Тамақтану гигиенасы жайлы

1.Тамақтану гигиенасы.
2.Тамақтану режимі.
3.Баланың тамақтану рационын құру.
4.Қазақ ұлттық тағам түрлері.
Тамақтануды дұрыс ұйымдастыру дегеніміз – адам ағзасының барлық мүшелері мен жүйелерінің қалыпты қызмет атқаруы үшін дұрыс ұйымдастырылған тамақтану тәртібі.Тамақтану тәртібі дегеніміз – ас қабылдауда белгілі бір уақытқа бағыну, сондай — ақ тамақтану кезінде астың мөлшерін және мәзірін сақтау деген ұғымды білдіреді. Дұрыс ұйымдастырылған тамақтану рационының құрамында сұйықтың жеткілікті көлемі болады. Дегенменде денеге елеулі ауырлық түскенде, жорық күндері,жазда сүйық — сусынның қажеттілігі артады , өйткені тер бөлінуі күшейеді де, ағзаның сұйықты қажет етуі көбейеді. Шөлді қайнаған су, шәй ішіп басу керек. Лимонадты, газдандырылған суды және құрамында қанты бар өзге де сусындарды шектелген көлемде қабылдау керек.
Ұтымды тамақтану — ол клеткалар (жасушылар) қазақша құ-рамына қажетті заттар мен ағзаны қамтамасыз ететін қуат, қимыл және тағы басқа қажеттігін өтейтін, заттар алмасуын қажетті деңгейге ұстайтын тағамдарды пайдалану. Жүйелі түрде тамақтанудың негізгі элементтері мына төмендегідей:
1) тәуліктік қоректік заттардың ара қатасының үйлесімді балансасын сақтау;
2) дұрыс тамақ ішудің тәртібі, рационалды (тамақ сбаланцир-ленген) тамақтану — ол тамақтың қуаты мен сапалық химиялық құрамын, қоректік заттардың деңгейлік арақатынастарының тұрақтылығын, қортылуын және гигиеналық жағынан тазалығын ескертуді қажет етеді.
1. Ордабеков С. Медициналық валеология. Тараз, 2005г.
2. Брехман И. И. Валеология — наука о здоровье — М.: ФиС, 1990г.
3. Вайнер Э. Н. Валеология: Учебник для вузов. — 3-е изд.. — М.: Флинта: Наука, 2005г.
4. Дорошкевич М. П., Нашкевич М. А., Муравьева Д. М. и др. Основы валеологии и школьной гигиены: Учебное пособие для вузов. 2003г.
5. Дыхан Л. Б., Кукушин В. С., Трушкин А. Г. Педагогическая валеология. Март, 2005г.
6. Мохнач Н. Н. Валеология. Конспект лекций: Учебное пособие для вузов. 2004г.
7. Қожанов В.В. Гигиена школьника. Алматы. 2005г.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
Тақырыбы:Тамақтану гигиенасы. ... ... ... Н. ... ... ... ... тамақтану рационын құру.
4.Қазақ ұлттық тағам түрлері.
Тамақтануды дұрыс ұйымдастыру дегеніміз - адам ... ... ... мен ... ... ... атқаруы үшін дұрыс ұйымдастырылған тамақтану тәртібі.Тамақтану тәртібі дегеніміз - ас қабылдауда белгілі бір уақытқа бағыну, ... -- ақ ... ... астың мөлшерін және мәзірін сақтау деген ұғымды білдіреді. Дұрыс ... ... ... ... ... ... ... болады. Дегенменде денеге елеулі ауырлық түскенде, жорық күндері,жазда сүйық -- сусынның қажеттілігі ... , ... тер ... ... де, ағзаның сұйықты қажет етуі көбейеді. Шөлді қайнаған су, шәй ішіп басу керек. Лимонадты, газдандырылған суды және құрамында қанты бар өзге де ... ... ... қабылдау керек.Ұтымды тамақтану -- ол клеткалар (жасушылар) қазақша құ-рамына қажетті заттар мен ... ... ... қуат, қимыл және тағы басқа қажеттігін өтейтін, заттар алмасуын қажетті деңгейге ұстайтын тағамдарды ... ... ... тамақтанудың негізгі элементтері мына төмендегідей:1) тәуліктік қоректік заттардың ара қатасының үйлесімді балансасын сақтау;2) дұрыс тамақ ішудің тәртібі, ... ... ... ... -- ол ... ... мен сапалық химиялық құрамын, қоректік заттардың деңгейлік арақатынастарының тұрақтылығын, қортылуын және гигиеналық жағынан тазалығын ... ... ... Сондай-ақ тамақтану режимін, ұзақтығын, сапалық шамасына, химиялық құрамын анықтауды керек етеді. Адам ағзасы тек қана ақуыздан құралады. ... ... да ... Ал май, ... ... ... ауыстыра алады. Ақуыздың тамақ құрамында болмауы, не аз мөлшерде болуы жүректің, мидың жұмысына кері әсер етіп, ағзаның жүйке тамырларының ... әкеп ... ... түсіп, одан ішектерге барған соң әр түрлі химиялық ... ... ... ... ... ... ... араласу арқылы ағзада пайда болатын ақуыздарды құрайды. Құрамында аминқышқылы көп тамақтарға ет, балық, құс, сыр, бұршақ және ... ... ... -- адам ... көзі ... ... ... бірге ол ағзаға полисахарид, крахмал, қант түрінде барады, ауызға түскен соң ... ... ... ... ... ... қосылады. Көмірсуларға бай -дән, картофель, жеміс-жидектер, т.б. жатады.Жемістерде адам өміріне қажетті С, Р, Е дәрумендері бар. В, С ... ... ... ... ... ... минералды заттар калий, мыс, марганец, цинк, йод сияқты заттар барады.Денсаулық қалыпты болсын десеңіз, ... ... рет ... ... тамақ ішу қажет. Тамақтану режимі дегеніміз - ... ... ас ... ... ... саны және олардың арасындағы уақыт. Мысал: таңғы ас - 7-4.40; ... дәм алу ... ... - 12-13, ... ... дәм алу ... - ... кешкі тамақ - 19-20. Бірақ әдетте үш рет қана тамақтанады.Тамақтану режимі ... ... ... қабылдау мезгілдігі; Тамақ қабылдау аралығындағы үзіліс; Тәуліктік рационға кіретін калорияны бөлу. Төрт ... ... ... ... болып табылады, өйткені асқазанға күш біркелкі түсіп, тамақ шырындарының тағамды толық өңдеп шығуын қамтамасыз етеді. ... күн ... ... бір ... ... ... ... неғұрлым шұғыл бөлу рефлексін қалыптастырады. Төрт мезгіл тамақтану кезінде тәуліктік рационды бөлу күн ... және ... ... істеледі. Салауатты тамақтанудың негізгі постулаты - бұл тағамдық заттар мен калорияның көлемі қалыпты өсу мен ... ... ... қаншасы керек болса, соншасын ғана қабылдау керек. ... ... ... ... ... ... алдын алады. Рационды мынадай тәртіппен бөлу анағұрлым тиімді: таңертеңгі асқа 25%, түстікке 15%, кешкі тамаққа 25%. ... ... ... ұйқыға дейін 2 сағат бұрын болуы тиіс. Тәуліктік ас мәзірі әртүрлі болуы керек. Тамақтану кезінде адам өзінің ас қабылдау ... ... -- ... баса ... ... жөн. Кей ретте тамақ жеңіл жүрсе, кей ретте ол керісінше бұл ... ... ... ... ... деп те ... ... - аштыққа қарсы тұратын құбылыс. Ол мына бір ... ... Атап ... ... ... мезгіліне, тағамның түрі, дәмі немесе иісі, түрлі қоспалар, тіпті бұл ретте адам ойы да өзіндік рөл атқарады. Адамның ... ... ... ... ... ... тағы ... ашылатын көрінеді. Бірақ, мұндай физиологиялық қажеттіліктен аулақ болған ... кей ... ... ... маза ... бос, еш жұмыссыз тұрғандығымен қиналады.Ғылыми негізделген ұсыныстарға сәйкес 14-17 ... ... ... ... ... ... 2900 ... , осы жастардағы қыздарда -2600 килокалорияны,құрауы керек. Белгілі бір сағаттарда ғана тамақ ішу ... Бұл ... ... ... ... ... қалыптасады, яғни тамақ ішу белгіленген уақытта асқазан сөлі ... ... ... ... тамақты жақсы қорытуға жағдай жасалады.Тамақ ішудің жекелеген уақыттарды мектептегі сабақтың басталуына, олардың ұзақтығына, ... пен үй ... ... ... ... байланысты біршама ауысуы мүмкін.Дегенменде бұл айырмашылық 30-40 минуттен аспауы керек. ішіп-жеу мөлшерден артық тамақтану ... ... ... аз ... ... аш жүруге де болмайды. Бұның да қауіпті зардаптары бар. Тамақтанудың ақылға қонымды жай-жапсары болуға тиіс. Адам денесінің ... ... ... 70 кг тартатын) 40-45 кг судан, 16-17 кг белоктан, 7-10 кг химиялық элементтерден, 2,5-3 кг минерал тұздарынан және 0,5-0,8 кг ... ... ... әр ... ... процестерін қамтамасыз ету үшін біздің организміміз жоғарыда аталған тағам түрлерін, сонымен бірге дәрумендерді т.б. биологиялық заттарды ұдайы қабылдап тұру ... ... ... ... жеу - ... ... ал оның ... бір түрін ғана жеу зиян. Адам организміне қажетті тағамдық заттар (белоктар, майлар, көмірсулар, дәрумендер, минерал ... ас ... ... әрекетімен тағамнан бөлініп, қанға барып араласады да, дененің барлық организміне тарайды, сөйтіп онда түрлі клетка элементтерін құруға, оларды қалпына келтіруге және ... ... ... орнын толтыруға жұмсалады. Осыдан келіп тамақтану режимін сақтау ... ... ... тыс көп ... ... ауқаттануды тәулігіне 1-2 ретке дейін қысқарту, кешке жатарда қатты тоя тамақтану көптеген адамдардың семіруіне апарып соғады. Себебі, ауқаттанудың арасын алшақтату ... ... ... ... ... адам ... тамақты өзіне қажетті мөлшерден көп жейді. Ұйықтар алдында көп жеген тағам да зиян. Тамақтың қорытылуы, тағам заттарының қышқылдануы күндізге ... ... ... ... ... тағам денеге толық сіңбей, етке айналады.Тағамды өте ыстық немесе өте салқын күйінде жеу - зиян. ... ... ... - 50-60 градус, салқын тағамдыкі 10 ... ... ... ... ... белгілі бір реттілікпен ішіп-жеу керек. Әдетке айналған ... ... ... жоқ. ... түскі асты көбінесе көкөністен тұратын жеңіл тағамнан бастаған жөн.Тамақты асықпай, майдалап шайнап жеу керек. Асқазанға әбден ұсақталып түскен тағамға ас ... ... оңай ... ... ... жақсы қорытылады, денеге жақсы тарайды.Тағам мен денсаулық ... ... ... ... қант ... қан қысымы жоғарлауы, жүрек аурулары, тіс ауруы, қатерлі ісік, ми соқпасы (инсульт және ... ... ... ... және ... түрде тамақтандырудан пайда болады. Теңестірілмеген тағамдарды ішуден неше түрлі ауруларды өзіне таратып алуың мүмкін.Тамақ ішу тәртібін жүйелі түрде сақтамау ... ... ... негізін салады, ағзадағы зат алмасуының бұзылуын туындатады.Осындай ... ... асты көп ішу ... ... яғни дене ... ... , ал ... семіруге әкеп соқтырады. Әсіресе, организмі калыптасу мен қарқынды өсу деңгейінде болатын жеткіншектер дұрыс тамақтану тәртібін сақтағаны маңызды , ал ... ... ... ... (қурстарындағы) сабақтарда оларға қойылатын талаптар жеткілікті жоғары. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мəліметі бойынша əлемдегі өлім-жітім себебінің 60 ... ... ... ... байланысты . Адам тағамнан өзінің бір тәулікте жұмсайтын энергиясының мөлшеріне сай қуат алуға ... Егер адам ... ... тыс ішіп-жесе, семіріп кетеді де, нәтижесінде қант диабетіне, атеросклерозға ұшырайды, бауырдың қызметі бұзылады, басқа да ауруларға шалдығады.Бутерброд, бәліш, тәтті тағамдар ... асқа ... ... ... өтей ... ... ... жеу де зиянды. Мектептегі,басқа да оқу мекемелеріндегі дұрыс ұйымдастырылған тамақтану оқушының үлгерімі мен жұмыс қабілеттілігінің артуына жәрдемдеседі. Мектептегі тамақтың сауықтыру ... ... ... ... - ... ... режим сақтау әдетін баянды етеді.Қазіргі мектептерде оқушыларды ыстық тамақпен қамтитын асханалар бар. Таңертеңгілік ас қою, тығыз болсын; ... аста ... ... ... ... ас ... ... таңертеңгілік аспен бірдей болып ұйқыға кемі 1,5-2 сағат қалғанда ішілуі керек. Тамақты өте жәй, ұйықтар алдында қабылдау зиянды, ол ... ... ас ... ... май ... себепші болады.Кейде үйықтар алдында бір стакан айран ішкен пайдалы . Бұл ... ... ас ... ... жөн.Тамақтану режимінің маңызды элементтерінің бірі- тамақтың қайда ішілетіндігі, тазалығы т.б.Негізгі тағамдарды ішу арасында тәтті тағамдарды жемеу керек, өйткені ... ... ішек -- ... жолы ... ырғағын бұзады.Спортпен шүғылданған кейін, үлкен дене жүктемелерін орындағаннан кейін бірден дастарханға отыру ұсынылмайды.Оқушылардың ... ... ... және ... ... белсенділерінің түсіндіру жұмыстарына сәйкес мектептегі және т.б. оұу мекемелерінде тамақтану жұмыстары дұрыс ұйымдастырылады.Қарап отырсақ, таматанудың тәуліктік ... 70% ... ... ... ... сәйкес келеді екен, сондықтан мектеп асханасынан таматану ережелері мен гигиенасын бақылау және тексеру маңызды болып табылады.Жасөспірімдердің тамақ нәрлігі мен құрамы ... сай ... ... Бала ... ... ... 80 - 100 гр нәруыз, 100 гр май, 380 гр көмірсу қорек ету керек. Нәруызды ... ... - ... ... ... нан, салат, картофельден, майлы заттарды май, жұмыртқа, сүттен, витаминдерді өсімдік және жануар майынан, минералды тұздар мен микроэлементтерді шай, шырын, ... және ... - ... ... заттардан алады. Дұрыс тамақтанбау салдары рак ауруына да шалдықтырады. АҚШ-та ерлер 28 есе, әйелдер 7 есе ғана ... ... ... ... 1,2% ... Рак ... ... да, астың дәмді, таза болуына да байланысты. Мысалы, суың жақта тұратын Якутия, Карелия АР-ында денені ... үшін ... ... шай ... ... әсерінен рак ауруы 13-18% екен. Ал Прибалтика республикаларында 2,5%, ыстық шай ішу Орта Азия ... кең ... ... ... ... ең ... ... негізгі ас дәмдерінін бірі -- ет. Одан түрлі тағамдар ... ... Етті суға ... те, буға ... те, майға қуырып та, кесектеп турап, отқа қақтап та әзірлеген.
Ертеректе қазақтар соғым етінен жентек, түймеш парша (орысша фарш) деген тағамдар ... ... пен ... жасалуы бірдей. Олардың екеуінде арналған етті дөңбекке салып, ағаш балға, қолтоқпақ сияқты ұрғылармен жаныштап ұрып, ... ... тұз, ... салады. қуырылған ұн, бидайдың, тарының талқанын қосып, илеп ... ... ... ... ... ... Бұл кәдімгі осы заманғы отбивной, шницель деген тамақтардың ... ... ... екі ... жасалу жолы бар. Оның біріншісі сорғыған кепкен етті кеспеше кесіп, ұзынша талшықтар формасына келтіру. Ал, екіншісі астауға ... ... ... ... ... ... ... ет турағышқа (мясорубкаға) тартылады. Мұндай тартқан ет тұпшара ... ... ... ... ... ... ... котлет сияқты тағамдар жасауға пайдаланылады. Кейде парша, түймеш жентектерді ұнға ... ... ... ... та ... ... -- майлы етті турап, тұздап, бұрыштап ішекке тыққан ... еті. Оны ... көп ... сақтауға болады. Шұжық негізінде жылқы етінен жасалады.
Түйемеш -- келіге түйіп, жаңғырыққа салып тоқпақпен жанышталған кескен ет. Оны ... сол күйі ... ... ... ... , ... ... қарып, суға қайнатып, кейде ішекке тығып қайнатып пісіреді.
Бітеу -- турап, бүйенге ... ... ет. Оның бір жағы ... екінші басы тігулі болғандықтан піскенде өз сорпасы өзінде болады.
Бұжығы -- турап, қарынға салып асқан ет. Бұжы -- ... ... деп те ... ... ... ... ... қой етінің шұжығы.
Жау жұмыр -- ... өз ... ... су құймай, қоламтаға пісірілген қой еті. Оны кейде деп те атайды.
Борша -- тауық, қаз, үйрек, ... ... ... ... шикі жұмыртқа, сары май қосып ішекке, бүйенге, нанға тығып пісіреді.
Сырбаз -- өз терісіне орап, қоламтаға көміп пісірілген бағлан еті. Оны ... ... жол ... деп те ... Ет хошан -- қой құйрығы, қамыр, ... ... ... ... ... ... ... тұз-бұрышы, иісі, дәмі келісті тамақ. ... ... ... ішетін тағам емес, туралған еттің құрғақ болмауы және оның дәмін ... үшін ... ... Тұздық жасау үшін етті түсірер кезде бір аяқ майлы сорпа құйып алынады да, оған ... етіп тұз, ... қара ... ... ... ... ... бөктіріп қояды немесе сәл қайнатады. Бұл кезде пияз бен бұрыш бөртіп, тұзы еріп тұздықтың хош иісі ... -- ... ... жылқының еті әрі тағам,жанға қуат, денсаулыққа да аса пайдалы.Етке тойған кісілерге деп ... ... ... ... ... Осы сорпа ішіне біреулер мұз салып жібереді. Мұны томыртқа дейді. Біреу өз ... ... ... деп қамыққан екен.
Қазақ халқы табиғат байлығымен ертеден-ақ етене жақын және ол байлықты тиімді ... ... ... ет ... ... мен сорпасын дәмдендіру үшін түрлі өсімдік нәрселерін пайдаланған: пияз, домалақ пияз сарымсақ, тау жуа, ешкі жуа, ... жуа, ит жуа, ... ... (қоғаның қуырған тамыры), ақшоңқай (тоғайлы алқапта өсетін буылтық тамырлы өсімдік), атқұлақ (шавель конский - ... бір ... ... ... ... - қымыздықтың бір түрі), қымыздық (шавель кислый -- қышқыл жапырақ), шалқан (редька), кірен ( ескі аңызға, бақшаға ... ... ... ... тамыры), арала ( өсімдік тамыры), аш күкей (буылтық тамырлы өсімдік), күрмек (қарақұмық-гречка), ... ... ... қызан, лимон, лавр жапырағы, сондай-ақ қозы құйрық, ... ... ... ... бал қарағайдың түйілген дәні, жайын картоп, сүйрік, жауқазын, содан соң суқұрай, бидайықтың балы, тау сағыз, құм ... тағы ... ... жарамды нәрлі, дәмді, шырынды өсімдіктерді білумен қатар, дертке ... ... қуат ... ... ем -- дәрілік жабайы және мәдени өсімдіктерді пайдаланған.
Тамыр дәрі, күшәла, жусан, емарал, ... ... ... қырық дертке дауа қырықбуын, сүтқурай, адыраспан, жайын картоп, құм ... тағы ... ... ... ... бар ... қазақтар ертеден-ақ пайдалана бастаған. ... ... -- ... ... ... ... қуырған ұсақ ет. Қуырдақты көбінесе ірі қараның, түйенің қол ... сан ... ... ... ... ... ... кез келген малдың етінен жасалады. Қазақ дастарқанында қуырдақтың толып жатқан түрлері бар. Біз солардың
Сүт тағамдары. Мал ... ... ... ... ... асы -- сүт пен ... төрт ... малдың аттарына қарап бие сүті, (қымыз), түйе сүті (шұбат), қой-ешкі ... сиыр сүті ... ... ... ... қатық, сарымай, ірімшік, құрт, сүзбе, қаймақ сияқты ішетін, жейтін, сусындайтын алуан ... ... ... деп ... ... сүт ... бақыт несібесі деп білген. Қазақтардың сүттен жасайтын ұлттық тағамдары сан-алуан.
Айран-шалап. Айранға алдын ала қайнатылған суық су қосып сапырып, щөлдегенде ішетін ... ... ... ... ... майы алынғаннан кейін түбіне май жаққан үлкен қазанға құйып қайната береді. Құрт қайнап жатқан кезде оның түбі ... ... ... ... құрт ... ... қырғыш темірі болады) әлсін-әлсін қазанның түбін, ернеуін қырып араластырып отырады. Әбден ... ... ... ... ... асып ... ... оның қалдығы тағы да ағып, құрғайды. Бұдан кейін тұздап, қолмен бөлшектеп, ... шиге ... ... өреге жайып кептіреді. Көгермей, қызбай бір тегіс кебу үшін ... ... ... оны бірнеше рет аударыстырады. Осындай әдіспен қайнатып, кептіріп алған құрт жыл бойы, кейде 2 -- 3 ... ... ... ... Құрт күшті ас, ол әр түрлі тамаққа қосылады.
Қымыз -- қазақ халқының ұлттық тағамдарының ішіндегі ең ... ... ... ... Ол тек қана бие ... ... Қазақтың ұғымында ең дәмді қымыз ысталған ыдыста ... ... ағаш ... ... ... сабаға ашытар алдында ол ыдыстардың ішін тобылғы түтініне ұстап, ыстайды. Ысталған қымыз тәтті болу үшін қымызға жылқының ... ... ... ... ... көп ... ... пісетін таяқшаны піспек дейді. деген мәтел сабаның үлкен-кішілігіне сай сөз тіркесі. Алғашқы қымызды, жинап, ауылдың қарияларын шақырып таттыру ... деп ... ... ... ... қымызды. ауыл адамдарына таттыруды дейді. Ал ол ырымдар бие сүтінің мол болуын тілеуге, бата ... ... ... қалыпты дейтін сөз тіркесі бар. Оның мәнісі -- малы өліп, жұтап қалу дегенді -- ... ... ... ... ... ... тұрмыс-тіршілігі төрт түлік маддың өнімімен байланысты болғандықтан малдың қыста болып жұтап, қырылып қалуынан қорыққан. деп тілек тілеу, бата беру осы ... ... ... ... -- ... сары ... дертке шипа, денеге күш. Қымыз ерекше дәмді, қүнарлы, адамның жан сарайын ашып, ... ... хош ... және өте ... сусын. Оның бұлай болу себебі жылқы жануардың ... ғана тән асыл ... ... ... ... кең, өрісі ұзақ сәйгүлік саңлақтар қазақ даласының кең байтақ жайлауын емін еркіңдеп, дәмдіден-дәмдіні, қоректі мен ... ғана ... ... ... ғана ... ... кең ... сан алуан гүл-бәйшешектері мен мың түрлі дәрі-дәрмектік шөптерінен жылқы жарықтық адамға шипалы жағымды тамақтық заттарды өз ... ... ... ... ... ... дец ... қауымы астық егуді, оның дәндерінен, жармаларынан, талқандарынан алуан түрлі тағамдар жасауды меңгергенін IV -- VI ғасырлық мұраларда кездесетін дән ... ... -- ... дән ... ... қол ... сияқты еңбек құралдары дәлелдейді. , деп халқымыз нанды аса құрметтеген.
Астық дәндерін жармалаумен бірге оларды түктеп, қабығынан, кебегінен ... ... ... ... ... желпіп ұшырып тазартуды білген. Дән түйгіштерді тастап, ағаштан, ... ... ... ... келі, кел-сап, түйгіш, домбал деп атаған. Қуырмаш жасауға ақ бидай, ақ бүйрек, бөлетүрке дейтін жұмсақ бидайларды пайдаланған. Бидайды құрғақтай ... ... ... ... ... қаймаққа, шыртылдаққа шылап немесе жаншып жегенді дұрыс көрген. Ақтаған ақ тарыдан ... ... ас ... ұн -- әр түрлі астық дәндерін ... ... ұн Ұн ... -- ... ... шала тартылған ұн. Қол ұн -- қолдиірменге тартылған кебекті ұн;
Тарының, жүгерінің, сұлының, бұршақтың ұны, тағы басқалары.
Нан ... ... ... ... ... аталған. Әдетте пешке пісірілгендерін нан деп, отқа көміп ... ... деп, ... тандырға пісірілгендерін бәтер деп, қазанға пісірілгендерін қарыма деп, майға пісірілгендерін бауырсақ, жайма деп атаған. Бұларды ... ... ... ... ... деп те ... ... Алайда жалпы тілдік ұғымда ұннан пісірген тағамдардың ... ... бір ... нан деп атау ... басқа халықтар сияқты қазақтар да ұннан неше түрлі нан пісіреді. Пешке салып қабартып пісіретін нандардың ішінде қазақ ... көп ... ... мен ... -- ақ нан, қара нан, сары нан (жүгері мен бұршақ ұнынан), қоңыр нан, ... нан, ... нан, ... нан, ... үзеңгі нан, бұрама, кірпіш нан, шиыртпақ, бәліш.
Ал бәтер, ... ... ... ... ... ... жаппа, қарма, таба нан түрлері қазақтардың таза өз ұлттық тағамдары.
Майға жүздіріп пісіретін нандардың негізгі түрі -- бауырсақ, ... ... ... ... кісе ... ... құймақ, жұқпас, май ботқа және тұшпара болған. ... ... ... ... көже ... су ... (ақ ірімшікті суға пісіріп, сары май салып жейді, орысша ... ... ... да ... ... мен ... ... нандарының пісірілу түрлеріне тоқтала кетудің этнографиялық және тілдік жағынан мәні зор. Мысалы ... ... ... ең ... ... ... көмбе нан. Оны 1 -- 2 сантиметр шамасындай етіп жайып, қоламтаға көміп пісірген. ... одан гөрі жұқа ... ... тесік қалдырылып, түбіне май жағып қыздырған, қазанға қарып пісірген. Жаппа, күлше деген нандарды қатты ... ... ... ... Ол ... деген бәтердің бір түрі. Бірақ оны қатты илеп, жайып, күн көзіне ... алып ... ... ... ... опырылмалы болып келеді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Ордабеков С. Медициналық валеология. Тараз, 2005г.
2. Брехман И. И. Валеология -- наука о ... -- М.: ФиС, ... ... Э. Н. ... ... для вузов. -- 3-е изд.. -- М.: ... ... ... ... М. П., ... М. А., ... Д. М. и др. ... валеологии и школьной гигиены: Учебное пособие для вузов. 2003г.
5. Дыхан Л. Б., ... В. С., ... А. Г. ... ... Март, 2005г.
6. Мохнач Н. Н. Валеология. Конспект ... ... ... для ... 2004г.
7. Қожанов В.В. Гигиена школьника. Алматы. 2005г.

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп оқушыларының тамақтану гигиенасы12 бет
Тамақтану гигиенасы19 бет
Тамақтану гигиенасы туралы6 бет
Тамақтану гигиенасы туралы ақпарат6 бет
Тамақтану гигиенасы. балалардаың тамақтану рационын құру. қазақ халқының ұлттық тағамдары және пайдасы9 бет
Тамақтану гигиенасы. Балалардың тамақтану рационын құру6 бет
Тамақтану гигиенасы. Балалардың тамақтану рационын құру. Қазақ халқының ұлттық тағамдары және пайдасы7 бет
Тамақтану гигиенасы. Тамақтану режимі. Қазақтың ұлттық тағамдарының маңызы мен ерекшеліктері22 бет
Тамақтану тәртібі мен гигиенасы7 бет
Жас физиологиясы және мектеп гигиенасы пәнiнен дәрістер20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь