Сөздің анықтамасы. Сөз мағынасының өзгеру себептері. Көп мағыналылық. Омонимдер. Синонимдер. Антонимдер

1. Сөздің анықтамасы.
2. Сөз мағынасының өзгеру себептері.
3. Көп мағыналылық.
4. Омонимдер. Синонимдер. Антонимдер
Сөз тілдің, оның сөздік құрамының заттар мен құбылыстарды, олардың қасиеттерін, шындық өмірдегі қатынастарын атап білдіретін негізгі бірлігі, дербес бөлшегі болып табылады. Лексикалық жүйенің даралық қасиетке ие негізгі бірлігі бола отырып, сөз жеке тұрып та, басқа сөздермен тіркесіп те тарихи қалыптасқан ұғымдарды білдіріп, ұрпақтан- ұрпаққа жеткізіп отырады. Сөздің осы қасиеті оның лексикалық бірлік екендігін көрсетеді. Әр тілдегі сөздердің лексикалық бірлік болу сипаты, олардың құрылымдық ерекшеліктері сол тілдің фонетикалық, семантикалық, грамматикалық белгілері арқылы анықталады.
Біріншіден, сөз біткеннің бәрі де тілдегі дыбыстардан жасалады, дыбыссыз сөз жоқ. Сөз- дыбыстық құрылымның жиынтығы, сол арқылы жарыққа шығады. Сөзді жасайтын дыбыстар немесе олардың жиынтығы қалай болса солай емес, тілдің фонетикалық заңдарына сәйкес қалыптасқан. Сөз кез келген дыбыстан емес, фонемалық дыбыстардың белгілі жүйеде келуі арқылы жасалады. Мысалы, адамның, жан-жануардың көру мүшесін атап білдіретін көз деген сөз к, ө, з фонемаларының бізге белгілі жүйеде тіркесіп берілуі арқылы жасалып тұр.
Екіншіден, сөз дыбыстық құрылымнан жасала отырып, зат, құбылыс, іс- қимыл жайында жалпыға түсінікті, қоғамдық деңгейде қалыптасып, қауым таныған ұғымды (мағынаны) білдіреді. Мысалы, мал, қол, үй деген сөздер жеке тұрып-ақ нақты заттардың ұғымын білдіріп тұр. Сөздің дыбысталуы оның материалдық сыртқы көрінісі болып табылса, ал ұғымды білдіріп мағынаға ие болуы оның ішкі мазмұнын білдіреді. Мағынасыз сөз жоқ.
1. І.Кеңесбаев, Ғ.Мұсабаев «Қазіргі қазақ тілі», Алматы 1962ж. 31-бет.
2. М.Белбаева «Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы», Алматы-1976ж. 11- 13беттер.
3. Ғ.Қалиев, Ә.Болғанбаев «Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы», Алматы-2006ж. 64-96 беттер.
4. К.Аханов «Тіл бімінің негіздері», Алматы-2002ж. 49-50 беттер.
5. С.Исаев «Қазіргі қазақ тіліндегі сөздердің грамматикалық сипаты» 24-27 беттер.
        
        Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: 1. Сөздің анықтамасы. 2. Сөз мағынасының өзгеру себептері. 3.
Көп мағыналылық. 4. ... ... ... ... ФИ-403
Тексерген: Калиева С.Е.
Семей қаласы 2015 жыл
1. Сөздің анықтамасы.
Сөз тілдің, оның ... ... ... мен ... ... шындық өмірдегі қатынастарын атап білдіретін негізгі бірлігі,
дербес бөлшегі болып табылады. ... ... ... ... ... ... бола отырып, сөз жеке тұрып та, басқа сөздермен тіркесіп те
тарихи қалыптасқан ұғымдарды білдіріп, ұрпақтан- ұрпаққа жеткізіп ... осы ... оның ... бірлік екендігін көрсетеді. Әр тілдегі
сөздердің лексикалық бірлік болу ... ... ... ... тілдің фонетикалық, семантикалық, ... ... ... сөз біткеннің бәрі де ... ... ... сөз жоқ. Сөз- ... ... ... сол арқылы жарыққа
шығады. Сөзді ... ... ... ... жиынтығы қалай болса солай
емес, тілдің фонетикалық заңдарына сәйкес қалыптасқан. Сөз кез ... ... ... ... белгілі жүйеде келуі арқылы жасалады.
Мысалы, адамның, жан-жануардың көру мүшесін атап білдіретін көз ... ... ө, з ... ... ... ... тіркесіп берілуі арқылы жасалып
тұр.
Екіншіден, сөз дыбыстық құрылымнан жасала ... зат, ... ... жайында жалпыға түсінікті, қоғамдық деңгейде ... ... ... (мағынаны) білдіреді. Мысалы, мал, қол, үй деген сөздер жеке
тұрып-ақ нақты заттардың ... ... тұр. ... ... оның
материалдық сыртқы көрінісі болып табылса, ал ұғымды білдіріп мағынаға ие
болуы оның ішкі ... ... ... сөз ... сөз ... ... қарағанда сөз таптарына тікелей
қатысады, соларға телулі. Сөз таптарында біртұтас сөз ... ... ... бола алады. Бұл- оның сөз ... ... ... ... әрбір сөз не түбір морфемадан, не түбір мен
қосымша ... ... ... ары ... ... келмейтін
негізгі мағыналық бөлшегі) ... ... ... ... ... қол десек, бір ғана түбір морфемадан, қолтық десек, түбір ... ... ... ... десек, бір түбір морфема, екі қосымша
морфемадан жасалып тұр. Морфемалық құрамнан тыс сөз жоқ.
Сөзге ... «Сөз ... адам әрі ... әрі ... ... керек.
Сөздің шырайлы, ажарлы болуына ойдың шеберлігі керек. Ұнамды, орынды, дәмді
болуына сыншылдық ... ... ... ... ... ... Сөз- ... айнасы. Ойсыз сөз-сөз болмайды. Ой жетілу мен тіл жетілу
қатар жүреді». Ж.Аймауытұлы.
Тілдер формалардың екі түрі бар: оның ... ... ... формалары,
екіншісі, аналитикалық формасы. Сөздің синтетикалық формалары екі түрлі
жолмен, атап ... 1) ... ... 2) ... ... ... ... жасалады. Сөздің синтетикалық формаларының аффиксация
тәсілі арқылы ... ... ... тән. ... ... ... етікшілері, етікшілеріміз.
Сөздің синтетикалық формалары дыбыстардың алмасуы немесе ішкі флексия
тәсілі арқылы жасалады. Мысалы, ағылышн ... man зат ... ... ... ... ... оның ішкі ... арқылы өзгерген түрі men
(«ерлер», «еркектер») зат есімнің көпше түрін білдіреді.
Сөздің ... ... ... ... сөз бен ... ... жасалады. Сөздің аналитикалық формасының құрамына енетін атауыш
сөз негізгі морфемаға барабар қызмет атқарса, көмекші сөз әр түрлі ... яғни ... ... ... ... ... келе жатыр
дегенді негізгі етістік пен көмекші етістіктің тіркесіндегі компоненттер
мағыналық жағынан алғанда, дербестігі ... екі сөз ... бір ... ... ретінде ұғынылады.
2. Сөз мағынасының өзгеру себептері.
Сөз мағынасының өзгеруі оның жаңа мағынаға ие ... ... ... ... себептері мен ішкі себептері болады. Қоғамның
дамуы барысында ... ... ... мен құбылыстарды тілде сөзбен атау
себептері әр түрлі болуы мүмкін. Бірақ оның ... ... ... келіп
тіреледі. Сөз жеке дара күйінде емес басқа ... ... ... ... ... ... жағынан байланысып лексикалық-
семантикалық байланыс құрайды. Сөз ... екі түрі ... ... және ... ... ... лексикалық мағынасы
зат, құбылыс, іс-әрекеттің санада бейнеленіп тұрақталған ұғымының ... ... ... мағынасын түсіну үшін, сөздің заттық- логикалық
мәнін, сөздің лексикалық мағынасын оның басқа мағыналарымен қандай ... ... ... ... мағынасын соған ұқсас басқа лексикалық
мағыналардан ерекшелеп көрсететін ... ... ... ... ... ... ... танудағы ең негізгі
мағына, ол арқылы сөз жеке ... ... ие ... Ал сөздің
грамматикалық мағынасы дегеніміз ... ... ... ... бірыңғай топтары мен сөз тұлғаларына, синтаксистік құрылымдарға тән,
жинақталған дерексіз мағына.
3. Көп мағыналылық.
Сөздің екі я одан да көп ... ие ... ... көп мағыналылығы
(полисемия) дейміз. Сөздің көп мағыналылығы- негізінде сөздік ... тән ... ... ... ұзақ ... бойы өмір ... ... жаңа
сөз, тың мағыналар жасауға ұйытқы болып келе жатқан байырғы тума сөздер.
Мәселен, судың асты ... түп ... ... ... ... ... бар:
1. Бір заттың төменгі, ішкі қабаты (ыдыстың түбі). 2. Өсімдіктің ... ... ... ... қопардық).
3. Өсіп тұрған немесе қазып алынған өсімдік (бес түп отырғыздық).
4. Түкпірдегі, шеткі (түп бөмеде ... ... ... ... арғы заты (мен сол ... ішінде сіңген аз атаның
баласы едім, түбім кызай) (М.Әуезов).
6. бір нәрсенің жаны, қасы (Мәскеу түбінде фашистер ... ... ... ... Антонимтер.
Омонимдер - сырт формасы, дыбыстық құрамы бірдей, бірақ білдіретін
мағынасы әр түрлі сөздер. Жеке ... ... ... түрлерінің жалпы
қайсысында да қолданыла береді. Омонимдерді қатар алып, қабаттастыра
қолдануға ... ... ... бәрінен мұндай ерекшелік байқалмайды.
Оларды бір контексте, не бір сөйлемнін. өзінде дәл ... өз ара ... ... публицистикалық стиль мен сөйлеу, көркем әдебиет стиль-
дерінен айқын ... ... ... ... көркемдік
қызметі әр түрлі. Бұл — әрбір жазушының шеберлігімен байланысты ... ... ... ... ... мен ... стиліндегі омонимдерді
бір-бірінен ажыратуда біраз қиындық бар. Себебі, көркем әдебиет стилінде
қолданылатын ... ...... ... ... әбден
қалыптасып, жалпы халықтық сипат алып кеткен сөздер. Ал бұлардан басқа,
көркем ... ... ... ... ... ... да контекстік
сипаты басым болып келеді. Сырт тұлғасы бірдей, екі ... өз ара ... ... бір ... ішінде ғана ... ... ... ... ... ... ... Мысалдағы түсмәніндегі қара сын есімі әдебиеттегі
албасты мағынасындағы қара сөзімен омонимдік ... алып ... осы ... ғана омоним бола алады.— Қара қасқа кедей
болсам да, қара ниет ... ... ең. ... сенің жатың еді. Қасиетің
сол еді. Сен қартайған шағыңда бізді қара басайын деді ... ... ... ... омонимдер ақын, жазушыларда біркелкі бола
бермейді. Өйткені жоғарыдағыдай ... ... ... ... ... ... сөз қолдану шеберлігімен байланысты.
Синонимдер - ... ... ... жақын сөздер. Тілдердің
дамып жетілуі, оның сөз байлығынан, оралымдағы синонимдерінің молдығынан
көрінеді. Синоним ... ... ... ... тобы синонимдік қатар
немесе синонимдік ұя деп ... ... ... ... ... ... ... сөзді тірек сөз не доминант дейміз. Синонимдік
қатарға енген сөздердің мағыналық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... салмағы әртүрлі.Синоним
сөздерді үш түрлі белгілері ... ... ... реңк ... ... реңк (еліру-желпілдеу, ақсақал-қария);
сөз қолданысындағы реңктер (өмір-ғұмыр, биік тау- бойшаң адам).
Синонимдер ... ... ... ... бір рет ... сөзді қайталамау үшін;
2. бір ұғымды түрлі белгілермен жан-жақты сипаттау мақсатында;
3. мағыналас екі сөз қатар ... ... ... ... ... Мұндай сөз қолданысын плеоназм дейді. Мысалы, заңғар биік
тау, құр ... ... ... ... ... ... Бармақ шайнап, сан
соғып, құсамен өткен өмір ғой - бұл да бір.
5. Сөздің орнына оның жеке түсінігін ... ... ... ... ... ... орнына Қазақстанның астанасы;
6. Мағынасы жағымсыз сөздерді эвфемистік тәсілмен ... ... ... өлді - о ... ... қартаю - жасы ұлғаю, т.б.
Антонимдер - дүниедегі заттардың, құбылыстардың сын-сапа-сын, артықкем
қаснетін, мөлшср-көлемін салыстырып, ... ... ... шығады.
Мысалы:
«Кейі сараң, кейі мырза. Кейде қапа, кейі ырза, Барша жұртты сынадық»
(С.Сейфуллин). ... ... ... (I. Жансүгіров). Осындағы «сараң-
мырза», «қапа-ырза», «қайғы-шат», «тұнық-ылат», «қорқақ-өжет», «тірі-өлі»
дегендер ... пен ... ... пен ... ... ... кереғар ұғымдары бір-біріне қарама-қарсы қойылып айтылып тұр.
Екінші ... ... ... бірі ... ... күйіндк жұмсалып тұр. Сонда антоним дегеніміз мағынасы бір-біріне
қарама-қарсы сөздер болып ... ... ... алшақ қарама-қарсы
ұғымды білдіретіндінтен, бұлардың әр сөз табына қатысы нақ бірдей емес, ала-
құла. Бір сөз табы антонимге ... бай да, енді ... ... ... ... ... де ғажап емес. Қазақ тілінде ... ... ... ... онан соң ... зат есімдерде, үстеулерде азды-
көпті кездеседі. Ал калған сөз таптарынан антонимдер тым ... ... ... ... ... ... қазақ тілі», Алматы 1962ж. 31-бет.
2. М.Белбаева «Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы», Алматы-1976ж. 11-
13беттер.
3. Ғ.Қалиев, ... ... ... ... ... ... Алматы-2006ж. 64-96 беттер.
4. К.Аханов «Тіл бімінің негіздері», Алматы-2002ж. 49-50 беттер.
5. С.Исаев «Қазіргі қазақ ... ... ... ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сөздің анықтамасы.Сөз мағынасының өзгеру себептері. Көп мағыналылық. Омонимдер. Синонимдер. Антонимдер6 бет
Сөздің анықтамасы.Сөз мағынасының өзгеру себептері.Көп мағыналылық. Омонимдер.Синонимдер. Антонимдер9 бет
Сөздің анықтамасы5 бет
Қазақ тілінің практикалық курсы — фонетика, лексика, грамматика, орфография, стилистика180 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
200 орынды көпшілікке ортақ асхананың көкөніс цехының жобасы28 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
300 орынды көпшілікке ортақ асхананың көкөніс цехының жобасы18 бет
HTML тілінде телефон анықтамасын құру35 бет
OpenFOAM пакетің қолданып, көпфазалы ағындарды модельдеу22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь