Әдебиеттану ғылымының ғылым салаларындағы орны мен даму тарихы

I.Кіріспе
Әдебиет теориясы
II.Негізгі бөлім
А) әдебиет тарихы
Б) әдебиет сыны
В)әдебиеттану ғылымының даму тарихы
Г) Абайтану тарихы
III.Қорытынды
Әдебиеттану — көркем әдебиет мәселелерін зерттейтін ғылым. Сөз өнерінің түп төркінін, тегін, туу, қалыптасу тарихын, даму заңдылықтарын, көркемдік және эстетик. ерекшеліктерін зерттейді. Негізгі салалары үшеу: әдебиет теориясы, әдебиет тарихы, әдебиет сыны. Жанама тараулары — текстол., тарихнама, библиогр.
Әдебиет теориясы әдебиеттің болмысы мен бітімін, әдеби шығарманың сыры мен сипатын, әдеби дамудың мағынасы мен мәнін байыптайды. Сөз өнерінің ерекшеліктерін, қоғамдық рөлін, көркем шығарманы танудың принциптерін, талдауын, әдістері мен методологиясын, әдеби жанрлар мен оның түрлерін, өлең жүйелерін, тіл мен стиль, әдеби ағым мен ағыс мәселелерін тексереді, талдайды. Сонда әдебиет теориясының зерттеу объектісі де үшеу болғаны — әдебиет, әдеби шығарма, әдеби процесс. Әдебиет дегенде, оның тағы да үш түрлі яки, таным тарапындағы, тәрбие саласындағы және эстетик. мәні мен мәнісі дара-дара сараланады. Әсіресе эстетик. табиғатына ерекше назар аударылады. Әдеби шығарма дегенде, мәселен, роман яки поэма талдана қалған жағдайда оның мазмұны мен пішініне айналған шындық оқиғадан туатын кем дегенде бес түрлі сауалға жауап беру шарт: Қандай оқиға болды? Оқиға қалайша болды? Оқиға кімдердің басында болды? Оқиға қалай баяндалған? Болған оқиғаға автордың көзқарасы қандай? Осы сұрақтарға жауап беру барысында шығарманың тақырыбы мен идеясын, сюжет пен композициясын, типі мен характерін, суреткердің тілі мен стилін, дүниетанымы мен көркемдік әдісін талдап-тексеру арқылы әдеби шығарманың сыры мен сипатын тұтас танып-білуге болады. Ал әдеби процеске келсек, мұндағы ең басты мәселе — жанр және жанрлық түрлер, мұны тексерудегі негізгі принцип — тарихилық. Нәтижесінде — сөз өнеріндегі тек пен түрді, бет пен бағытты айқындау.
• З.Қабдолов «Сөз өнері» Алматы: «Қазақ университеті»баспасы, 1992ж – 352бет
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мелекеттік университеті
Филология факультеті
Қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасы
Тақырыбы: Әдебиеттану ғылымының ғылым салаларындағы орны мен даму ... ... ... М.Б
Тексерген: Жундибаева А.Қ
Тобы: ФИ-403
Семей,2015
Жоспар
I.Кіріспе
Әдебиет теориясы
II.Негізгі бөлім
А) әдебиет тарихы
Б) әдебиет сыны
В)әдебиеттану ғылымының даму тарихы
Г) Абайтану тарихы
III.Қорытынды
Әдебиеттану -- ... ... ... ... ... Сөз ... түп ... тегін, туу, қалыптасу тарихын, даму заңдылықтарын, көркемдік және эстетик. ... ... ... ... ... ... теориясы, әдебиет тарихы, әдебиет сыны. Жанама тараулары -- текстол., тарихнама, библиогр.
Әдебиет теориясы әдебиеттің болмысы мен бітімін, әдеби шығарманың сыры мен ... ... ... ... мен ... байыптайды. Сөз өнерінің ерекшеліктерін, қоғамдық рөлін, көркем шығарманы танудың принциптерін, талдауын, әдістері мен методологиясын, әдеби жанрлар мен оның түрлерін, өлең ... тіл мен ... ... ағым мен ағыс мәселелерін тексереді, талдайды. Сонда әдебиет теориясының зерттеу объектісі де үшеу болғаны -- әдебиет, әдеби ... ... ... ... ... оның тағы да үш түрлі яки, таным тарапындағы, тәрбие саласындағы және эстетик. мәні мен мәнісі дара-дара сараланады. ... ... ... ерекше назар аударылады. Әдеби шығарма дегенде, мәселен, роман яки поэма талдана қалған жағдайда оның мазмұны мен пішініне айналған ... ... ... кем дегенде бес түрлі сауалға жауап беру ... ... ... ... ... қалайша болды? Оқиға кімдердің басында болды? Оқиға қалай баяндалған? Болған оқиғаға автордың ... ... Осы ... ... беру ... ... тақырыбы мен идеясын, сюжет пен композициясын, типі мен характерін, суреткердің тілі мен ... ... мен ... ... ... арқылы әдеби шығарманың сыры мен сипатын тұтас танып-білуге болады. Ал әдеби процеске келсек, мұндағы ең басты ... -- жанр және ... ... мұны ... ... ... -- ... Нәтижесінде -- сөз өнеріндегі тек пен түрді, бет пен ... ... ... бәрін тек әдебиет теориясын терең білген адам, сол арқылы өз дәуірінің талабы ... ... ... ... ... адам ғана ... ... Бұл ретте, әдебиет теориясы көркем шығармашылықтың психол-сы мен ерекшеліктеріне қатысты суреткер лабораториясынан да белгілі мөлшерде нақты мәліметтер берері ... ... ... ... ... ... да болса әдеби құбылысты нәзік түсіну, шынайы сөз өнерінің шындық өмірге қарым-қатынасын білу, әдебиеттің өсіп-өрбуіндегі заңдылықты ұғу, ... ... ... ... адам баласының жалпы көркемдік дамуындағы сыр-сипатты тану мүмкін емес. Әдебиет теориясының ереже секілденген ... ... мен ... -- әшейін ойдан туа салған нәрсе емес, әдебиет тарихы арқылы табылып, тексеріліп, жүйеленген ұшан-теңіз нақты ... ... ... және ... талдау, байыптау нәтижесіеде қорытылған толғамдар, түйін-тұжырымдар.
Әдебиет тарихы жалпы сөз ... әр ... ... ... ... ... ... қалыптасқанын, қандай жолдармен дамығанын зерттейді. Әр ұлттың атамзаманғы сәбилік шағында, жазу-сызуы жоқ кезінің өзінде ауыз ... ... одан ... келе ... әдебиеті өніп-өрістегенін, сөйтіп оның көркемдік дамуы қай заманда қай бағытта болғанын саралайтын да, сын көзімен сұрыптап, сарапқа ... да ... ... Сонымен қатар бұл ғылым әр дәуірдің әдеби нұсқасына тарихи тұрғыдан ... оның ... сол ... сана ... ой ... ... ... Олай етпей, ауыз әдебиетінің нұсқалары болсын, жеке жазушылар шығармашылығы болсын, әділ бағаланып, ... ... ... ... орнын алуы мүмкін емес. Мұның өзі Қазақстанның жоғары оқу орындары соңғы отыз жыл бағдарында тұрақты оқулық ретінде ... келе ... "Сөз ... бір ғана өлең эволюциясы арқылы дәлелденеді: "Жалаңаш халықты тонды, кедей халықты бай қылдым. Аз халықты көп ... тату елге ... ... төрт бұрыштағы халықтың бәрін бейбіт қылдым, тату қылдым" деп келетін Орхон жазуындағы ... ... ... ... биік ... ... ... құны онша мықты емес. Ал тарихтық тұрғыдан тексеріп, ... ... ... ... ... ... ... ретінде қалыптаса бастаған тұсындағы әдеби, мәдени мүлкінің ажарын аңғарып, енді дәл осы іспеттес өлең сөздің 15 ғ-дағы белгілі Доспамбет ... ... ... ... деп, шолпанды шыққан күндей деп, май қабақта ағалардың аты жусап жатыр деп, ақ шаңдақты құрып қойған шатыр деп, жазыда ... ... ... ... ... жыр ... ... жөнелетін шалқыма шешендікке ғана емес, әдемі айшыққа дейін қалай ... ... да, ... ... ... бойы қандай жолмен сатылап дамығанын топшылаймыз. Осының бәрін тек әдебиеттің тарихы арқылы ғана танып-білуге болады. Бірақ бұл қазақ поэзиясының ... ... ... мың ... тек ... ... Ал ... әдебиеттің қалыптасу, даму тарихын жан-жақты талдап-түсінуде Ә-дың әлгі ... ... ... ... зор ... ... сыны әрқашан дәл өз тұсындағы әдебиеттің тірі процесіне белсене араласып, нақты әдеби туындыны жан-жақты талдау, оның ... ... ... өз ... ... үшін мәні мен маңызын анықтау арқылы, бір жағынан, ... ... ... ... ... мен ... көрсетіп, оның шығармашылық өсуіне тікелей қолқабыс жасаса, екінші ... ... ... ... барып, оны жете түсініп, дұрыс бағалауға баулиды. Бұл ретте, сыншыны жазушы мен оқырманның екеуіне ... ара ... десе де ... еді. Бірақ бұл аз. Сыншы -- қалың оқырманның өскелең ... мен ... ... ... ... ... мемл. мүдде тұрғысынан пайымдайтын қоғамдық ой-пікірдің озғын өкілі. Олай болса, жалпы әдебиетті дамытудағы сыншының күші, жазушыға деген сынның ықпалы оның ... ... ... қалың көпшіліктің көркемдік талғамын қалыптастыруына тығыз байланысты. Сын тек ... үшін ғана ... ... үшін де ... Оның көркем шығармаға қосалқы комментарий емес, өз алдына жеке шығарма болып табылатыны да сондықтан. ... ... ... ... бағалаудың жолдары, тәсілдері, шарттары бар. Мұны білу, игеру сыншының берік принципін, зор мәдениетін, нәзік түсінігін, өрелі ойын, терең білімін, биік ... ... ... ... анықтауынша "сыншы таланты-сирек талант, сыншы жолы -- тайғақ һәм қатерлі жол" да, шын ... ... сын -- ... қозғалыс үстіндегі эстетика. Ал эстетика -- әдемілік туралы ілім болуының ... ... ... даму тәжірбиесінің теор. жинақталуы. Сыншының өзіндік сыры, сынның өзгеше ... осы ... ... ғылымының туу, қалыптасу, даму тарихы тым әріде жатыр. Бүкіл әлем шеңберінде алып қарасақ, сөз өнері, оның сыры мен сипаты ... ... ... ... мен ... ... ... грек өркениетінен ондаған ғасыр бұрын көне Қытайдың "Ән кітабы", "Құбылу кітабы", ежелгі Мысырдағы "Ағалы-інілі екеу туралы ертегі", байырғы Вавилон ... ... жоқ кісі ... ... ... көне үнді халқының "Ригведа", "Махабхарата", "Рамаяна" жырлары тәрізді адам баласының жер бетінде тұңғыш ... ... ... ... 3 -- 2 мыңыншы жылдарда пайда болып, келе-келе тұрлаулы эстетик. ұғымға көше ... ... ... да ... ... айналып, қауырт қалыптаса қалған жоқ. Гректің әдемілік туралы ілімі Пифагор мен ... ... 6 ғ.) өнер ... санға, Гераклиттің сапаға, Демокриттің мөлшерге, Сократтың өлшемге сайған аңқау аңғарымдарынан басталып, Платонның "сәбилик" филос-сы арқылы Аристотель (б.з.б. 384 -- 322 ж.) ... ... ... Ал ... -- ... ... ... тұңғыш филос.-эстетик. трактат қана емес, өз кезіндегі әжептеуір жүйеге түскен бірден-бір әдебиет теориясы. Мұнда ... ... ... ... ... ... шығарманың композициясы кең әрі келелі сөз болады. Өнер ... көп ... ... ... ... ... шешім, шиеленіс, хабар, түйін, метафора, гипербола, фабула, аналогия т.б. жайларын талдап-тексеруі күні бүгінге дейін ... ... ... жоқ. Осы ... ... атап айтатын бір шындық: өзіміздің қазақ топырағында -- ертедегі түркі халықтарының кіндік қаласы Отырарда ... ... ұлы ... ... ... Әбу Наср ... (870 -- 950) ... білім мен мәдениет аспанында жарық жұлдыздай жарқ етіп, Аристотельден кейінгі екінші ұстаз дәрежесіне көтерілуі -- адам таң ... ... ... ... -- дана ... қана ... майталман математик, үлкен дәрігер, дарынды музыкант, мықты әдебиетші болған адам. Оның "Музыканың ұлы кітабы", ... ... т.б. ... -- ... дүн. жүз. эстет-ға қосылған айтулы үлес. әл-Фараби өзінің поэзия ... ... ... ... ... ... ете тұра оны ... дейін түгел тексеріп жатпайды; поэзияны трагедия, комедия, драма, эпос, риторика, сатира, поэма т.б. осылар тәрізді бірнеше түрге ... де, ... ... ... сипаттама береді. Мәселен, "Комедия -- деп түсіндіреді ол, -- ... ... бар ... ... ... әр алуан әрсіз әрекеттер баяндалады, келеңсіз кісілер, олардың кесірлі қылықтары мен кеспірсіз мінездері сықақ етіледі" (әл-Фараби, "Логикалық трактаттар", А., 1975, 535 бет). Бұл ... ... көп ... дәл және ... ... ... Батыс Еуропадағы әдеби-эстетик. ілімнің әбден жетіліп, ғылым мен өнердің дүр сілкінген, дүрілдей дамыған тұсы -- қайта өркендеу (ренессанс) дәуірі ... ... ... ... да ... француз философы Рене Декарт, эстетигі Никола Буало, ағартушысы Дени Дидро еңбектерінен ... ... ... қай-қайсысы болсын, шын ғылым, шыншыл өнер жолында ортағасырлық схоластикаға ... ... ... алысқан өнерлілер мен білімділер. Осыдан былай қарай неміс ағартушылары Готхолд Лессинг пен Иоганн Гердер әдебиет пен ... ... ... ат төбеліндей аз ортасынан кең алаңға -- ... ... ... алып шықты. Ә-дың ендігі дамуы Иммануил Канттың эстет-сына, одан әрі дүниенің түп діңгегі -- абс. ... абс. рух деп ... ... ... ... ... ... Ресейдегі эстет. байыптаулардың басын сөз өнерін зерттеушілер сонау 10 ... ... ... ... ... ... мен пинтикаларға көшіп жүр. Бірақ біз бұл жерде бұл мәселені мұншалық егжей-тегжейлі тексеріп жатпай-ақ, әдебиет пен өнерді шын мәніндегі ... ... ... сыншыл реализмнің эстетик. принциптерін теор. жағынан айта қалғандай жарқырата ... орыс ... В.Г. ... А.И. Герценнің, Н.Г. Чернышевскийдің, Н.А. Добролюбовтың, Д.Н.Писаревтің есімдерін атап өтеміз. Өйткені олардың ... ... тек орыс ... ғана ... ... дүн. жүз. ... әлеміндегі бір биік болып табылады. Қазақ топырағындағы ... ... ой, оның ... ... ... тарихында қазақтың асқан ғалымы Ш. Уәлихановтың, атақты ағартушысы Ы. Алтынсариннің, ұлы ақыны А. Құнанбаевтың алатын орындары айырықша. "Шығыстану әлеміне құйрықты ... жарқ етіп ... ... Ш. ... сөз өнері жайлы ғылымға қатысты еңбектерін ауыз әдебиетін жинау және жинаған нұсқаларын ... ... деп екі ... ... ... Бұл ... ... өзі "дала Илиадасы" деп бағалаған әйгілі қырғыз эпосы "Манастың" бір тарауын тұңғыш жазып алуы, өз халқының ... ... ел ... ... ... ... араб поэзиясымен салыстыра келе қазақ поэзиясы -- саф таза сұлу ... ... ... тілі араб тіліндей бояма, күлді-балам емес, татаусыз төгілген тұнық, мөлдір тіл ... ... -- ... ... ... ғылым тұрғысынан әбден піскен, кәмелетті пікір. Нәтижесінде оның поэзияны жалпы жұрттың рухани сусыны ретінде ғана емес, халықтың көркем тарихы, халық ... ... ... ретінде пайымдап, сол арқылы сөз өнерінің таным және ... ... мәні мен ... ... ... ... өлеңін бес түрге бөліп, бұлардың әрқайсысына ... ... әрі ... ... -- ... ... қатысты толғамдар. Қазақтың болашақ Ә-ының алғашқы кірпішін Ш.Уәлиханов осылай қалаған еді. Ал Ы.Алтынсаринның әдебиет туралы ғылымға ... ... ... ... ағартушылық еңбектерімен сабақтас. Осы бағытта ол қазақтың әдеби тілінің тазалығы, әдеби ... ... ... ... ... үшін күресті. Ақындардың ақыны А.Құнанбаев өзінің эстетик. көзқарасын ... ғыл. ... ... ... зерттеуші де, сыншы да емес. Десе де нағыз реалистік поэзияның үлгісін көркеткен шыншыл ... ... ... қазақ өлеңінің игі дәстүрін тың өріске, соны сатыға көтерген жаңашыл ақынның тамаша шығармашылық принциптері, сөз ... ... ... мен ... ... көркем шығармаларының өнбойында желі тартып жатыр. Сонымен, сайып келгенде, қазақ ... әр ... әр ... ... ... ... ой-пікірлердің шын мәніндегі жүйелі әдеби ғылымға айналуы -- Абайға дейін емес, Абайдан кейін ... ... 1905 ж. Ә. ... ... жариялаған "Абай (Ибрагим) Құнанбаев" деген азанама -- ... ... А. ... 1913 ... ... бас ... атты ... -- соның жалғасы. Осыдан былай қарай Абай туралы (дұрысы бар, ... бар) ... ... ... жазбаған, шығармашылық айтыс-тартысқа араласпаған әдебиетшілер кем де кем. Солардың дәл ортасында талмай еңбектеніп, жан-жақты зерттеп, ақыр-аяғында атақты монографиясы -- ... ... ... ... Абайтану мектебін қалыптастырып тынған М. Әуезов болды. Осылай туып, дамыған қазақтың әдебиет туралы ғылымының бүгінде барлық саласы түгел, тұтас: А. ... ... ... ... ... Қ. Жұмалиевтің "Әдебиет теориясына" жалғасқан, одан З. ... "Сөз ... ... ... негіздеріне) келіп ұласқан қисын саласы; М. Әуезовтің "Әдебиет тарихынан" басталып, С. Сейфуллиннің "Қазақ әдебиетінен", С. ... "ХХ ... ... әдебиетінен" әрі қарай өрбіп, Ә. Марғұланның, Б. Кенжебаевтің, Ә. Қоңыратбаевтың, Т. Нұртазиннің, М. Ғабдуллиннің, Х. ... М. ... Р. ... М. ... З. ... С. Қирабаевтың, Х. Әдібаевтің, Ш. Сәтбаеваның, Н. Ғабдуллиннің, Р. Нұрғалиевтің т.б. ... мен ... -- ... ... Ж. Аймауытовтың "Мағжанның ақындығы" секілді үздік үлгісі бар әдеби сын Е. Ысмайыловтың, М. Қаратаевтың, А. ... Т. ... Ш. ... З. ... т.б. ... ... ... Бұлардың соңынан жедел жетіліп келе жатқан жас ғалымдар мен ... ... ... одан әрі ... жаңа белестерге шығарары даусыз.
Қазіргі әдебиеттану ғылымында абайтану ғылымының бір тармағы болып абайтану тарихы да өрісін кеңейтіп келе жатыр десек қателесе ... Сол ... ... мәселесін сөз еткенде абайтану тарихына да тоқталмай өту мүмкін емес. Осы ... деп ... ... еңбек жазған академик, филология ғылымдарының докторы, профессоры Серік Смайылұлы Қирабаевтың келесі бір пікіріне назар аударсақ, ол ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әдебиеттану ғылымының ғылым салаларындағы орны мен даму тарихы жайлы8 бет
Әдебиеттану ғылымының ғылым салаларындағы орны мен даму тарихы туралы10 бет
Әдебиеттану ғылымының ғылым салаларындағы орны мен даму тарихы туралы мәлімет3 бет
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Психология пән ретінде. XIX ғ. 60 жылдары мен қазіргі уақыт7 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
Ғылыми таным3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь