Химияның адам өміріндегі маңызы

Химияның адам өміріндегі маңызы
Өндірістегі химия
Көміртек атомдарының қосылыстары
Каучук пен резеңке
Пайдаланылған әдебиеттер
Адамзат қоғамы бұдан мыңдаған жылдар бұрын кейбір табиғи шикізаттарды мұқтажына сай өңдеп, қажетіне пайдалана білген. Қазіргі заманда адамның өндіргіштік әрекеттері саласында химияның атқаратын рөлі зор. Химия араласпаған бірде-бір өндіріс, шаруашылық салалары жоқ. Табиғат бізге тек бастапқы шикізатты — ағашты,кенді, мұнайды және т.б. береді. Табиғи материалдарды химиялық өңдеу арқылы ауыл шаруашылығына, өндіріске, тұрмысқа қажетті тыңайтқыштарды, металдарды, пластмассаларды, бояуларды, дәрілік заттарды, сабынды, соданы және т.б. аса маңызды әр түрлі заттарды алады. Осы процестерді іске асыру үшін жалпы заңдылықтарды білу қажет. Бұл білімді де химия береді. Химияның және химия өнеркәсібінің өркендеуі шаруашылықтың барлық салаларының дамуына, жалпы ғылыми-техникалық прогрестің жеделдеуіне әсер етеді. Химия және оның жетістіктері егеменді еліміздің экономикасы мен мәдениетінің өсуіне, халықтың әл-ауқатының артуына ықпал етеді. Химиясыз ғылыми-техникалық прогресс болуы да мүмкін емес. Машина және аспап жасау сияқты өндіріс салаларына химиялық конструкциялық материалдар қандай қажет болса, қара және түсті металдарды, құймаларды, ағашты, шыныны алмастыратын берік, ыстыққа төзімді, оптикалық мөлдір, электро оқшаулағыш, жемірілмейтін, т.б. қасиеттері бар полимерлер сондай қажет. Қазіргі кезде химияның қолданылу аясы одан әрі кеңейді. Химия ғылымы көптеген маңызды ғылыми жаңалықтар мен жетістіктердің қуатты өршіткісіне айналды. Физиктер химиялық әдістердің көмегімен радиоактивті элементтерді таза күйінде бөліп алып, өнеркәсіп қызметіне қосты. Каучуктар, резеңкелер, металдар сияқты материалдардың беріктілігін арттыру үшін радиациялық химия ядролық сәулелендірудің тиімді әдістерін тапты. Мұндай ірі жаңалықтарды шаруашылықтың әр саласынан кездестіруге болады. Сонымен химия қазіргі қоғамдағы неғұрлым көкейкесті және болашағы зор проблемаларды шешуге ат салысуда.
Химия: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / Ә. Темірболатова, Н. Нұрахметов, Р. Жұмаділова, С. Әлімжанова.
        
        Химияның  адам өміріндегі маңызы
Адамзат қоғамы бұдан мыңдаған жылдар бұрын кейбір табиғи шикізаттарды мұқтажына сай өңдеп, қажетіне пайдалана білген. ... ... ... ... ... ... ... атқаратын рөлі зор. Химия араласпаған бірде-бір өндіріс, шаруашылық салалары жоқ. Табиғат бізге тек бастапқы шикізатты -- ... ... және т.б. ... Табиғи материалдарды химиялық өңдеу арқылы ауыл шаруашылығына, өндіріске, тұрмысқа ... ... ... ... ... ... ... сабынды, соданы және т.б. аса маңызды әр түрлі заттарды алады. Осы ... іске ... үшін ... ... білу қажет. Бұл білімді де химия береді. Химияның және ... ... ... шаруашылықтың барлық салаларының дамуына, жалпы ғылыми-техникалық прогрестің жеделдеуіне әсер етеді. Химия және оның жетістіктері егеменді еліміздің экономикасы мен ... ... ... ... ... ықпал етеді. Химиясыз ғылыми-техникалық прогресс болуы да мүмкін емес. Машина және аспап жасау сияқты өндіріс салаларына химиялық конструкциялық материалдар қандай ... ... қара және ... ... ... ... шыныны алмастыратын берік, ыстыққа төзімді, оптикалық мөлдір, электро оқшаулағыш, жемірілмейтін, т.б. ... бар ... ... ... ... ... ... қолданылу аясы одан әрі кеңейді. Химия ғылымы көптеген маңызды ғылыми жаңалықтар мен жетістіктердің қуатты өршіткісіне айналды. Физиктер химиялық әдістердің көмегімен ... ... таза ... ... ... өнеркәсіп қызметіне қосты. Каучуктар, резеңкелер, металдар сияқты материалдардың беріктілігін арттыру үшін радиациялық химия ... ... ... әдістерін тапты. Мұндай ірі жаңалықтарды шаруашылықтың әр ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым көкейкесті және болашағы зор проблемаларды шешуге ат ... ... ... мыналарды атауға болады: жасанды тыңайтқыштардың тиімділігін арттыру арқылы ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін молайту; ауыл шаруашылығы дақылдарынсыз тағам өнімдерін синтездеу проблемасын ... ... ... ... ... тауып өңдеу; энергияның жаңа көздерін табу; маңызды ... ... ... ... ... оны ... ... іске асыру; болашақта техникалық міндеттерді шешу үшін қажетті жаңа заттар мен композицияларды синтездеу; коршаған ... ... ... ... ... Қазіргі қоғамда әрбір адам өзінің химия ғасырында өмір ... ... ... ... ... химия адамды сырт киіммен, аяк киіммен қамтамасыз етіп қана ... ... әрі ... Олардың баспаналы болып, өмірін көркейтуіне көмектеседі. Адамдар ... ... әр ... әр ... көреді десек, артық айтқандық емес. Үйде отырып телевизор қарау немесе қолды ... жуу, ... ... жазудан бастап, ғарышқа ұшқанға дейін адам химияның өнімін пайдаланады. Химиясыз жасанды жер ... ... ... аралық станциялар болмас еді. Сондай-ақ адам жер тұңғиығына үңіліп, теңіз бен ... ... ... алмаған болар еді.
Қазіргі қоғамда өрбір адам өзінің химия ғасырында өмір сүріп отырғанын жақсы біледі. Өйткені ... ... сырт ... аяк- ... ... етіп кана ... ... өрі емдейді. Олардың баспаналы болып, өмірін көркейтуіне комектеседі. ... ... ... өр ... өр секундта көреді десек, артык айткандык емес. Үйде отырып теледидар карау немесе колды сабынмен жуу, тіпті автокаламмен жазудан ... ... ... ... адам химияның өнімін пайдаланады. Химиясыз жасанды жер серіктері, зымырандар, планетааралык станциялар ... еді. ... адам жер ... ... теңіз бен мүхит тереңдіктерін зерттей алмаған ... ... осы ... химия жетістіктерін жай ғана шолып өтіп, келешекке көз салсак, онда ұшы-қиырсыз химия елемін елестету қиын емес.
Сондықтан XX ... ... ... ... хош иісті, қоректік қасиеті мол жасанды тағамдар жасау қолға алынды. Әрине, бұл мақсат үшін табиғи нәруыздарды (өсімдік, жануар, ... ... ... ... процестері пайдаланылды.
Химиктер тағам өзірлеу міндетін биотехнологтармен бірлесе отырып шешеді. Соңғы кезде биотехнологиялық өдірістерді пайдаланып, микробиологиялық синтездер көмегімен тағамдық ... ... ... ... ісі ... ... ... биотехнологиялық өдіспен қазіргі күні қара уылдырық, албырт (лосось) еті, сорпалар ... сиыр еті, ... ... ... сортын, шырындарды алып, көпшілікке үсынып та үлгерді.
Өсімдік нөруыздарында алмаспайтын аминқышқылдары жетіс- пейтіндіктен, міндетті түрде тағам қүрамына қосымша ... ... ... ... құс ... әзірлеу үшін табиғи жемдік қоспаға синтездік косымшалар араластырады. Себебі тамақта өзге қүрауыштар мол болған күннің өзінде де жануарлар ашығады, оспей ... ... ... ... ... өнімдері проблемасын шешудің мынадай екі жолын үсынуға болады: 1) тағамдық шикізатты оңдеуді ... ... ... ... етіп қүру; 2) техникалық мақсатқа пайдаланып жүрген азықтық заттарды тағамдық емес басқа заттармен алмастыру. ... ... ... ірі кара ... 60%-і ... ... керексіз болып қалады. Егер дұрыс назар аударса, ірі ... ... ... -- ... ... ет нәруызынан кем емес нәруыз болады екен. Қанды ... ... ... алу ісі ... іс ... барлық жерде қолга алынбаған.
Өлі күнге дейін техникалық мақсатқа өсімдік майлары қолда- нылып жүр. Оны мүнайдан ... ... ... ісі ... ... ... Күнделікті тіршілікте, түрмыста қолданылатын химиялық препараттардан, дәрі-дәрмектерден кейде уланып жататын кездер аз емес. ... ... сай ... ... мен ... ... ... кезде міндетті түрде бүлжытпай орындау керек.
Бүгінде химия ... ... ... ғана ... күнделікті түрмысымызда да кеңінен қолданылады. Қазіргі уақытта ғылым мен техника жетістіктері нәтижесінде ... ... зор ... ... ... ... басқа елдеріндегідей қолданылу сипатына қарай оларды былайша топтастыруға болады: жуғыш заттар, тазартушы, зарарсыздандырушы заттар, жиһаз бен еденді ... ... ... мен ... ... ... ... (пестицидтер), ағартушы жөне рең беруші заттар, желімдер, түрлі бояулар мен лактар, ... ... ... -- табиғи шикізаттарды (көмір, мұнай, ... газ, ... тағы ... ... жолдар арқылы тұтыну мүліктеріне және өндіріс құралдарына айналдырудың экономикалық тиімді әдістері мен процестері ... ... ... ... ... ... екіге бөлінеді:
* бейорганикалық (қышқылдар, сілтілер, сода, силикатты материалдар, минералды тыңайтқыштар, тұздар, т.б.)
* ... ... ... ... спирттер, органикалық қышқылдар, бояғыш заттар, дәрі-дәрмек, т.б.) ... ... ... ... сырт пішінін, физикалық қасиеттерін өзгерту әдістерін зерттесе, химиялық технология заттардың құрамы мен құрылысын өзгертудің химиялық жолдарын қарастырады. ... ... ... мақсаты - өндірістік процестердің физикалық-химиялық жағдайын зерттеу, технологиялық процестердің сұлбасын жасау, аппараттар мен приборлардың құралымын анықтау және оларды ... ... ... ... ... ... ғылым мен техниканың соңғы жетістіктеріне негізделген, экономикалық жағынан тиімді қажетті технолиялық процестердің техникалық және экономикалық тиімділігін сипаттайтын негізгі ... өнім ... ... ... шикізат пен энергия мөлшері, өнімнің шығыны мен сапасы, еңбек өнімділігі, процестің өндіру қарқыны, өндірісті іске қосуға ... ... өнім ... т.б. ... ... технология әдістері химия, металлургия, құрылыс материалдары мен силикаттар, тері, тамақ, тоқыма, т.б. өнеркәсіп салаларында пайдаланылады.
Көміртек атомдарының қосылыстары
Оларға қаныққан, ... ... ... туындылары спирттер, аминдер, карбон қышқылдары, т.б. жатады. Ашық тізбекті органикалық қосылыстар көп мөлшерде мұнайда, табиғи ... ... ... ... Қаныққан көмірсутектер бензин, тұрмыстық газ құрамында және метанол, жуғыш ... ... ... көмірсутектер (олефиндер) полимерлер, спирт, ацетон, ацетальдегид, т.б. ... ... ... ... химиялық қасиеттері ондағы орынбасушы элементтің, функционалдық топтың табиғатына және жай, қос, үш ... ... ... ... қосылыстар құрамдары CH2 тобының санымен ерекшеленетінгомологтық, молекулаларында көміртек саны мен функционалдық тобы бір, бірақ қанықпағандығы өсетін изологиялық, көміртек саны бір, ... тобы әр ... ... ... ... ... галогендер, O, S, N, металдар енуіне байланысты: галогенді, оттекті, күкіртті, азотты, металды органикалық қосылыстар деп ... Олар ... ... ... ... кеңінен қолданылады.
Каучук пен резеңке
Каучуктар табиғи және синтездік болып бөлінеді. Табиғи каучук көксағыз, таусағыз сияқты кейбір ... ... ... ... ... ... негізінен, Бразилияда өсетін гевея ағашынан алады. Каучук алу үшін өсімдіктің қабығын кертіп тіледі. Сол тіліктен ағатын сүтті шырынды (латексті) -- ... ... ... ... алады.
Изопреннің құрылым мономері ретті қайталанып отырады. Полимердің осындай құрылымының аркасында оған майыскақтық ... тән ... ... ... ... ... ... түзу созылып жатпай, оратылып бірнеше рет иіліп түйіншектеліп жатады. Каучукты ... ... олар ... ... ... Ал созуды тоқтатқанда, оратылып түйіншектелген бастапқы қалпына қайта келеді. Егер каучукты қатты созса, оның ... ... қана ... ... ... де мүмкін.
Каучук -- қатты зат. ... ... 150000 -- 300000 ... ... ... ... ... құрылымды, оратылып түйіншектеліп жатады.
Каучуктың аса маңызды қасиеті -- оның ... ... ... күштің әсерінен каучук өзінің пішінін өзгертіп -- ... ... ... сығылып қысқарады. Сыртқы күштің әсері тоқтағаннан кейін бастапқы қалпына қайта келеді. Каучук суды, газды өткізбейді және электроқшаулағыш. ... суда ... ... білесіңдер. Ол этил спиртінде аздап ериді, ал бензин мен хлороформ сияқты еріткіштерде ... ... ... ериді.
Температура жоғарылағанда -- каучук жұмсарып жабысқақ, ал температура төмендегенде -- ... морт ... ... Ұзақ ... ... ... ... жоғарыда айтылған қолайсыз қасиеттерін жою үшін оны резеңкеге ... ... ... ... қасиеттері каучуктыкінен де жоғары. Оның үстіне, резеңке каучуктан гөрі берігірек және температураның ауытқуына төзімдірек болады.
Каучукты вулканизациялап (вулкандап), яғни ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... пен толықтырғыштар (күйе мен бор сияқты) қосып, 130 -- 140°С шамасында қыздырады. Күкірт атомдары каучуктың қос байланыстарының ... ... ... оның ... молекулаларын бір-біріне "жөрмеп" байланыстырып, полимер кеңістіктік құрылымға ие болады. Кеңістіктік полимердің қасиеттері сызықтық полимерден өзгеше. Резеңке каучукпен ... ... ... ... ... ... ериді, ал резеңке бензинде ерімей, тек ісінеді.
Каучукты вулканизациялағанда, оның массасының 2-3%-індей күкірт қосады. Егер күкірт резеңкеге қажетті мөлшерден көбірек қосылса, онда ... ... зат -- ... ... шиналар, шлангтер, конвейер ленталары және тұрмыста қолданылатын көптеген заттар алынады.
Пластикалық материалдар -- ... ... ... ... ... ... жоғары иілгіштік, пайдалану барысында шыны тәріздес немесе кристалдық ... ... ... бар ... ... шыны ... немесе кристалды, диэл. қасиеті жоғары, атмосфера әсеріне тұрақты, мех. ... ... ... ... кез ... (шайыр мен қарамай негізді Пластмассаларды қоспағанда) түп негізін полимерлер құрайды. Мысалы, фенол-фармальдегидті ... ... ... т. б. ... да Пластмассаларға байланысты алынған. Полимерлерден басқа Пластмассалардың құрамына пластификаторлар, толықтырғыштар, стабилизаторлар, ... ... ... ... сызықтық, тармақталған немесе торланған құрылымды болады. Пластмассалар гомогенді (бір фазалы) немесе гетерогенді (көп ... ... ... ... ... ... полимер материалдың қасиетін анықтаса, гетерогенді Пластмассаларда полимер байланыстырғыш қызметін атқарады, қалған құрам ... өз ... жеке ... ... ... -- кір ... ... ұнтақтар, сықпалар, сұйық ерітінділер. Қазіргі жуғыш заттар бірнеше құрамдастан, соның ішінде тензидтен (сабын, беттік-белсенді ... және т.б.), ... ... ... және кір ... ... тұрады. Жуғыш заттар құрамында фосфаттар үлкен рөл ... олар ... ... ... су қоймаларға түсіп, оларды эвтрофтандыратын болғандықтан қазіргі уақытта фосфатсыз жуғыш ... ... ... ... ... заттарды керектілігі қандай болғанына қарамай, барлық суда және қандай мата түрін болсын жуғанда қолдануға болады. Алайда, тұрмыстық ақаба суда ... ... ... оны тазалауды қиындатады және бұдан қалатын құрғақ қалдықты тыңайтқыш ретінде пайдалануды шектейді. Қазіргі ... ... ... барынша аз ластайтын, экологиялық тұрғыдан оңтайлы жуғыш заттар түрлерін жасап шығару бағытындағы жұмыстар жалғасуда.
Органикалық қосылыстар - ... ... ... ретінде әрдайым көміртек атомы болатын химиялық қосылыстар (көміртек оксидтері, көмір қышқылы және оның тұздарынан басқалары). Адам ертеден ... ... ... ... әр ... ... т.б. пайдалана білген. Көміртек атомының өзара және көптеген өзге ... ... ... ... ... орай ... қосылыстардың саны 5 млн-нан асты. Оларға органикалық химия зерттейтін изомерияқұбылысы және әр түрлі күрделі өзгерулер тән. Табиғи органикалық ... ... ... ... ... ... ... витаминдер, т.б. жануарлар мен өсімдіктер тіршілігінде және құрылысында маңызды орын алады.
Қантты, майды, крахмалды, т.б. заттарды тағам ретінде ... ... әр ... ... алып ... Кейбір заттарды ашытып, спирт және сірке қышқылын өндірді. XIX ғасырдың басында жануарлар мен өсімдіктер организмдерінің негізі ... ... ... ... ... ... ... жеке саласы ретінде бөлінуінің бесты себебі, сол кездегі минералды және органикалық заттардың тегіне деген көзқарас болды. 1808 жылы швед ... ... ... ... ... деп, ал оларды зерттейтін химияның саласын деп атауды ұсынды. Сол кездегі кейбір ғалымдар органикалық ... тек тірі ... ғана ... түзіледі, оларды бейорганикалық заттар сияқты лабораториялық әдіспен алуға болмайды деп есептеді.
Органикалық химияның органикалық заттардың ... мен ... ... ... ... ... ... атомдардың кеңістіктік орналасуын және химиялық реакция механизмін ... ... ... ... ... ол ... мен техниканың жаңа салаларының пайда болуына және дамуына ықпал ... ... ... ... ... 1808 жылы швед ... ... (1779 - 1848) ұсынған. Бұл термин ол кезде тек тірі организмдермен ғана байланыстырылып түсіндірілді. 19 ғасырдың аяғында көптеген ... ... ... ... синтезделіп, ол түсінік жоққа шығарылды. Органикалық химияның ғылым ... ... осы ... ... ... ... дамуында 1861 жылы А.Бутлеров ашқан органикалық заттардың ... ... ... орын ... ... ... органикалық химияға химиялық байланыс, молекулада атомдардың байланысу реті, олардың өзара ... т.б. жаңа ... ... ... ... теориясы осыған дейін белгісіз болып келген изомерия құбылысын толық түсіндіре алды. Одан ... ... ... ... ... ... жаңа ... өтуі, валенттілік ережесі, бензолдық теория, құрылыс, изомерия құбылысы, молекуладағы атомдардың кеңістіктік орналасуы, атомдардың өзара әсер теориялары, т.б. ... ... ... ... одан әрі ... 20 ғасырдың басында талдаудың жаңа физикалық әдістері жасалып, жетілдірілді: хроматографиялық, ЭПР, рентген, құрылымдық талдау, масс-спектроскопия, ядролық-магниттік резонанс, инфрақызыл және ... т.б. Бұл ... ... ... ... күрделі органикалық заттардың құрылымын тез және дәл анықтау ... ... ... адам ... әсері. Адам денсау- лығына кері әсерін тигізіп, зор зиян келтіретін заттардың бір ... ... ... және ... ішімдіктер. Олардың барльны да -- органикальщ заттар. Нашақорлыкпен, маскүнемдікпен жөне темекі тартумен күресте олардың ... ... ... ... механизмін білудің маңызы зор (29-сызбанұсқа). Бұл үш зат организмге түскенде, алдымен жүйке жасушаларын, қан мен ми, өкпе тіндерін ... ... ... оте ... ... ... да ... қолданылады, бірақ артьщ мөлшері организмге күшті уландырғыш зат ретінде өсер ... ... ... тез бейімделеді. Сондықтан емдеу практикасында соңгы кезде кокаинді анестезиялык зат ретінде ... ... ... ... ... ... адам ... лыгын қорғайды, калпына келтіреді жөне жаксартады. Мысалы, сендерге ... ... ... ... сияқты анальгетиктер -- ауырғанды ... ... ... ... ... ... Олардың өсер ету механизмі -- ауыргандықты білдіретін импульстерді тасымалдайтын жүйке талшықтарының үшын "бекітіп тастау". Бұйл заттардың ... ... және ... ... ... де бар.
Дөрі-дәрмектер синтездеуде біздің ғалымдарымыз зор жетістіктерге жетуде. ... ... С. М. ... ... қатерлі ісікке қарсы қолданылатын "Арглабин", гепатопротекторлық және антиоксиданттық қасиеті бар "Салсоколлин", қабыну процесіне қарсы ... ... ... ... ... бар ... сиякты жаңа дөрілік препа- раттар синтезделді.
Пайдаланылған әдебиеттер
Интернет желісі.
Химия: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика ... ... ... оқулық / Ә. Темірболатова, Н. Нұрахметов, Р. Жұмаділова, С. Әлімжанова.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Химияның өндірістегі,ауылшаруашылықтағы және күнделікті өмірдегі маңызы4 бет
Атмосфералық ауа гигиенасы14 бет
Макро-, микро-және ультрамикроэлементтер6 бет
Түсті металдарды және темірді өндірістік айнымалы токпен поляризациялау арқылы олардың бейорганикалық қосылыстарын синтездеу109 бет
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің психологиясында тұлғааралық қарым-қатынастың қалыптасуы51 бет
Философия тарихындағы адам өміріндегі достықтың орны30 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
Адам өміріндегі достықтың мәні4 бет
Адам өміріндегі саясаттың ролі6 бет
Аналитикалық химияның талдау әдістері17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь