
шотымен ... ... ... қызметкер өкілеттігі қатаң түрде
толық жауапкершілікке сай ... ғана жол ... ... ... Ұлттық банктің бекіткен ... ... ... ... мен ... ... ... және есеп берудің ... ... ... ... ... ... активі мен пассивінің есебі олардың қамтылу
жағдайына, сондай-ақ тексерудің кезеңділігіне сәйкес ... ... ... жағдайда ауытқуларды жоюға бағытталған
қажетті шаралар қолданылады.
Басқаруды жетілдіруде, нарықтық экономиканы ... ... ... ... ішкі ... ... ... жағдайында
бухгалтерлік есеп қызметінің мәні арта түседі. Есепке алудың ғылыми жүйесі
банк мүлкін түгендеу жолымен жүзеге ... жеке ... ... де ... ... ... - ресурстар бойынша және олардың тиімді
пайдаланылуы бойынша ... ... ... беру ... ... ... қаржылық есеп беруде ... ... есеп ... бухгалтерлік ақпараттың кімге арналғаның ескеру керек. ... ... ... ... ... рөл ... Шешімді
көбінесе жеке адам қабылдамайды. Бір шешімнің ... ... ... ... ... үшін ... Бұндай үдеріс кері байланыс
деп аталады. Бухгалтерлік ақпараттардың көмегі ... ... ... ашатын кері байланысты пайдалана отырып, ... ... ... ... және ... ... тиімді
пайдалануына бақылау жасау, әр ... ... ... банктің
резервін анықтауға, оларды іске қосу және пайдалану жолдарын анықтауға
болады.
Аналитикалық қызмет ... ... ... барлық бөліміне,
соның ішінде меншікті және тартылған ресурстарды пайдалануға, банктік
өнімдерге, қызмет шығындарына т.б. талдау ... ... ... ... және ... есеп” заңының талаптарын жауап беретін және
жоғарыда көрсетілген міндеттердің ... ... ... ... ұйымдастыру құруды банк басшысы туралы жүзеге асырады.
1.2. Банктегі қаржылық және басқару есебі.
Есеп-қаржылық және басқару есептері болып бөлінеді.
Басқару есебі басқарушылардың ішкі ... үшін ... ... есеп ... ... ... ... есеп банктің ішіндегі басшылықтан тыс, сырттағы ... ... ... ... ... ... ... ішкі аналитикалық, есеп беруді
банктің өзінің әкімшіліктері пайдаланады. Олардың мазмұны олардың ... есеп ... ... ... ... байланысты өзгеріп отырады.
Сыртқа арналған қаржылық есептер ... ... ... ... Бас кітабына кірген барлық шоттардың қалдығын бейнелейді. Бұл
мәліметтерді кітапқа еңгізбес ... ... жазу үшін ... бір нысанда
оларды кодтау керек. Ішкі басшылықтың пайдалануына арналып дайындалған
бухгалтерлік ақпараттарда ... тыс ... ... сыртқы
пайдаланушыларға арналғаннан ... ... ... ... жазу ... ... жазуы жүйесінде жасалуы міндетті емес.
Ақпарат банк ... ... және тек ... ... ғана ... ... бірліктерінде бейнеленуі мүмкін. Ол ... ... үшін ... Бас ... шоттарында ғана
жинақталмауы керек. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... қуаттылық болуы керек.
Қаржылық есеп өңдірістік циклдегі іскер операцияларды ... ... Бұл ... ... түсетін немесе шығатын қаржы
құралы ретінде бағалауға болады. Өндірістік цикл әр ... ... ... түрлі қызмет түрлерінің циклдары да әр түрлі.
Мысал:
Өндіріс циклында келесідей кезенділік бар: алу - ... – сату ...... ... циклдің өтуі бизнесті өткізілген пайда соммасына
арттырады. Несиеге сату немесе сатып алу тиімділігі алудың немесе ... ... ... ... ... ... тек ... төленген
және тиесілі ақшаны қолма-қол алған кезде жүзеге асады.
Бұл ... ... ... кең кең ... ... ... ... құру қажет. Осы сияқты жүйеге әдетте барлық
келісімдерді тізімге алып ... және ... ... ... ... ... ... компания тізімдемелері жатады.
Жүйе бақылауға мүмкіндік беруі керек және қызметтің нәтижесін ... ... ... ... ... несиеге сату, басқару жүйесін блелгілі
бір уақыт ... ... ... ... ... ... Осы ... жүйе өндірісті жоспарлау кезінде маңызы зор
болатын ... ... сату ... ... ... еш ... алады. Банк ісінде несие беру барлық пайыздарды және негізгі соманы
мерзімінде төлейтіндігі ... ... ... ... ... ... осы бір цикл ... түрлерге айналады: алу-сату-пайда. Бұл
ақпараттарды өтімділікті бақылау үшін де пайдалануға болады.
Басқару және қаржылық есеп ... ... ... ең ... біріншіден, негізгі ақпарат пайдаланушыларға,
екіншіден, есеп ... ... ... ... еркіндігіне,
төртіншіден, пайдаланылған өлшемдерге, бесіншіден, талдаудың негізгі
объектісіне, алтыншыдан, есеп берудің ... ... ... ... ... негізделген.
Қаржылық есеп жалпы қабылданған стандартқа және қаржылық ақпараттарды
беруді жазуды, бағалауды реттеуші бәрінен негізделген. ... ... ... ... ... ... ... мүддесін
қорғау үшін және алынған ақпараттарға сенімділікті ... ... ... ... ... әдістері мен тәсілдерін соңғы
күнімен шектейді. Басқару есебі тиімді ақпарат ... ... ... мен ... ғана шектеледі. Бухгалтер әрбір жекелеген жағдайда
алушыға ... ... ... екенің анықтап алып, содан кейін ғана
керек әдістер мен ... ... ... ... ... да ... келу үшін ... жағдайда ең нақты болып табылатын әдісті
таңдауы керек. Ақпарат ішкі ... ғана ... ... өмір ... ... ... да бір анықталған нормадан
ауытқымауға міндетті емес.
Қаржы есебінің қызметі өтіп жатқан шаруашылық үджерісі ... ... ... ... Ол ... ... ... операциясы
жүргізілген нақты тарихи теңгемен өлшенеді. Алайда банк бухгалтерлері нақты
“осы” теңгені пайдаланумен шектеліп қана ... ... ... ... да кез ... ... ... алады. Көбіне басшылық
шешімі болжанған ... ... ... есеп ... Көбіне бұл шешімдер болжалды ақпараттарды талап етеді, ағымдық
мәліметтердің ... ... және ... болашақта бағаланар
болжамына сүйенуі керек. Өлшемдер түрін таңдаудағы барлық ... ... ... шара – ... есебінде есеп беруде және талдауда
құрылған, осы ... ... ... болып тбылды.
Қаржылық есеп баніктің барлық оперцияларын сомалайды. Басқару есебіне
әдетті әр түрлі бөлімшелер ... ... ... ... ... енеді. Есеп беру бөлімшелер пайдаланатын қаражат есебі сияқты
барлық бөлімдердің ... мен ... ... ... ... беруді жасаудың жиелілігі – сыртқы пайдалануға дайындалған
қаржылық есеп беруі тұрақты ұсынылады. Бірдей ... ... ... беру ... ... ... ... Басқару есебінде есеп беру ай
саыйн тұрақты дайындалуы мүмкін, күнделікті есеп беру міндетті емес, ... оны ... ... ... және оған ... ... ... қатар қаржылық есеп беруде қамтылған қаржылық ... ... үшін ... ... ... қамтиды. Бұл
ақпарат болып кеткен операцияларды бейнелейді, сол ... ... ... ... ... ... Басқару есебі ішкі
операцияларды жоспарлауға және бақылауға арналған. Басқару шешімін қабылдау
бұл үлкен ... ... ... ... Өткен мерзімдегі
операциялар, беталысты анықтау үшін қаншалықты ... ... да, ... ... жоқ және ... ... ... жағдайларды
субъективті бағалаумен өзгерту керек.
Салыстырмалы ... ... ... ... есебіне көшеге
көмектесуі керек, көп жағдайда оның ... ... ... ... және тек ... ... Мұндай ақпараттар жылыстауы
(учетка) нарықта жағымсыз сипаттағы бәсекелестікке әкелуі мүмкін. Сөйтіп,
қаржылық есеп банк ... ... ... және нақты ашу мен
түсіндіруге баса назар аударса, ал басқару ... ... ... ... ... ... – ашық; екіншісі – жабық сипатта
болады.
1.3. Бухгалтерлік есепті реттеу: заңдар, стандарттар, нормалар.
Бухгалтерлік есеп реформасының бастапқы үдерісіне ... ... ... деңгейлі банктердегі бухгалтрлік есеп сұрақтарына байланысты банк
дүйесінде нормативтік базаның тұрақты жетілдірілуі жүргізіледі.
Қазақстан Республикасы ... ... ... тұлға болып табылатын
банктер бухгалтерлік ... ... ... ... тәуелсіз
Ұлттық банктің нұсқаулары мен талаптарына ... ... ... қабылдаған негізгі құжаттар мен нормативтік ... ... ... ... ... есептің заңдылық базасы келесі
құжаттардан ... ҚР ... ... есеп ... Заң күші бар ... 1995 ... 25 ... енгізілген (24.06.2002ж.
өзгертулер мен қосымшалар);
- ҚР ... ... 1994ж. 27 ... өзгертулер мен
толықтырулар енгізілген;
- ҚР Салық кодексі №209-11 2001ж 12 ... ... ... енгізілген;
- “ҚР Ұлттық банк туралы” 30 наурыз 1995 жылғы Заң;
- “ҚР банк және банк қызметтері туралы” 1995 ... 31 ... мен ... ... ... ... ... және ақша аудару туралы” 1997 жылдағы 5 наурыздағы
Заң;
- “ҚР валюталық ... ... 1996 ... 24 ... ... ... енгізілген Заң;
- Қазақстан стандарттары және қаржы есебіндегі халықаралық
стандарттар;
- ҚР-ның ... ... ... ... ... шот ... ... есепті реттеу жүйесі.
Қазақстанда бухгалтерлік есеп жүйесін реттеудің төрт ... ... деп ... болады (2-сурет).
Бірінші деңгейлі бухгалтерлік жүйені Қазақстан Рсепубликасында
бухгалтерлік есеп ... заң ... ... ... ... “Бухгалтерлік есеп туралы” заң 1995 жылдың 25 ... ... ... ... есеп заңы ... ... есеп
жүйесін анықтайды, қаржылық есеп беру ... ... ... ішкі ... мен ... аудитті талап етуде, заңды және жеке
тұлғалардың талаптары мен міндеттерінде есептің жалпы ережесі мен ... ... ... ... есеп ... реттеу бухгалтерлік есеп
стандартын, шот жоспарын және ... есеп ... ... емес, бірақ банк қызметімен байланысты болып ... ... ... “ҚР ҰБ ... заң коммерциялық банктердегі және
мемлекеттің ақша несие саясатындағы ... ... ... анықтайды. “Банк
және банк қызметтері туралы” заң банк жүйейсінің және банк ... ... ... ... ... ... ... және
өтімділігін, банк қызметін реттеу және ... ... ... есептің ұйымдастырылуы тәртібін және банктерде аудиторлық
тексеріс жүргізу және олардың қызметін ... ... ашып ... және ... аудару туралы” заң мемлекетте төлемдерді және ақшаны
аударуды жүзеге асыруды реттейді. ... ... ... ... ... қатынасынан басқа “Бағалы қағаздар нарығы туралы” заң бағалы
қағаздар ... ... ... ... экономикасының даму жолына
салу әрбір тұлғаның өз ... ... және ... ету ... барынша
жүзеге асуына заңдық негіздер салды.
Нарықтық экономика жағдайында банктерде бухгалтерлік ... ... ... ... ... оның халықаралық стандартқа ... ... ... ... ... ... ... есепте екі әр
түрлі бағыт бар: контингенттік және англо-американдық. Контингенттік бағыт
мемлекеттік органдардың ... сай ... ... ... ... кредиторлар мен инвесторлар алдында есеп беруді ... ... ... банк саласында да шетел инвесторлары мен
кредиторлардың рөлі өсуін ескере ... ... ... ... ... ... ... байқалуда. Қазіргі қолданыстағы
бухгалтерлік есептің халықраалық стандарты ( JASS) ... ... ... деп ... немесе оның негізінде ұлттық стандарт жасалады.
Қазіргі қолданыстағы реттеуші органдардың есеп ... ... есеп беру ... ... ... ... ... есепті бірегейлеу проблемасының тарихи ерекшеліктері ... ... ... ... ... стандарты (SFAS) айта кету ге
болады. Қазіргі кезде қабылдануы көп уақытты талап ететін 120 ... ... ... ... ... ... біршама
прогрессивті, әсіресе бұл бағалы қағаздар есебінде, табыс салығы, мүмкін
және шартты міндеттемелерде ерекше байқалады. ... ... ... ... бірақ блухгалтерлік есептің халықаралық ... беру ... ... ... шоғырландырма есебі ұлтық
стандарттық талабына толық ... бере ... 1996 ... ... ... 1997ж. 1 қаңтарында
іске қосылды. Бүгінгі таңда 30 ... бар. Олар ... ... ... ... ... оларды ҚР бухгалтерлік есеп жөніндегі
Ұлттық комитетті ... ... ... ... есеп ... ... ... міндетті түрде орындайтыннормативтік-
құқықтық құжат болып табылады.
1997 ... ... банк ... ... ... бекітілген
“Банктің қаржылық есептілік” және “Банктің табысы және шығысы” деген ұлттық
стандарттар ... жылы ... одан әрі ... және бухгалтерлік есептің
халықаралық стандартына жету үшін бас бухгалтерлік ... ... ҚР ... №325 қаулысымен бекітілген бухгалтерлік есептің ұсақ-түйегіне
дейін ескерілген шот жоспары жасалынады.
2003 жылдың 1 қаңтарынан ... ... ... ... қаржылық
есеп берудің халықаралық стандартына ауысты.
Бухгалтерлік есепті реттеудің үшінші деңгейі - бұл ... ... ... мен ... және ... ... ... төртінші деңгейі – банктің есеп саясаты.
“Бухгалтерлік есеп туралы” заң бекіткендей, Қазақстанның ... ... ... ... ... ... есеп ... заңын
басшылыққа ала ... ... ... есеп ... ... Сондай-ақ банкте қабылданған есеп саясаты жылдан жылға
өзгеріссіз ... ... тек қана ... ... ... ... асыратын, оны
жүргізуді ұйымдастырудың жаңа тәсілдері жасалғанда немесе оның ... ... ... ... ... ... немесе
республика заңдары өзгергенде қайта қаралуы мүмкін. Бухгалтерлік есеп
мәліметтерінің салыстырмалылығын қамтамасыз ету ... есеп ... ... ... ... ... ... керек.
Банктің есеп саясаты ұғымына ол таңдаған бухгалтерлік есепті жүргізу
әдісінің жиынтығы кіреді: банктің ... ... ... әдісі
және бағалау, активтердің құндылығын өтеу, ... ... ... ... ... шоттарды қолдану әдістері, есеп тіркелімінің
жүйесі, ақпараттарды өңдеу және басқа да сәйкес келетін әдістер, ... ... ... үшін банк ... ... нақты бағытта
жүргізу және ұйымдастыруда заңды және ... ... ... ... ... ... нормативке жататын бірнеше әдістің
біреуін таңдайды.
2-Тарау. Шетел Валютасындағы операциялар және олардың есебі.
2.1. ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қызмет тауарлар мен
әрекеттерді экспорттау- импорттау , Қазақстан Республикасының ... ... ... ... , ... ... бейрезидент
тұлғалардың шаруашылықпен айналасудағы тауарлық емес сипаттағы ... ... және ... ... ... ... ... байналысты.
Әрбір егеменді мемлекетте заңды төлем құралы ретінде сол ... ... ... ... ... ... , қызмет, несие,
инвестиция, мемлекетаралық ... ... есеп ... қажетті
жағдайы төлеуші немесе сатып алушылар шетел валютасын ... ... сату ... бір ... ... валютаға айырбастау болып
табылады. 21 ҚЕХС сәйкес ... ... - бұл ... ... ... ... ... талап ететін операция.
Осындай айырбастауды ... үшін ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс нәтижесінде қалыптасатын бағам ... ... ... ... ... немесе сатып ... ... ... ... ... ... “ауыстыру ісі нысанында ”
ерте заманда және орта ... ... ... ... қазіргі
түсініктегі валюталық нарық XIX ғасыр да қалыптасты . Оларды келесідей
негізгі ... ... ... ... ... құралын кеңінен қолдану және олар ... ... ... ... шаруашылық қызметті интернационалдандыру
күшейеді ;
• Оперциялар барлық ... ... ... ішінде үздіксіз
жасалынады;
• Валюталық операция техникасы сәйкестірілген , есеп айырысулар ... ... ... ... ... және несиелік тәуекелді сақтандыр мақсатында ... кең ... ... Алып-сатарлық және төрелік операциялар коммерциялық ... ... ... ... асып түседі; олардың
қатысушыларының саны бірден өсті және олардың ... ... ... ... корпорациялардан (ҰАК) басқа заңда және жеке ... ... ... ... ... ... ... биржалық
тауарларына байланысты тенденциясы бар ... ... ... тұрғысынан валюталық нарық келесілерді қамтиды:
• Халықаралық есап ... ... ... ... ... және ... ... сақтандыру;
• әлемдік валюталық несиелік және ... ... ... ... ... ... валюталық резервтерінің
әртараптандырылуы (диверсификациясы);
• валюталық бағамды реттеу ;
... ... ... ... ... ... ... пайдасы;
• экономиканы мемлекеттік реттеуге бағытталған валюталық саясатты
жүргізу.
Институционалдық көзқарас тұрғысынан валюталық нарық- бұл ... ... ... ... ұлт ... жиындығы.Банктер банк- аралық нарықта ... ... 85-95% ... ... ... ... ... Қазақсан Республикасының
резидент және бейрезидент тұлғалары жатады.
Валюталық ... ... ... құндылықтарымен
жүргізлетін операциялар болып табылады. Оларға: ... ... ... қағаздар (акция, облигация, төлем ... ... ... ... ... ... операциялар екі тұрге
бөлінеді :ағымдағы валюталық ... ... ... ... ... және ... ... қабылдау,саудалық сипатқа жатпайтын
аударымдармен және тура ... ... ... және ... ... байланысты операциялар жатады.
Шетел валютасында банктік операциялар жүргізуге лицензияларды Ұлттық
банк шексіз мерзімге береді және ... ... ... яғни ... ... Банк ... ... лицензияда
көрсетілген жағдайда және келесілерге сәйкес жүргізуге құқы ... ... ... ... ... және жеке тұлғалардың
шотына және салымына орналасуындағы және ... ... мен ... ... валютасында несие және қарыздарды
тарту және ұсыну;
• заңды және жеке ... ... ... төлем
құжаттарын сатып алу және сатуды жүзеге ... ... ... ... жүргізу;
• шетел мемлекеттерінің банктерімен корреспонденттік қатынастарды
белгілеу;
• өз ... ... ... ... ... көрсету;
• шетел валютасында саудалық және ... емес ... ... ... ... ... ... банктік тәірибеге сәйкес басқа да ... ... ... ... асыруға құқық берілген банктер
уәкілтті деп аталады. Валюта нарығында банктің ... ... ... ... ... , оның репутациясы, бөлімшелерімен филиалдардың
шетелдікжелісінің даму деңгейі, ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ банк және оның валюта саясаты
орналасқант орындарда ... ... ... ... ... және ... ... жағдайы маңызды рөл атқарады.
2000 жылдың ... ... ... банк ... ... ... белгіледі. Ол Ұлттық банк қатысуынсыз валюта бағамын
құрылуын болжайды. Бұндай жағдайда валюталық ... ... ... ... міндеттері келесілері болып табылады:
• Қазақстан Республикасының аумағында жүргізілетін валюталық операциялардың
жүргізілу тәртібі мен қағидаларын анықтайтын ... ... ... ... операциялар субьектінің құқықтарымен
міндеттері, валюталық ... ... үшін ... ... ... ... бақылау (валюталық бақылау);
• Валюталық нарық, жүргізілген валюталық ... ... ... ... ... реттеу мәселерін шешу үшін Қазақстан Реаспубликасының Ұлттық
банкі келесі негізгі ... ... ... ... ... мен ... ... субьектілерінің құқықтарымен міндеттерін, жіктелуін,
валюталық құндылықтарымен айналысу тәртібін белгілеуді ... ... ... ... ... ... субьектісіне, обьектісіне, көлеміне байланысты белгілі
валюталық операцияларды жүргізуге шектеу енгізген;
... ... ... ... ... ... ... тіркеу;
• Валюталық операциялар туралы есептемені жинау және ... ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша халықаралық байланыс. (Қазақстан
1992 жылдың ортасынан бастап ... ... ... ... ... ... ал 1996 жылдың 16 ... ... ... ... VIII бабына енді, онда мемлекеттердің ... ... ... ету міндеттері
қарастырылған, яғни ... ... ... ... енгізбеу).
Валюталық реттеудің негізін құраушы жүйе валюталық бақылау болып
табылады. ... ... ... ... ... және ... тұлғаларның валюталықоперация жүргізу кезінде
заңдылықтарды сақтауын ... ... ... ... ... ... сәйкес жүргізілетін валюталық операциялардың
сәйкестігін анықтау және ... ... ... үшін ... мен ... ... ... валютасындағы төлемдердің шарт жағдайына сәйкестігін
тексеру;
• Валюталық операциялар бойынша есеп жүргізу және есеп ... және ... ... қатынастарды реттеу кезінде негізгі рөлді арнайы валюталық
заңдылықтар атқарады. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... қызметтері атқаратын Ұлттық банк болып табылады. ... ... ... мемлекеттік органдар валюталық реттеудің заңдылықтарына ... ... ... жүргізіледі. Валюталық реттеу бойынша негізгі
нормативтік актілер 1998 жылдың 24 ... ... ... ... толықтырулар мен қосымша енгізілген заң ... ... ... ... ... ... операциялардың
принциптері мен тәртібін валюталық операция субьектілерінің ... ... ... ... ... ... Валюталық бақылау агенттері ретінде валюталық операцияларды
жүргізу кезінде валюталық ... ... ... ... ... ... мен ... емес қаржылық мекемелер болып
табылады.
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасында келесідей валюталық шектеулер
қолданылады:
• Резиденттер ... ... ... ... ... тек ... валютада жүргізілуі керек, тек Ұлттық
банктің ... ... ... ... және ... ... ... басқа;
• Банктік операциялардың бөлек түрлерін жүзеге асыруда уәкілетті емес
банктер және ұйымдардың шетел ... ... ... сатуға және
айырбастауға болмайды;
• қызмет және тауар, ... ... ... ... ... ... ... банктеріндегі шотттарында міндетті түрде есептелуі
керек.
Сонымен қатар, Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... туындау
кезінде кез келген валюталық операцияларды ... және ... ... ... ... ... сәйкес “Қазақстан
Республикасы Ұлттық банк туралы”заңды күші бар ҚР Ұлттық банк ... ... ... қажетті операциялар енгізуге құқы
бар. Қазақстан Республикесының “Валюталық реттеу ... ... ... ... ... ... ... валюталық төлем және ... ... ... сату ... шек қоя ... ... нақты уақытта уақытша
тоқтатылған.
2.2. Валюталық операциялардың түрлері және олардың есебі
Екінші дүние жүзілік соғыстан кейін валюталық операциялардың ... ... ... ... ... ... өніркәсібі дамыған елдерде
валютаны жедел ұсыну(спот) және ... ... ... ... ... ... реттеу объектілері болып табылады.
Жетпісінші жылдардан бастап ... ... және ... ... ... Бұл алып-сатарлық мәмілені және валюталық тәуекелден
сақтандырудың жаңа нысаны. Қолма-қол валюталық ... көп ... ... ... ... мен ... ... негізінен ірі
банктер, ал опционды операцияларды көп банктер жүзеге асырады. ... ... ... ... өте кең таралған және төленген ... 90% ... ... мәні ... ... ... бағам бойынша
мәмілеге отыру күнінен ... ... күні ... ... ... банк-контрагенттерінің валютаны алып-сату шартына байланысты
банк-контрагенттерінің оны ... ... ... ... ... электронды
аударымдар жүйесінің, мысалы, АҚШ-та ЧИПС, Лондонда ЧАПС және ... ... кең ... ... ... ... ... “ертеңнен
келесі күнге дейінгі” бір күндік депозиттерді ... ... ... асыру үшін айтарлықтай мүмкіндік береді. Алайда дәстүрлі валюталық
операция негізінде “спот” мәмілесі және бағам ретінде “телеграфты ... деп ... ... ... ... ... Осы ... негізінде
валюталық нарықта басқа мәміле бағамдары анықталады: валютаны жеткізудің
қысқа мерізімінде бір реттік мәміле үшін бағам ретінде ... ... ... ... операциялар валюталық жайғасымның
ең мерзімді элементі болып табылады және белгілі бір тәуекелді өз ... ... ... ... ... арқылы өз клиенттерінің шетел
валютасындағы қажеттіліктерін ... ... ... оның ... ақшалардың бір валютадан басқаға ауысуы төрелік және алып-сатарлық
операцияларды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... кезде тіркелген бағам бойынша шетел валютасының сомасын белгіленген
уақыттан кейін алып келуі туралы екі жақтың ... ... ... ... Осы ... ... валюталық операциялардың екі
ерекшелігі байқалады:
1. шарт жасау уақыты мен мәмілені орындау арасында интервал бар, ... ... Ол ... ... ... бастап кезең соңы ретінде
(мерзімі 1-2 апта, 1,2,3,6,12 ай және 5жылға дейін) немесе мерзім
шегіндегі кез ... ... ... ... ... ... жасалса да, валюта бағамы ... ... ... және ... ... бойынша валюта бағымының арасынадағы
айырма мерзімді мәміле бағамы төмен кезде, “спот” ... ... ... –dis ... ... ... ... егер жоғары болған кезде
сыйақы ретінде анықталады. Сыйақы мерзімі бойынша жасалған мәміледе валюта
қолма-қол ... ... ... айырбасталады дегенді білдіреді.
Дисконт, форвард операциялары бойынша валюта бағамы қолма-қолға қарағанда
төмен екендігін білдіреді. Жалпы ... ... ... ... ... ... ... тұрақты. Сондықтан банк аралық нарықта мерзімді
мәмілелердің бағамын белгілеу ... ... ... дисконт
анықталады. Валютаны жанама белгілеу кезінде дисконт ... алш ... ... ... ... және дисконт әдісі бойынша емес, сандық
белгіде ... ... ... бойынша валюта бағамы “аутрайт” бағамы
деп аталады.
Шетел валютасында жасалатын мерзімді мәмілелер келесі мақсаттарға
жүргізіледі:
– коммерциялық мақсаттағы валюта айырбасталымы, ... ... ... ... үшін ... ... сатып алуы
немесе сатуы;
– валюталық бағамының төмендеуіне байланысты болатын шығындарын
шекарадан тыс ... және ... және ... капитал садымдарын
сақтандыру;
– бағам айырмасы есебінен алып-сатарлық ... ... ... ... алу-сату (лат. opito, options - ... ... ... ... ... ... ... кезінде белгіленген
бағам бойынша белгілі бір валюта көлемін ... бір жағы ... ... ... кезінде сатып алу (call мәмілесі- сатып алушы опционы) немесе
сату (put мәселесі – сатушы опционы) ... ... ... ... ... (сыйақы) төлеу шарты кезіндегі келісім. ... ... банк үшін ... ... сондықтан ол клиенте
аз табысты бағамын белгілейді. Опцион бойынша сыйақы мөлшері опциондық
шарттың ... ... ... ... ... ... бағамының есебі
арқылы анықталады. Опционды ... ... ... асып ... ... ... ... болады. Негізінен валюталы опцион
валюталық ... ... үшін ... ... тек ... ... ... сонымен қатар биржаларда қор және ... ... ... ... ... ... ... валюталық
бағамды өтеу барысында валюталық фъючерстер дамыды.
Валюталық фъючерс – мәмілеге отыру кезінде алдын ала ... ... ... бір ... ... бір валютаның стандарттық
көлемін сатып алу немеес сату міндеттемесін білдіретін келісім. Стандарттық
шарттарда барлық ... ... ... ... кепілді депозит, есеп
айырысу тәсілі. Фъючерстермен сауда жасау клирингтік үй ... ... ол ... ... алушы үшін сатушы, ал әрбір ... , ал ... үшін ... алушы болып табылады.
Қолма-қол және мерзімді операцияларға сәйкес валюталық мәміленің әр
түрлі “своп” мәмілесі болып табылады. “Своп” (ағылшын. swap - ... ... ... бір мерзімге сол валюталармен бір уақыты шартты мәміле бойынша
жедел жеткізу жағдайындағы екі валюталық ... ... ... ... ... ... ... операциясы бойынша қолма-қол
мәміле “спот” бағамы ... ... ... ... ... ... қолма-
қол мәміле бойынша сатушы және сатып алушы бағамының арасындағы айырма
маржа кезінде ... ... ... ... үшін өте ... ... олр ашық ... өтеді (сатып алу-сату жабылады), ... ... ... ... ... ... ... операциялры
тек влютамен ғана емес, сонымен қатар пайызбен де ... ... ... ... ... ... ... пйыздық
мөлшерлемелерді, бағалы қағаздарды немесе басқа да ... ... ... ... ... ... қызметтің белгілі бір түрі – бұл
төрелік – пайда табу мақсатында валютаны бір ... ... алу және ... оны ... ... ... ... нысаны – олардың
қамтамасыз етілу икемділігін жоғарылату үшін пайыздық ... ... ... ... ... ... арасындағы қатынастарды банктер
пайдаланатын жеке валюталық ... ... ... ... алу
жағдайы кезіндегі пайыздық арбитраж.
“Спот” немесе “форвард” жағдайында шетел валюталарын немесе бағалы
металдарды ... алу ... банк қол ... ... ... ... ... 6405 “Банктің шетел валютасын сатып алу – сату бойынша ... 6999 ... ... ... ... ... ... бір уақытта осы өткізбеден теңге эквивалентінде ... ... 6905 ... ... сатып алу –сату бойынша шартты
міндеттемелер”.
“Спот” және “Форвард” ... ... ... ... ... ... банк қол қойған кезде, мынадай ... ... 6999 ... ... ... ... ... бойынша
позициясы”.
Кт 6905 “Шетел валютасын сатып алу-сату бойынша шартты міндеттемелер”.
Және бір уақытта теңгеден:
Дт 6405 ... ... ... сатып алу – сату ... ... 6999 ... ... валютасымен жасалған мәмілелер бойынша
позициясы”.
Одан әрі әрбір валюта бойынша дербес шот ... ... ... ... ... күні – ... ... өзгеруі кезінде
талаптар мен міндеттемелерді қайта бағалау ... ... ... алу кезінде баланстан тыс шотта мынадай жазу жасалады.
Дт 6405“Банктің шетел ... ... алу – сату ... ... ... шетел валютасымен жасалған мәмілелер ... ... ... валютасымен жасалған мәмілелер ... ... ... ... ... алу – сату бойынша шартты
талаптары”.
Баланстық шотта бір уақытта қайта ... ... ... жасалады:
• Пайда сомасына
Дт 3560 “Мерзімді мәміле бойынша қаржылық ... ... ... 4570 ... ... ... форвард операцияларды қайта бағалау
бойынша жұмсалмаған ... ... ... 5570 ... ... форвард операцияларын қайта бағалаудн
іске асырылмғн шығыстр”
Кт 3560 “Мерзімді мәміле бойынша қаржылық ... ... ... күші ... ... немесе сатып алу бойынша есеп
айырысулар жүргізу кезінде банк келесі өткізбелерді сасайды:
• сату валютасы бойынша:
Дт 6905 ... ... ... ... ... ... ... 6999 “Банктің шетел валютасымен жасалған мәмілелер ... ... алу ... ... 6999 ... шетел валютасымен жасалған мәмілелер ... 6405 ... ... ... ... алу – сату ... шартты
талаптары”.
Баланстық шот бойынша есеп айырысуды жүзеге асыру кезінде келесідей
шоттар корреспонденциясы жасалады:
• сатып алынатын валютада:
Дт 1001 ... ... ... ... ... есепшоттары”
Кт 1858 “Банктің шетел валютасы бойынша валюталық қысқа
позициясы”.
2858 “Банктің шетел валютасы ... ... ... ... ... ... қаржылық құралдарды қайта
бағалау резерві” (оң қайта бағалау сомасы) немесе
Дт 1001 “Касадағы қолма-қол ақша”
1050 “Банктердің ... ... ... ... ... қаржылық құралдарды қайта
бағалау резерві” (теріс қайта бағалау сомасына)
Кт 1858 “Банктің шетел валютасы бойынша валюталық ... ... ... валютасы бойынша валюталық ұзақ
позициясы”.
• стылатын валютада:
Дт 1858 “Банктің шетел валютасы бойынша валюталық қысқа
позициясы”.
2858 “Банктің шетел валютасы бойынша ... ... 1001 ... қолма-қол ақша”
3560 Мерзімді мәміле бойынша қаржылық құралдарды қайта
бағалау резерві” (оң қайта бағалау ... ... 1858 ... ... валютасы бойынша валюталық қысқа
позициясы”.
2858 “Банктің шетел валютасы бойынша валюталық ұзақ
позициясы”.
Кт 3560 Мерзімді мәміле бойынша қаржылық құралдарды қайта
бағалау резерві” (теріс қайта ... ... ... ... ... ... ... операциясы – бұл “спот” және “форвард”
операцияларының үйлесуі. “Своп” ... ... тыс есеп ... ... шоттарында көрсетіледі. Валюталық ... ... ... операциялары бойынша бөлек дербес шот ашылады. Бұл шот ... ... ... ... ... қайта бағаланбайды.
Валюталық валютасындағы “своп” операциясы бойынша шартқа қол ... банк ... ... алу ... ... ... жүргізеді.
Дт 6405“Банктің шетел валютасын сатып алу – сату бойынша шартты
талаптары”.
Кт 6999“Банктің ... ... ... мәмілелер бойынша
позициясы”.
• және бір ... ... ... ... ... ... ... шетел валютасымен жасалған мәмілелер бойынша
позициясы”.
Кт 6905“Шетел валютасын ... ... ... ... ... ... әрбір валюта бойынша бөлек дербес шот ашылады. “Спот”
сатып алу (сату) бойынша есеп айырысуды ... ... ... банк сату
валютасы бойынша келесі өткізбені жасайды:
Дт 6905“Шетел валютасын сатып алу-сату бойынша ... ... 6999 ... ... валютасымен жасалған мәмілелер бойынша
позициясы”.
Және барлық ... ... алу ... 6999 ... ... ... жасалған мәмілелер бойынша
позициясы”.
Кт 6405“Банктің шетел валютасын сатып алу – сату ... ... ... ... ... 1001 ... ... ақша”
1050 “Банктердің корреспонденттік есепшоттары”
Кт 1858 “Банктің шетел валютасы бойынша валюталық қысқа
позициясы”.
... ... 1858 ... ... валютасы бойынша валюталық қысқа
позициясы”.
2858 “Банктің шетел валютасы бойынша валюталық ұзақ
позициясы”.
Дт 1001 “Касадағы қолма-қол ақша”
1050 ... ... ... және ... мөлшерлеме айырмасына байланысты ай ... ... ... ... ... ... теріс айырма кезінде:
Дт 5704 “Тазартылған қымбат металдарды қайта бағалауда шығысы”
Кт 2860 “Банктік қызмет бойынша өзге кредиторлар”
• оң ... ... 1860 ... қызмет бойынша өзге де дебиторлар”
Кт 4704 “Тазартылған қымбат металдарды қайта бағалаудан кіріс”
Мерзімі келген кезде ... ... алу ... ... тыс ... ... ... ал баланстық шот бойынша
• сатып алынатын валютада:
Дт 1001 “Касадағы қолма-қол ақша”
1050 “Банктердің корреспонденттік есепшоттары”
Кт 1858 “Банктің ... ... ... ... ... ... шетел валютасы бойынша валюталық ұзақ
позициясы”.
• сатылатын валютада:
Дт 1858 “Банктің шетел валютасы бойынша валюталық ... ... ... ... бойынша валюталық ұзақ
позициясы”.
2860 “Банктік қызмет бойынша өзге кредиторлар”
Кт 1001 “Касадағы қолма-қол ақша”
1050 “Банктердің корреспонденттік есепшоттары”
Бухгалтерлік ... ... ... үшін ... ... тыс шорттарда дербес шоттар ашылады:
1870 “Банктің өзге де транзиттік есепшоттары” баланстық шот
бойынша “Опционды” ... алу ... 2870 ... ... ... сату ... ... шот ашылады.
6405“Банктің шетел валютасын сатып алу – сату бойынша шартты
талаптары” ... тыс шоты ... екі ... шот ... “Сатып
алынған опцион бойынша шартты талаптар” және “Сатылған опциондар бойынша
шартты талаптар”. Ал 6905 ... ... ... алу-сату бойынша шартты
міндеттемелер” және “Сатылған опцион ... ... ... тыс шот 6999 ... ... ... ... бойынша банк
позициясы” – “Опцион бойынша позиция”.
Банк ... ... алу ... оның ... ... және ... ... 1870 “Банктің өзге де транзиттік есепшоттары”
Кт 1050 “Банктердің корреспонденттік есепшоттары”
• бір уақытта шартты талап ... ... ... бойынша
опционның жалпы сомасына:
Дт 6405 “Банктің шетел валютасын сатып алу – сату бойынша
шартты ... ... ... ... жасалған мәмілелер бойынша
позициясы”
• және шартты міндеттеме валютасында:
Дт 6999“Банктің шетел валютасымен жасалған мәмілелер бойынша
позициясы”.
Кт 6905“Шетел валютасын сатып алу-сату бойынша ... әрі банк ... ... қата ... және ай ... ... “форвард” бағамының арасындағы айырма негізінде опцион бағасын есептеу
керек.
Банк опцион бойынша баланстан тыс ... ... есеп ... ... кері ... жасалынады және бір уақытта баланстық
шоттар бойынша келесідей шоттар корреспонденциясы жасалады:
• валюталарды ресми сатып алынған ... ... ... кезде:
Дт 1001 “Касадағы қолма-қол ақша”
1858 “Банктің шетел ... ... ... ... ... ... ... бойынша валюталық ұзақ
позициясы”.
Кт 4530 “Шетел валютасын сатып алу-сату ... ... ... ресми сатып алынған бағамнан төмен сатқан ... 1858 ... ... ... ... ... ... “Банктің шетел валютасы бойынша валюталық ұзақ
позициясы”.
Кт 1001 “Касадағы қолма-қол ақша”
4530 “Шетел валютасын сатып алу-сату бойынша кірістер”
Банк опционды ... ... ... ... ... ақша қаражаттарын
алады және келесі өткізбелерді жүргізеді:
Дт 1050 “Банктердің корреспонденттік есепшоттары”
2870 “Банктің басқа транзиттік ... ... ... ... опционның жалпы сомасына
корреспонденция жасалады:
• шартты талаптар валютасында:
Дт 6405 “Банктің шетел валютасын ... алу – сату ... ... 6999“Банктің шетел валютасымен жасалған мәмілелер
бойынша позициясы”
• және шартты міндеттеме валютасында:
Дт 6999“Банктің шетел ... ... ... бойынша
позициясы”.
Кт 6905“Шетел валютасын сатып алу-сату бойынша шартты
міндеттемелер”.
Банк опцион бойынша ... ... ... тыс ... бойынша кері
өткізбелері жасалынады, ол баланстық шот бойынша:
• сатып алу ... ... ... ... шетел валютасын
сатқан кезде:
Дт 1001 “Касадағы ... ... ... ... ... алу-сату бойынша валюталық қысқа
позициясы”
Кт 1858 “Банктің шетел валютасы бойынша валюталық ... ... ... ... ... валюталық ұзақ
позициясы”.
• валюталарды ресми сатып алынған бағамнан жоғары сатқан кезде:
Дт 5530 “Шетел ... ... ... ... валюталық
қысқа позициясы”
1858 “Банктің шетел валютасы бойынша валюталық қысқа
позициясы”.
2858 “Банктің шетел ... ... ... ұзақ
позициясы”.
Кт 1001 “Касадағы қолма-қол ақша”
2.3. Халықаралық банктік есеп айырысу нысандары.
Экспорт-импорт операцияларын жүзеге ... ... ... банктік
есеп айырысудың келесідей нысандары қолданылады:
- құжаттамалық аккредитив;
- құжаттамалық инкассо;
- банктік аударым.
Құжаттамалық аккредитив
Құжаттамалық аккредитив – экспортшы ... ... ... жүргізу туралы клиент-импортшы тапсырысы бойынша берілетін банктің
шартты ... ... ... ... ... ... және бекітілген мерзімде басқа банктің ... ... ... ... ... ету.
Құжатты акредитив өз кезегінде банктің бенефициарға өзінің ... ... егер ... ... ... ... мерзімде ұсынған жағдайда келісілген валютада белгілі соманы
төлеуге беруі.
Банк ... ... мен ... ... делдал қызмет атқарады. Олар
арқылы бірқатар операциялардан кейін ... ... ... ... ... ... ... бенефецияр акцептелген вексельді
төлеу немесе төлемді жүргізу міндеттемесі нысанындағы келісімге ... ... ... ... ... ... аккредитив
арқасында бенефициар сатып алушының төлем қабілетіне және ... ... ... ... қаражаттар алуы мүмкін.
Төлемді қамтамасыз етудің құралы ретінде құжатты аккредитив әсіресе
сатып алушылар мен ... ... ... ... үшін қажет.
- сатушы өзара шартта көрсетілген ... ... үшін ... сома ... берілетініне сенімді болғысы келеді;
- сатып алушы ... ... ақша ... ... ... ... ... артықшылығына ие;
- әлемде барлық елдермен операция жүргізу кезінде қамтамасыз ету құралы
ретінде ... ... ... ... ... ... ... жағдайы қатынасындағы икемділік;
- қысқа мерзімді қаржыландыру қаражаты ретінде қолданылуы;
- сатушыға ... ... ету ... ... ... беретін төлемді тез және кедергісіз жүзеге асыруы;
- ерекше халықаралық құқыққа сенімділік.
Жоғарыда айтылғандай, аккредитив ... ... ету ... ... ... де ... ... алушы банктің төлемді жүзеге асыру
мінідеті сатушының өз банкінен несие алуын ... ... ... ... ... ... үшін ... бола алады, яғни
банк аккредитивті операцияларды жүзеге асыру кезінде тауарға деген меншікті
растайтын ... ... ... ... ... жөнелтпе құжаттары
жөнелтілген жүкті беру талаптарын куәландырады. Құжаттарды беру ... ... ... ... да ... ... ... ұсыну немесе аккредитивке өтініш
негізінде (5-қосымша) ашылады.
Аккредитивтермен есеп айырысуды жүзеге асыру кезінде, ашуға ... ... ... ... ... керек, себебі егер сәйкес
белгілері болмакса, онда ... ... ... ... түрлері қамтамасыз ету көлемі туралы дағдаластықпен және
өзіне тәуекелді алу ... ... ... ... келген уақытта эмитент-банк өзгертуі немесе жоюы мүмкін, көп
жағдайда бенефициярды алдын ала ескерпей аккредитивтің бұйрық ... ... ... ... ... ... банктің ешқандай
құқықты төлем міндеттемесін тудырмайды. Тек эмитент-банк ... ... ... ... ... ... асырған кезде
аккредитивтің қайтарып алу ... ... ... ... ... ... жеткілікті қамтамасыз етуді
ұсынбайды. Оны корреспондент-банк ... ... және ... сенім
орнаған бір-біріне танымал әріптестер арасында іскерлік қатынастарда ғана
қолданылуы мүмкін. Қазіргі таңда қайтарымды аккредитив ... ... ... ... жоғары деңгейлі сенімділік береді, егер ол аккредитив
шартын орындаған болса оның ... мен ... ... ... ... ... ... төлемінің қатаң
міндеттемесін құрайды. Қайтарып алынбайтын аккредитив кезінде аккредитивті
өзгерту немесе жою бенефициардың және де жауапты ... ... ... Егер ... ... ... өзгерткісі немес жойғысы келсе,
онда ол сатып алушыдан эмитент-банкке сәйкес ... ... ... ... ... ... ашу үшін ... корреспондент-
банк хабарлайды. Қайтарып алынбайтын аккредитив расталуы және расталмау
мүмкін. Қайтарып ... ... ... ... ... банк ... аккредитивтің ашылуы туралы ... ... ол ... ... меншікті міндеттемелерін алмайды және
тәтижесінде ... ... ... бойынша оны жүргізуге
міндеттенеді. Бұл жағдайда ол ... ... ... ... және нәтижесінде бенефицияр ұсынған құжаттар бойынша оны ... ... ... ... аккредитив
Аккредитивтің кең қолданылатын түрі болып табылады. Бенефициярмен есеп
айырысу аккредитивтегі шарттар орындаған кезде ... ... ... жүзеге асады. Банктер құжаттарды алғаннан кейін жеті банктік ... ... ... ... ... ... тексеруге құқығы бар.
Экспоршының шотына қаражаттарды есептеу кезінде валюталау күні аккредитив
валютасына байланысыт болады.
Төлемді ұзарту ... ... ... ... берген кезде емес, аккредитивтке көрсетілген
біршама кеш мерзімде алады. Аккредитивтерге сәйкес құжаттарды ... ... ... ... ... ... ... күні төлемді жүзеге
асырады. Келісімін алады. Сондықтан импортшы ... ... ... және сату ... ... ... ... ие болады. Экономикалық
жоспарда төлемді ... ... ... тратта акцептін қарастыратын
аккредитивке сәйкес келеді, тек төлемді ұзарту бойынша ... ... ... ... ... ... талап қана қолданылады.
Анықталған жағдайларда төлемді ұзарту бойынша талапты банк авансылауы
мүмкін. Бұл тек ... ... банк ... үшін ғана ... ... ... көптеген мүмкіндіктер болады.
Тратта акцептімен аккредитив
Бенефицияр сатып алушыға ұсынған тратта аккредитив бойынша шарттарды
орындағаннан кейін аккредитивті ... ... ... ... ... Корреспондент-банктің оған қайтаруын талап ете алады.
Төлем орнына тратта акцепті жасалады. Акцептелген траттаны ол өз ... ... ... келген күні төлеу үшін ... ... ... ... бойынша тратта 60 күннен 180 ... ... ... ... ... ... ... импортшыға төлем мерзімін
кепілдеу үшін қызмет етеді: төлем мерзімі ... ... ол ... әрі сата ... және ... есебінен акцепті төлеуі мүмкін. Осыдан
келіп, импортшы мәмілеге сәйкес несие алмайды.
Траттаны сатып алу аккредитиві
Негоциация ... ... ... ұсынуына қарсы,
негоциацияға өкілетті банктердің қаражаттарды төлеуі ... ... ... ... ... ... табылмайды. Бенефициар
дұрыс құжаттарды ұсыну кезінде, эмитент-банк вексельді немесе құжатты
төлеуді ... ... ... көп ... – тратта негоциациясымен байланысты аккредитив. Кейбір жағдайларда
белгілі банктерде ... ... ... ... ... ... бенефициар есебінен жүзеге асады.
Авансты аккредитив
“Қызыл ескертпе” аккредитивін қолданған кезде сатушы корреспондент-
банктен ... ... ... ете ... ... ... ... жеткізілетін тауарды алу немесе өндірісті қаржыландыру үшін
арналған. Аванс ... ... ... төленеді және бенефициардың
жазбаша міндеттемесін жөнелтім құжаттарына мерзімде ұсыну кекер. ... ... ... ... ... ... негізінде
корреспондент-банк есебінен жүзеге асады. Егер сатушы уақытында қажетті
құжаттарды ұсынбюаса ... ... ... ... өтемесе, онда
корреспондент-банк аванс сомасына пайызды дебеттейді. ... ... ... ... ... ... ... аванс төлеу құзіретін
корреспондент-банк ... ... ... ... ... ... ... атақа ие.
Жаңартпалы аккредитив
Егер сатып алушы тапсырыс тауарларының белгілі бір бөліктерін белгілі
уақыт аралықтарындажеткізуге бұйрық берсе, онда ... ... ... ... ... жаңартпалы аккредитив бойынша жүзеге асуы мүмкін.
Жаңартпалы аккредитив кезінде келесі ескертпелер ... ... ... аккредитив сомасы 1200000 USD жалпы сомасына дейін ... ... ... рет ... ... Алғаш 100000 американдық долларды пайдаланғаннан
кейін, бірден келесі ішінәра төлем күшіне ... және 1,2 ... ... ... дейін қайталанады. Көбінесе “жаңартпалы
ескертпелі” бөлек ... ... ... ... ... жиынтық және жиынтық емес болуы мүмкін. Жиынтық, ... ... ... ... үлес ... қатысты үлеске
қосылуы мүмкін. Жиынтық емес жағдайда, керісінше, уақытында ... ... ... ... ... өтеді.
Резервті аккредитив
“Стенд бай” аккредитивтері ең алдымен Құрама Штаттарында қолданылады
және АҚШ федералды штаттарының заңдық хұкіміне ... ... бере ... қабылданған кепілдерді ауыстырады. Алайда Еуропада да аккредитивтің
осы түрі қолданылды. “Стенд бай” ... ... ... ... ... ... ... және қызметтер арқылы
кепілдендіреді:
• ұсыну ... ... ... ... бойынша төлем;
• банктік несиелерді өтеу;
• тауар жеткізімдерін төлеу;
• келісім шарт бойынша тауарды жеткізу;
• жұмыста ... ... ... ... ... ... бойынша бұйрық берушінің өз ... ... ... ... ... ... барлық құжаттарды
ұсына отырып, оның орындауын талап етеді. ... ... ... ... ... ... жеке міндеттемелерін орындау кепілі
ретінде өз есебінен резервті аккредитивтер ашады. Одан әрі ... осы түрі ... ... ... үшін ... ... ... қажеттілігіне негізделеді. Ол ... ... ... ... ... бір ... беруі мүмкін
және сол арқылы меншікті қаражаттарды шекті пайдалану ... ... ... Сонымен бірге сауда делдалына оның сатып алушысы ... ... ... ... трансферабель ретінде нақты
көрсетілуі керек. Сауда делдалы банктен өз ... ... ашу ... ... ... ол ... ... екінші бенефициар деп
аталатын өз жабдықтаушысына аударуды тапсырады. Бірақ банк аккредитивті өзі
келісімі берген ... және ... қана ... ... ... ... сауда делдалы есебінен жүреді, сондықтан да аударушы банк оған
алдын ала дебеттеуге ... ... ... тиеп және ... ... ол авизолаушы немесе растайтын банктен растайтын шартты
төлемді алады. Құжаттар ... ... ... де ... делдалына
дебеттеледі. Соңғысы аударушы банкке сатыпалушыға шығарған ... ... ... және оның ... өзінің жабдықтаушы шотын алады. Жабдықтаушы
шотындағы ... ... ... ... ... ... ... сомма
сауда делдалының кредитіне жазылады. Аудармалы аккредитивке мынадай
қасиеттер тән: ... ... ... ... ... ... есеп ... жүргізілуі мүмкін. Бірақ төмендегідей сәйкессіздіктер
болуы мүмкін:
• аккредитив ... және ... ... бағасы төмендеуі
мүмкін;
• қызмет ету мерзімі қысқаруы мүмкін;
• құжатты ұсынуы үшін соңғы мерзім қысқаруы мүмкін;
• егер ... ... ... ... түрі ... жіберу мерзімі қызқаруы мүмкін;
• сақтандыру өтеуінің пайыздық мөлшерлемесі негізгі аккредитив
ұйғарымының орның ... ... ... ... ... ... сауда делдалы одан қалған қосымша құжаттарды талап етуі
мүмкін.
Сонымен бірге ... ... ... ... көбейтілген
жабдықтаушының берген фактура-шоты өзінің жеке шотына ауыстыруға құқылы.
Осыдан келіп, ақырғы сатып алушы ... ... ... ... ... ... алмайды. Шынында фактураны айырбастау кезінде банк сауда
делдалының жедел ... ... ... ... ... егер ол
алғашқы талап бойынша жаңа шот ... банк ... ... ... ашқын банкке жіберуі мүмкін. Белгілі жағдайларда ... ... ... ... ... келсе оны пайдалануға мәжбүр.
Жағымсыз әсерлерді болдырмау үшін банк көп жағдайларда сауда делдалынан
аккредитивті ... ... ... ... ... ... талап етуі
мүмкін.
Негізгі аккредитивтің қызмет ету мерзімі аудармалы аккредитивтің
қызмет ету ... ... ... Бұл ... ... ... ... банкке негізгі аккредитивтің қызмет ету мерзіміне дейін ... ... ... және аудармалы аккредитив бір құжат ... ... ... ... ... ... ... бірін-бірі
білмесін десе, ол жабдықтаушыдан оның жеке басын ... ... ... ... талап етеді. Сонымен бірге ол негізгі
аккредитивте ақырғы сатып алушының атауы болмауын қадағалау ... ... тек бір рет қана ... ... ... аккредитив шотында “екі рет аудармалы” деп көрсетілген болса да ... ... ... ... бірінші бенефициардан “кері аударудан”
жүргізуі аккредитивті екінші рет аудару деп табылмайды. Және сол ... ... ... ... егер ... жеткізу рұқсат етілген
болса, бірнеше жабдықтаушыларға үйлестіруі мүмкін. Осындай үйлестірме
аударылымдар бір аударым ретінде ... ... және ... ... бірінші бенефициар аударушы
банкі аккредитивті өзгерістер туралы ... ... ... ... Бұл ... ... ... бар. егер аккредитив бірнеше бенефициарға
аударылған болса, онда оны әр ... ... алып ... ... кезде сауда делдал аккредитив бойынша өз талабын қандай да ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезде оның иелігінде екі мүмкіндік болады:
• “бэк ту ... ... ... аккредитивтен түскен төлемге орын беру (цессия);
“Бэк ту бэк” аккредитиві
комерсант-делдалдың банкі ... ... ... ... ... Бірақ, ол бұған осы кезде пайда болатын ... ... ... ... кезде ғана дайын болады. Осыдан банк
жаңа аккредитив бойынша төлем орны ретінде ... Кері ... ... пен өздерінің арасында құжаттар жоғалса, аккредитив
сомасы ... Ол ... ... ... ... ... талап етуі мүмкін. Себебі коммерсант пайдасына ашылған
негізгі аккредитив қарсы аккредитивтегі ... ... ... ... ... ... орын беру ... аккредитив бойынша түсімді толығымен немесе ішінара
субжабдықтаушының пайдасына ... ... ... ... - өзінің құқық
басқа тұлғаа беру). Осыған байланысты мыналар жазылған ... ... ... ... ... тиісті емес: бенефициардың
аккредитив бойынша тапсырмасын борышқор банктен өтініш алады, онда соңғысы
оған ... ... ... ... ... ... бір ... төлеуі
туралы уәде береді”. Бұл мүмкіндікті ... ... ... ... ... аккредитивке қарағанда бенефициардың
ісі болып қалады. Осылайша ... ... ... ... ғана ... тек ... бойынша төлемді жүргізгеннен кейін ғана ... ... ... ... ... ... ... ұсынуы
бойынша цессионер ешқандай кепіл алмайды. Сондықтан борышқор арасындағы
сенімділік қатынасты білдіреді. Егер ... ... алу сату ... ... ... ... ... сәйкес импортшының ұсынысын
қабылдаған болса, онда оған сатып ... ... ... ... Аккредитив ашуға тьапсырманы ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Банк бұл
талапты тек оны қайтадан ... ... ... ... ғана
орындайды. Себебі, ол тауарды тек жалғыз кепіл ретінде ... ... ол үшін ... ... ... болмаса.
Аккредитив ашу үшін ол белгіленген нысандағы банктік бланкіде үш
данадағы өтініші ... ... ... ... ... және ... ... Клиенттен аккредитив ашуға өтініш операционды бөліммен
соңғысының ағымдағы валюталық шотында ... ... ... ... ашуға комиссия есебінен қажетті ақша ... ... ғана ... ... экспорт импортты мәмілесіне мәміле куәлігі
рәсімделеді (6-қосымша).
Аккредитив ашуға өтініште импортшы келесідей ... ... ... ... ... ... ... мен орналасқан жері;
• бенефициардың атауы және толық мекен-жайы;
• аккредитивті өтеу мерзімінің орны, күні, айы;
• бенефициар-банктің (авизолаушы банктің) атауы және ... ... ... және ... ... ... тиеу мерзімі (CIF, FOB және т.б.) ... ... ... тиеу және ... ... ... жеткізу мерзімі;
• жабдықтаушылардың төлеуге ұсынатын құжаттар тізімі;
• құжатты ұсыну мерзімі;
• жабдықтаушы тиеуге ұсынатын ... ... ... ... ... ... немес ұзарту мерзімі бойынша;
• аккредитив бойынша қандай шығындар және кімдер алып жүреді.
Аккредитивтің қызмет ету мерзімі сатып ... ... ... ... ... ... және ол нақты болуы ... ... 60-150 ... ал кей ... одан да ұзақ ... ... ... бөлм клиенттен өтінішті алғаннан кейін оның
дұрыс толтырылғандығын ... ... бар ... ... қайта
толтырылуға беріледі. Аккредитив ашуға алынған өтініш келесі тәртіп бойынша
орындалады:
• клиенттің валюталық шотында қаражаттардың ... және қол ... ... ... бар ... бірінші данасы шетел
қатынастар операциялар бөліміне немесе орындауға беріледі;
• өтініштің екіншүі ... ... ... ... ... ... ... ашу туарлы тапсырманың
орындалуын шешкен ... ... ... ... ... ... және операциялар бөлімі авизолаушы және растайтын
банкті анықтап, осы банктердің біреуіне ... ашу ... ... ... ... SWIFT ... ... клиенттің ағымдағы валюталық шоты есебіне шығарылып,
баланстық шотқа сәйкес есептелінеді:
Дт 2203 “Клиенттің ағымдғы есепшоттары” ... ... 2855 ... есеп ... ... ... немесе авизолаушы банкке бағытталған аккредитив мәтініне
шетел банкіне өтеуді ұсыну тәртібі ... ... банк ... үшін ... ... есеп ... ... оқшауланған
қаражаттардың сомасы бөлек баланстық шот 1052 ... ... ... есепшоттары” шетел банкісіндегі өтеу шотындағы
аккредитивті орындау кезіндегі ... сома ... ... ... ... ... Егер мәміле жасалмай және қаражаттар банктің корреспонденттік
щотына шотына қайтарылса, онда түскен сома ... ... ... Одан әрі ... ... ... ... тауарды тиеу
туралы бенефициар банктен құжаттар алу шегінде төлем толтырылады. Шетел
банкісіне аккредитивтегі ... ... ... ... ... ... ... мерзімінің өткізбесі көрсетіледі.
Дт 2855 “Құжаттамалық есеп айырысу бойынша кредиторлар” пайдаланған
аккредитив сомасына
Кт 1052 “Банктің басқа ... ... ... ... ашу ... өтініштері арнайы журналда
тіркеледі. Әрбір ... ... ... ... және ... ... және ... шот ашылады. Құжаттамада ... ... ... ... ... ... ... оперативті есептер бойынша жазбалар жасалынады.
Бенефициармен келісу шарты кезінде клиент өтініші бойынша Шетел
қатынастар және ... ... ... шартына өзгеріс енгізе алады.
Аккредитив шартының өзгеруі туралы ... ... ... ... алу немесе мерзімін ұзарту мерзімінен бұрын жою есептері нақты
көрсетілуі ... ... ... ... мерзімді ұзарту немесе қайтарып алу
алғашқы аккредитивті авизолаған шетел банкісі телекс немесе SWIFT ... ... ... ... ... ... банк клиентінің
шотынан аккредитив шартының өзгеруіне, оның ... мен ... ... ... ... құжаттарды ұсыну немесе соңғы төлемнен кейінгі мерзім
өткеннен кейін жабық деп ... ... ... ... келіп түскен құжаттар бойынша
аппликант-клиентте қолхат арқылы беріледі. Құжатты алуы туралы бекіту шетел
банкісінен ... ... ... ... банк ... онда ... банкісінен
аккредитив бойынша құжаттарды алғаннан кейін ол түгелімен дұрыс тексеріліп
шығарылуы керек. Тек содн кейін ғана қолхат арқылы ... ... ... береді.
Егер құжатты тексеру кензінде қателіктер ... ... ... ... ... ... ... рұқсат берген кезде ғана
жүзеге асырылады. Егер ол қарсы болатын жағдайда, онда шетел ... ... ... шетел банкісіне хабардар етеді. Сонымен ... ... ... ... ... және ... өзі ... тұр ма, жоқ
әлде оларға қайтарып берді ме, сол туралы хабар беруге ... ... ... ... есеп ... жүзегеасыру
кезінде, шетел қатынастары және операциялар бөлімі шетел банкінен алған
аккредитивтің ... ... ... үш күн ... ... ... жібереді. Егер қандай да бір себептерге байланысты банк ... ... ... ... онда ол өз ... бойынша оны бенефициарға
авизолай алады, бірақ соңғыны оның заңды екеніне жауап ... ... ... ... жауапкершілік алап жүрмейтінің хабарлауы керек.
Құжаттамалық аккредитив нысаныдағы экспорт бойынша есеп ... ... ... ... ... ... фирмасының тапсырыс бойынша
өзінде аккредитив ашады және аккредитив түрі мен ол бойынша төлеу тәртібі
көрсетілетін аккредитивтік хатты ... ... ... ... ... экспортшылар пайдасына
келетін кейбір аккредитивтер бөлек дербес шоттар ашылатын ... ... 6010 ... ... ... ... болуы мүмкін
талаптар”.
Кт 6510 “Расталған ... ... ... ... ... аккредитивке дербес шот ретінде және ... ... ... ... Барлық талаптарға ... ... ... нөмір берілетін кітапқа тіркеледі. Құжаттамалық
папка бетінде жүргізілген операциялар мен пайдаланылмаған қалдықтар туралы
жазулар, сондай-ақ ... ... ... және алу туралы белгілеулер
жасалады. Құжаттамада аккредитив данасы және оны ... ... ... ... Жауапты орындаушы үш күн ішінде экспорттық
аккредитив пайдасы ашылатын ашылу ... ... ... ... ... ... алғаннан кейін келісімшартқа
сәйкестілігі көрсетіледі.
Өкілетті банк эмитет-банкке авизолаушы банк есебі ... оның ... ... ... бойынша төлемдер бенефициарға келісімшартта
көрсетілген жағдайлар бойынша жүргізіледі. Экспортшы тауарларды тиегеннен
кейін банкке ... ... ... ... ұсынады. Жауапты
орындаушы оның дұрыс рәсімделуін және ондағы барлық ... ... ... ... ... үш ... ... біріншісі
құжаттамада тіркеледі, екіншісі шетел банкісіне ... ... жазу ... ал ... ... ... ... туралы қолхат
ретінде бенефициарға ... ... және ... ... ... болғаннан кейін банк бенефициарға төлемді
жүргізеді.
Шетел банктерінен ақша ... ... ... ... ... ... 1052 “Банктің басқа банктердегі корреспонденттік есепшоттары”.
Кт 2203 “Клиенттердің ағымдағы есепшоттары”.
Және сол уақытта баланстан тыс шот ... ... ... 6510 ... өтелмеген аккредитивтер бойынша болуы мүмкін
міндеттер”
Кт 6010 ... ... ... ... ... мүмкін
талаптар”.
Аккредитив бойынша құжатамада төлем сомасын көрсетіп “төлем” жазуы
жасалды. Өтелген экспортты аккредитив сомасына ... ... 1052 ... ... ... ... ... 2855 “Құжаттамалық есеп айырысу бойынша кредиторлар”
Банктің төлемге қарсы жіберген турлы құжаттары 7150 ... ... ... ... ... және ... тыс шотына кірістеледі. Өтелген аккредитив кезінде құжаттарды
тексері мерзімі аяқталғаннан ... банк ... ... өтеу ... ... ... ... үшін шетел банкіне хабар жіберіледі және
келесі өткізбе жасалады:
Дт 2855 “Құжаттамалық есеп айырысу бойынша кредиторлар”
Кт 2203 ... ... ... ... 7150 ... операциялары бойынша инкассаға жіберілген
құжаттар және құндылықтар”.
Құжаттамалық инкассо кезінде банк құжаттарды жіберуге ... ... ... ... алу ... міндеттемені өз мойнына алады. Ашық шот
бойынша жеткізумен салыстырғанда қауіпсіз. ... ... ... ... ... және банк ... желігі пайдалана отырып,
пайда алуға мүмкіндік береді. Егер айырысулар инкассоға ... ... ... тауарды тиеу уақытына ... ... ... төлемді
жүргізетініне күмәнданатын болса, құжаттамалық инкассо келесі ... ... ... үшін ... ... ... ... қатынастар негізінде сатып алушының төлем
қабілеттілігін және төлемді жүргізуге дайын екендігін ескеріп
немес ... ... ... белгілі қызметтер ... ... ... ... ... ... елінің саяси, экономикалық және құқықтық жағдайлары
тұрақты болып саналса;
• алушы еліінң импорттық шектеулер ... ... ... ... ... ... және олардың
клиенттері Халықаралық сауда палатасы ... ... ... ... ... сәйкес басқарылады. Сәйкестендірілген ережелер
инкассо түрін, төлем және төлемді, акцепті жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... ... емес, акцепт еместі жүзеге асыру
туралы хабарландыру тәртібі, тараптардың міндеттері мен ... әр ... ... ... ... береді және басқа да
мәселелерді шешеді.
Сәйкестендірілген ережелерге сәйкес инкассо – ... ... ... ... ... құжаттармен жүзеге асырылатын
операциялар:
• акцепт немесе төлемді алу;
• акцепке немесе төлемге қарсы ... ... ... ... да ... ... коммерциялық құжаттарды беру.
Инкассолық операция жүргізілетін құжаттарға байланысты инкассоның екі
түрін бөліп қарастыруға болады:
... яғни ... ... және төлемді алу үшін
пайдаланылатын басқа да құжаттар ... ... ... ... яғни ... құжаттармен жөнелтілетін немесе
жөнелтілмейтін коммерциялық құжаттарды инкассолау.
Негізгі коммерциялық құжаттарға коммерциялық шоттар немесе ... ... ... шот ... ... ... және ... сомалар көрсетіледі.
Көлік құжаттары коммерциялық шот көшірмесі үшін негіз болып табылады.
Оларға оларды ... ... ... ... ... ... ... қабылдап өткізу актілері, сонымен ... ... және тағы ... ... ... мен ... – жүкті сақтандыру
келісімшартын ... ... ... ... мен коносаменттер жай
немесе атаулы жіберілетін қол қоюлар арқылы берілуі мүмкін.
Басқа да коммерциялық құжаттарға әр түрлі ... ... ... сапасы, салмағы, көлемі және т.б.
Келісімшартта ұсынылатын құжаттардың аты және кімнен ... ... егер ... ... талап етілсе, онда олардың мазмұны көрсетілу
керек. Осыдан келіп, ... ...... ... ... қарсы
тиесілі соманы банк арқылы алу. Банк сатып ... мен ... ... ... ... ... ... қарағанда бенефициарға төлемді ең
ерте жүргізу тек банктен алғаннан ... ... ... ... сатушы өз ақшасын аккредитивке қарағанда ұзақ күтеді. Одан басқа
оның тәйуекелі толық сақталмаған: тауарды тиеу ... ... ... ... ... төлемді жүзеге асырылуы күмән ... Ол ... ... ... мен ... ... арта ... Сондықтан құжаттық
инкассо тек сатушы мен сатып алушының арасында сенімді қатынастар болған
кезде ғана қолданылады.
Құжаттық инкассо келесі ... ... ашық ... ... сенімділігі жоғары;
• ашық шотқа қарағанда төлем тез ... ... мен ... ... үшін ... ... аз ... кететін жайыт, сатушының ұсынысы және сатып алу-сату туралы
келісімшарт бойынша ... ... ... мысалы, “төлемге қарсы
құжаттарды беру”, “акцептке қарсы құжаттарды беру”, ... ... ... ... ... қарсы құжаттарды беру” шарты бойынша ... ... ... ... ... ғана бере ... “Халықаралық салтқа
сәйкес жедел” дегеніміз “тауар түскен кезде ең кеш” деп саналады. Егер
сатушы өз ... алу ... ұзақ ... ... ол ... ... ... құжаттарды ұсыну бойынша төлемді” талап ете алады. Бірақ,
бұл жағдайда ... ... ... мен ... ... банкке ұсынылатын құжаттарға сәйкес ережелер болуы қажет.
“Акцепке қарсы құжаттарды беру” ... банк ... ... 30-180 күн ... ... ... бір ... төленуге тиісті
траттаға жататын тратта акцептіне ... ... ... ... ... ... ... қолма қол төлеммен ... ... ... акцепт ол үшін төлем мерзімін және қойма қорларын
қысқа ... ... ... ... береді.
Сатушы үшін тауарды бергеннен кейін қамтамасыз ету құралы трассат
акцепті бола алады. Осыдан, ... ... ... ... ... ... ... тәуекелі деп саналады. Алайда, ол акцептік инкассолаушы
банк немесе басқа ... ... ... ... ... етуін талап
етуі мүмкін. Аваль – ... ... ... оның оң ... ... ал арғы ... ... туралы нақты белгі ... Қол ... ... ... үшін ... ... бойынша кепілгер трассат
пен бірге ортақ жауапты, яғни егер ... ... ... ... кезде
кезде өзінің төлем міндеттемелерін орындамаған жағдайда, вексель ... бере ... Сол ... ... үшін ... ... және вексельді
есепке алу немесе форфейтинглеу немесе ... алу ... ... ... алу ... форфейтинглеу немесе авальді алу мүмкіндігі
жоғарылайды.
Осындай инкасалық кепілгерлікте Қиыр ... ... ... түсетін
“төлемге қарсы құжаттарды тапсыру акцепті” сатушы трассаттың құжаттарды
ұсыну бойынша вексельді акцептілеуін талап ете ... ... ... ... ... ... 60 ... кейін. Алайда құжаттар вексельді
төлегеннен кейін ... ... ... Ол ... ... ... ... қажет.
Импортталатын тауарлар үшін есеп айырысу кезінде шетел банктерінен
келіп түсетін инкассолық тапсырма немесе ... ... ... ... және 7240 ... ... құжаттар және құндылықтар”
баланстан тыс шотқа ... Одан әрі ... ... мен тауарлық
құжаттар сатып алушыға нұсқаулыққа сәйкес беріледі және банк ... ... 7240 ... ... ... және құндылықтар”
баланстан тыс шоттан есептеп шығарылады.
Импорт тауары экспортшы үшін шетел банкіне валютаны ... ... ... ... ... Аудару сомасындағы ... ... ... шоты ... ... банктің
корреспонденттік шотына есептеледі:
Дт 2203 “Клиенттердің ағымдағы есепшоттары”;
Кт 1052 “Банктің ... ... ... есепшоттары”.
Тәжірибеде көп кезедсетін жағдай, ол ... ... ... ... бара ... келген тауарды алу үшін төлегенге дейін
тауарлық құжаттарды ... ... банк ... ... бір төлемді
шегеріп алады. Есеп айырысудың ... ... ... үшін ... ол ... жеткізілген тауар үшін ақысы төлейді, ал инкассолық
ұйымдастыру ... ... ... ... ... есеп ... ... уақытында алуды бақылауға мүмкіндік береді, бірақ банктер
импортшыларға құжаттарға ... ... ... ... ықпал ете алады.
Есеп айырысудың инкассолық ... ... ... ... ... ұзақ ... ... оларды төлеу мерзімі бірнеше
апталардан бірнеше айларға дейін созылуы мүмкін. Одан ... ... ... ... жүргізуден бас тартуға құқылы, немесе шетелге
валюта аударуға рұқсаты ... Егер ... ... ... ... тартса, төлеуші-клиент хатында ... ... ... ... көрсету қажет. Коммерциялық несие бойынша есеп айырысуда
құжаттар және вексель инкассосы ... ... ... банктің төлем
кепілдігі тапсырысы бойынша жолданады. Құжаттың инкассо тек екі ... ... ... ... немесе импортшының ... ... орны ... ... ... ғана ... тауарды экспорттау келісімшартында құжаттық инкассо нысандағы
есеп ... ... ... ... тауарды тиегеннен кейін
өкілетті банкке ... ... ... ... ... ... ... бекітілген нысандағы бланкіде ... ... ... беру тәртібін, ішінара төлемді ... ... ... ... ... құжаттарды беру тәртібін міндетті түрде
көрсету қажет. сонымен қатар инкассолаушы банк ... ... ... ... ... ... банк ... тапсырманы және және басқа да
тауарлық ... ... ... ... ... инкасолық
тапсырыстар өкілетті банкте елдер бойынша тіркеледі және 7150 ... ... ... ... ... және құндылықтар”
баланстан тыс шотта ... Осы ... ... ... оған ... алу ... ... инкассолық тапсырыс данасы
орналастырылады. Шетел банкінен жүргізілген ... ... ... ... болса, алынған валюта сомасы ... ... ... және сол ... ... банкісінің шоты дебеттеледі. Сонымен
қатар инкассолық тапсырыс 7150 шот ... ... ... тапсырысқа экспорттың тауарларды немесе сатқан кезде
мерзімді тратталар міндетті түрде ... Егер ... ... ... сәйкес жеткізілсе, онда жеткізу бойынша құжаттар баланстық
шоттың дербес шотында ... ... ... ... ... ... ... мерзімі басталғанға дейін шетел банкінде
сақталады немес өкілетті банкке сақтауға жіберіледі. Егер ... ... ... ... ... ... бір жылдан кем болса, онда ол
шетел банкіде сақталады. Шетел банкінде сақталып тұрған ... ... ... ... ... және 7150 ... тыс шот
картотекасына орналастырылады. ... ... ... ... қадағалау үшін қолданылады. Шетел банкінің ... ... ... ... ... ... валюталық шотына шетел банкінің
шотымен бірге корреспонденцияға жазылады.
Дт 2023 ... ... ... ... 2203 “Клиенттердің ағымдағы есепшоттары”.
Төленген тратта 7150 “Шетел операциялары бойынша ... ... және ... ... тыс шот бойынша шығысқа есептеледі.
Банктік аударымдар және олардың есептегі көрінісі
Банктік аударым – ... ... ... ... ... бір ақша сомасын төлеуді тапсыруы.
Коммерциялық және тауар жөнелтпе құжаттары экспортшыдан экспортшыға
есеп айырысу нысанында жіберіледі.
Аударым операциясын ... ... ... ... банк ... ... нақты сілтемеге басшылық етеді. Мысалы, бұл ... ... ... және ... ... ... қолхатты
ұсынуға қарсы сәйкес соманы бенефициарға төлеу туралы шарт қойылуы мүмкін.
Аудармалы операцияны ... ... ... ... есеп айырысуды
жүргізуге тек төлеуші банкке келісімшартты төлеу өтінішін ұсынғаннан кейін
ғана аударым жолы ... ... ... тәжірибеге сәйкес аударым операцияларын жүзеге асыру
кезінде банктер тауарды ... ... ... ... ... ... ... бойынша төлемнің орныдалу фактісін ... ... есеп ... ... қызметіне аударым өтінішін ұсыну кезінде
алушы шотына аударымды жіберуші шотынан төлемді аудару ғана жатады.
Осыдан келіп, шетел ... және ... ... ... ең ... ... ... қарастырады. Содан кейін,
импортшы банкке аударым туралы өтінішті ... ... ... ... және ... ... анықталатын шарттан бұрын төленуі мүмкін.
Ақша қаражаттарын аудару негізінде сатып алушы еліне ... ... ... ... ... өз банкіне аударымға өтініш жібереді,
соңғысы кредиттік ... ... ... ... үшін жіберіледі.
Өтініш негізінде банк импортшының ағымдағы валюталық ... ... ... есептен шығарады және шетел банкінің корреспонденттік
шотына есептейді.
Дт 2203 ... ... ... 2023 ... банктердің корреспонденттік есепшоттары”
Экспортталған тауарларға банктік аударымдарды есептеу кезінде шетел
банкінен сәйкес ... және ... шот ... ... ... ... банктер бухгалтерлік есепте операцияны келесі жазбаларға
сәйкес жүргізеді:
Дт 1052 “Банктің басқа банктердің ... ... ... 2203 Дт 2203 ... ... ... банктер Қазақстандық аударымды жіберушілердің шетелге
импортталатын тауар, тауарлық құжаттар немесе ... ... және ... ... ... ... ... төлеу тапсырысын орындайды,
егер олардың ... ... шарт ... (15-30 ... ... яғни ... ... төлеу туралы ереже көрсетілген болса, онда өзара ... ... ... үшін қолданылуы мүмкін. Негізгі бөлігі нақты ... үшін ... ... ... жасырын несиелеуін білдіреді және
импортшы үшін ... Одан ... ... ... импортшы үшін
экспортшының келісімшартта және ... ... ... ... жоғалту тәуекеліне ұшыратуы мүмкін.
Импортшының авансты қайтармау тәуекелінен сақтаудың бірнеше әдісі бар:
- Авансты ... ... банк ... ... ... ... ... .
3. Бµлім. Банктің есеп ...... ... Есеп айырысу операциялары, олардың жіктелуі.
Отандық банк тәжірибесінде банктердің есеп айырысу – ... ... ... ... ... шоттар ашу;
• Ұлттық немесе шетел валютасында аударым операциялары;
• Алдағы уақытта валюталалау күні қойылуға тиісті, ... ... ... ... ... өзгертү не қайтару;
• Валюталық операцияларға бақылау жасау;
• Шоттын архивін беру;
• Шоттан қолма-қол ақша беру;
• Ұсақ ақшаларды ірілеп ... ... ... ... ... ... ... ақшаларды
инкасациялау;
• Құндылықтарды жеткізіп беру.
Отандық банктер есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... белгілеріне байланысты жіктеледі:
Есеп айырысу субъектілеріне қарай:
- банктік емес секторлар ( шаруашылық субъектілері ) арасындағы ... есеп ... ;
- жеке ... – үй ... ... ... есеп ... банктік сектор – банкаралық есеп айырысулар.
Есеп айырысу объектілеріне қарай:
- тауарлы операциялар бойынша есепр айырысулар;
- бюджет және басқа бюджеттен тыс қорлармен ... банк ... ... және ... да ... бойынша
төлемдер.
Есеп айырысу аумағына қарай:
І. Мемлекет ішіндегі есеп айырысулар, оның ішінде:
- бір қаланың ішінде;
- қаладан тыс жерлерде, аудандарда, ауылда және ... ... ... ( ... есеп ... ... ... қарай:
- сауда операциясы басталғанға дейінгі ( аванстық ) төлемдер;
- мәміле жасалған соң, мерзімді төлемдер;
- коммерциялық несие шартында, яғни ... ... соң ... ... ... төлемдер;
- мерзімінен бұрын, яғни келіскен мерзімге дейін;
- ашық шот бойынша ( жоспарлы ), яғни тауарларды ... ... ... ... кейіңге қалдырылған, яғни бастапқы белгіленген мерзімін ұзарту
жолымен;
- мерзімі өтіп кеткен төлемдер, яғни төлем ... ... ... ... ... ... ... арқылы;
- телеграф – телетайп байланыс арқылы;
- телефон ... ... ... ... ... СВИФТ ( Дүние жүзілік банкаралық телекамуникация қоғамы ) ... ... ... ... ... – қолсыз аударымдар ( банктік ) оның ішінде:
- кредиттік;
- дебеттік;
- ашық шот арқылы;
- ... ... ... – қол ақшалар ( банкнота және монеталар) арқылы:
Есеп айырысу ... ... ... есеп ... ... есеп айырысу;
- өзара талаптар мен міндеттемелерді есепке алу
( клиринг) арқылы есеп айырысулар.
Есеп ... ... ... ... ... құралдарымен есеп айырысулар, оның ішінде:
- төлем тапсырмасымен;
ІІ. Дебеттік аударымдар құралдарымен есеп айырысулар, оның ... ... ... ... ... ... инкассалық өкімдер;
ІІ. Аралас құралдар арқылы есеп айырысулар, яғни бірде ... ... ... ... ... ... пластикалық карточкалар,
банктік аударымдар және т.б.
Есеп айырысу ... ... ірі ... ұсақ ... ... ... қарай:
1) жалақы, бюджет, сақтандыру және т.с.с. төлемдер;
2) материалдық құндылықтар үшін төлемдер;
3) ссудалар үшін төлемдер;
4) сот шешімі бойынша төлем ... есеп ... ... ... ... ... ... операциялар негізінен клиенттердің банктердегі
ашқан ағымдық және ... да ... ... ... асады.
Қазіргі кездегі екінші деңгейдегі банктерде шоттар ашу тәртібі 1998-
жылғы 29-маусымдағы “Ақшалай төлемдер мен аударымдар туралы” ҚР ... ... ... ... банк ... №266 бекітілген “ҚР-ның
банктеріндегі клиентердің банктік шоттарын ашу, жүргізу және жабу ... ... ... ... ... банктерде ашылатын
шоттар мынадай түрлерге бөлінеді: ағымдағы, жинақ және корреспонденттік.
Жоғардағы ережеге сәйкес, ҚР-ғы ... ... ... шот ашу
мынадай құжаттар талап етіледі:
І. Резидент-заңды тұлғалар үшін:
• Жарғысының көшірмесі (нотариалды куәландырылған);
• Статистикалық карточка;
• Мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... СТТН ... ... мен ... үшін, резидент-заңды тұлғаның басшыларына
берілген сенім-хаттың көшірмесі;
• Мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мекемелер үшін ҚР
Қаржы ... ... ... Қол қою және мөр басу ... бар карточка (нотариалды куәландырылған,
3 дана);
• Қол қоюшы тұлғаларға ... ... ... мен ... мен ... ... шот ашу ... өтініш;
• Банктік шот ашу туралы келісім-шарт;
ІІ. Бейрезидент-заңды тұлғалар ... ... ... орыс ... ... ... немесе өкілеттік
туралы ереженің көшірмесі (нотариалдық куәландырылған);
• Статистикалық карточка;
• Мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы куәліктің көшірмесі;
• СТТН көшірмесі;
... ... ... ... ... ... ... сенімхаттың көшірмесі;
• Қол қою және мөр басу үлгісі бар карточка (нотариалды куәландырылған)
3 дана;
• Жеке ... ... ... ... шот ашу ... ... Банктік шот ашу туралы келісім-шарт;
ІІІ. Шаруа (фермер) шаруашылығы:
• Мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... ... СТТН ... ... пайдалануға жер бөлімшесін беру туралы құжаттың көшірмесі
(нотариалды ... 3 ... Жеке ... ... ... шот ашу ... ... Банктік шот ашу туралы келісім-шарт;
ІV. Жеке кәсіпкерлер ... Жеке ... ... ... ... ... туралы куәліктің
көшірмесі;
• СТТН көшірмесі;
• Қол қою және мөр басу үлгісі бар карточка (нотариалды куәландырылған)
3 дана;
• Жеке куәлігі ... ... шот ашу ... ... Банктік шот ашу туралы келісім-шарт;
V. Шетелдік дипломатиялық және консулдық өкілеттіктер үшін:
• ҚР Сыртқы ... ... ... оның ... ... ... Қол ... мөр басу үлгісі бар карточка (нотариалды куәландырылған) 3
дана;
• Жеке куәлігі (көшірмесі);
• Банктік шот ашу ... ... ... шот ашу туралы келісім-шарт.
VІ. Жеке тұлғалар үшін:
• Жеке куәлігі (көшірмесі);
• СТТН көшірмесі;
• Қол қою және мөр басу ... бар ... ... ... ... ... шот ашу туралы өтініш;
• Банктік шот ашу туралы келісім-шарт.
3.2. Есеп айырысу формалары мен ... ... есеп ... есеп ... операциялары екі формада жүзеге асады:
Қолма-қол ақшалар мен қолма-қолсыз ақшалармен есеп айырысу.
Қолма-қол ақшалармен есеп айырысулар – бұл нақты ақшалармен ... ... ... ... ... ақшаларға: банкноталар және монеталар жатады. Қолма-қол
ақшалармен есеп айырысулар көбіне кассалық операциялар көмегімен іске
асады.
Есеп ... ... ... ... ... түрде жүреді.
Қолма-қолсыз ақшалармен есеп айырысулар – клиенттердің банкте ашқан
шоттары көмегімен, олардың тапсырмасы негізінде бір ... 2-ші бір ... ... ... ... ... – чектер, пластикалық карточкалар
электрондық аударымдар ... ... ... ... ... (депозиттер).
Қолма-қол ақша мен қолма-қолсыз ақшалар арасында тығыз байланыс пен
өзара ... бар. Ол ... ... бір айналыс сферасынан екінші біріне
өтіп отыруынан байқалады. Айталық, қолма-қол ақшалардың банктегі депозитке
салынуы, олардың қолма-қолсыз ақшаға айналуын ... ал, ... ... ... ... және ... төлеу үшін ақша алған
жағдайларда қолма-қолсыз ақшалар қолма-қол ... ... ... ... ... ... пайдалану және қолма-қолсыз
төлемдер мен ақшалайаударымдарды жүзеге асыру ережесі» туралы ҚР Ұлттық
банк ... 2000 ... 25 ... ... №179 қаулысына сәйкес,
заңды тұлғалар арасындағы 4000 айлық есеп ... ... ... х х х 872) ... ... ... мөлшерде есеп айырысулар
тек қана қолма-қолсыз тәртіпте жүзеге асырылуы тиіс.
Төлемдердің тағайындалуының бірдей классификаторы ҚР-ғы ақша-несие ... ... ... ... ... балансының параметрлерін, банк
жүйесінің жағдайын шұғыл түрде талдау, жоспарлау және ... ... ... ... ... беретін көрсеткіштер жүйесін қалыптастыруға
арналған.
Төлем талап-тапсырмасы – бұл қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысудың
жаңа формасы, біздің тәжірибеге ... ... ... ... төлем
талабы және төлем тапсырмасының элементтері қатар қамтылған.
Төлем талап-тапсырмасы – бенефициардың төлеушіге оған ... ... ... ... өнім атқарылған жұмыстар және көрсетілген
қызмет құны жіберілген есеп айырысу құжаттары ... ... ... ... бенефициар толтырады да, оны коммерциялық
құжаттармен бірге бірден аударушының банкіне жібереді. ... ... ... ... төлеушіге береді. Ал аударушы, банкке келіп
түскеннен бастап, үш күн ішінде ... ... ... келісім беруге тиіс.
Чекті есеп айырысу барысында төлем құралы ретінде заңды және жеке
тұлғалар пайдалана алады. Чек ... есеп ... ... ... ... ... тауарды алғанға дейін төлегісі келмей, ал жабдықтаушы
төлеуге кепі бергенше ... ... ... ... ... ... ... жағдайда.
Еліміздегі чекті пайдалану барысы 1998 жылғы 5 ... ... ... ... ... №266 қаулыға сәйкес жүзеге асады.
Аталған ережеге сәйкес чек тер төмендегідей түрлерге бөлінеді:
• Кепілденген чек – чек ... ... ... ... ... чек те ... ... төлеуге қызмет
көрсетуші банктің беретін кепілін көрсететін чек;
• Кепілдендірілмеген чек – чек ... ... ... ... ... ... чек – банкке алдан ала салған депозит пен
қамтамасыз етілген чек;
• Қамтамасыз ... чек – ... пен ... ... ... қаражатты аудару арқылы акредитив формасымен есеп айырысудағы
құжат айналымының сызбасы.
1- Алдан-ала қаражатты аудару ... ... ... ... есеп ... ... өзара контракт жасасу; 2- банкке аккредитив
ашуға өтініш және оған қоса қаражатты аудару туралы төлем ... ... соң, ол ... ... ... шотынан шегеру; 3- қаражатты
жабдықтаушының банкіне ... және оны ... ... ... 4-
жабдықтаушыға аккредитивтің ашылғаны туралы хабарлау; 5- тауарды жабдықтау
немесе ... ... 6- ... шартқа сәйкес тауарды жөнелткені
(қызметті көрсеткені) туралы есеп айырысу құжаттарын ... ... және ... ... ... ... оны ... есептеу; 7- есеп айырысу құжаттары сатып алушының банкіне жіберіліп,
аккредитивті пайдаланғаны туралы ... дар ... 8- ... ... бере ... оған ... ... туралы хабарды
жеткізеді.
1
5
4 6 8 ... ... ... ... ... формасымен есеп
айырысудағы құжат айналымының сызбасы.
1-банк кепілдемесін беру арқылы аккредитив ... ... есеп ... ... ... ... ... 2- банк кепілдмесінің
негізінде банкке акредитив ашуға ... ... және ... ... ... және ... ... баланстан тыс шоты бойынша
көрсету; 3- акредитив ашылғаны және аккредитивтін ашылуының баланстан ... ... ... хабара; 4- жабдықтаушыға аккредитивтін ... ... 5- ... ... ... қызмет көрсету; 6- келісім
шартқа сәйкес тауарды жөнелткені ( қызметті көрсеткені) ... есеп ... ... ... ... және ... шотына
қаражатты есептеу; 7- есеп айырысу құжатары сатып ... ... онда ... алушының шотынан қаражат шегеріледі, шотында
қаражаты болмаған жағдайда банк төлеушіге несие береді; 8- құжаттарды ... бере ... оның ... ... ... ... ... акредитивті эмитент-банк сатып алушымен келісім-шарт
негізінде, сондай-ақ басқа банк пен арадағы корреспонденттік қарым қатынас
жағдайына ... ... ... ... ... ... есеп
айырысу ерекшеліктерін қарастырып өтейік.
Әрбір аккредитив қайтарылатын немесе қайтарылмайтын болуға ... ... ... ... ... ол аккредитив қайтарылатын болып
табылыды.
Қайтарылатын ... ... ... ... ... ... күшін жоюы мүмкін. Бұл аккредитив сатып алушының
мүддесін көздейді.
Қайтарылмайтын аккредитив жабдықтаушының ... ... ... жоя ... ... ... акредитив жабдықтаушының пайдасына
ашылған болып табылады.
Аккредитив формасын пайдалану арқылы есеп ... ... есеп ... ... ... ... сақталады: өнім
жөнелтілгеннен кейін барып төлем жүргізіледі; төлем ... ... ... яғни оған ... ... дәлел болады; келісім
шарттағы жағдайлардың бұзылуына байланысты төлеушіге төлемнен бас тартуға
құқық бері леді; аккредитив ... ... ... ... ... ... ашылады, егерде төлеушінің аккредитив құқығы болса.
Аккредитивтін ... ... оның ... кепі ... ... қатар, бұл есеп айырысу формасында бір қатар кемшіліктер бар ... ... ... ... қызмет ету мерзімінің ішінде оның
шаруашылық айналымынан шығарылып қалады; ... ... ... ... ... ашылғаны туралы хабар алғанша, өзінің ... ... ... және оның ... да ... шығындарды қажет
етеді.
Банкаралық есеп айырысу операциялары.
Шаруашылықтағы ... ... мен ... ... ... ... есеп айырысудың жүзеге асырылуы барысында ... ... есеп ... ... Банкаралық есеп айырысулар төлеуші мен
қаражатты ... әр ... ... ... ... ... ... есеп айырысулар бүгінгі күні корреспонденттік шоттар арқылы жүзеге
асырылады.
Нарық зкономикасына өтуге ... яғни ... ... ... құрылып, жұмыс жасауына байланысты банкаралық есеп
айырысу жүйесі толық ... ... Бұл ... ... ... ... қатынасқа түсуге әкелді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. 26.12.95ж. № 2732-ші “Бухгалтерлік есеп жайлы” Заңды күші бар. ... ... ... ... №1, ... Бас ... жоспары
3. “Бухгалтерлік есеп стандарттары және оны әдістемелік нұсқаулар” Алматы-
1999 ҚР. Қаржы министрлігі- Бух есеп және аудит әдістемесінің
Департаменті
4. Библиотека ... и ...... 1997 ж ... ... есеп және ... №2, 2000ж. ... практикалық журнал.
6. Бухгалтер бюлетені. №1 (106), №2 (107) 2000ж. Қаңтар, №6 (111), №7(112)
2000. ақпан, №24 1997ж
7. С.Т. Мыржақыпова. “Банктегі ... ... ... 2004ж
8. Дүйсембаев К.Ш. “Анализ финансового положение предприятия” 1998г. уч.
пособие, Алматы “Экономика”
9. ... К.Ш. ... и ... ... ... ... Қазақстан
1998ж. 11 наурыз
10. Қаржы - Қаражат 2000ж. №1-2 және 1999ж. ... ... ... ... мен ... ... да міндетті төлемдер
жайлы” Заңды күші бар Қаулысы
12. 1С: Предприятия 7.7. ІІ бөлімі –фирма “1С: предприятия
13. Радостовец В.В., ... О.И. ... учет на ... ... ... Радостовец В.К. “Финансовый и управленческий учет на предприятиях”
Алматы –97 НАК “Центраудит”
15. Радостовец В.К. “Финансовый и управленческий учет на ... –97 НАК ... ... ... ... под редакцией В. К. Радостовеца
17. Скала В.И. Белкин А.И. ... ... ... ... ... ... Ж.С. “Учет основных средств”
19. Тасмағанбетов Т.А. “Қаржы есебі” Алматы - 98, ИД “LEM”
20. ... А.И., ... Н.В. ... ... ... ... ИД “LEM”
21. Русакова Е.А., Ибрагимов Н.А. “Учет основных средств”, москва –1990,
“Финансы и статистика”
22. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Фининсовый ... ... ... ... М.И. Шеремет А.д. Теория анализа хозяйственной деятельности.
Москва –1987г.
24. ... В.К., ... О.И. ... ... есеп”
Алматы., 2000ж
25. А.А. Сәтмырзаев Б.Е. Укашев., Аудит теориясы., ... ... ... А.Д. ... Ғ.Е. ... ... және салық салу., Алматы,
Экономика, 2006ж
-----------------------
Заң актілері
Жалпы стандарт
Шот жоспары
Заңды және нормативтік ... ... ... ... саясаты
Жабдықтаушы
Сатып алушы
Жабдықтаушының банкі
Сатып алушының банкі

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру адам капиталын дамытудың алғышарты және факторы ретінде91 бет
Білім беру жүйесінде қолданылатын психодиагностика11 бет
Білім беру жүйесіндегі инновациялык технологияның теориялык негіздері туралы8 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру қызметі дамытуының факторлары66 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь