Клеткалық инженерия мәселелері

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Клеткалық инженерия
2.2. Клеткалық инженерия мәселелері
2.3. Протопластарды бөліп алу
ІІІ. Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Клеткаларды өсіру деген ұғымға өсімдіктен бөлініп алынған клеткаларды, ұлпаларды, мүшелерді қоректік ортада заласыздандырылған жағдайда өсіру енеді. Өсімдік клеткаларын іn vitro жағдайында нәтижелі өсіру жұмыстарын ХХ ғасырдың 30-шы жылдары Ф. Уайт пен Р.Готре бастап еді. Өсімдіктің тірі клеткасы лайықты коректік ортада өзіне тән тотипатенттік қасиетін көрсетеді, яғни бүтін регенерант өсімдігін түзеді. Іn vitro жағдайында пайда болған өркені мен тамыры жетілген өсімдікті регенерант деп атайды.
Өсімдіктер биотехнологиясы ғылым ретінде ботаниканың негізінде пайда болып алғашында биотехнологиялық процесстерді баяндау жолымен түсіндірілді. Физикалық-химиялық зерттеулердің әдістерінің пайда болуына байланысты бұл ғылым дамып, өсімдіктерде өтетін процестерді тәжірибе негізінде зерттейді. Өсімдіктер биотехнологиясының табыстары ең алдымен физика мен химия саласындағы жаңалықтарға байланысты болды. Бұл ғылымдардың жетістіктері биотехнологиялық процестерді молекулалық деңгейде зерттеп, білуге жәрдемдесетін әдістерді жасап шығаруға мүмкіндік берді. өйткені физиологиялық функциялар негізінде биохимиялық реакциялар жатады. Организмді құратын заттардың қасиеттері олардың физикалық құрылымына байланысты. Элементтік және молекул-алық құрам организм құрылысына, құрылым функциясы атқаруына байланысты. Химия мен физиканың, биохимия мен биофизиканың енуі ғылымның жаңа салалары биотехнологияның пайда болуына мүмкіндік туғызды.
1. Бегімқұлов Б. Молекулалық генетика және биотехнология негіздері. Алматы.Білім, 1996ж
2. Г. Ж. Уәлиханова. Өсімдік биотехнологиясы. Алматы, 2001ж.
3. Сыдыкова А.А. «Агрономия» мамандығының студенттеріне арналған «In vitro жағдайында өсімдік клеткасының биологиясы» пәнінен дәрістер жинағы, - Шымкент: ОҚМУ, 2014ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ ... : ... ... және ... ... ... ... А, Қарасай М,
Қыдырбай Ә. ЗР-307к - тобы ... ... ... Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Клеткалық инженерия
2.2. Клеткалық инженерия мәселелері
2.3. Протопластарды бөліп ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктен бөлініп алынған клеткаларды, ұлпаларды, мүшелерді қоректік ортада заласыздандырылған жағдайда өсіру енеді. Өсімдік ... іn vitro ... ... ... ... ХХ ... 30-шы жылдары Ф. Уайт пен Р.Готре бастап еді. Өсімдіктің тірі клеткасы лайықты коректік ортада өзіне тән тотипатенттік қасиетін көрсетеді, яғни ... ... ... ... Іn vitro ... ... ... өркені мен тамыры жетілген өсімдікті регенерант деп атайды.
Өсімдіктер биотехнологиясы ғылым ... ... ... ... ... ... биотехнологиялық процесстерді баяндау жолымен түсіндірілді. Физикалық-химиялық зерттеулердің әдістерінің пайда болуына байланысты бұл ғылым дамып, өсімдіктерде өтетін процестерді ... ... ... Өсімдіктер биотехнологиясының табыстары ең алдымен физика мен химия саласындағы жаңалықтарға байланысты ... Бұл ... ... биотехнологиялық процестерді молекулалық деңгейде зерттеп, білуге жәрдемдесетін әдістерді жасап шығаруға мүмкіндік берді. өйткені физиологиялық функциялар ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері олардың физикалық құрылымына байланысты. Элементтік және молекул- алық ... ... ... ... ... ... ... Химия мен физиканың, биохимия мен биофизиканың енуі ғылымның жаңа салалары биотехнологияның пайда болуына мүмкіндік туғызды.
ІІ ... ... ... ... ... - биотехнолгияның маңызды бағыттарының бірі. Ол жаңа объектінің қолданылуына - эукариот ағзалардың, ... ... ... ... культурасы, сонымен қатар өсімдік клеткаларының ерекше қасиеті - тотипатенттілікке ... Бұл ... ... ... ... және ... есептерді шешуге үлкен мүмкіндіктер ашты. Фундаментальді ғылым саласында ұлпаларда ... ... ... ... ... дифференциация, морфогенез, клетканың тотипатенттілігін іске асыру сияқты күрделі мәселелерді зерттеу мүмкін болды.
Өсімдіктердің клеткалық инженерясы ... ... ... ... жинап, біртіндеп генетикада оқытылатын академиялық пәндерден биотехнолгияның маңызды саласына айналды. ... бұл ... ... ... ... ... ... кеңеюіне байланысты. Бұдан басқа, жоғары сатыдағы өсімдіктердің клеткалық инженериясына қызығушылық ... ... ... ... ... ... ... болуымен арта түсті.
Өсірілетін клеткалардың ерекше қасиеті in vitro-да бүтін өсімдікді регенерациялау, оларды клональді микрокөбейту үшін, ... және ... ... ... ... таза өндіріс үшін қолдануға мүмкіндік береді. Құнды екіншілік метаболиттерді синтездеуге қабілетті өсірілетін өсімдік ... ... ... бояу ... өндірістік әдіспен алу мақсатында жасушалық технологияны құру үлін пайдаланылады.
Жалпы, клеткалық инженерия-экономикалық маңызды өнімдерді алуға, өсімдіктердің, жануарлар тектерінің, микроағзалар штаммдарының жаңа ... ... үшін ... ... және ... ... негізделген, ғылым мен өндірістің жаңа саласы. Биотехнология адам тыныс тіршілігінің әртүрлі саласы үшін ... ... ... басқаруды қамтамасыз етеді. Бұл технологиялар микроағзалар, өсімдіктер және жануарлар жасушалары мен ұлпаларын, сондай-ақ жасушадан тыс заттарды және ... ... ... ... ... мен ... каталитикалық потенциалын қолдануға негізделеді. Қазіргі уақытта биотехнологияны меңгеру және жасау іс-жүзінде барлық елдердің тыныс тіршілігінде сүруінде маңызды ... ... ... ... биотехнологиялық жолмен (клеткалық инженерия жолымен) көп мөлшерде, бірақ аз шығынмен, азықтық ақуыз, бактерия, саңырауқұлақтар мен су балдырларының ... ... ... ... ... өсу гармоны, интерферон, қан сары суының факторы, моноклональды интиденелер, иммобилизденген ферменттер және басқалар дайындалады.
Клеткалық инженерия биотехнологияны барлық салаларын қамтамасыз етеді. ... ... ... алу. Сүт ... алу. ... ашу. ... - ... ашу. Микробиологиялық синтез өнімдерін алу: аминқышқылдары, ферменттер, витаминдер, полисахаридтер, ... ... жəне ... өндіру. Липидтер мен полисахаридтер алу. Дəрілік жəне ... ... ... өндірісі. Антибиотиктер өндірісі. Вакциналар алу. Металл биотехнологиясы. Қоршаған орта биотехнологиясы. Тағам өнімдері мен сусындарының микробиологиялық өндірісі. Шаруашылыққа бағалы белгілерімен жаңа ... алу. Тез ... ... ... алу. Жануарлар биотехнологиясында қолданылатын əдістер жəне қолданалатын деңгейдегі құрылымдар. Биоэтикалық сұрақтар. Биотехнология саласындағы зерттеулеуге бақылау жəне биотехнологиялық патенттелген ... адам ... ... ... ... үшін ... ... алуды басқаруды қамтамасыз етеді. Бұл технологиялар микроағзалар, өсімдіктер және жануарлар жасушалары мен ... ... ... тыс ... және ... ... әртүрлі биологиялық агенттер мен жүйелерінің каталитикалық потенциалын қолдануға негізделеді. Қазіргі уақытта биотехнологияны меңгеру және ... ... ... ... ... ... сүруінде маңызды орында тұрады. Биотехнология жетістіктерінің артықшылығы дамыған елдердің экономикалық саясатында негізгі міндеттердің бірі ... ... ... уақытта биотехнология саласында алдыңғы орындарды АҚШ, Жапония иемденеді, олардың ауылшаруашылығы, фармацевтика, тағам және химия өнеркәсіптерінде биотехнологияның көп ... ... ... ... ... ... ақуыздар, дәрі-дәрмектер өнідірісінде алдыңғы орындарды Батыс Европа елдері (ФРГ, Франция, Ұлыбритания), сондай-ақ Ресей иемденеді. Бұл елдердегі жағдай жаңа ... мен ... ... потенциалымен, биотехнологияның әртүрлі салаларындағы қарқынды дамыған фундаменталды және қолданбалы зерттеулермен сипатталады. Жақын арада ... ... және ... қолдану, өнеркәсіптің көптеген салаларын және адамдар қоғамын ... ... ... ... ауыл ... ... бағыттары көп-ақ. Біріншіден, өсімдіктердің кез келген органдарынан жасушасын алып, қоректік орта жағдайында өсіріп, тұтас өсімдік алуға болады. Екіншіден, осы ... бір ... 1 млн ... ... болар еді. Үшіншіден, жасушалық биотехнологияға негізделген жасанды қоректік ортада синтезделетін экономикалық маңызды қосымша заттарды (алкалоидтер, гликозидтер, хош иісті майлар, ... ... ... ... т.б.) ... ... Төртіншіден, өсімдіктерді клондық көбейтуге және сауықтыруға болады. Клеткалық инженерияның әдістері: Эмбриондардың қосылуы, Клондау, Гидрид алу, Клетка арқылы ... ... ... Клеткалық инженерия мәселелері
Клеткалық инженерияның зерттеу саласы ретінде оқшауланған мүшелер, ұлпалар, және клеткаларды өсіру әдістері-физиология, биохимия, генетика, өсімдіктердің цитогенетикасында кең ... жұр, ... жаңа ... ... құру, оны сақтау және ұстау үшін де практикалық маңызы зор. Клеткалық инженерия облысында зерттеулерді дамыту бойынша тәжірибелі мамандарды дайындаусыз ... емес ... ... тұр. ... ... ... ... инжененириясында қолданылатын негізгі әдістерді сипаттайтын практикалық оқу құралдары өте аз және де бұл саланың ... ... бір шек ... ... ... жоқ ... көп еңбекті қажет ететіндігі және де материялды-техникалық базаның қол жетімсіздігі, көптеген мемлекеттерде білімдік дәреже жетіспеушілігі, жылдың барлық мерзімінде ... ... ... - ... каллус алуға көп уақыт кететіндігі болып табылады.
Жасушалық инженерияның артықшылығы мынада: жыл он екі ай маусымға тәуелсіздік және уақыт пен егіс ... ... ... ... ... жасушасын жеке организм деп теңесе, бір тәжірибенің өзінде-ақ миллиондаған дарақпен ... ... Ал дала ... ең көп ... ... ... ғана ... жұмыс істей алады.
Өсімдіктердің жасушаларын, ұлпаларын және мүшелерін қолдан өсіру сәтті шығу үшін жасанды ортаның құрамының жақсы болуымен ... ... ... ... ... ... Осы айтылған сөзге жасушаны қолдан өсіру сәтті болуы үшін үнемі температура шамамен 25+-2°С болуы қажет деп жалпылай ... ... ... ... Алайда мұндай дәстүрлі тәсіл ақпараттың аздығынан қолданылған болатын. Өйткені темекінің каллусының өсуіне 32°С, кәдімгі гармалаға 30°С, ипомеяға 30-32°С қажет.
Температура ... ... ... ... бәріне әсер етеді. Температураны эксперименттің мақсатына байланысты әрбір объектіге жекелей лайықтыланып қойылуы керек. Бірақ мұндай тәжірибелерді жүргізу үлкен еңбек пен ұзақ ... ... ... ... ... ... шамамен 25°С температурада өсіре береді.
Жасушаларды қолдан өсіруге әсер етуші сыртқы факторлардың бірі - ... ... ... ... ... тек 16 ... түріне ғана тән екені сипатталып жазылған. Қалғандары фотоавтотрофтылық өсуге қабілетсіз, оларды қараңғыда ... ... ... ... ... Хлорофилдерінен айырылған ұлпаларға жарықтың әсер етуі фитохромды жүйемен қамтамасыз етілген. Екіншілік қосылыстарды алу үшін қолдан өсірілетін ... ... ... ... пен фотопериодтың белсенділігі мен сапасының әсері нақты тағайындалған. Жасуша технологиясында жасушаларды жарықпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... өсіру үшін қажет маңызды факторлардың бірі - ... ... -- ... ... ... ... мен әдісі; мысалы, органикалық заттардың тотығуы барботирлеу арқылы өткізіледі. Анаэробтық ферментті тотығу-тотықсыздану ... оның ... ... энергия микроорганизмдердің тіршілігіне жұмсалады). Аэрациясыз ешбір жасуша тіршілік ете алмайды. Газдардың (оттегі, азот, көмірқышқыл газы) жасушаларға әсері мүлдем ... ... ... және ... ... ... ... фактор осмос қысымыныңда әсерін ескеру қажет.
2.3 Протопластарды ... ... ... - клеткаларды өсіру, оларды будандастыру және қайта құрастыру арқылы клетканың мүлдем жаңа ... ... ... негізінде қалыптасқан биотехнологияның саласы. Клеткаларды жасанды жолдармен будандастырғанда, сомалық(жыныстық емес) клеткаларды бір-біріне қосқанда будан ... ... ... бұл тәсілінің мәні мынада: аталық және аналық клеткалар ретінде жыныстық клеткалар (гаметалар) емес өсімдіктің дене ... ... ... ... ... - ала протопластарын бөліп алады, белгілі жағдайда олар бір-бірімен қиылысады. Пайда болған сомалық будан клеткалардан кейін ... ... ... өсімдіктер өсіп шығады.
Қазіргі уақытта протопластарды бөліп алу үшін ферменттердің қоспасын пайдаланады. Бұл ... ... ... үш түрі болады: олар пектиназа, целлюлоза, гемицеллюлаза. Олар клетка қабығының негізгі компо-ненттерін ыдыратады. Бұл ферменттерді кейбір ... мен ... ... ... ... ... ... шығарады, сонымен қатар оларды ұлудың ас қорыту сөлінен бөліп алады. Қазіргі уақытта пептиназалық және ... ... бар ... ... ... ферменттер бар.Олардың фирмалық аттары әртүрлі, атап айтқанда мыналар:
Целлюллюлаза;
Гемицеллюлаза;
Пектиназа;
Ферменттік ерітінділерді арнайы ... ... ... ... Клетка түрінде құрылымы мен құрамы жағынан айырмашылық болғандықтан, қолданылатын ферменттердің комбинациялары мен ... ара ... ... ... ... ұлпа үшін ... құрамы, концентрациясы мен ара- қатынасы және өңдеу уақыты бөлек іріктеліп алынады. ... ... ... ... ... ... аз ... болуы керек, одан кейін ұқыпты түрде жуылуы қажет.
Протопластарды бөлу кезеңінде осмостық стабилизатор маңызды қызмет атқарады. Протопластар бүтін болуы үшін ... ... ... ... ... ... болуы керек. Кейде материалды алдын - ала плазмолиздік ерітіндісінде ... ... ... зат ... ... қанттар (глюкоза,сахароза,сорбит,маннит) пайдаланылады. Осмостық қысымның дәл концентрациясы өсімдіктің нақты түрінен және оның физиологиялық ... ... жеке ... ... ... ... кейін протопластарды өсіруге қолданылатын қоректік ортада ерітіліп дайындалады. Ферменттік ерітіндінің РН көрсеткішіндегі бір деңгейде (5,4-6,2 ) ұстау үшін буфер ... бөлу ... ... ... ... ... араластыратын жабдықтар қолданылады немесе ферменттік ерітіндінің түбіне ғана құйылған Петри табақшасында бөліп шығарады. Протопластарды ала ... ... ... бөліп алады. Ферменттік ерітіндіде инкубация уақыты ферменттердің үйлесуіне, РН және температураға байланыста, 1-2 сағаттан 15-16 ... ... ... ... ... ұлпа үшін ең тиімді температурамен өңдеу уақытын жеке іріктеп алу қажет. Температура әр деңгейде ... ... 14°С ... ең ... 27°С.
Протопластар бөлініп алынған соң, олар ұлпаның қалдықтары мен ферменттерден тазалануы керек. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... тесіктері 50-100 мкм електен сүзеді, одан кейін протоплас суспензиясын центрифугалайды. Центрифугалау тәртібі осмостық затқа байланысты. Егер ферменттік ерітіндісі 0,4-0,5 м ... ... ... 2-3 ... бойы ... ... ... қалқып шығады, оларды Пастер пипеткасымен сорып алып, 2 рет тұздың ерітіндісімен ... ... ... басқа осмостық заттарды (маннит,сорбит) қолданған кезде, протопластар центрифугалау кезінде ... ... ... ... 2 рет ... Одан ... протопластарды тұздың ерітіндісінде немесе 0,4м маннит, сорбит, глюкоза ерітіндісіне немесе өсіретін қоректік ортаға салып, суспензиясын алады.
Тіршілікке қабілетті протопластарды алу. ... ... ... алу ... ... ... Олар атап ... ұлпаның шығу тегі (жапырақ, тұқым жапырақ, тамыр, тозаң түйірі, каллус ұлпасы, суспензиядағы клеткалар), өсімдіктің түрі мен ... ... ... ... ... ... ... сапасы, ортаның РН және осмостық заттың түрі.
Протопластардың тіршілікке ... яғни ... ... активтілігін анықтайтын арнайы әдіс бар. Ол протопластардың флуоресцеиндиаце- татпен (ФДА) боялуы. ФДА бұл флуоресценциясы жоқ қосылыс, ... ... ... ... ... тірі протопластардың ішінде эстеразалардың әсерімен ыдырайды. Соның нәтижесінде флуоресцеин босайды, оны прото-пластардың бүтін мембраналары ұмтап қалады. Сондықтан метоболиттік активтыілігі бар ... ... ... ... күлгін сәулесінде көзге көрінеді, себебі жинақталған флуоресцеин ультрокүлгін сәулесімен қоздырылып, жасыл сәулені тарата ... ... ... ... ... ... саны мен ... мөлшерінде) белгіленеді. Протопластардың саны Фукс-Резонталь камерасында есептеледі. Протоплдастардың ... ... 1 ... саны) суспензияның маңызды сипаттамасы. Егер ұлпаның немесе өсірген клеткалардың ... ... ... 1х103 тен 1х104 ке ... ... ... ... шықса, онда протопластар жақсы бөлініп алынды деп есептеледі.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... және олардың өміршеңдігі сімдіктің түріне, жасына және физиологиялық күйі-не, яғни генетикалық және эпигенетикалық ... ... көп ... тұрақты алып отыру үшін өсімдіктерді белгілі бір жағдайда өсіру керек және олардың ең қолайды өсу кезеңін нақтылы бір мүшесін ... ... алуы ... vitro ... ... мен ... протопластарды бөліп алудың мынадай артықшылықтары бар: стирильдік, In vitro жағдайларында өсіруге бейімділік. Бірақ клетка қабықшасының химиялық құрамының күрделі болып өзгеруі және оның ... ... ... ... ... ... ... алынуы өсірген клеткалардың ішінде меристемалық клеткаларының сан жағынан үйлесіне сай болады, ал ол үшін суспенциядағы клеткаларды жиі-жиі жаңа коректік ортаға ... ... ... ... ... ... алу үшін ең ... мерзім, ол клеткалардың өсу кезеңінің лагарифмдік фазасының ... Осы ... ... қабықшалары ферменттердің әсерімен оңай ыдырап, өміршең протопластарды береді. Протопластардың тіршілікке екемділігі оларды бөліп алу жағдайлары мен тәсілдеріне байланысты. Клетканың плазмолиз ... ... және ... ... оны шок ... (күйзеліске) душар етеді. Бұл жағдайда цитоплазмангың вокуольденуі артады,көптеген ... ... ... ... саны азаяды, ядромен хлоропластар қоюланады.
Фермент препаратының сапасы протлпластардың бөліп алынған санына, мөлшеріне ғана емес, олардың кейбір қасиеттерінеде әсер ... ... мен ... ... ... ... ... қоспа ретінде протезалар, липазалар, нуклеазалар және басқа ферменттер, фенолдық қосылыстар, тұздар кіреді. Олар плазмалемманың қасиеттерін өзгертуі мүмкін. Осы ... ... ... үшін және ... шығуын арттыру үшін ферменттерді тазалауға болады. Бірақ айта ... ... өте ... ... ферменттер протопластарды көп мөлшерде алуға тиімсіз келеді. Кейде ферменттік ерітіндісі қорғаушы заттар (протекторлар) қосылады, мысалы: калий сульфатының 0,5% ерітінділері. Олар ... ... ... ... ... төмендетеді.
Инкубациялық ортада иондардың, әсіресе кальций мен магнийдің болуы плазмалемманың тұрақтылығын арттырып оқшауланған протопластардың сапасын жақсартады. Оқшауланған протопластар механикалық және ... ... өте ... ... Олар тек ішіне сіңіп кіре алмайтын осмостық заттың гипертониялық ерітіндісінде өздерінің ... ... ... ... ертіндісінен жуылып тазартылып алынған тіршілікке икемді протопластар шок күйінен шығып, біртіндеп өзінің ішкі жүйесіндегі бұзылған ... ... ... ... қабығын қайта құруға (регенерация) дайындалады. Толық жарамды изотониялық қоректік ортада (протопласт пен ортаның осмостық қысымы тепе-тең) асептикалық жағдайда протопластар ұзақ ... ... ... ... ... ... ...
Протопластарды In vitro өсіру. Протопластарды In vitro ... ... ... ... ... тәсілі тәжірибенің мақсатына байланысты. Алдымен протопластардың қоректік ортада шайқап жуып ферменттерден тазартады. Содан соң олардың 1 мл ... ... ... ... ... ... ... олардың тығыздығын керек көрсеткішке жеткізеді. Ол үшін протопластарды әртүрлі көлемі бар ортаға ... ... ... тығыздығын азайту үшін оларды қоректік орта мол құйылған ыдысқа көшіреді. Сөйтіп, протопластардың 1 мл ортадағы санын оқтын-оқтын есептеу арқылы олардың ... ... ... ... ... ... ортада өсіргенде клеткаларды өсірген сияқты олардың тығыздығы жоғары болуы керек. Көбінесе бұл көрсеткіш 1-мл ... ... Егер ... орта ... ... саны ... аз ... онда олар жөнді өсе алмайды. Өте сұйық суспензияда протопластардың ішіндегі тіршілікке қажетті кейбір метоболиттер плазмолемма ... ... ... ... көрінеді. Сондықтан протопластардың тіршілік қабылеті едәуір кемиді. Осының дәлелі ретінде мынадай мысал ... ... ... ісік ұлпалардан алынған клеткаларды суспензияда өсіргенде қоректік ортаға ауксин мен цитокинин гормондарын қоспайды. ... бұл ... ... ісік ... өздерінде түзіледі. Сұйық ортада өсіргенде клетка қабығы ол гормондардың клетканың ішінен ... ... ... де, ... ... ... клетканың өзіде пайдалана алады. Ал ісік клеткалардан бөліп алынған протопластарды суспензияда ... үшін ... ... міндетті түрде экзогендік ауксин мен цитокининді қосу ... ... ... ... ... өз эндогендік гормондары клетканың қабығы болмағандықтан плазмолеммадан ... ... ... ... ... ... үшін әдісін пайдаланады немесе байытылған ортаны қолданады, болмаса олар өсіп ... ... ... минимумға дейін азайтады. ретінде рентген немесе гамма сәулелері әсер ететін протопластар мен клеткалар пайдаланылады. Сол әсерден ... ... ... қабылетінен айырылады,бірақ басқа клеткалардың өсуіне жағдай туғызады. Осы әдістің тағы бір түрі,ол ... ... ... жақсы өсетін протопластармен бірге өсіру. Байытылған орталар өсімдіктердің шамалы түрлері үшін ғана оң әсерін тигізеді.
Протопластарды өсірудің кең таралған әдісі, ... ... ... ... 20-40 мкм тамшыларда өсіру. Петри табақшасының қақпағында немесе түбіндегі кішкене тамшыларға протопластар автоматтық ... ... ... ... үшін бұл ... тиімділігі-материалдар мен уақытты үнемдеп, қоректік ортаның мыңдағын вариантарын тексеруге мүмкіншілік береді. Бірақ бұл ... де ... бар, ол ... тамшының ортасына жыиылуы.
Протопластарды суспензия ретінде сұйық орта ғана емес, біраз қоюланған ортада да өсіруге болады. Ол үшін ыдысқа құйылған қоюланған ... ... жұқа ... етіп қана ... салады. Бұл әдіс бойынша,сұйық ортамен көлемі тең қоюланған ортада протопластардың концентрациясын екі есе ... ... ... агары бар қатты ортада да өсіруге болады. Ол үшін ... ... 1,2% ... бар жылы (45 ... С) көлемі бірдей ортамен араластырады. Орта суып қатқан соң оның ішіндегі протопластар бір-бірінен алыстау болып ... ... ... Осы ... орнықтыру әдісі протопластардың әр-қайсысының өсуін жеке бақылап отыруға мүмкіндік береді. Агар орнына агароза қолданылса клеткалардың ... ... ... агардың құрамына кіреді, шамасы агар екі полисахаридтің ... мен ... - ... Бұл ... әсіресе өсу қарқыны бәсең немесе өспей қалған протопластарға қолайлы.
Клетка ... ... ... ... ... ... бөлінуі үшін қоректік заттар орташа мөлшерде қажет болады. Ортаның концентрациясы жоғары болса, ... күй ... ... ... ... Ал ... рет ... соң клеткалар қоректік заттардың жетіспеушілігінің зардабыншеге бастайды. Егер осы кезде орта байытылмаса,бөлінуі тежеліп,клеткалар тіпті құрып кетуі де мүмкін. ... ... ... ... байытудың екі жолы бар;
Жоғары концентрациялы қоюылтылған ортаны тамшылап қосып отыру және қоректік қабатты ... ... ... ... ... ортаны қосқан сайын инфекциялану қаупі туады. Ал екінші жолғы тәуірірек, себебі құрамы бай ... орта ... ... ... Ол ... соң ... ... салынады. Сөйтіп алғашқы күндері протопластар қоректік заттар азырақ ... ... ... ... ... келе ... клеткаларға астыңғы қатты қабаттан диффузия арқылы қажетті заттар келіп жатады.
Протопластарды клеткалар мен ұлпаларды өсіретін белгілі қоректік ортада өсіреді. ... ... ... ... ... ... Са ... 2-4 есе ... және 0,4-0,8 м ... ... ... ... өсіру үшін кеңінен қолданылатын қоректік орталар; өзгертілген Мурасиге - Скуг ортасы (көбінесе ол нагата немесе такеба ортасы деп ... ); ... В ... және Као мен ... ... (бұл ... мен амин қышқылдармен және қанттармен, кейде фитогормондардың күрделі құрамы мен байытылған. Гамборгтың В ортасы). ... ... ... ... ... ... ... осмотик ретінде ғана емес,клетка қабығының тез пайда ... әсер ... әр ... ... ... ... өсуіне қолайлы көптеген қоректік орталар жеке зерттеліп ұсынылды. Қоректік орталарды іріктеп алу көбінесе тәжірибеге негізделген. Оның ең лайықты құрамы өсімдіктің түрі ... жеке сорт ... ... ... әр бір ... алынған протопластардың қоректік ортаға реакциясын зерттеу үшін оларды әдісімен өсіріп, бірнеше факторларға белгілі схема бойынша ... ... ... ... орталарында өсіреді.
Протопластардан регенерант өсімдіктер шығару. Ең бірінші болып 1971 жылы Такебе протопластарды нәтижелі өсіріп олардан ... ... ... ... ... ... ... клетка қабығын қайта түзіп, кәдімгі нағыз клеткаға ... ... ... ... ... ... қабатында 10-20 минут өткен соң бірінші целлюлозаның ... ... ... ал 20 ... ... олар ... ... торын түзеді. Клетка қабығының плазмалеммамен байланысының бұзылуы, шамасы, бірден қабықты қайта құру механизмін іске қосады. Ең ... ... ... ... ... ... үстінде жаңа қабықтың түзілгені. Қабықтың түзілуінің ерекшеліктері және жылдамдығы бастапқы ... ... және ... ... ... ... рет будан клеткалары 1960-шы жылдары клеткаларды In vitro ... ... ... ... ... ... Өсімдіктерде бұл мүмкіншілік кешірек, протопластарды бөліп алу және оларды қосу әдістері жете зерттелгенде ... ... ... жаңа ... Оның ... ... жыныстық процес арқылы емес, тіпті басқа жолмен-сомалық клеткалардың құйылысуы арқылы өтеді. Бұндай сомалық будандастыруды таксономиялық алшақтық ... Түр ... қана ... ... ... одан да алшақ системалық топтарға жататын өсімдіктерді будандастыруға болады.
Сомалық будандастырудың артықшылықтары мынада:
1) әдеттегі жыныстық ... ... ... ... ... алыс ... өсімдік түрлерін будандастыру;
2) асиметриялық будандарды алу, оларды аналық немесе аталық әйтеуір екі біреуінің гендер жиынтығы толығымен болса, екіншісінің бірнеше хромосомалары ... ... ... ... мен ... ... үшеу және одан да көп ата-аналық клеткалардың құйылысуы;
4) ата-аналық ... ... ... ... алу;
5) ядродан тыс цитоплазмалық гендерді бойынша гомозиготаларды алу;
6) ... ... ... жеңу;
7) морфогенезде гамогенездегі аномалиялар салдарынан жыныстық процесс өте алмайтын өсімдіктердің будандарын алу;
8) эпигенетикалық програмалары әр ... ... ... алу ... ... ... немесе парасексуальдық будан- дастырудың ядролық және цитоплазмалық гендерді тасымалдайтын бірегей әдіс. Оның көмегімен өсімдіктердің жыныстық ... ... ... ... протопласт қосылғанда, егер олардың ядролары қосылса, нағыз ... ... ... ... ... қосылмаған будан клетка гетерокорион деп аталады. Гетерокорионды ата-аналық біреуінің немесе екеуінің субротопластарын будандастыру үшін пайдалануға болады. Субпротопласт-протопласттың ... ... ... ... ... кейбір оргоноидтары бар: ядросы болса-олнуклепласт, ядросы жоқ болса-цитопласт,ядро мен цитоплазманың бөлігі болса мини - протопласт. Хлоропластар мен митохондрияларды бір клеткадан ... ... үшін ... пайдалануға болады. Ата-ананың біреуінің ядросыбар және цитоплазмалық ... ... ... ... ... онда ... будан (цибрид) деп аталады. Ата-аналық біреуінен цитоплазмалық гендердің иеленген будандарды цитоплазмалық гетерозиготалы будан (цитогет)деп ... ... ... гендер хлоропластар мен митохондрияларда болғандықтан және цитоплазмалық гнедерді жойылу (сегретация)арқасында, сомалық будандастыру нәтижесінде будандардың 27 түріне ... ... ... протопластар қоршаған ортада макромолекулалар мен клетакның құрамындағы ... ... ... ... алады. Шамасы, бұл табиғи эндоцитоз құбылысы немесе олар плазмалеманың үзілген жерінен өтеді, жаңадан бөлініп ... ... ... ... жерлері болып жатады.
Будан клеткаларды өсіре одан каллус ... ал ... ... ... өтсе ... регенерант өсімдігі шығады.Осы жолмен 1972 жылы ІІ.Карсон әріптестерімен ... ... ... ... ... алды. Шыққан регенерант өсіп дамып, гулденген кәдімгі өсімдікке айналды. Бұл өсімдіктердің морфологиясы, хромосомалар саны,жыныстық жолмен алынған амфидиплоидтармен (ата-ананың әрқайсысынан хромосомалардың бір ... ... ... ... ... ... ... алу, өсіру, оларды қосу және оларға жеке клеткалық органоидтартарды енгізу, генетиктер мен селекционерлерге алынған будан өсімдіктердің әр алуандылығын кеңейтуге мүмкіндік ... ... ... - қорта келгенде ол биотехнолгияның маңызды бағыттарының бірі. Ол жаңа ... ... - ... ... клетка немесе ұлпалардың оқшауланған культурасы, сонымен қатар өсімдік клеткаларының ерекше қасиеті - тотипатенттілікке негізделген. Бұл ... ... ... ... және ... ... ... үлкен мүмкіндіктер ашты. Фундаментальді ғылым саласында ұлпаларда болатын клеткааралық өзара әсер, клеткалық дифференциация, морфогенез, клетканың тотипатенттілігін іске асыру сияқты ... ... ... ... ... ... зерттеу саласы ретінде оқшауланған мүшелер, ұлпалар, және клеткаларды өсіру әдістері-физиология, биохимия, генетика, өсімдіктердің цитогенетикасында кең қолданылып жұр, сондай-ақ жаңа ... ... ... оны ... және ... үшін де ... ... зор. Клеткалық инженерия облысында зерттеулерді дамыту бойынша тәжірибелі мамандарды дайындаусыз мүмкін емес ... ... тұр. ... ... ... ... ... қолданылатын негізгі әдістерді сипаттайтын практикалық оқу құралдары өте аз және де бұл саланың дамуына белгілі бір шек қойып отырған ... жоқ ... көп ... қажет ететіндігі және де материялды-техникалық базаның қол жетімсіздігі, көптеген мемлекеттерде білімдік дәреже жетіспеушілігі болып табылады.
Жасушалық инженерияның артықшылығы мынада: жыл он екі ай ... ... және ... пен егіс ... ... жасушалық популяцияның әрбір жасушасын жеке организм деп теңесе, бір тәжірибенің өзінде-ақ миллиондаған дарақпен ... ... Ал дала ... ең көп ... ... ... ғана өсімдіктермен жұмыс істей алады.
Қазіргі уақытта протопластарды бөліп алу үшін ферменттердің қоспасын пайдаланады. Бұл қоспаның ... ... үш түрі ... олар ... ... ... Олар ... қабығының негізгі компо-ненттерін ыдыратады. Бұл ферменттерді кейбір бактериялар мен ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар оларды ұлудың ас қорыту сөлінен бөліп алады. Қазіргі уақытта пептиназалық және целлюлазалық әсері бар ... ... ... ... бар екендігімен таыса алдық.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
* Бегімқұлов Б. ... ... және ... негіздері. Алматы.Білім, 1996ж
* Г. Ж. Уәлиханова. Өсімдік биотехнологиясы. Алматы, 2001ж.
* Сыдыкова А.А. мамандығының студенттеріне арналған пәнінен дәрістер ... - ... ... 2014ж.
* Google ... ... ( ... )

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Клеткалық инженерияның мәселелері6 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Бұлтартпау шарасын қолданудың бір қатар мәселелері және оларды шешу жолдары48 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Еңбек ақы төлеудің есебі60 бет
Желілерде компьютерлік ақпараттарды қорғау мәселелері94 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Мемлекет дамуының экспортқа бағытталуы73 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь