Әбу Насыр Әл-Фараби және оның жасампаздығы жайында.

ӘБУ НАСЫР ӘЛ-ФАРАБИ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЖАСАМПАЗДЫҒЫ ЖАЙЫНДА.
Қазақ әдебиеті тарихы үшін әсіресе Әбу Насыр Әл-Фарабидың орны бөлек, ол-қазақтың ескі қаласы Отырарда туып өскен қыпшақ ұлысының адамы. Заманның жан-жақты білімді адамы, аты бүкіл жер жүзіне белгілі ғалым. Философ және математик, музыка зертеушісі, әдебиетші, астраном, ақын. Оны кейінгі жұрт асқан ақыл иесі, екінші Аристотел деп атаған.
Аристотел Әл-Фараби (Мұхамет Ибн Мұхамет Узылағ Тархани) Жалайриның 870ж. Сырдарияның Арал теңезіне құйған сағасындағы ежелгі қала ұлы Отырарда (Оң-Қазақстаның Қызылорда обл. Темірстанция таяу аймағында), Сырдарияның бойын мекен еткен қалың қыпшақ тайпасынан шықан Мұхамет Ибн Тархан отбасында дүниеге келген. Ал, ғалымның әкесі Қандайша "Тархан" деп аталғанына келсек VII-VIII ғасырлардағы, Орхон-Енисей ескерткіштерінде "Тархан" сөзінің мәнсап орнына қолданғанына және 1074ж. жазылған әйгілі ғалым Махмұт Қашғаридың "Түркі тілі сөздігі" атты еңбегінде "Тархан" атауы Арғындардың тілінде бай, ауқатты, деген мағына білдіреді деп түсіндіретніне т.б. кейбір мәліметтеріне қарағанда. Бұл атаудың белгілі дәрежеде құрмет мағынасында екендігі мәлім. Бұған қарағанда әкесі қалайда ауқатты сауалды адам болған. Әл-Фарабидың балалық шағы осы Отырар қаласында өтті. Бұл қала өз заманының салқым бау-бақшалы, көркемді көлемді, мәдениеттпен суаданың орталығы болған қала еді. Оның үстіне Темірханың осы қалада өлуіне, Қазірети Ахмет Әссауи мешітінің осы қалада тұруына, Әбу Насыр Әл-Фараби сияқты әйгілі ұламаның туған қаласы болуына байланысты дүниеге даңқы тараған қала еді. Сондықтанда Арабтың атақты жағрапия ғалымы Иби Хаухал Отырар қаласын "Фарап" деп картаға түсірген болатын. Фарап қаласының бастабында Қалип Мұқтадыр көлебіне кейін Бұқарада қандық құрған Саманилық мемлекет көлеміне кірген. Кейін әкесі Тархан Ибн осы атақты Фарап қала қорғанының бастығы болады. Сондықтан әйгілі ғалым Фараби өз қолымен "Отырар қаласында туылдым, руым-қаңлы-қыпшақ" деп жазып
        
        ӘБУ НАСЫР ӘЛ-ФАРАБИ  ЖӘНЕ  ОНЫҢ ЖАСАМПАЗДЫҒЫ  ЖАЙЫНДА.
Қазақ әдебиеті тарихы үшін ... Әбу ... ... ... ол-қазақтың ескі қаласы Отырарда туып өскен қыпшақ ұлысының адамы.
Заманның жан-жақты білімді адамы, аты ... жер ... ... ... және ... музыка зертеушісі, әдебиетші, астраном, ақын. ... жұрт ... ақыл ... екінші Аристотел деп атаған.
Аристотел Әл-Фараби (Мұхамет Ибн Мұхамет Узылағ Тархани) Жалайриның
870ж. Сырдарияның Арал теңезіне құйған сағасындағы ... қала ұлы ... ... обл. ... таяу ... ... ... еткен қалың қыпшақ тайпасынан ... ... Ибн ... дүниеге келген. Ал, ғалымның әкесі Қандайша "Тархан" ... ... VII-VIII ... Орхон-Енисей ескерткіштерінде
"Тархан" сөзінің мәнсап орнына қолданғанына және 1074ж. ... ... ... ... ... тілі сөздігі" атты еңбегінде "Тархан" атауы
Арғындардың тілінде бай, ауқатты, деген мағына білдіреді деп ... ... ... ... Бұл атаудың белгілі дәрежеде құрмет
мағынасында екендігі мәлім. Бұған қарағанда әкесі қалайда ... ... ... ... ... шағы осы ... қаласында өтті. Бұл қала
өз заманының салқым бау-бақшалы, ... ... ... ... болған қала еді. Оның үстіне Темірханың осы ... ... ... ... ... осы ... тұруына, Әбу Насыр Әл-
Фараби сияқты әйгілі ұламаның туған қаласы болуына байланысты ... ... қала еді. ... ... атақты жағрапия ғалымы Иби ... ... ... деп ... түсірген болатын. Фарап қаласының
бастабында Қалип Мұқтадыр көлебіне кейін Бұқарада қандық ... ... ... ... ... әкесі Тархан Ибн осы ... ... ... ... ... ... ... ғалым Фараби өз қолымен "Отырар
қаласында туылдым, руым-қаңлы-қыпшақ" деп жазып қалдырған. Өз ... ... ... ... ... ... Дәурендеген тарихы XIII
ғасырда Шыңғысханың шапқыншылығынан кейін күйреді. Өйткені бұл қала халқы
қарсылық көрсетіп, батыл ... ... 1219ж . ... ... ... ... халқалқын қырып, тегістеп кетті.
Ал, Әбу Насыр Әл-Фараби X ғасырдағы Мұқтадыр тұсында жасағандықтан
олшақ ... ... ... ... ... еді. ... өзі оны ... бастап білм үйреніп ізденуіне жақсы жағжай жаратты.
Фарабидың балалық шағы бастауыш орта мектептерде және өз ... ... ... ... ... шыңына талпыну мезгілінедейін осы
қалада өтті.
Әбу Насыр Әл-Фараби ғылым дәмін тата, келе қызығына беріліп, ... ... ... ... ... ... безіп өзінің аяулы ... ... ... ... бел ... жоғарғы білім орындарынан тынбай үйреніп
Тұран ойпатын аралап саяхат жасап, ол жердегі ... салт ... ... ... Бұл ... ... ғылым жөніннде қымбатты
материал иелеп, ғылымилығы жоғары болған ... ... Ол 20 жас ... ... ... ... ... Ойнан
тілін біледі және ... ... сол ... ... ... ... ... Бағдат қалсына барып ... ... ... ... Ол ... ... Ақ қиын ... үстінде мақаллар
жаза бастайды. Оқу кезінде қажырлықпен жеңіп отырады оның атақты ... ... Әбу ... ... жүністен үйреніп орырып жазған естелігі
70 дәптерге жетеді. Сонымен бірге бір ... оқи ... сол елді ... ... ... Ибн ... ... логикадан сабақ өтеді.
Әл-Фараби Бағдатта оқып жүргенде Аристотелдің "Жаратылыстық естеу"
("кітап Усса ... және ... ... Әл Мухауулап Аристоталис"
("Аристотелдің Мутхулат" атты кітабына түсінік ) қатарлы ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы ғылым орталығы еді,
онда арабтың, ... ... ... ... тұраның т.б.
мәдениеті дамып кележатқан ... ... бас ... ... ... ... бар еді. Ұлы ... Әл-Фараби осы орталықта
көптегне елдің әйгілі ғалымдарымен танысты, өзара пікір ауысып, ғылми
мәселелер үстінде ... ... ... ... ... ... молайты. Оның осылай беріле
үйреніп ... ... ... сол ... ... ғалымдарының
құрметіне бөленіп ... ... ... ... ... Әл-Фараби ғылыммен қанағаттанбады. Білімін тағы толтыру
мақсатымен араб елдерінң ... ... ... ... ... ... ... Шамда, т.б. қалаларда сапарда болды. Ол
Жерорта теңізінің шығыс жағын ... ... ... Мысырға өтті. Ніл
өзені бойындағы елдердің ... ... ... Әбу ... Әл-Фараби
Бағдаттан бастап Мысыр, Шамды ... өз ... ... ... үйренуге он енше жылдық уақытын жұмсады. Әбу ... ... ... ... ... әр саласына қортындылығанын топшалап ғылыми
түсініктер, зертеулер жазуға ... ... ... ол ... ... ... барсындағы жарыққа шығарған кейбір мәселелрге қайта
толықтырады, өз көз ... ... ... ... ашу істерімен
шұғылданады. Өзінің философиялық еңбектерінде Аристотелдің философиялық көз
қарастарын таныстырып, оның ғылымға қосқан үлесін ... ... ... ... ... ... көптеген шығармалар жазды.
Бұл барыста ұлы ғалымның ғылым ... ... ... ... ғылымдардан әлде қайда шоқттықты болып көзге түсті. Әбу Насыр
Әл-Фараби бұл уақыттағы шығармаларын ... ... ... ... ... ұстас" деген жалпылық атпен шығарып отырды, әлемге әйгілі
Аристотелден кейінгі ұстаз атымене ... ... ... болып табылды. Әл-
Фараби өмірінің соңғы 40 жылын Бағдатта өткізді. Оның ... ... ... жөнінде Катип Жални былай жазады: "Әл Фарби қайтқанан
кейін өз отаны Мәурен-анхырға ... ... бір ... ... "Ат ... екінші тәлмет) аттыкесек шығарма жазған бірақ
билктің алмасыптұруынан Мысырға барып онда 3 жыл ... 1045ж. ... ... Алпқа қайтып келді".
945 жылы Срия ... ... Ибн ... ... ... алапты саяси және мәдениет орталығы еткенде Саиып Әл-даула
ғылым мен мәдениеттің қадір қасиетін білетіндіктен, Әл ... ... ... ... ұсыныс арқылы қызметке орналастырды, оған жоғары
дәрежеде еңбекақы берді. Әл Фараби одан ... 4 ... ... ... ... ... ... Әл Фарабидің осы мезгіліндегі ... ... оның ... ... ғылым жағындағы сипаттамасын
Халликеннің мынабір сөзінен елестетуге ... "10 ... ... Алапқа және Алап төңірегіндегіндегі Әмір Саиып Әл ... ... ... аяғына зербол деп аталатын үшкір тұмсық етен киген, ... ... ... көзі ... ... ... адам кіріп келді.
Философия, ағарту, логика, поэзи, музыка ұшан теңіз ... ... ... бұл ... ... ... "
Әл Фараби бұл тұсында өзінің ұламалық ұлылығымен, терең парасат және
кішіпейілділігімен Әмір Саиып Әл-Дауланы және оның ... ... ... ... алған. Олардың шексіз құрметіне, қадірлеп ... ... ... ... ... құштар адам болғандықтан Әл
Фарибиді ерекше қастерлеп өзіне аға тұтып ... ... ... ... ... ... ... шығармаған 950ж. Ұлы ғалым Әбу Насыр Әл Фарби
қаитыс болғанда, үй ... ... азат ... Бұл ... ... ... ... Мұхауя зиратының Бап Әс-Сахр(Кіші қақпа) жағына қойылған.
Ұлы ойшыл, Филасоф, ... тану ... ... ... ... көрнекті ғалым атақты астраном аланты ... әрі ... ... ... ... ... ... салушы ұлы ғалым Әбу
Насыр Мұхаметұлы Фараби өз замандастарына ой ... ... алға ... ... бүгінімен тілдескен адам еді. "Жақсының аты ... хаты ... ... оның ... ... алатын аты адмзат
ұрпағының жүрегінде үздіксіз сақталып келеді, әр мәңгі ... ... ... ... ... ... ... ұлы еңбектер туып, ғылымға
тарихқа жаңа ... ... ... ... Әб Әллі Сина өзі Әл ... деп ... Әбу ... Ибн Саидахмет Ибн Картаби ... ... ... Ибн ... ... (1211-1282) "Өткен өмір
даналары, өз заманың балалары" атты еңбегінде Ибн Оннадым Кірі ... ... Ибн Әби Ұша Ибн ... қазынасы" атты шығармасында,
Катит Шалаби "Күмандарды айқындау" атты шығармасында 1869ж. Шстеиніс Шеидер
"Әл Фараби " атты ... 1951ж. ... ... Ахмет Ахеш "Фараби
шығармаларының биографиясы" аттты ... 1954ж. ... ... ... Әл ... ... ... 1962ж. Николас
Риосечер қатарлы ғалымдар Әл Фараби еңбектері жөнінде көптеген кітаптермен
зертеу жазып ұлы ғалымның ғылымға қосқан ... ... ... ... үшін ... еңбегін жоғары бағалады. Талай елдің ғалымдары Әл
Фарбидің туған күнін тойлап шығармалар жариялады. ... ... ... жиналыстар жинады. 1973ж. Азия-Африка елдерінің 5-кезекті жиыны
Алматыда ... 105 ... ... жазу шылармен 1100жылдығын тойлады.
Ұлы ғаламға үлкен ... ... Әл ... құрметіне Алматының бір
көшесін Әл Фарби көшесі "деп" атау ... ... ... ... ... қаласындағы Шымкент институтын Әл Фарби институы деп
атауға ұйғарылды. Әр елдің жазушыларымен ... Әл ... ... ағаш екті.
"Жеміс ағашының толқыған шағы жеміс берген ... ... ... ... ... адам ... шағы моралмен болмақ".
Әл Фарaби
Ұлы ғалымның ғылымға қосқан үлесімен оның моралі, хикметі асыл ... ... ... ... ... ... бөлігі етіп ғалымның жасампаздық
еңбегіжаилы жазамыз Әл Фарби Асыларман ... ... ... ... талмай беріліп өз замандастарынан алға осып шықты ғылм бар ... ... ... ... баисалды, кішіпеиіл, табанды болып ғылым
ның тарсаоқпағын басып, ... ... Әл ... тамыры таяз тігіз жүрік
тұлға емес тамыры терең, бәитерек, іргесі берік алтын мәрә ... ... бойы ... ... ... ол ... ... ғылымға пікір аита
ғылымсанатында өзі қару етіп қаита жүмсау дәресінде ... ... ... ... Ол Аристотелдің "Кітап және рух" деген
шығармасын жүзірет "Жартылыстық есту" деген ... 40 рет ... ... ... ... ... ... ғылым жүиесіне аиналдырып отырған.
Сөйтіп өз змірің 300 шығарма жазып қалдырған. ... ның ... ... екі ... ... көрнекті деп айтуға болады жаратылыстық ғылым
саласы. Бұл категогрияда Астраномия (жұлдыз санап бал ... ... ... химия, минерология, география, дәрәгерлік, математика, т.б.
тағыбірсаласы қоғамдық ғылымдарсаласы олар ... ... тіл ... ... ) ... ... социялогия, қоғам және оның даму тураы ғылым
т.б.
Ұлы ғалым Әл Фарбидың мұрасын бір ... ... Ол ... ... осы ... ғылымына арнады, геометрияға жиі жүгінетін
аңғартады Әл ... ... ... ... ... ең ... ... философиясын (рационал) жарыққа шағарып шығыс философиясыгның
мектебінің өрнегі болған адмдардың бірі. ... ... ... ... Ол ... ғылымының сақтайда екше отырып дамытқан
ғалым.
Әл Фарби философия саласындағы ең өрнекті ... ... ... ... ... грек ... нұсқасын араб тіліне
аударып ... ... ... Аристотелді тек Әл Фарби
шығармасынан ... ... ... ... ... ... Ибн ... айтуындағы
аристотелдің "Метофизика" кітабын көбірет оқып түне алмағандықтан аяғында
Бағдатттағы Саман патшасы Мәнсүрдің кітапханасында ... араб ... оған ... түсінігін оқып бәрін бандалған. Сондықтан Ибн Сина
"Аристотел" метафизикасын оқып түсініп меңгеруінде Әл ... ... ... деп ... Әл ... дің ... саласындағы екінші көрнекті
еңбегі Исләм теологиясы (Категориясы) болған "Калам" ... ... ... Әл ... ... шығарғандығы.
Әл Фарби құдайды жоққа шығармайды құдайды өзіне тән ... ... ... негіз. Бұл негіз тегінде жаратылыста
тысқары болмастан, қайта ол жаратылыс ... тең ... ... деп
қарайды . Сөйтіп құдайды жаратылысты зеттеп, ... ... ... ... құбылыстың негізі болуының теріске
шығарады. Сонымен бірге ол заттық діниенің ... ... ... ... ... мүмкін еместігін дүниедегі алуан түрлі ... ... ... ... ... ... мекен және заман
өз ара байланыста болып, өз ара ... ... ... ... ілгерлетті.
Әл Фарби әлеуметтік хайуан есептелген адам ... ... ... ... ... ... үшін ... парасатына ие деп қараған.
Ол адамзат бұл барыста екітүрлі таным сатысын алғашшқы таным ақылдық
таным басынан өткізбей тұрып шынайы тану ... ... Осы ... ... ... ... ... планизімшілдердің
(философиялық ағым) теорияға батыл қарсы шығып шыңдайды.
Әл Фарби философиялық көз-қараасаның ненгізі Аристотализім болды. ... ... ... ... тану ... ... ... жаратылыстың заңын ашудан іздеді. Әл Фарби дүниеге пантайстік
көз-қараспен қарады және ... ... ... ол ... тұңғыш ашушы болды. "Категориялар", "Анлитика", "Сотистика",
"Риторика", "Поэтика" тектес ... ... осы ... ... ... грек ғылымында ашылған тамаша табыстарды шығс
халықтарына таныстырды. Мұның ... ... ... көз-
қарастарындағы ұқсастық "Арстотелмен Галллдің арасындағы" ... ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ халық көне аспаптарының тарихи даму кезеңдері9 бет
Әбунасыр Әл-Фараби (870 - 950)8 бет
Әл – фарабидің орта азия мәдениетіне қосқан үлесі.10 бет
Әл-Фарабидің психологиялық көзқарастары48 бет
Әл-Фарабидің шығармашылығындағы адам және қоғам8 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Орта ғасырлық ғылымның дамуы18 бет
Шығыс ғылымы және мәдениеті7 бет
Қазақ даласының орта ғасырдағы ғұламаларының педагогикалық идеялары9 бет
Қорқыт ата кітабы. Әбу Насыр әл-Фараби. Махмұт Қашқари «Диуани лұғат ат түрік»12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь